CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting 2024

RAAD: Raadsvergadering 9 november 2023, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Begroting 202427.821 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Begroting 2024

Inhoudsopgave Voorwoord Begroting 2024 ..................................................................................... 3 Samenvatting op hoofdlijnen................................................................................... 5 Algemene ontwikkelingen ....................................................................................... 9 Urgente maatschappelijke opgaven ......................................................................... 12 Voorstellen en besluiten BERAP 2023-I .................................................................... 15 Voorstellen en besluiten Kadernota 2024 ................................................................. 16 Voorstel begroting 2024 ........................................................................................ 19 Recapitulatie van baten en lasten ........................................................................... 21 Onze inwoners ..................................................................................................... 22 Onze economie .................................................................................................... 23 Onze toekomst ..................................................................................................... 24 Onze leefomgeving ...............................................................................................

25 Onze inwoners ..................................................................................................... 26 Sociaal Domein .................................................................................................... 27 Dienstverlening .................................................................................................... 33 Onze economie .................................................................................................... 36 Economische ontwikkeling ..................................................................................... 37 Recreatie en Toerisme ........................................................................................... 39 Onze toekomst ..................................................................................................... 41 Duurzame ontwikkeling ......................................................................................... 42 De veranderende rol van de gemeente .................................................................... 44 Onze leefomgeving ............................................................................................... 46 Ruimte en groen ...................................................................................................

47 Wonen en leefbaarheid .......................................................................................... 48 Openbare orde en veiligheid .................................................................................. 49 Wegen en verkeer ................................................................................................ 50 Onze portemonnee ............................................................................................... 52 Algemeen ............................................................................................................ 69 Lokale heffingen ................................................................................................... 70 Weerstandsvermogen ........................................................................................... 80 Kapitaalgoederen.................................................................................................. 89 Financiering, EMU-saldo ...................................................................................... 100 Bedrijfsvoering ................................................................................................... 109 Verbonden partijen .............................................................................................

115 Grondbeleid ....................................................................................................... 122 Bijlage I - Financiële beleidskaders ....................................................................... 128 Bijlage II - Verplichte beleidsindicatoren ................................................................ 132 Bijlage III - Taakvelden BBV ................................................................................ 134 Bijlage IV - Dynamische prioriteitenlijst ................................................................. 136 Bijlage V - Lijst met afkortingen ........................................................................... 145 Bijlage VI - Lijst met erkende dorpsbelangen ......................................................... 147

2

Voorwoord Begroting 2024 Hierbij presenteren we de begroting 2024 met een aantal zeer belangrijke maatschappelijke thema’s die we volgend jaar willen oppakken. De begroting bouwt verder op de Kadernota 2024. In deze Kadernota is opgenomen dat we in financieel onzekere tijden leven. Dit geldt voor zowel onze inwoners als voor ons als gemeente. Dat is niet veranderd. Helaas hebben we nog steeds te maken met een hoge inflatie, onzekere energieprijzen en onduidelijkheid over de bijdrage van het Rijk in en na 2026. Dit beïnvloedt niet alleen onze begroting, maar heeft ook een groot effect op de koopkracht van onze inwoners. Wij hebben er daarom op ingezet om de stijging van de lokale lastendruk te beperken. Door de val van het kabinet is er sprake van onzekerheid over de koers van het Rijk als het gaat om de grote maatschappelijke opgaven op het gebied van wonen, klimaat, jeugdhulp, energie, armoede, asiel en migratie. De huidige demissionaire kabinetsploeg handelt alleen nog de lopende zaken af. Om de armoede in Nederland aan te pakken, wordt wel voorzien in een koopkrachtpakket om met name de lage inkomens te helpen. Ook wordt het Tijdelijk Noodfonds Energie verlengd zodat er een vangnet is voor inwoners die de energierekening niet meer kunnen betalen. Het gaat hier echter om incidentele maatregelen voor 2024. Wij hebben zorgen of dit voldoende zal zijn.

Op 22 november 2023 wordt de nieuwe koers voor Nederland bepaald bij de Tweede Kamerverkiezingen. Als college zullen we, onder meer via de P10, in de aanloop naar de vorming van een nieuw kabinet bij de politieke partijen aandacht vragen voor de vertaling van de conclusies uit het rapport ‘Elke regio telt’ naar regionaal beleid, bijvoorbeeld op het gebied van zorg, openbaar vervoer en werkgelegenheid, en daarmee het belang van het investeren in de brede welvaart voor iedereen. Hoewel we te maken hebben met onzekerheden, willen we als gemeente vanuit een koersvaste aanpak een aantal stappen voorwaarts zetten. Bijvoorbeeld door ons in te zetten voor het afronden van dossiers die al langer spelen. In de Kadernota 2024 hebben wij een voorzet gegeven waar het gaat om de bestuurlijke bestedingsvoorstellen en de voorstellen in het meerjarig investeringsplan. De reactie hierop van uw raad was zodanig dat wij hebben besloten om deze voorzet in het voorstel voor de Begroting 2024 op te nemen. Dit betekent dat we in deze begroting enkele voorstellen aan uw raad doen op het gebied van duurzaamheid, sport, huisvesting van scholen, preventie en armoedebestrijding, verkeer en inrichting van de openbare ruimte. Aanvullend op de voorstellen zoals benoemd de Kadernota vragen wij uw raad in deze begroting om een voorbereidingskrediet voor een MFA in 2e Exloërmond.

We willen als college gaan werken aan een structurele en toekomstbestendige oplossing voor de scholen, de buitensport en het dorpshuis. Ook hebben we een bedrag op de DPL opgenomen voor de uitwerking van een procesaanpak wijkvernieuwing en onze participatie in Dutch TechZone. In het Bestuursprogramma 2022-2026 hebben we vijf urgente maatschappelijke opgaven gepresenteerd: Duurzaamheid, Wonen, Armoede en bestaanszekerheid, Zorg dichterbij en voorzieningen, Preventie en inclusie. Deze opgaven zijn nog steeds actueel en hebben voor de begroting van 2024 daarom nog steeds prioriteit. Een belangrijke voorwaarde bij de uitvoering van de verschillende opgaven is participatie; we willen daarmee de betrokkenheid van onze inwoners bij de besluitvorming vergroten. Dat gaan we de komende tijd concreet oppakken. Participatie moet een onderdeel worden van ons DNA. We zoeken de komende jaren als college naar evenwicht tussen aan de ene kant onze ambities en aan de andere kant de plannen die we daadwerkelijk kunnen waarmaken.

3

Dat vraagt ons om heldere en gerichte keuzes te maken en te prioriteren. De krappe arbeidsmarkt stelt ons hierbij voor een uitdaging. Ondanks de uitdagingen die we kennen, zijn we er trots op dat we de begroting 2024, met de daarin opgenomen voorstellen, aan uw raad kunnen aanbieden. College van burgemeester en wethouders

4

Samenvatting op hoofdlijnen In dit hoofdstuk leest u een samenvatting op hoofdlijnen van het beleid en de financiën van de Begroting 2024. We gaan in op de urgente maatschappelijke opgaven, de lokale lastendruk, de bestedingsvoorstellen van o.a. van het meerjarig investeringsplan (MJIP), invulling van de stelpost indexatie, en de hoogte van het begrotingssaldo (knop 1) en het budget beleidsintensivering (knop 2). Urgente maatschappelijke opgaven In de begroting 2023 hebben we voor de uitwerking van het bestuursprogramma vijf urgente maatschappelijke opgaven (UMO's) centraal gesteld: - Duurzaamheid; - Wonen; - Armoede en bestaanszekerheid; - Zorg dichterbij en voorzieningen; - Preventie en inclusie. Deze UMO's zijn in deze begroting nog steeds actueel en op hoofdlijnen uitgewerkt in een apart hoofdstuk en in de verschillende thema's. Lokale lastendruk De lastendruk voor 2024 komt uit op 2,21%. Dit betekent voor een gemiddeld huishouden een stijging van afgerond € 18 per jaar. In de paragraaf Lokale Heffingen lichten we dit verder toe. Bestedingsvoorstellen We willen twee keer per jaar een integrale afweging maken over de bestedingsvoorstellen, namelijk bij de begroting en bij de BERAP 2024-I. Op basis van de Kadernota 2024 heeft u ingestemd met de autonome bestedingsvoorstellen 2024. Deze begroting bevat twee aanvullende autonome voorstellen. Nr. Onderwerp

Structureel Incidenteel

Autonome voorstellen

2024

1 Verkiezingen

2024

40.000

2 Regio Deal Zuid- en Oost Drenthe

225.000

Totaal:

40.000

225.000

In de Kadernota 2024 hebben we uw raad gevraagd om reactie te geven op de voorzet van het college. In het selecteren van de voorstellen met hoge prioriteit hebben we rekening gehouden met de inbreng van de raad. Bestuurlijke voorstellen met hoge prioriteit Beleidsmatige voorstellen

Structureel Structureel Incidenteel 2024

2025

1 Volkshuisvestingsfonds

2024 300.000

2 Dimpactprogramma Beyond23

0

3 BOA's

53.000

4 Trainees

225.000

5 Projecten Andes

75.000

6 Uitvoeringskosten project centrumplan Exloo

100.000

7 Budget voor vrijwilligerswaardering

17.500

8 Digitalisering archief

100.000

9 Buurtbemiddeling

20.000

5

10 Formatie jeugdhulpregio Drenthe

0

11 Investering basisvoorziening voetbalcomplexen

250.000

12 Renovatie bijvelden seizoen 2024

150.000

13 Transformatie Veilig Thuis Drenthe

0

14 LEADER bijdrage Oost-Drenthe 2024-2027

38.000

15 Motie afvalbakken

0

16 Procesplan wijkrenovatie

50.000

17 Onderhoud Aukje Wolf park

8.000

18 Verhoging budget griffie communicatie

0

19 Dutch TechZone

26.000

20 Onderzoek MFA/school 2e Exloërmond

50.000

Subtotaal:

90.500

8.000

1.364.000

Bestuursprogramma 1 Subsidie stichting urgente noden

5.000

2 Nedersaksenlijn

35.000

3 Publieke laadinfrastructuur

20.000

Subtotaal: Totaal:

5.000

0

55.000

95.500

8.000

1.419.000

Voor een verdere toelichting op de bestedingsvoorstellen verwijzen we naar de bijlage Dynamische Prioriteiten Lijst (DPL). Bestedingsvoorstellen MJIP Hieronder een overzicht van de voorstellen vanuit het budget voor het meerjarig investeringsplan. Deze zijn toegelicht in de bijlage Dynamische Prioriteiten Lijst (DPL). Budget MJIP Restant begroting 2023

2024

2025

2026

2027

2028

133.000

508.000

508.000

508.000

508.000

58.000

58.000

58.000

58.000

58.000

-70.000

-70.000

-70.000

-70.000

-70.000

-94.950

-94.950

-94.950

-94.950

-94.950

-97.845

-97.845

-97.845

-97.845

-97.845

-45.000

-45.000

-45.000

-45.000

-45.000

Bestedingsvoorstellen 1 Overdragen gebouw voetbalvereniging Nieuw-Buinen 2 Subsidie instandhouding kerncomplexen voetbal 3 IHP renovatie en nieuwbouw (blok 1) 4 Binnenklimaat en verduurzaming (blok 1) 5 Investering uitvoering projecten GVVP 2024 6 Aanvulling uit knop 2 Totaal:

116.795 -133.000

-249.795

-249.795 -249.795 -249.795

0

258.205

258.205

Restant budget

258.205

De cijfers laten zien dat er na aftrek van deze voorstellen in 2025 nog ruim € 258.000 beschikbaar is voor toekomstige investeringen.

6

258.205

Naast voorstellen met structurele effecten is er ook sprake van voorstellen met incidentele effecten: Bestedingsvoorstellen

2024

1. Renovatie Sportpark Borger kleedruimte (gebouw) 2. Overdragen gebouw voetbalvereniging Nieuw-Buinen Totaal:

750.000 872.000 1.622.000

Het voorstel is om dit bedrag te dekken uit de VAR. In de Kadernota 2024 is al aangekondigd dat we gingen onderzoeken of we activa met een aanschafwaarde van kleiner dan € 25.000 op basis van onze financiële verordening kunnen afwaarderen. Dit blijkt, in overleg met onze accountant, te kunnen. Het financiële effect hiervan is dat we € 2 miljoen incidenteel moeten afwaarderen ten laste van de VAR. Daar staat wel tegenover dat het € 180.000 structureel voordeel oplevert als gevolg van vrijvallende kapitaallasten. Ons plan is om dit bedrag toe te voegen aan het budget voor het MJIP. Het voorstel is deze financiële wijziging te verwerken in BERAP 2024-I. Invulling stelpost indexatie Vanwege de huidige hoge inflatie moeten we verschillende budgetten indexeren. In de begroting 2023 hebben we daarvoor een stelpost indexatie gevormd. Het uitgangspunt voor een bijstelling is dat er een sprake moet zijn van een prijsstijging van meer dan 10% of een andere autonome oorzaak. Zo komen bijvoorbeeld verhogingen van externe partijen zoals Gemeenschappelijke Regelingen (GR’en) ten laste van deze stelpost. Hieronder het voorstel voor invulling in deze begroting. De voorstellen zijn toegelicht in het thema ‘Onze portemonnee’. Voor elk jaar houden we circa € 900.000 over voor nieuwe voorstellen. Stelpost indexatie Stand meicirculaire 2023 Indexatie

2024

2025

2026

2027

2028

1.248.161

1.637.820

1.569.103

1.591.588

1.591.588

2024

2025

2026

2027

2028

1. Verzekeringen

-35.982

-35.982

-35.982

-35.982

-35.982

2. Stichting sociale teams

-434.894

-434.894

-434.894

-434.894

-434.894

3. Wmo huishoudelijke hulp

-500.000

-500.000

-500.000

-500.000

-500.000

4. Contract accountant

-10.500

-10.500

-10.500

-10.500

-10.500

5. Stichting Andes

-75.000

-75.000

-75.000

-75.000

-75.000

6. Leerlingenvervoer

-100.000

-100.000

-100.000

-100.000

-100.000

7. RUD

-168.000

-187.596

-198.790

-199.043

-188.846

8. Aanvulling knop 2

300.000

9. Septembercirculaire 2023

675.000

675.000

675.000

675.000

675.000

Totaal:

-349.376

-668.972

-680.166

-680.419

-670.222

Nieuwe stand stelpost

898.785

968.848

888.937

911.169

921.366

Geactualiseerde saldi In deze sectie presenteren we de geactualiseerde stand van Saldo begroting (knop 1) en het budget Beleidsintensivering (knop 2).

7

Knop 1: Saldo begroting Hieronder volgt een toelichting op de financiële mutaties die hebben plaatsgevonden op knop 1 Saldo begroting sinds de Kadernota 2024. Knop 1 Saldo begroting

2024

2025

2026

2027

2028

Stand Kadernota 2024

429.348

401.262

478.719

53.100

53.100

1. Indexatie 2028

-61.428

2. Financiering

111.688

59.637

74.099

87.815

-43.938

3. Actualisatie kleinere budgetten

75.877

188.331

138.279

75.471

204.466

4. Autonome bestedingsvoorstellen

-40.000

-40.000

-40.000

-40.000

-40.000

5. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen

-95.500

-103.500

-103.500

-103.500

-103.500

Stand Begroting 2024

481.413

505.731

547.597

72.886

8.701

Toelichting 1. Ten opzichte van de Kadernota 2024 is jaarschijf 2028 toegevoegd. Conform financieel kaders zijn diverse lasten en baten geïndexeerd, zoals bedrijfsvoering, algemene uitkering, OZB, gemeenschappelijke regelingen etc. Het netto effect voor jaarschijf 2028 wordt hier gepresenteerd. 2. Het gaat hier om aanpassingen van kapitaallasten en rente met betrekking tot vaste activa, reserves, voorzieningen en vaste geldleningen. 3. Veel budgetten zoals gas, elektra en huuropbrengsten in de begroting zijn gecontroleerd en aangepast. Dit resulteert in een klein voordeel. 4. Hier gaat het om de autonome bestedingsvoorstellen. Voor verdere informatie verwijzen we naar de DPL. 5. Dit betreffen de incidentele bestuurlijke bestedingsvoorstellen met hoge prioriteit. Voor verdere informatie verwijzen we naar de DPL. Knop 2: Budget beleidsintensivering Hieronder het overzicht met toelichting van knop 2 budget beleidsintensivering met de mutaties sinds de Kadernota 2024. Knop 2 Beleidsintensivering Stand Kadernota 2024

2026

2027

2028

1.515.772 1.703.272 1.115.772

2024

1.115.772

1.115.772

1.115.772

1.115.772

1. Toevoeging stelpost indexatie

-300.000

2. Toevoeging stelpost MJIP

-116.795

3. Autonome bestedingsvoorstellen

-225.000

4. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen

-1.419.000

2025

5. Onttrekking VAR

800.000

Stand Begroting 2024

254.977 1.703.272 1.115.772

Toelichting 1. We voegen € 300.000 toe aan de stelpost indexatie om de raming in 2024 op gelijke hoogte te brengen met de meerjarenraming. Dit zorgt ervoor dat er structureel ruimte overblijft voor nieuwe indexaties. 2. We voegen € 116.795 toe aan de stelpost MJIP, zodat er voldoende ruimte is voor de investeringen in het jaar 2024. 3. Hier gaat het om de autonome bestedingsvoorstellen. Voor verdere informatie verwijzen we naar de DPL. 4. Dit betreffen de incidentele bestuurlijke bestedingsvoorstellen met hoge prioriteit. Voor verdere informatie verwijzen we naar de DPL. 5. We halen € 800.000 uit de VAR zodat er weer € 250.000 beschikbaar is voor BERAP 2024-I.

8

Algemene ontwikkelingen Hoewel we ons vooral richten op wat we in Borger-Odoorn doen en waar we voor staan, moeten we ook rekening houden met wat er in onze omgeving gebeurt. Daarmee bedoelen we maatschappelijke ontwikkelingen die invloed hebben op de keuzes en keuzemogelijkheden in Borger-Odoorn. Omgekeerd hebben de gemaakte keuzes in het gemeentelijk beleid ook invloed op de maatschappelijke ontwikkelingen. Vergrijzing We verwachten dat het gebruik van Wmovoorzieningen de komende jaren zal stijgen als gevolg van vergrijzing. Niet alleen het aandeel ouderen in onze gemeente stijgt, ouderen blijven ook langer zelfstandig wonen. In Borger-Odoorn is hier nog meer sprake van dan landelijk gemiddeld. Het is de uitdaging om jongeren te behouden voor onze gemeente om te wonen en te werken. Studie en werk elders zijn oorzaken voor het wegtrekken van veel jongeren uit de gemeente. En wie eenmaal weg is, komt niet zomaar terug. Migratie Hoewel migratie op zich niets nieuws is en er per saldo voor zorgt dat het aantal inwoners van ons land groeit (met name door arbeidsmigratie), heeft het ook geleid tot een opvangcrisis. En de opvangcrisis leidt tot vraagstukken waar onze gemeente mee te maken heeft. We hebben immers als wettelijke taak om vluchtelingen met een verblijfstatus (statushouders) te huisvesten. Die taakstelling stijgt. De druk op de opvanglocaties van het COA is zeer groot.

Doorstroom van statushouders naar gemeenten is daarmee extra belangrijk geworden. Daarnaast leidt de druk op opvanglocaties ertoe dat het rijk en het COA een politiek-bestuurlijk beroep doen aan gemeenten om te ondersteunen bij de opvang van vluchtelingen. Mogelijk gaat een ‘Spreidingswet’ ervoor zorgen dat gemeenten een wettelijke taak krijgen om vluchtelingen te huisvesten. Tot slot zorgt ook de opvang van Oekraïners voor een extra taak voor onze gemeente.

9

Onduidelijkheid over wet- en regelgeving op korte termijn In juli 2023 is het kabinet gevallen. Dit werkt belemmerend bij het opstellen van de begroting. Het huidige demissionair kabinet handelt alleen nog lopende zaken af. Ook weten we niet wanneer een volgend kabinet zal aantreden. Aangezien uitvoering van (nieuwe) landelijke wet- en regelgeving een belangrijk aandeel van gemeentelijke taken uitmaakt, is dit een factor van betekenis. Prijsstijgingen We leven in een periode van hoge inflatie. In onze begroting zien we dit terug in de indexatie van verschillende uitgaven. Denk aan loonkosten van de gemeente zelf en van organisaties waar we mee samenwerken. Vooralsnog zien we dat de inflatie nog niet eindig is. In verschillende CAO's gaan de lonen nog fors omhoog en dit heeft tot gevolg dat de prijzen van goederen en diensten stijgen. In deze begroting hebben we hierop geanticipeerd door de stelpost indexatie te verhogen met de voordelen uit de mei- en septembercirculaire. Hierdoor is er budgettaire ruimte om de hogere prijzen te kunnen opvangen. We willen wel, maar kunnen we ook? Hoewel we op het moment van schrijven in een lichte recessie zitten, zien we dit niet terug op de arbeidsmarkt. Veel bedrijven en overheden zijn op zoek naar personeel. Positief hieraan is dat gemeenten minder aan uitkeringen hoeven uit te geven.

Maar de krappe arbeidsmarkt stelt ons hierbij wel voor een uitdaging. Dit zet een rem op de ambities. Wij proberen hier op te reageren door ons zo goed mogelijk te presenteren op de arbeidsmarkt, trainees in te zetten en door zo integraal en opgavengericht mogelijk te werken.

Integraal en focussen Gemeenten zijn vooral bezig met het uitvoeren van wet- en regelgeving. Die regels zijn in het algemeen vastgesteld door het rijk of een andere overheid. Op dit uitvoeringsniveau zien we vaak dwarsverbanden. Zo hebben energie en armoede alles met elkaar te maken, net als wonen en duurzaamheid. Het is al een opgave op zichzelf om die zaken met elkaar te koppelen.

10

We doen het niet alleen: Borger-Odoorn en samenwerking In 2010 heeft onze gemeente in BOCE-verband afspraken gemaakt om de uitvoering van bepaalde onderdelen te centreren. Denk daarbij aan het verstrekken van bijstandsuitkeringen en aan ICTbeheer. Ook op andere terreinen werken we samen met externe organisaties. Een voorbeeld is de Stichting sociale teams Borger-Odoorn, voor de uitvoering van Wmo, Jeugdwet en re-integratie. We nemen deel in gemeenschappelijke regelingen en participeren in steeds meer samenwerkingsverbanden. Voorbeelden zijn: Arbeidsmarktregio, Regio Deal Zuid- en Oost Drenthe en Inkoopregio Jeugd. Samenwerking is gewenst – en in steeds meer gevallen ook nodig – om onze ambities waar te maken, maar die samenwerking vergt op zich ook tijd en afstemming. Tijd die dan weer niet intern kan worden ingezet voor het waarmaken van onze ambities. De uitdaging blijft om een goede balans te vinden tussen wat we zelf willen uitvoeren en wat we in samenwerking willen realiseren. Elke regio telt, en dus ook onze regio Onlangs publiceerden enkele belangrijke adviesraden van het Rijk het rapport ‘Elke regio telt’. In dat rapport constateert men dan het landsbestuur in de afgelopen decennia te lang en bewust heeft geïnvesteerd in gebieden die al sterk zijn. Denk bijvoorbeeld aan de Randstad. Andere regio’s, waaronder de onze, zijn hierdoor achtergebleven.

Het Rijk geeft aan deze onwenselijke verschillen te willen aanpakken. Dat is een mooi streven. We zijn vooral benieuwd welke concrete maatregelen het nieuwe kabinet gaat nemen. Voor onze gemeente is daarbij van belang dat we het geluid van de regio goed laten horen in Den Haag. Via BOCE en de Vereniging van Drentse Gemeenten blijven we ons inspannen om dit onderwerp op de politieke agenda te houden. Ook via de P10 zullen we proberen onze invloed uit te oefenen.

11

Urgente maatschappelijke opgaven In het bestuursprogramma 2022-2026 zijn vijf urgente maatschappelijke opgaven benoemd. Participatie is een soort leidraad die in al deze opgaven een belangrijke rol heeft. We gaan hier kort inhoudelijk in op deze onderwerpen. Wonen In het bestuursprogramma 2022-2026 hebben we het thema Wonen als urgente maatschappelijke opgave benoemd. De strategische doelen daarbij zijn om het woningtekort in onze gemeente te verminderen en de leefbaarheid in onze dorpen te behouden en te verbeteren. We willen dat er gebouwd wordt en dan vooral voor bepaalde doelgroepen: ouderen, starters en mensen in bijzondere woonvormen (bijvoorbeeld Tiny Houses). En we willen dat de kwaliteit van onze woningvoorraad verbetert en dat woningen goed geïsoleerd worden (dwarsverband met de urgente maatschappelijke opgave Duurzaamheid). Het woonprogramma is hierbij leidend. Deze doelen kunnen we niet in ons eentje bereiken. Hiervoor werken we samen met de woningbouwcorporaties, de provincie en marktpartijen, maar vooral ook met onze inwoners. Armoede en bestaanszekerheid Mede als gevolg van de oorlog in Oekraïne, de stijgende gasprijzen en de Toeslagenaffaire, is armoede meer in beeld gekomen. Uit onderzoek blijkt dat steeds meer inwoners ‘buiten de boot’ dreigen te vallen. Niet iedere inwoner is even goed in staat om de vraagstukken van deze tijd tegemoet te treden.

Waar we in 2023 vooral bezig waren met repareren, willen we in 2024 een meer samenhangende visie op armoede en bestaanszekerheid creëren. Bij dit alles geldt dat we niet de illusie moeten hebben dat we het hele vraagstuk van armoede en bestaanszekerheid oplossen. Vooral het Rijk heeft een veel grotere invloed, bijvoorbeeld via het inkomensbeleid. Preventie en inclusie Het cliché luidt dat voorkomen beter is dan genezen. Maar onder een cliché hangt vaak ook een waarheid. Voor onze gemeente is preventie belangrijk, omdat ze een waarde vertegenwoordigt, maar ook voortvloeit uit een noodzaak. Door eerdergenoemde ontwikkelingen als vergrijzing en een minder voorspelbaar Rijk, is het steeds belangrijker om op korte termijn te voorkomen dat je op lange termijn kosten moet maken. Zo kun je de samenleving leefbaar houden. Voor inclusie is de inclusieagenda van belang. Deze zal in het voorjaar van 2024 aan de orde komen in de gemeenteraad en geeft de stappen weer die we binnen de gemeentelijke organisatie en in de samenleving gaan zetten. In het najaar

12

van 2023 heeft, vooruitlopend op de inclusieagenda, al een actieve invulling van de regenboogweek plaatsgevonden. Zorg dichterbij en voorzieningen In 2023 zijn we gestart met het realiseren van buurtkamers. De eerste kwam in Nieuw-Buinen. De tweede is rond de zomer gestart in Valthermond. Dit is een laagdrempelige voorziening. Inwoners kunnen binnenlopen, vragen stellen aan medewerkers van het sociaal team, de wijkagent, de medewerker van de woningbouwcorporatie of de gebiedsregisseur van de gemeente. Een kop koffie drinken is ook een middel om met inwoners in contact te komen. In 2024 willen we de buurtkamers evalueren. Belangrijke voorwaarde om ook zorg dichterbij te organiseren, is samenwerking met partners in de keten zorgwonen-welzijn. We willen het gelijknamige platform in 2024 een nadrukkelijke vorm geven. Duurzaamheid Als gemeente willen we met meer focus werken aan de opgaven met betrekking tot duurzaamheid. De doelen en onze aanpak gaan we uitwerken. In de duurzaamheidsagenda, waarbij de focus ligt op de middellange termijn (2030). We doen dat aan de hand van vijf thema’s: energietransitie, klimaatadaptatie, duurzame mobiliteit, natuur & biodiversiteit en duurzaam ondernemen & circulariteit. Een belangrijke opgave waaraan we de komende jaren gaan werken is het verduurzamen van woningen en andere gebouwen.

Onze gemeente bevat naar verhouding veel woningen die onvoldoende geïsoleerd zijn. Het levert daardoor veel op als we woningeigenaren ondersteunen bij het nemen van isolatiemaatregelen. Met wijkuitvoeringsplannen gaan we samen met inwoners een plan uitwerken hoe we hun wijk in de toekomst van het aardgas af kunnen halen. Omdat de ruimtelijke ordening meer gestuurd zal worden vanuit water en bodem, gaan we bij aanpassingen in de openbare ruimte meer rekening houden met ruimte voor en opslag van water. Tenslotte willen we elektrisch rijden stimuleren door op strategische plekken laadinfrastructuur te realiseren. Participatie Inwonersparticipatie is een belangrijke leidraad in het bestuursprogramma 2022-2026. Het doel daarbij is om inwoners te betrekken bij besluitvorming waar zij direct effect van hebben. Bovendien is het soms goed om de creativiteit onder inwoners in te zetten. Bestuurders of ambtenaren hebben echt niet alle wijsheid in pacht. Met het aanstellen van een participatieadviseur, willen we het bewustzijn onder inwoners en gemeente vergroten. Het is dus breder dan alleen participatie in het kader van de Omgevingswet.

13

We willen juist ook mensen bereiken die afgehaakt zijn, die het als het ware hebben opgegeven. Mensen die de overheid wantrouwen. Wat dit betreft is er een dwarsverband met onze agenda inclusiviteit. De begroting 2024…. en verder In de begroting 2024 gaan we verder met de eerder vastgestelde urgente maatschappelijke opgaven. In de kadernota 2025 voeren we een tussenevaluatie uit en bezien we welke opgaven nog overeind staan. Ook bespreken we dan of we andere opgaven moeten benoemen.

14

Voorstellen en besluiten BERAP 2023-I Inleiding In dit hoofdstuk leest u over de voorstellen en besluiten uit de BERAP 2023-I. De amendementen, moties en toezeggingen zijn voor deze begroting van belang. Voorstellen en besluiten BERAP 2023-I De raad heeft op 22 juni 2023: 1. Kennisgenomen van de voortgang van het beleid 2023; 2. Ingestemd met de autonome bestedingsvoorstellen 2023; 3. Ingestemd met de bestuurlijke bestedingsvoorstellen 2023. Uit de besluitvorming blijkt dat er één amendement en één motie zijn aanvaard en dat er twee toezeggingen door ons zijn gedaan. We lichten het amendement en één toezegging toe, namelijk deze hebben invloed op deze Begroting 2024. Amendement kleedruimte 2e Exloërmond Uw raad heeft besloten het bestuurlijke bestedingsvoorstel Kleedruimtes 2 e Exloërmond (€ 100.000) te schrappen. Dit amendement is vervolgens in een begrotingswijziging van BERAP 2023-I verwerkt. Dit betekent dat er geen geld uit de reserve Kern en Kader voor dit bestedingsvoorstel is gehaald. Het amendement heeft geen invloed op de knoppen 1 (Saldo begroting) en 2 Budget beleidsintensivering. Toezegging Kleedruimtes voetbal 2e Exloërmond Toegezegd is dat wij in het derde kwartaal met een voorstel komen met daarin een tijdelijke oplossing voor de kleedruimtes voetbal 2e Exloërmond. In goed overleg met de voetbalvereniging Treffer ‘16 zoeken we naar een oplossing.

Uw raad wordt hierover per brief geïnformeerd. Aanvullend op deze toezegging willen we graag in gesprek voor een structurele en toekomstbestendige oplossing voor scholen, buitensport en dorpshuis in 2e Exloërmond. In deze begroting vragen we een voorbereidingskrediet voor een onderzoek MFA/school in 2e Exloërmond aan de raad. Stand van zaken: Lopend We rapporteren over de motie van de subsidie-adviseur en de toezegging over participatie in BERAP 2023-II. In deze rapportage verstrekken we ook een overzicht van alle toezeggingen en moties.

15

Voorstellen en besluiten Kadernota 2024 Inleiding In dit hoofdstuk leest u over de voorstellen en besluiten uit de Kadernota 2024. Zoals bekend, sorteert de Kadernota voor op de begroting. Deze besluiten zijn dan ook van groot belang voor de begroting 2024. Voorstellen en besluiten Kadernota 2024 In de Kadernota 2024 staan de kaders voor deze Begroting 2024. Uw raad heeft ingestemd met de volgende beslispunten: 1. Ambities Uw raad heeft ingestemd met de ambities voor het jaar 2024. Die zijn in de begroting van 2024 verder uitgewerkt. De vijf UMO's (en eveneens participatie) zijn in 2024 en verder in deze bestuursperiode prioriteit voor de ambities. 2 Financiële kaders Uw raad heeft ingestemd met de financiële kaders. Dit zijn kaders voor het omgaan met de baten en lasten van onze Portemonnee. Deze financiële kaders zijn leidend voor de gehele budgetcyclus. Deze kaders zijn de basis voor het opstellen van de Begroting 2024 en de Meerjarenraming 2025-2028. Als voorgesteld wordt om van een kader af te wijken, dan wordt dit een expliciet beslispunt in het raadsvoorstel van de Begroting, Kadernota of Bestuursrapportage. De Bestuursrapportage 2023-I is op 22 juni 2023 in de raad behandeld. Uit het politieke debat bleek dat er onduidelijkheid was over de besluitvorming over het onttrekken of doteren aan reserves.

Om dit in de toekomst goed te regelen, is het Financieel kader als volgt via een raadsvoorstel aangepast: - Voor een onttrekking aan de Vrije Algemene Reserve (VAR) nemen we een afzonderlijk beslispunt op. - Voor de overige reserves nemen we geen afzonderlijk beslispunt op. Deze mutaties maken onderdeel uit van de vaststelling van de rapportages van de planning- en control cyclus: Kadernota, Begroting, Bestuursrapportages en Jaarrekening. Tijdens de behandeling van de Kadernota 2024 kwam naar voren dat het huidige kader waarin we geen prijsstijgingen toepassen voor veel onderdelen van de begroting, vanwege de huidige inflatie, niet toekomstbestendig is. Voor de jaren 2023 en 2024 riepen we de stelpost Indexatie in het leven. Deze stelpost is bedoeld om extreme prijsstijgingen op te vangen. De stelpost is een incidentele oplossing voor de gestegen prijzen en dus geen structurele oplossing. De komende periode volgen we de inflatiecijfers nauwlettend. Als de inflatiecijfers stabiliseren op ongeveer 2% (doelstelling Europese Centrale Bank) dan is een toekomstige aanpassing van dit kader niet nodig. Op dit moment is dat nog niet het geval; het huidige inflatiecijfer zit tussen de 5% en 6%. In de Kadernota 2024 en ook in deze begroting stellen we voor om het kader van prijsstijging te handhaven.

We stellen wel voor om de verwachte voordelen als gevolg van prijscompensatie van de septembercirculaire 2023 en meicirculaire 2024 te reserveren in de stelpost indexatie. 3. Autonome bestedingsvoorstellen Uw raad heeft ingestemd met de autonome bestedingsvoorstellen 2024. Autonome bestedingsvoorstellen zijn niet bestuurlijk. Het zijn feitelijk bijstellingen van budgetten. Buiten de gemeenschappelijke regelingen zijn er in de Kadernota 2024 geen autonome voorstellen geselecteerd voor 2024. De extra kosten voor de gemeenschappelijke regelingen dekken we uit de stelpost indexatie.

16

4. Toeristenbelasting 2024 Uw raad heeft besloten om het tarief toeristenbelasting 2024 ten opzichte van 2023 niet te wijzigen. De tarieven per overnachting voor 2024 zijn: Tarief 2024: - Groepsaccommodaties - Campings - Hotel/B&B/bungalowpark

€ 0,60 € 1,30 € 1,75

5. Bestuurlijke bestedingsvoorstellen In de Kadernota 2024 hebben wij een voorzet over de bestuurlijke bestedingsvoorstellen en de voorstellen in het Meerjarig investeringsplan gegeven. De reactie van uw raad was primair positief. Wij hebben dan ook besloten om deze voorzet volledig in het voorstel over de bestuurlijke bestedingsvoorstellen op te nemen. De wijze van financiering van een aantal bestuurlijke bestedingsvoorstellen is nog wel gewijzigd. Dit vanwege beschikbare alternatieve dekkingsmogelijkheden. De reactie van uw raad blijkt vervolgens uit de besluitvorming over de Kadernota 2024. Er zijn twee toezeggingen gedaan en zes moties aanvaard. Toezegging Kadernota 2024 Op 22 juni 2023 zijn de volgende twee toezeggingen gedaan. We geven hier de stand van zaken aan: 1. Zonneoogst Gebleken is dat in het verleden al een evaluatie van Zonneoogst is uitgevoerd. Daarnaast is er binnen ons bestaande beleid nog maar ruimte voor de ontwikkeling van één zonnepark (Valthe) en is er op basis van de afspraken in het coalitieakkoord en de problematiek rond de netcongestie geen ruimte voor uitbreiding van zonneparken tot in ieder geval 2030. Wij stellen daarom voor om geen extra evaluatie te doen. De toezegging kan op deze wijze worden afgedaan. 2.

Afvalbrengpunt Toegezegd is dat uw raad schriftelijk op de hoogte wordt gebracht over de mogelijkheden om de routering en bewegwijzering op het gemeentelijk afvalbrengpunt te verbeteren. Er wordt hierover een brief naar uw raad gezonden. Moties Kadernota 2024 Bij de behandeling van de Kadernota 2024 zijn zes moties aanvaard. Hieronder worden drie moties toegelicht die een financieel effect hebben op de begroting 2024. 1. Aukje Wolf Park Uw raad verzoekt het college om de onderhoudskosten van het Aukje Wolfpark op te nemen in de Meerjarenraming en structureel te verwerken in de Meerjarenraming 20252027. De kosten van het onderhoud zijn in deze Begroting 2024 verwerkt: vanaf 2025 is het onderhoudsbedrag (€ 8.000) meegenomen. Dit betekent dat de structurele onderhoudskosten in de meerjarenraming zijn opgenomen, zoals gevraagd in de motie. De motie kan hiermee worden afgedaan. Stand van zaken: Afgehandeld

17

2. Wijkrenovatie Uw raad verzoekt het college te komen met een integraal plan voor de vernieuwing en klimaatadaptieve inrichting van woonwijken uit de vorige eeuw met daaraan gekoppeld een meerjareninvesteringsplan voor de komende decennia. Het verzoek is voor de Kadernota 2025 aan de raad aan te geven welke mogelijkheden er zijn. Wij realiseren ons dat de inrichting van wijken van diverse dorpen niet meer voldoet aan de eisen van deze tijd. Het is dan ook de verwachting dat de renovatie van deze wijken een aanzienlijke investering voor een langere periode met zich mee zal brengen. Als eerste stap werken we daartoe een procesaanpak uit waaruit helder wordt wat we verstaan onder wijkrenovatie, om welke wijken het in onze gemeente gaat, welke mogelijke scenario’s we zien en via welke methodiek we de wijkrenovatie willen vormgeven. Deze procesaanpak ontvangt u voor de Kadernota 2025. Vanwege de vele grote opgaven waarvoor de ambtelijke organisatie reeds staat, wordt voorzien dat hier extra externe capaciteit voor nodig is. Als college stellen we daarom voor om het eerder gereserveerde budget voor de evaluatie van Zonneoogst, dat vrijvalt door die evaluatie niet uit te voeren, in te zetten voor de uitwerking van de procesaanpak wijkrenovatie. 3. Plattelandswegen Uw raad verzoekt het college een apart budget op te nemen voor extra onderhoud van uitsluitend plattelandswegen.

Het verzoek is om dit budget op te voeren onder het budget IBOR in de begroting 2024. Jaarlijks wordt € 400.000 vanuit het budget wegonderhoud specifiek gereserveerd voor onderhoud plattelandswegen. In het voorjaar van 2024 wordt een schouw uitgevoerd bij wegen inclusief de plattelandswegen. Na de schouw worden de projecten op basis van de door uw raad vastgestelde prioriteringssystematiek geordend. Hierbij vindt afstemming plaats met LTO en Cumela. Het investeringsvoorstel wat elk jaar aangeboden wordt aan de raad geeft inzage aan welk project(en) deze gelden worden besteed. Op basis van de door uw raad aangenomen motie hebben wij een bedrag van € 250.000 incidenteel opgenomen op de DPL. Dit betreft een globale inschatting van de kosten voor onderhoudswerkzaamheden aan een plattelandsweg. Deze incidentele verhoging van het budget binnen IBOR voor plattelandswegen is niet door ons geprioriteerd. Stand van zaken: Afgehandeld Overige moties De moties die geen financieel effect hebben op deze begroting worden toegelicht in de BERAP 2023-II. In deze rapportage zal namelijk een overzicht worden verstrekt van alle toezeggingen en moties. Het gaat in ieder geval om de volgende moties die bij de Kadernota zijn aangenomen: 1. Minder alcohol- en middelengebruik; 2. Preventief armoedebeleid; 3. Armoedepact-netwerk.

18

Voorstel begroting 2024 Beslispunten Begroting 2024 In deze begroting wordt de raad voorgesteld om vast te stellen: 1. De ambities en doelen voor 2024. 2. De autonome bestedingsvoorstellen 2024. 3. De bestuurlijke bestedingsvoorstellen 2024. 4. De stijging van het tarief OZB van 2,75%. 5. De uitgangspunten voor de tarieven afvalstoffenheffing en rioolrechten. 6. € 1.622.000 te onttrekken aan de VAR voor de incidentele bestedingsvoorstellen van het MJIP. 7. € 800.000 te onttrekken aan de VAR voor de bestuurlijke bestedingsvoorstellen. 8. De begroting 2024, met inachtneming van de bovenstaande beslispunten. We lichten kort toe wat we met de beslispunten beogen. 1. Door in te stemmen met ambities en doelen 2024 kunnen wij aan de slag met de uitvoering. Het Bestuursprogramma 2022-2026 is in de begroting 2023 uitgewerkt op basis van vijf urgente maatschappelijke opgaven (UMO's): - Duurzaamheid; - Wonen; - Armoede en bestaanszekerheid; - Zorg dichterbij en voorzieningen; - Preventie en inclusie. Een belangrijke leidraad voor de uitvoering van deze opgaven is participatie. In het hoofdstuk Urgente Maatschappelijke opgaven is dit verder uitgewerkt. De doelen voor 2024 zijn bij de verschillende (sub)thema’s uitgewerkt. Dit is gedaan aan de hand van de volgende vragen: 1. Wat willen we bereiken? 2. Wat gaan we daarvoor doen? 2.

Het tweede beslispunt is om in te stemmen met de autonome bestedingsvoorstellen Deze begroting bevat enkele autonome bestedingsvoorstellen. Deze voorstellen beschouwen we als onvermijdelijk en zijn feitelijk bijstellingen van budgetten. In de bijlage Dynamische Prioriteitenlijst (DPL) lichten we de autonome voorstellen toe. 3. De bestuurlijke bestedingsvoorstellen zijn gepresenteerd op de Dynamische Prioriteitenlijst (DPL) en integraal afgewogen. In de bijlage DPL zijn de voorstellen toegelicht. Hier zijn ook de bestedingsvoorstellen gekoppeld aan het MJIP toegelicht. 4. De stijging van het OZB-tarief is gebaseerd op het bestuursprogramma 20222026. 5. De uitgangspunten van afval en riool zijn gebaseerd op het 100% kostendekkendheid principe. In de paragraaf Lokale heffingen zijn de opbouw van het tarief en de kosten verder toegelicht. 19

6. Voorgesteld wordt om de incidentele voorstellen van het MJIP uit de VAR te halen. Het meerjarig investeringsplan is een afzonderlijk document, dat we gelijktijdig met de begroting 2024 aanbieden. In dit plan zijn de investeringsvoorstellen afzonderlijk toegelicht. In de DPL staat een overzicht van de voorstellen van het MJIP waar het college een hoge prioriteit aan geeft. De incidentele voorstellen (€ 1.622.000) komen ten laste van de VAR. De structurele voorstellen (€ 249.795) komen ten laste van de stelpost MJIP. 7. Voorgesteld wordt om de bestuurlijke bestedingsvoorstellen voor een deel (€ 800.000) uit de VAR te halen. De bestuurlijke bestedingsvoorstellen met hoge prioriteit zijn in de bijlage DPL toegelicht. 8. De begroting bevat meer inhoud dan in bovenstaande beslispunten is benoemd. Een voorbeeld is de invulling van de stelpost indexatie. Een ander voorbeeld zijn de toevoegingen en onttrekkingen aan reserves en voorzieningen. Door de begroting vast te stellen, vragen we de raad ook daarmee in te stemmen.

20

Recapitulatie van baten en lasten Hieronder is de recapitulatie van baten en lasten voor het jaar 2024 weergegeven. Dit overzicht bevat de baten en lasten per thema en een specificatie van Onze portemonnee. De baten en lasten van Onze portemonnee vormt het totaal van de Algemene dekkingsmiddelen en de onderdelen Overhead, Algemene lasten & baten, Vennootschapsbelasting, Beleidsintensivering, Calamiteiten & onvoorzien en Mutaties reserves. THEMA’S / TAAKVELDEN

Lasten

Baten

Saldo

Thema 1 Onze inwoners

42.944.461

10.862.442

-32.082.019

Thema 2 Onze economie

603.899

2.067.102

1.463.203

Thema 3 Onze toekomst

4.615.387

536.858

-4.078.529

Thema 4 Onze leefomgeving

24.423.566

8.250.433

-16.173.133

Totaal thema’s

72.587.313

21.716.835

-50.870.477

Treasury

929.830

1.156.646

226.816

OZB woningen

103.077

5.278.822

5.175.745

OZB niet-woningen

56.550

1.745.092

1.688.542

Belastingen overig

167.603

-

-167.603

Algmene uitkering gemeentefonds

150.000

52.102.212

51.952.212

4.786.881

4.786.881

Overige uitkeringen gemeentefonds Totaal algemene dekkingsmiddelen

1.407.060

65.069.653

63.662.593

Overhead

12.735.077

107.810

-12.627.267

Algemene lasten, baten

1.097.649

-50.000

-1.147.649

Vennootschapsbelasting

-

-

-

Beleidsintensivering

254.977

-

-254.977

Calamiteiten, onvoorzien

50.000

-

-50.000

88.132.075

86.844.298

-1.287.777

1.198.532

2.967.722

1.769.190

89.330.607

89.812.020

481.413

Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat

Zichtbaar is het huidige begrotingssaldo (knop 1) van € 481.413. Verder zien we de raming van budget beleidsintensivering (knop 2) van € 254.977. Tevens hebben we nog € 50.000 geraamd voor calamiteiten, onvoorzien.

21

Onze inwoners

22

Onze economie

23

Onze toekomst

24

Onze leefomgeving

25

Onze inwoners

Subthema’s: - Sociaal domein; - Dienstverlening.

26

Sociaal Domein Kengetallen en ontwikkelingen Algemeen De gemeente Borger-Odoorn kenmerkt zich door een kleine gemeente te zijn qua inwoners aantal (25.919) maar een grote gemeente qua oppervlakte (278 m2). Sinds 2018 stijgt jaarlijks het inwonersaantal in de gemeente. Met name het aantal ouderen stijgt, maar in 2023 is voor het eerst sinds jaren ook het aantal jeugdigen tussen de 0-20 jaar gestegen met 0,5%. De groei komt voort uit migratie en de demografische druk is erg hoog in de gemeente. In 2023 is 50% van de inwoners man en 50% vrouw. Ontwikkeling De coronapandemie is voorbij en de IC’s zijn niet meer overbelast. Ook de energietarieven lopen terug en bevinden zich steeds vaker onder het landelijk plafond. De inflatie wordt steeds beter gecompenseerd in de verschillende CAO’s en het minimumloon en de uitkeringsnormen zijn gestegen. Ondanks dat er maatregelen zijn genomen om de consequenties van deze gebeurtenissen te compenseren, zijn deze problemen nog niet opgelost. De inflatie is nog steeds hoog, er is in het sociaal domein een tekort aan personeel en de oorlog in Oekraïne is nog gaande. We zijn nog steeds kwetsbaar en moeten alert en wendbaar blijven. De samenwerking in BOCE verband en binnen de provincie is nodig om sterk te staan en inzet, expertise en kennis te (ver)delen. Daar waar het kan zullen we die samenwerking opzoeken.

Jeugdhulp en onderwijs Er wonen in 2023 4.914 jeugdigen van 0-20 jaar in Borger-Odoorn en er zijn 3.667 huishoudens met kinderen (32%). Van de kinderen met jeugdzorg is 48% 12-17 jaar. Jeugdzorggebruik in Borger-Odoorn is 1% hoger dan landelijk.

De jeugdzorg kosten zijn in 2022 voor het eerst sinds jaren gedaald met maar liefst 26%. Voornaamste reden hiervoor is de wijziging van het woonplaatsbeginsel. Het aantal jeugdigen met jeugdzorg is gedaald naar 647 in 2022. Beide dalingen lijken door te lopen in 2023. Er wordt steeds vaker een lichtere vorm van zorg ingezet. En het aantal jeugdigen die buitenshuis verblijven in de jeugdzorg is met 50% afgenomen. De huisarts is verantwoordelijk voor 40% van de verwijzingen en de sociale teams 25%. Opvallend voor Borger-Odoorn: 1. De meeste jeugdigen met jeugdhulp zitten in de GGZ (64% in 2023) De mentale gezondheid van jeugdigen blijft in 2024 een groot aandachtspunt. 2. 92% van de kinderen met dagbesteding is tussen de 3-12 jaar. Zowel preventief (vroeg- signalering/ normalisering) als curatief (doorstroom naar dagbesteding en begeleiding) is de basisschool een cruciale plek bij de uitvoering van jeugdbeleid. 3. Er zijn 41 jeugdigen waarvan de ouders onder toezicht staan, 66% is oorspronkelijk niet afkomstig uit de gemeente. Dit vraagt vooral om een curatieve aanpak. Ontwikkelingen Met de lokale educatieve agenda als vertrekpunt werken wij actief samen met partners rondom het kind en de jongere aan wenselijke maatschappelijke effecten. Dat kinderen in Borger-Odoorn hun talenten (nog meer) kunnen ontwikkelen en we de kansengelijkheid vergroten.

Hier dragen we ook aan bij met onze kindregelingen zoals Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) en Sociaal Medische Indicatie (SMI) die in 2023 nog beter op elkaar afgestemd zijn. En door continuering van de inzet van sport- en

27

cultuurcoaches en kansencoaches op alle basisscholen. Uit een recente evaluatie blijkt dat de samenwerking hierdoor is verbeterd. In juni 2023 is de hervormingsagenda jeugd definitief vastgesteld. Acht maatregelen moeten ervoor gaan zorgen dat er meer kinderen veilig en gezond kunnen opgroeien in onze gemeente. Maar ook dat het stelsel financieel haalbaar blijft. Tegelijkertijd is er ook een voorbehoud doordat het kabinet demissionair is. Deels geven we al uitvoering aan de maatregelen door bijvoorbeeld de continuering van de inzet van de POH-Jeugd in onze gemeente. We willen huisartsen meer ondersteunen bij verwijzingen die zij doen naar de gespecialiseerde jeugdhulp zodat we kunnen kijken of voorliggende voorzieningen ook passend zouden zijn en de jongere alsnog goed geholpen wordt. We moeten een beweging gaan maken naar de voorkant en de lokale toegang versterken. Dat is ook het uitgangspunt bij het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. In 2024 willen we de consequenties van de maatregelen voor onze gemeente uitwerken en gaan inzetten op stevige regionale samenwerking. Wmo en leerlingenvervoer In 2023 is 51% van de inwoners in Borger-Odoorn 50 of ouder (13.257) en er zijn 7.794 huishoudens zonder kinderen (68%). Het aantal alleenstaanden is 29% en ligt 10,5% lager dan het landelijk gemiddelde. Er zijn 1.656 inwoners met een WMO voorziening.

Er zijn momenteel 130 kinderen met leerlingenvervoer.

Het aantal inwoners met een Wmo-voorziening stijgt jaarlijks. En hierdoor stijgen ook de kosten jaarlijks. Er is sprake van een flinke vergrijzing. De kosten voor leerlingenvervoer stijgen al 2 jaar. In 2022 kwam dat door een stijging van het aantal kinderen, in 2023 door een stijging van de prijs (12,7%) en het aantal kilometers. Opvallend voor Borger-Odoorn: 1. De kosten voor huishoudelijke hulp zijn het hoogst, 56% van de totale kosten WMO. 2. Het aanbod van levensloopbestendige woningen blijft beperkt, hierdoor zullen steeds vaker (dure) woningaanpassingen vanuit de WMO gefinancierd moeten worden. 3. Door vergrijzing zullen de kosten blijven oplopen. Dit wordt versterkt door de hoge indexaties die eraan zitten te komen. 4. Door ouderdom ontstaan er steeds meer fysieke problemen waarvoor steeds vaker duurdere (elektrische) voorzieningen ingezet moeten worden. 5. Er zijn veel kinderen uit Oekraïne bijgekomen met leerlingenvervoer. Ontwikkelingen Het kost steeds meer om de maatschappelijke effecten: ‘zo lang mogelijk zelfredzaam blijven’ en ‘zo lang mogelijk kunnen meedoen in de maatschappij’ te realiseren. Een maatregel vanuit het Rijk is noodzakelijk om deze zorg in de toekomst te kunnen blijven bieden. Per 1 januari 2026 wordt het abonnementstarief afgeschaft. Uit cijfers blijkt dat er maar heel weinig ouderen zijn in Borger-Odoorn die van een laag inkomen leven.

Als de bijdrage weer inkomensafhankelijk wordt, zullen de kosten voor onze gemeente afnemen. Niet alleen de oplopende kosten maar ook arbeidskrapte vergroten het risico dat er wachtlijsten gaan ontstaan. In 2024 zullen er binnen de Wmo meerdere aanbestedingen plaatsvinden; hulpmiddelen, huishoudelijke hulp en beschermd wonen. De tarieven zullen dan weer stijgen. Een belangrijk middel om de fysieke achteruitgang door ouderdom te remmen is een gezonde leefstijl met veel beweging. Voor ouderen is een combicoach beschikbaar die hier aan bijdraagt door bewegingsactiviteiten aan te bieden voor ouderen in de gemeente.

28

Participatiewet en de Wet inburgering Begin september ontvingen 346 huishoudens in Borger-Odoorn een uitkering (Participatiewet, IOAW, IOAZ en BBZ). In 2022 waren dit 378 huishoudens.

In 2023 zijn de kosten voor uitkeringen voor het eerst sinds jaren weer gestegen. Het aantal huishoudens met een uitkering daalt nog wel. Dit komt omdat de uitkeringen in verband met de hoge inflatie met 10% gestegen zijn. Opvallend voor Borger-Odoorn 1. De arbeidsmarkt is goed, er is veel werk. 2. De grootste groep uitkeringsgerechtigden zijn mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Zij zitten langer in de uitkering en komen vaker terug in de uitkering. Ontwikkelingen De re-integratie aanpak is steeds vaker gericht op mensen weer ‘werkfit’ maken. Dit traject van re-integreren duurt langer en het vinden van werk lukt minder vaak dan bij mensen die dichter op de arbeidsmarkt zitten. Dit zal invloed hebben op toekomstige uitstroomcijfers. Het budget van het rijk aan de gemeente voor uitkeringsgerechtigden (buig) is onder andere gebaseerd op het aantal uitkeringsgerechtigden van 2 jaar geleden. Door de jaarlijkse daling zal de bijdrage aan de gemeente de komende jaren ook afnemen. Een bijzondere groep uitkeringsgerechtigden zijn de statushouders. Deze mensen ontvangen bijna allemaal een uitkering. De afstand tot de arbeidsmarkt voor hen is groot. Dit komt door de traumatische ervaringen, de taalachterstand en de cultuurverschillen. Al met al redenen waarom ze intensief worden begeleid en ondersteund om ook hen zo snel mogelijk onafhankelijk te maken van een uitkering.

In 2023 hadden wij een taakstelling van 71 personen. Hiervan zijn zo’n 60% inburgeringsplichtig (de rest is minderjarig). Schuldhulpverlening, minima en armoede ontwikkelingen In 2023 zijn er 11.462 huishoudens in Borger-Odoorn, 3,9% daarvan heeft in 2023 al gebruik gemaakt van de webwinkel, net als in 2022. In 2021 heeft 5,3% een laag inkomen en 2,2% een langdurig laag inkomen. 6,3% heeft volgens de definitie van het CBS geregistreerde problematische schulden. In Drenthe is 11% van de volwassenen laaggeletterd.

In 2021 stijgt voor het eerst sinds 2018 het aantal huishoudens met een laag inkomen licht. Het aantal huishoudens met geregistreerde schulden is met 0,6% gedaald in 2021. Aantal intakes bij de GKB neemt jaarlijks af. De gemeente heeft een wettelijke plicht om betalingsachterstanden in bijvoorbeeld huur of nutsvoorzieningen vroeg te signaleren. In 2022 zijn over 302 inwoners signalen binnen gekomen. Er zijn tot dusver dit jaar 41 personen geholpen met hun laaggeletterdheid in het taalhuis. In 2022 waren dit er 109. Opvallend voor Borger-Odoorn 1. Er zijn in Borger-Odoorn procentueel minder huishoudens met een laag inkomen dan in Drenthe of Nederland. En er groeien procentueel minder kinderen op in een gezin met een laag inkomen. 2. Het aantal mensen met geregistreerde schulden daalt jaarlijks.

29

3. Borger, Valthermond en Nieuw Buinen kennen de meeste lage inkomens. 4. Laaggeletterden die naar het taalhuis gaan zijn tussen de 23-65 jaar oud. Van deze mensen heeft 90% Nederlands niet als moedertaal (NT-2er) en zijn veel werkloos. Ontwikkelingen Kenmerkend is dat huishoudens die in Borger-Odoorn van een laag inkomen leven vooral uit eenoudergezinnen komen en de kostwinner jonger is dan 25 jaar. Ze leven van een uitkering of zijn zelfstandig ondernemer. Het Jeugdfonds Sport & Cultuur had heel sterk teruglopende aantallen vanwege de corona-maatregelen maar zaten in 2022 weer op het niveau van voor Corona. Een heel belangrijk thema in 2024 is de inrichting van onze schuldhulpverlening. De gemeenschappelijke regeling van de Gemeentelijke kredietbank zal worden opgeheven op 1 januari 2025. Dat betekent dat we onze dienstverlening opnieuw moeten inrichten. Sport en Gezondheid Volwassenen: 50% sport of beweegt voldoende. Van de mensen die niet (voldoende) beweegt geeft 2/3 aan het wel te willen. Kinderen: 97% ontbijt elke dag, 83% sport 1-3 dagen p/w, 99% zit op zwemles of heeft al een zwemdiploma, 12% heeft een ongezond gewicht (cijfers van 2022).

Opvallend voor Borger-Odoorn 1. Mensen met laag sociaal- economische status geven vaker aan nooit te sporten. 2. Het aantal kinderen met ongezond gewicht (12%) is hetzelfde als 4 jaar geleden. 3. Steeds meer ouderen stappen op een driewielfiets, die vergoed wordt uit de Wmo. Ontwikkelingen In 2020 heeft de raad het sport- en gezondheidsbeleid “Gezonde Leefstijl Borger-Odoorn” vastgesteld. Volgens dit beleid zetten we in op 3 pijlers: Sport en bewegen, gezondheid en gezonde omgeving. Voorbeelden hiervan zijn: Sport en bewegen - Bewegingsonderwijs (inclusief zwemmen) - Verenigingsondersteuning - Gezond en fit ouder worden - Backpack

Gezondheid - Cool 2B Fit - Gecombineerde leefstijl interventie - Bewegen Werkt - Alzheimer cafe

Gezonde omgeving - Toetsingskader Bewegen in de Openbare Ruimte (BIOR) - Watertappunten - Rookvrije omgeving - Groene pleinen

Daarnaast stimuleren we graag eigen initiatief dat hieraan bijdraagt. Iedereen in de gemeente kan subsidie aanvragen voor de organisatie van activiteiten die sport, gezondheid en inclusiviteit stimuleren. In 2024 zetten we dit initiatief door. In 2024 starten we met de uitvoering van de regeling ‘School en Omgeving’. Dit is een nieuwe landelijke regeling. Na honorering van deze aanvraag in 2023 kunnen we in het veengebied het programma Backpack verder uitrollen en ontwikkelen. Naast ons lokale beleid werken we in Drents verband ook samen aan het programma “Drenthe Samen Gezond in Beweging”. Hier worden thema’s opgepakt die te groot zijn om als kleine gemeente op te pakken (b.v. aangepast sporten). Tot voor kort was er voor sport en gezondheid een grote verscheidenheid aan geldstromen met elk eigen verantwoording en veel overlap. Daarom heeft het Rijk nu een nieuwe SPUK- regeling bedacht die alle geldstromen bundelt die zich richten op het stimuleren van: 1. Gezondheid, 2. Sport en bewegen, 3. Preventie en 4. Versterken van de sociale basis. Doelen in deze regeling overlappen met doelen uit allerlei andere

30

wettelijke kaders zoals de WMO en de Jeugdwet. Maar ook met doelen uit de UMO preventie en inclusie. Om het overzichtelijk te houden en vooral om dubbelingen in aanpak te voorkomen willen we in 2024 één sociaal domein breed, integraal plan gaan maken en als programma oppakken. Ambitie Naast alle wettelijke taken die we in het sociaal domein moeten uitvoeren en de ontwikkelingen die zich op dat vlak voordoen, ligt er ook een coalitieakkoord met belangrijke ambities die we willen realiseren. Eind 2022 is hier door het opstellen van urgente maatschappelijke opgaven prioritering in aangebracht. Voor de afdeling sociaal domein zijn dit de UMO’s: 1. Armoede en bestaanszekerheid 2. Zorg dichterbij 3. Preventie en inclusie 1. Armoede en bestaanszekerheid Het maatschappelijke effect dat we binnen deze UMO willen bereiken (meerdere jaren) is vooral gericht op het vergroten van de kansengelijkheid. In 2023 stond daarin het vergroten van de bestaanszekerheid (voldoende besteedbaar inkomen hebben) centraal door de energiearmoede die er speelt. Via verschillende regelingen konden inwoners een toeslag ontvangen voor de energiekosten maar ook praktische hulp bij het verduurzamen van hun huis. Ook is veel aandacht besteed aan het informeren en bereiken van de juiste doelgroep. De regelingen lopen in 2024 door. Kansengelijkheid is veel meer dan alleen inkomen/ bestaanszekerheid.

Daarom gaan we in 2024 verder met deze opgave en specifiek onderzoeken waar kansen in Borger-Odoorn nog ongelijk zijn en komen met aanbevelingen hoe deze aan te pakken. We weten al wel dat laaggeletterdheid een risico is en gaan in 2024 bezig met een nieuw plan. Tot slot gaan we een plan maken voor de nieuwe inrichting van de schuldhulp- en dienstverlening i.v.m. aflopende contracten. 2. Zorg dichterbij Inwoners moeten een plek in de buurt hebben waar ze makkelijk kunnen binnenlopen en de meest uiteenlopende zaken kunnen aankaarten. In 2023 zijn met succes 2 buurtkamers opgericht en de kansencoaches zijn uitgebreid naar alle basisscholen in de gemeente. Zo zijn we op verschillende plekken zichtbaar en soms minder zichtbaar in de buurt van inwoners. Uit recent promotieonderzoek 1 blijkt echter dat mensen in BorgerOdoorn juist meer tevreden zijn dan landelijk. In 2023 zijn hier ook vragen over opgenomen in het klantervaringsonderzoek WMO. In 2024 gaan we de inzet van de kansencoach continueren, de buurtkamers evalueren en bij de nieuwe aanbestedingen van de WMO rekening houden met de bereikbaarheid van die voorzieningen. 3. Preventie en inclusie Deze UMO is heel breed en richt zich daarom op meerdere maatschappelijke effecten. De algehele preventie zit in deze UMO.

In 2024 zal er een meerjarenplan gemaakt worden zodat alle onderdelen in de UMO met de juiste inzet opgepakt kunnen worden. In 2024 zal met name gewerkt worden aan de opgaven gezondheid, veilig opgroeien, talentontwikkeling en opgroeien in een kansrijke omgeving. Dit laatste door continuering en uitbreiding van het project backpack. En uitvoering van de landelijke regeling school en omgeving die tot doel heeft meer leerlingen een buitenschools aanbod te bieden.

1

Promotieonderzoek naar bereikbaarheid van voorzieningen; economisch geograaf Felix Pot; 2023

31

Doelstellingen Sociaal domein Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? 1. We willen dat in Borger1.1 We onderzoeken hoe we als Odoorn de kansengelijkheid gemeente de kansengelijkheid voor toeneemt en focussen ons in onze inwoners kunnen vergroten en 2024 op onderzoek, schulden en daarmee komen we met laaggeletterdheid. aanbevelingen. 1.2 De inrichting van de schuldhulpen dienstverlening gaan we opnieuw inrichten als gevolg van het stoppen van de gemeenschappelijke regeling. 1.3 We gaan een nieuw plan laaggeletterdheid voorbereiden voor de komende jaren in de arbeidsmarktregio. 2. Toegang tot zorg in Borger2.1 We gaan het concept van de Odoorn voor onze inwoners op huiskamers dit jaar evalueren. zichtbaarheid en nabijheid 2.2 We gaan aanbestedingen continueren en waar mogelijk voorbereiden en afronden voor de vergroten. Wmo. 2.3 De inzet van de kansencoach gaan we voortzetten en we onderzoeken of de inzet structureel kunnen maken. 3. We willen dat jongeren in 3.1 We willen gezond en actief leven Borger-Odoorn opgroeien in een stimuleren, door het ontwikkelen van kansrijke omgeving. een plan waarin samenwerking met onze maatschappelijke partners centraal staat en we werken aan een sterke sociale basis. 3.2 Voorbereiden en inspelen op de hervormingen in de jeugdwet.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=5e396eba-9263-486f-8236-39a663b53067