CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting 2022

RAAD: Raadsvergadering 4 november 2021, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Begroting 202229.222 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

4.785.529

4.937.772

152.243

Eigenarenbelasting niet-woningen

1.054.502

1.073.961

19.459

Gebruikersbelasting niet-woningen

499.376

513.614

14.238

6.339.407

6.525.347

185.940

Onderdeel

Totaal:

Toeristenbelasting De tarieven voor 2022 zijn bij de behandeling van de Kadernota 2022 als volgt vastgesteld: - Groepsaccommodaties € 0,50 per overnachting; - Campings € 1,10 per overnachting; - Hotels/BenB/Bungalowparken etc. € 1,50. Dit leidt tot een verwachte meeropbrengst van € 120.000. In de Kadernota 2022 is deze meeropbrengst in knop 1 (Saldo begroting) meegenomen. Onderdeel Opbrengst toeristenbelasting

Opbrengst 2021

Opbrengst 2022

Verschil 2021-2022

1.437.500

1.557.500

120.000

Forensenbelasting De tariefaanpassing van de forensenbelasting loopt gelijk op met de tariefaanpassing van de toeristenbelasting. Het tarief forensenbelasting is verhoogd, de verwachte meeropbrengst bedraagt € 25.000.

70

In de Kadernota 2022 is deze meeropbrengst in knop 1 (Saldo begroting) meegenomen. Onderdeel Opbrengst forensenbelasting

Opbrengst 2021

Opbrengst 2022

Verschil 2021-2021

127.500

152.500

25.000

Reinigingsheffingen Afvalheffing gebeurt op basis van het Diftarsysteem. De heffing heeft een vastrechtgedeelte en een variabele component. Het BBV schrijft voor dat het tarief van de afvalstoffenheffing niet meer dan 100% kostendekkend mag zijn. De kosten van de afvalstoffenheffing nemen in 2022 licht toe. Hieronder staan de kosten voor de afvalstoffenheffing voor de jaren 2021 (primitieve begroting) en 2022. De verschillen worden toegelicht. Totale kosten afval

2021

2022

Verschil

1. Algemene kosten afval

460.868

550.821

89.953

2. Huis aan huis inzameling

444.417

531.459

87.042

3. Kosten ABP

460.047

412.008

-48.039

4. Kosten overige afvalstromen

207.009

152.594

-54.415

5. Overige indirecte kosten

826.247

791.036

-35.211

2.398.588

2.437.918

39.330

0

0

0

2.398.588

2.437.918

39.330

Totaal: 6. Onttrekking reserve afval Totaal:

1. Algemene kosten afval De hogere kosten in 2022 worden veroorzaakt door de kosten voor een afvalcoach en door hogere personeelskosten. Daarentegen kunnen de kosten voor de campagne "Drenthe geeft door" worden af geraamd. Deze campagne liep over de jaren 2020 en 2021. 2. Huis aan huisinzameling In 2022 wordt gestart met een nieuwe inzamelfrequentie voor restafval (van 3 naar 6 weken). Om de inwoners een mogelijkheid te bieden om bij een volle container tussentijds restafval in te leveren worden extra ondergrondse containers aangelegd. Voor de kapitaallasten van deze investering is een stelpost opgenomen. Ten opzichte van de primitieve begroting 2021 stijgen de kosten voor de inzameling van het GFT-afval. De raming is aangepast op grond van de ervaringscijfers 2021. Op het inzamelen van restafval wordt een voordeel verwacht (minder kilo's). 3. Kosten ABP De ramingen van de diverse afvalstromen zijn aangepast op grond van de ervaringscijfers 2021. Het voordeel wordt grotendeels veroorzaakt door enerzijds een verwachte daling van de aangeboden kilo's voor de fracties grof huishoudelijk afval, grof tuinafval en hout en anderzijds door een hogere vergoeding voor oud papier en ijzer.

71

4. Kosten overige afvalstromen Het voordeel wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de posten inzameling oud papier scholen/verenigingen en kunststof verpakkingen. Op grond van de huidige papierprijs is de raming voor de garantstelling naar beneden bijgesteld. De raming van de kunststofverpakkingen, zowel de kosten als inkomsten, is verhoogd. Op grond van ervaringscijfers 2021 wordt een stijging verwacht van de aangeboden kilo's PMD. 5. Overige indirecte kosten Op dit onderdeel is sprake van een voordeel. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door lagere overheadkosten. Het overheadpercentage is te opzichten van 2021 met 1,73 procentpunt gedaald. 6. Onttrekking reserve afval belastingdruk De stand van de reserve was voor 2020 nihil. In 2020 was sprake van een voordeel van € 69.195 op afval. Dit voordeel is gestort in de reserve afval. Vanaf 2021 is er dus ook weer ruimte om een eventuele (tussentijdse) stijging van de lasten of nadelig saldo op afval te dekken uit deze reserve. Conclusie t.a.v. de opbrengsten De totale kosten voor 2021 nemen toe met € 39.330 tot een totaal van € 2.437.918 (stijging van 1,64%). Dit betekent bij een 100% kostendekkendheid dat de opbrengsten met eenzelfde bedrag moeten toenemen. In de raadsvergadering van december komen we met een voorstel voor de tarieven en hierbij houden we rekening met de verhouding variabel/vast.

Rioolheffing De geraamde baten en lasten in onze begroting die betrekking hebben op riolering zijn gebaseerd op het Gemeentelijk Riolering Plan (GRP). Het huidige GRP had een looptijd tot 2021. Vorig jaar is deze verlengd tot 2022. Dit had onder andere te maken met de afspraken die zijn gemaakt in de Samenwerking Noordelijke Vechtstromen. Vanuit deze samenwerking wordt met alle gemeentelijke partijen (Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen, Hardenberg, Ommen) gewerkt aan de afstemming van de verschillende GRP’s. Eind 2021 zou een nieuw GRP worden aangeboden. Het proces neemt echter meer tijd in beslag dan van te voren was ingezien (zie paragraaf kapitaalgoederen). In 2022 zal het nieuwe GRP ter vaststelling worden voorgelegd aan de gemeenteraad. De looptijd van het huidige GRP wordt daarom met een jaar verlengd. Voor de rioolheffing is ook 100% kostendekkendheid van toepassing. Het huidige GRP is zodanig opgezet dat het gemiddeld tarief jaarlijks met 0,75% stijgt. Eventuele verschillen in de exploitatie worden gecompenseerd door een toevoeging of onttrekking aan de (egalisatie)reserve riolering. Aanvullend vindt, conform het GRP, jaarlijks een dotatie plaats aan de voorziening riolering. Deze dotatie wordt jaarlijks aangewend voor dekking van de jaarlijkse rioolvervangingsinvesteringen.

Hieronder zijn de geraamde kosten en opbrengsten voor 2021 en 2022 inzichtelijk gemaakt en toegelicht. Totale kosten riolering

2021

2022

1. Kosten riolering

2.073.060

2.144.569

71.509

2. Kosten verbrede rioolheffing

226.714

211.457

-15.257

3. Overheadkosten

378.813

341.516

-37.297

4. Compensabele btw

244.233

265.087

20.854

5. Nieuwe dotatie in voorziening

185.877

171.898

-13.979

72

Verschil

0

-49

-49

Totaal: 7. Mutatie (egalisatie)reserve riolering

3.108.697

3.134.478

25.781

0

0

0

Totaal:

3.108.697

3.134.478

25.781

8. Opbrengst vast tarief

1.554.349

1.567.239

12.891

9. Opbrengst variabel tarief

1.554.349

1.567.239

12.891

Totaal:

3.108.697

3.134.478

25.781

6. Afronding

Totale opbrengsten riolering

Informatie rioolaansluitingen Aantal aansluitingen Gemiddeld tarief per aansluiting Stijging tarief

2020

2021

2022

12.750

12.750

12.760

€ 229,46

€ 243,82

€ 245,65

-4,92%

5,95%

0,75%

Toelichting verschillen in kosten 1. Kosten riolering Ten opzichte van 2021 is sprake van een kostenstijging op dit onderdeel. Het verschil tussen 2020 en 2021 wordt veroorzaakt door hogere kosten werf, abonnementen/lidmaatschappen en personeelskosten (actualisering reguliere uren riolering en uren nieuwe ontwikkelingen). Deze stijging wordt enigszins gecompenseerd door lagere rentelasten. 2. Kosten verbrede rioolheffing Het positieve verschil tussen 2021 en 2022 wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat de kosten van onkruidbestrijding niet meer zijn opgenomen in de kosten verbrede rioolheffing. Het is niet meer toegestaan deze kosten mee te nemen in de tariefberekening voor de rioolheffing. 3. Overheadkosten Ondanks de stijging van de totale kosten dalen de overheadkosten. Dit wordt veroorzaakt doordat het overheadpercentage ten opzichte van 2021 is gedaald. 4. Compensabele btw Compensabele btw wordt conform art. 229b van de Gemeentewet meegenomen bij de lasten. 5. Storting in voorziening De dotatie aan de voorziening wordt ieder jaar geactualiseerd op basis van het GRP. Dit bedrag wordt vervolgens weer ingezet voor vervangingsinvesteringen. De dotatie 2022 opgenomen in de begroting is lager dan de raming in het GRP.

Dit is mogelijk omdat in de reeds opgebouwde voorziening riolering voldoende ruimte aanwezig is om de rest van het eventueel benodigd budget 2022 voor vervangingsinvesteringen te dekken. Deze ruimte is ontstaan doordat de voorziening de afgelopen jaren is gevuld met voordelen op de kapitaallasten (o.a. onderuitputting). Conform het BBV worden deze voordelen gestort in de voorziening. 7. Mutatie (egalisatie)reserve riolering Het is in 2022 niet noodzakelijk om aan de reserve te onttrekken of een storting te doen.

73

8/9. Opbrengsten vast en variabel tarief De rioolheffing is opgebouwd uit een vast tarief per aansluiting en een variabel tarief per aansluiting. Beide heffingen bedragen afgerond 50% van het totaal van de lasten. De opbrengsten stijgen of dalen met een eenzelfde bedrag als de lasten om 100% kostendekkendheid te blijven hanteren.

BELASTINGDRUK De stijging van de lokale lastendruk is de gecombineerde stijging van de OZB, reinigingsheffingen en rioolheffing. Hieronder is de lokale lastendruk voor 2022 inzichtelijk gemaakt. Omschrijving Opbrengst 2021, incl. areaaluitbr. 1. Mut. OZB + 1,75%

OZB

Reinigings Rioolheffing heffingen

Totaal

6.339.407 2.398.588 110.940

3.108.697 11.846.692 110.940

39.330

39.330

2. Mut. Reinigingsheffingen 3. Mut. Rioolheffing 110.940

39.330

25.781

25.781

25.781

176.051

Totaal verhoging Opbrengst exclusief areaal 2022 Areaaluitbreiding 2022

6.450.347 2.437.918 75.000

3.134.478 12.022.743 75.000

Opbrengst 2022

6.525.347 2.437.918

3.134.478 12.097.743

Lastendruk

1,49%

Voor een gemiddeld huishouden betekent de aanpassing van OZB, afvalstoffenheffing en rioolrechten in 2022 een stijging van afgerond € 13 per jaar. 2022

2021

OZB

442

434

Afvalstoffenheffing

223

220

Rioolrechten

246

243

Totaal:

910

897

Lastendruk per huishouden

Kostendekkendheid leges In dit gedeelte geven we inzicht in de kostendekkendheid van onze leges. Bij de kostendekkendheid van leges maken we onderscheid tussen vijf categorieën. Op een aantal leges is kruissubsidiëring van toepassing. Dit houdt in dat de totale opbrengsten de totale kosten per categorie niet mogen overschrijden. Echter, er mogen wel overschrijdingen zijn per onderdeel in een categorie. Zo kan bijvoorbeeld, binnen de categorie algemene dienstverlening, een eventuele overschrijding op rijbewijzen worden gecompenseerd door een onderschrijding op reisdocumenten. De kostendekkendheid van leges wordt berekend conform regelgeving en jurisprudentie. Dit betekent onder andere dat kosten voor het opstellen van beleid en kosten voor bezwaar- en beroepsprocedures als gevolg van regelgeving niet mogen worden meegenomen in de berekening van kostendekkendheid. Bij de omgevingsvergunningen 74

mogen de kosten voor handhaving, toezicht en controle met uitzondering van de eerste controle en de kosten voor milieu en sloop (uitgezonderd monumenten) eveneens niet worden meegenomen. De nieuwe tarieven van de leges worden in de decemberraad aan de gemeenteraad voorgelegd. De tarieven van de leges zijn gekoppeld aan de stijging van de OZB.

Algemene dienstverlening Tot Titel I rekenen we de rijbewijzen, reisdocumenten en de burgerlijke stand. Kruissubsidiëring is toegestaan. In de onderstaande tabel zijn de verwachte kosten en baten van 2022 en de kostendekkendheid percentages van 2021 en 2022 zichtbaar. In algehele zin kan er worden geconcludeerd dat de kostendekkendheid op geen enkel product wordt overschreden. In algemene zin valt de toename van de kostendekkendheid te verklaren door een lager overheadtarief, waardoor er minder kosten zijn toegerekend. Algemene dienstverlening

Kosten 2022

Baten 2022

KD 2022

KD 2021

Burgerlijke stand

50.042

27.096

54%

54%

Reisdocumenten, ID

123.001

77.648

63%

58%

Rijbewijzen

162.512

95.415

59%

55%

Verstrekking BRP

101.257

11.160

11%

10%

Verstrekking kiesregister

0

0

n.v.t

n.v.t

Verstrekking WBP

0

0

n.v.t

n.v.t

Bestuursstukken

5.710

750

13%

13%

0

0

n.v.t

n.v.t

22.430

6.991

31%

29%

Gemeentearchief

0

0

n.v.t

n.v.t

Gereserveerd

0

0

n.v.t

n.v.t

Leegstandswet

5.029

1.651

33%

31%

Kansspelen

2.319

652

28%

26%

Verkeer en vervoer

33.226

10.751

32%

30%

Diversen

31.316

6.080

19%

18%

590

590

100%

100%

537.432

238.784

44%

42%

Vastgoedinformatie Overige publiekszaken

Aansluiting riolering Totaal:

Fysieke leefomgeving Onder Titel II vallen de omgevingsvergunningen van de fysieke leefomgeving, zoals bouwplannen. Ook binnen deze legesverordening omgevingsvergunning is kruissubsidiëring toegestaan. Om kleine bouwplannen haalbaar en betaalbaar te houden is er met name sprake van kruissubsidiëring tussen de grote en kleine bouwplannen. Het loslaten van deze kruissubsidiëring leidt tot onaanvaardbaar hoge tarieven voor de kleine bouwplannen. De toename van de kostendekkendheid is met name ontstaan door een afname van de overheadkosten.

75

Kosten fysieke leefomgeving

2021

2022

Verschil

363.364

371.560

8.196

0

0

0

Netto kosten

363.364

371.560

8.196

Toe te rekenen overhead

237.802

209.201

-28.601

Toe te rekenen BTW

18.272

18.272

0

619.438

599.033

-20.405

Opbrengst heffingen

480.785

487.172

6.387

Totaal:

480.785

487.172

6.387

78%

81%

Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten, excl. heffingen

Totaal: Opbrengsten fysieke leefomgeving

Kostendekkendheid

Europese dienstenrichtlijn Titel III betreft de dienstverlening vallend onder de Europese dienstenrichtlijn. Kruissubsidiëring is niet toegestaan. De verwachte kosten wijken in 2022 licht af ten opzichte van 2021, deels als gevolg van lagere overheadkosten. Kosten Europese dienstenrichtlijn

2021

2022

Verschil

Horeca

7.824

6.563

-1.261

391

328

-63

Organiseren van evenementen Prostitutiebedrijven

0

Totaal:

0

8.215

6.891

-1.324

2.950

2.950

0

Organiseren van evenementen

5

5

0

Prostitutiebedrijven

0

0

0

Totaal:

2.955

2.955

0

Kostendekkendheid

36%

43%

Opbrengsten Europese dienstenrichtlijn Horeca

Kostendekkendheid lijkbezorgingsrechten Dit betreft de rechten voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. Kruissubsidiëring is niet toegestaan. De kosten nemen in 2022 af als gevolg van minder toegerekende salariskosten en licht afgenomen overheadkosten. Kosten lijkbezorgingsrechten

2021

2022

Verschil

Kosten lijkbezorgingsrechten

375.366

351.503

-23.863

Totaal:

375.366

351.503

-23.863

Opbrengsten lijkbezorgingsrechten

158.014

160.779

2.765

Totaal:

158.014

160.779

2.765

42%

46%

Opbrengsten lijkbezorgingsrechten

Kostendekkendheid

76

Kostendekkendheid marktgelden Betreft de heffing van marktgelden voor bepaalde aangewezen standplaatsen. Kruissubsidiëring is niet toegestaan. De kosten en opbrengsten in 2022 zijn nagenoeg gelijk aan 2021. Kosten marktgelden

2021

2022

Verschil

Kosten marktgelden

10.731

10.583

-148

Totaal:

10.731

10.583

-148

Opbrengsten marktgelden

7.648

7.782

134

Totaal:

7.648

7.782

134

Kostendekkendheid

71%

74%

Opbrengsten marktgelden

Toelichting toerekenen van overhead Voor het toerekenen van de overhead aan de tarieven voor de belastingen wordt het overheadpercentage gebruikt dat is berekend voor 2022. De uitkomst is een opslagpercentage van 13,51%. Een specificatie van de berekening is te vinden in thema Onze portemonnee. Omdat de leges uit de algemene legesverordening grotendeels een directe relatie hebben met de personeelslasten door de ambtelijke inzet is gekozen voor toerekening van de overhead op basis van een opslag van het uurtarief. Voor de berekening van dit uurtarief zijn de totale overheadkosten gedeeld door het aantal productieve uren op de overige taakvelden. Dit overheadtarief bedraagt € 43,52.

77

Weerstandsvermogen In deze paragraaf, waarin rekening is gehouden met de in 2019 vastgestelde nota Reserves en Voorzieningen, geven wij u een beeld van de financiële positie van de gemeente. Het is niet eenvoudig om te bepalen hoe goed of slecht een gemeente er financieel voorstaat. Of een hoge schuld nadelig is voor de financiële positie hangt er bijvoorbeeld vanaf welke bezittingen er tegenover de schulden staan, en hoe hoog de opbrengsten zijn waarmee rente en aflossing kunnen worden betaald. Kortom de financiële positie van een gemeente is niet in één kengetal uit te drukken, maar door naar een aantal belangrijke financiële kengetallen gezamenlijk te kijken kan er wel een uitspraak worden gedaan over de financiële positie van de gemeente. Op basis van de uitkomsten van een aantal belangrijke financiële kengetallen hebben wij het volgende vastgesteld: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Onze weerstandsratio is uitstekend Onze schuldpositie ligt in de veilige zone Onze vermogenspositie is voldoende Onze grondexploitatie ligt in de veilige zone Onze structurele begrotingsruimte is toereikend Onze belastingcapaciteit is hoog in vergelijking met andere gemeenten

Op basis van het bovenstaande komen wij tot de conclusie dat er sprake is van een gezonde financiële positie. De belastingcapaciteit is echter wel hoog in vergelijking met andere gemeenten. Als u geïnteresseerd bent in hoe de kengetallen tot stand zijn gekomen en de interpretatie daarvan, in relatie tot de financiële positie, wordt verwezen naar het eind van deze paragraaf waar een toelichting over de kengetallen is opgenomen.

Weerstandsvermogen en risico's We onderscheiden twee soorten risico’s. Risico’s die voorzienbaar zijn en risico’s die niet zijn te voorzien. Voor risico’s die we voorzien en dus te beheersen zijn hebben wij bestemmingsreserves en voorzieningen gevormd. Voor de onvoorziene risico’s kijken we naar ons weerstandsvermogen. Wij geven hierbij antwoord op de vraag in hoeverre onze gemeente in staat is de niet in de begroting geraamde risico’s te kunnen opvangen. Dit doen we door een inventarisatie te maken van de niet geraamde risico’s en het berekenen van ons weerstandsvermogen. Door ons weerstandsvermogen af te zetten tegen de niet geraamde risico’s kan een oordeel worden gegeven over de omvang van ons weerstandsvermogen.

78

Beleid De gemeente past de volgende maatregelen toe om het weerstandsvermogen minimaal in stand te houden en de risico’s te beperken. • Incidentele meevallers aanwenden of reserveren voor verwachte kosten. • Kort geld lenen in plaats van lang geld als wordt verwacht dat de rente op de kapitaalmarkt (lange rente) hoger blijft dan op de geldmarkt (korte rente). Hierbij houden we wel rekening met de grenzen volgens de kasgeldlimiet. • Geen eigen personeelskosten toerekenen aan investeringen. • Het behoedzaam ramen van een (accres)verhoging van het gemeentefonds door in de meerjarenbegroting een lagere uitkering te ramen van 5 (accres)punten per jaar. • Een sluitende begroting en zo mogelijk ook een sluitende meerjarenbegroting presenteren, ook in tijden van bezuinigingen. • Het uitgangspunt hanteren om taken zo mogelijk binnen de door het Rijk beschikbaar gestelde budgetten uit te voeren. • Het opnemen van budgetruimte in de begroting voor nieuw beleid. • Het controleren en verbeteren van de meest kritische processen in de organisatie op basis van een controleplan.

Inventarisatie weerstandsvermogen Onderstaand zijn in een tabel de onderdelen benoemd die tot het weerstandsvermogen mogen worden gerekend. We hebben in deze begroting het weerstandsvermogen gesplitst in een structurele en een incidentele weerstandscapaciteit. Op deze manier kunnen we de structurele weerstandscapaciteit vergelijken met de structurele risico’s en de incidentele weerstandscapaciteit met de incidentele risico’s. Onderdeel

Begroting 1-1-2022 Rekening 1-1-2021

1. WAR

11.569.396

10.817.987

2. VAR

2.745.483

1.845.728

3. Bufferreserve gronden

1.427.342

2.108.935

0

0

Totaal als str. Weerstand

15.742.221

14.772.650

5. Stille reserves

11.000.000

11.000.000

Totaal als inc. Weerstand

11.000.000

11.000.000

4. Onbenutte belastingcapaciteit

Toelichting verschillen weerstandsvermogen 2022 t.o.v. 2021 Uit de tabel blijkt dat het structurele weerstandsvermogen per 1-1-2022 per saldo is toegenomen met afgerond € 970.000. Deze verhoging wordt veroorzaakt door een dotatie in 2021 aan de WAR van € 750.000, dotaties aan de VAR van in totaal € 900.000 verminderd met afnames van de bufferreserve gronden van totaal € 680.000. 1.Toelichting WAR De reserves van onze gemeente zijn onderverdeeld in een Weerstandsdeel van de Algemene Reserve (WAR), de Vrije Algemene Reserve (VAR) en bestemmingsreserves. De WAR geeft het weerstandsdeel voor algemene financiële tegenvallers aan. Deze reserve is een algemene buffer en niet vrij aan te wenden. Het saldo van de WAR bedraagt per 1 januari 2022 € 11,6 miljoen. De stijging ten opzichte van de rekening 2020 komt volledig door een toevoeging in 2021 van € 750.000, conform de notitie

79

reserves en voorzieningen. Dit betreft o.a. de vervallen bespaarde rente over de bestemmingsreserves. 2. Toelichting VAR De VAR is ingesteld om eventuele rekeningtekorten op te vangen. Het minimum van de VAR wordt bepaald door de incidentele risico's die uit de paragraaf Weerstandsvermogen voortvloeien. Als de ruimte van knop 2 (budget beleidsintensivering) onvoldoende is, dan is het meerdere boven het minimum beschikbaar voor dekking van incidentele beleidswensen. Het verloop van de VAR is als volgt: Stand per 31 december 2020 Af: onttrekking Bestuursrapportage 2021-I Bij: uit bufferreserve gronden Bij: rekeningresultaat 2020 (na dotatie coronareserve) Stand per 31 december 2021

Bedrag € 1.845.728 € - 350.000 € 1.495.728 € 500.000 € 749.755 € 2.745.483

3. Toelichting bufferreserve gronden De bestemmingsreserves, waarvan de bufferreserve gronden onderdeel uitmaakt, worden niet meegenomen in de berekening van het weerstandsvermogen. Dit omdat deze reserves in tegenstelling tot de algemene- en de vrije reserve al zijn bestemd en dus niet zo maar een andere bestemming kunnen krijgen. Een uitzondering hierop is echter de bufferreserve gronden. Deze reserve wordt wel meegenomen in de berekening van de weerstandscapaciteit, omdat bij de risico’s ook de risico’s zijn meegenomen die zich kunnen voordoen bij zowel de gemeentelijke gronden als bij de gronden in het Grondbedrijf zoals boekverliezen en afwaarderingen van gronden. In 2021 wordt € 130.000 onttrokken uit de bufferreserve gronden voor een stedenbouwkundige en onderzoek naar inbreidingsmogelijkheden in onze gemeente. Daarnaast zijn resultaten op projecten van per saldo negatief € 51.600 in mindering gebracht op de bufferreserve gronden. In deze begroting wordt voorgesteld dat een bedrag van € 500.000 wordt onttrokken aan de bufferreserve gronden en toegevoegd aan de VAR. 4. Toelichting onbenutte belastingcapaciteit Ondanks het feit dat de opbrengst OZB in principe onbeperkt door gemeenten kan worden verhoogd is voor onze gemeente sprake van een onbenutte belastingcapaciteit van nihil.

Dit komt omdat het OZB-tarief in onze gemeente reeds hoger is dan de door het Rijk vastgestelde norm om in aanmerking te komen voor ondersteuning als artikel 12 gemeente. Omdat onze riool- en afvalstoffenheffing reeds 100% kostendekkend zijn is er ook voor dit onderdeel geen sprake van een onbenutte belastingcapaciteit. 5. Toelichting stille reserves Stille reserves zijn reserves die aan het zicht zijn onttrokken maar nog wel een waarde kunnen vertegenwoordigen. Voorbeelden hiervan zijn activa als gebouwen of vervoermiddelen, die al volledig zijn afgeschreven maar nog wel een waarde hebben. Een ander voorbeeld van een stille reserve is ons aandelenbezit van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). De verkoopwaarde hiervan is vele malen hoger dan de op de balans verantwoorde aankoopwaarde. Conform vorig jaar worden de stille reserves op € 11 miljoen geschat. Dit betreft voor gronden € 5 miljoen en voor het aandelenbezit BNG € 6 miljoen. De provincie heeft ons als toezichthouder geadviseerd het totaalbedrag van de stille reserves alleen te betrekken bij de berekening van de weerstandscapaciteit van de incidentele risico’s.

80

Inventarisatie van de risico’s Hieronder is een overzicht gegeven van de niet geraamde risico’s. Per onderdeel is een bedrag ingeschat voor het risico dat zich kan voordoen. Dit bedrag wordt vervolgens vermenigvuldigd met de kans dat het risico zich voordoet (zeer klein =10%, klein = 30%, gemiddeld = 50%). Als de kans groter is dan 50% wordt hiervoor een bedrag in de begroting geraamd. Verder is er onderscheid gemaakt tussen een incidenteel of structureel risico. Een risico wordt als incidenteel gezien als wordt ingeschat dat het risico zich maximaal 1 x per 4 jaar kan voordoen en als structureel als het risico vaker dan 1 x per 4 jaar wordt ingeschat. We hebben de risico's op basis van actuele ontwikkelingen geactualiseerd en als volgt bepaald: Nr. Omschrijving

Bedrag

1

Gronden bij de gemeente

3.400.000 50%

1.700.000

1.700.000

2

Vastgoed

2.000.000 50%

1.000.000

1.000.000

3

1.500.000 50%

750.000

750.000

4

Decentralisaties/sociaal domein Gemeenschappelijke Regelingen

975.000 50%

487.500

487.500

5

Accres Gemeentefonds

1.500.000 30%

450.000

450.000

6

Grondexploitatie grondbedrijf

320.000 30%

96.000

96.000

7

Verlofstuwmeer

100.000 50%

8

Btw-compensatiefonds

200.000 50%

100.000

100.000

9

Leningen BBZ

150.000 50%

75.000

75.000

10 Verzekeringen

200.000 30%

11 Juridische procedures

200.000 50%

12 Garantieverplichtingen

250.000 10%

25.000

25.000

13 Rente

150.000 30%

45.000

45.000

14 Bodemsanering

100.000 30%

30.000

30.000

15 Planschade

100.000 30%

30.000

30.000

Totaal

11.145.000

Kans Incidenteel Structureel Risicobedrag

50.000

50.000

60.000

60.000 100.000

240.000

4.758.500

100.000

4.998.500

Algemeen Ten opzichte van de jaarrekening 2020 (en de begroting 2021) zijn: - de incidentele risico's afgenomen. Dit komt per saldo door afname van het verlofstuwmeer. - de structurele risico's afgenomen. Dit komt per saldo door de afgenomen risico's van het Gemeentefonds en Grondexploitatie Grondbedrijf. De herziening van het Gemeentefonds gaat niet in per 2022 maar 2023. Daarnaast blijkt uit voorlopige berekeningen op basis van het referentiejaar 2019 dat onze gemeente naar verwachting niet een nadeelgemeente is, maar een voorlopige voordeelgemeente. Ook diverse lobbytrajecten van nadeelgemeenten zullen de definitieve herverdeling nog beïnvloeden. Uit publicaties blijkt dat het risico voor gemeenten maximaal € 60 per inwoner is. Dit betekent voor onze gemeente een maximaal structureel bedrag van € 1.500.000. Vorig jaar hebben we de kans op 50% ingeschat. Op basis van de

81

voorlopige berekeningen calculeren we deze kans nu op 30%. Dit is een risico van € 450.000. Vorig jaar was dit risico € 1.250.000 (50% van € 2.500.000). Het risico van de grondexploitatie van het Grondbedrijf is verlaagd van 50% naar 30%. Deze verlaging vinden wij verantwoord, namelijk de risico's van het niet verkopen van kavels zijn, als gevolg de gestegen vraag, fors afgenomen. De risico's van de verkoop van kavels van bedrijventerrein zijn ongewijzigd. De grootste risicobedragen (groter dan € 400.000) worden hierna toegelicht. Gronden bij de gemeente (1) Dit betreft de boekwaarde van de gronden die nog niet in productie zijn genomen (de Nog niet In Exploitatie Genomen Gronden (NIEGG)) en de overige gronden zoals cultuurgronden. De NIEGG zijn wel aangekocht met de bedoeling om deze te zijner tijd te ontwikkelen en in het Grondbedrijf op te nemen. Het grootste risico met betrekking tot deze gronden is dat één of meerdere plannen niet in productie kan worden genomen en dat de actuele boekwaarde moet worden verlaagd tot bijvoorbeeld de landbouwwaarde. In het verleden is het risicobedrag berekend op basis van de restant boekwaarde van de nog niet in productie genomen gronden. Dit is een algemene methode. In deze begroting hebben we specifiek beoordeeld welke gronden niet tegen landbouwwaarde zijn gewaardeerd en waar de gemeente een risico loopt op afwaardering.

Deze specifieke methode geeft beter inzicht in de risico's dan de algemene methode. Het bedrag waarover we risico's lopen bedraagt € 3,4 miljoen. Dit betreft o.a. het Strijkijzer en de gronden voor dagrecreatie in Borger. Voor deze specifieke gronden maken we een visie Borger West en daarna zal blijken welke mogelijkheden en kansen, maar ook welke risico's er voor deze gronden zijn. Het risico dat een plan niet in productie wordt genomen en moet worden afgewaardeerd wordt gezien als gemiddeld (= 50%) waardoor voor dit onderdeel, conform vorig jaar, een bedrag van € 1.700.000 als uiteindelijk risico wordt geraamd. Vastgoed (2) De gemeente bezit zowel maatschappelijk als strategisch vastgoed. Dit vastgoed kan soms ‘onder water’ staan wanneer de boekwaarde hoger is dan de marktwaarde. Het risico bestaat dat op de boekwaarde van deze strategische gronden en panden moet worden afgeboekt als gevolg van een lagere marktwaarde. De boekwaarde van strategisch vastgoed gronden en panden bedraagt € 2 miljoen. Het risico op afwaardering is 50%, zodat het risico, conform vorig jaar, € 1 miljoen bedraagt. Decentralisaties / Sociaal Domein (3) De budgetten van de Wmo en Jeugd zijn niet standaard geïndexeerd. De huidige ramingen hebben financiële risico’s. Voor een groot deel is er sprake van een openeinderegeling. We schatten de kans op overschrijdingen van het Sociaal Domein op 50%.

We schatten conform voorgaand jaar het bedrag op € 1.500.000. Dat deze schatting reëel is blijkt uit de jaarrekening 2020, namelijk Jeugdhulp is met € 874.000 en Wmo met € 470.000 overschreden. Daarbij merken we op dat het Rijk alle gemeenten (middels de algemene uitkering) compensatie voor deze overschrijdingen heeft gegeven. Gemeenschappelijke Regelingen (4) Met betrekking tot de Gemeenschappelijke Regelingen loopt de gemeente het risico dat hogere financiële tekorten achteraf door de deelnemende gemeenten moeten worden bijgepast. Dit risicobedrag wordt jaarlijks geactualiseerd op basis van onze bijdrage aan de 7 belangrijkste Gemeenschappelijke Regelingen (VRD, GGD, RUD, Emco, Wedeka, Recreatieschap Drenthe en Publiek Vervoer).

82

Het risicobedrag wordt ingeschat op 25% (= € 975.000) van het totaalbedrag van afgerond € 3,9 miljoen dat in 2022 aan de 7 genoemde Gemeenschappelijke Regelingen als gemeentelijke bijdrage is verschuldigd. De kans dat het risico zich voordoet wordt ingeschat op 50% (= € 487.500). Accres Gemeentefonds (5) Het Rijk gaat de huidige opzet van de verdeling van gelden uit het Gemeentefonds over de gemeenten volledig herzien. In februari 2020 zijn de financiële effecten van de concept onderzoeken Herziening Gemeentefonds doorberekend. De effecten waren erg voordelig voor het stedelijk gebied en nadelig voor de regio en kleine en middelgrote gemeenten. Deze scheefgroei vond het Ministerie van Binnenlandse Zaken ongewenst. Het ministerie heeft dan ook besloten om de herverdeling van het Gemeentefonds een jaar uit te stellen en de herverdeling gaat met ingang van 2023 in. Vervolgens is er aanvullend onderzoek gekomen, dat vooral moet leiden tot minder nadeel voor het platteland. Uit voorlopige berekeningen op basis van cijfers 2019 blijkt dat onze gemeente naar verwachting niet een nadeelgemeente is. Ook diverse lobbytrajecten van nadeelgemeenten zullen de definitieve herverdeling nog beïnvloeden. Zoals onder algemeen reeds is toegelicht wordt dit risico geraamd op € 450.000 (Vorig jaar was dit risico € 1.250.000 (50% van € 2.500.000).

Grondexploitatie Grondbedrijf (6) De bestemmingsplannen in exploitatie inclusief de in exploitatie genomen bedrijventerreinen hebben begin 2021 een totale boekwaarde van afgerond € 3,2 miljoen. Voor een verwacht verlies op een plan moet direct een voorziening worden getroffen. Daar staat tegenover dat als er plannen in productie zijn waarop tussentijds winst kan worden genomen deze winstneming kan worden aangewend als compensatie voor het verwachte verlies. Het risico voor deze plannen zouden wij willen maximeren op 10% van de boekwaarde. Voor 2022 geeft dit een risicobedrag van € 320.000 (10% van € 3,2 miljoen). Het risico van de grondexploitatie van het Grondbedrijf is verlaagd van 50% naar 30%. Deze verlaging vinden wij verantwoord, namelijk de risico's van het niet verkopen van kavels zijn, als gevolg de gestegen vraag, fors afgenomen. De risico's van de verkoop van kavels van bedrijventerrein zijn ongewijzigd. Omdat het niet zeker is dat jaarlijks altijd tussentijds winst kan worden genomen wordt de kans dat het risico van ophoging van de voorziening zich voordoet op gemiddeld geraamd (=30%), dus € 96.000.

83

BEREKENING WEERSTANDSRATIO Jaarlijks wordt de ratio berekend om uitdrukking te kunnen geven hoe onze gemeente er financieel voorstaat. Hierbij wordt ons weerstandsvermogen afgezet tegen de risico’s. In onderstaande tabel zijn de scores hiervoor aangeduid. Uitkomst Ratio

Aanduiding

groter dan 2,0

Uitstekend

tussen 1,4 en 2,0

Ruim voldoende

tussen 1,0 en 1,4

Voldoende

tussen 0,8 en 1,0

Matig

tussen 0,6 en 0,8

Onvoldoende

lager dan 0,6

Zeer Onvoldoende

Het verwacht verloop van het weerstandsvermogen 2022 t/m 2026 is als volgt. Weerstandsvermogen x € 1.000

1-1-22

1-1-23

1-1-24

1-1-25

1-1-26

1. WAR

11.569

12.216

12.769

13.271

13.722

2. VAR

2.745

2.745

2.745

2.745

2.745

3. Bufferreserve gronden

1.427

1.427

1.427

1.427

1.427

4. Onbenutte belastingcapaciteit

0

0

0

0

0

Totaal STRUCT.Weerst.capac.

15.742

16.389

16.942

17.443

17.895

5. Stille reserves

11.000

11.000

11.000

11.000

11.000

Totaal INCID. Weerst.capac.

11.000

11.000

11.000

11.000

11.000

In onderstaande tabel is in het bovenste deel de uitkomst van onze structurele weerstand in de eerder toegelichte ratio weergegeven en de incidentele weerstand is weergegeven in een bedrag als restant ruimte van de weerstand. Ratioberekening x € 1.000

Rek.

Struct. en Incident.

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Weerst.cap. Struct.

14.773

14.598

15.742

16.389

16.942

17.443

17.895

Risico's structureel

5.648

5.618

4.759

4.759

4.759

4.759

4.759

Weerst. Ratio Structureel

2,62

2,60

3,31

3,44

3,56

3,67

3,76

Weerst.cap. Incid.

11.000

11.000

11.000

11.000

11.000

11.000

11.000

Risico's incidenteel

290

290

240

240

240

240

240

10.710

10.710

10.760

10.760

10.760

10.760

10.760

Weerstandsruimte Incidenteel

Begroting

Toelichting uitkomsten weerstand structureel en incidenteel De structurele weerstandsratio is in de rekening 2020 ten opzichte van de ratio in de rekening 2019 (3,11) afgenomen. Dit komt vooral door een toename van structurele risico's. Met name het op dat moment ingeschatte risico als gevolg van de herziening van het gemeentefonds speelt een rol.

84

De structurele weerstandsratio is in de begroting 2022 ten opzichte van de begroting 2021 toegenomen. Dit komt door afname van de structurele risico's. Door een lagere inschatting van het risico als gevolg van de herziening van het gemeentefonds vanaf 2022 nemen de risico's verder af. Zie hiervoor de toelichting bij het onderdeel risico's. Geconstateerd wordt dat de ratio in alle jaren boven de 2 blijft en daarmee uitstekend is. De structurele weerstandsratio neemt tevens jaarlijks toe, omdat, conform notitie reserves en voorzieningen, geen bespaarde rente meer wordt berekend over de reserves en de jaarlijkse rentelast nu elk jaar eveneens wordt toegevoegd aan de WAR. Zoals eerder opgemerkt moet het bedrag van de stille reserves worden gezien als buffer voor de incidentele risico’s. De ruimte hiervoor is voldoende hoog.

Verplichte kengetallen Om een oordeel te geven over de financiële positie van de gemeente zijn naast de berekening van het weerstandsvermogen de volgende belangrijke financiële kengetallen berekend. Financiële kengetallen. - De weerstandsratio; - De schuldquote; - De solvabiliteitsratio (vermogenspositie); - De grondexploitatie; - De structurele exploitatieruimte; - De belastingcapaciteit. Verhouding kengetallen in relatie tot de financiële positie De provincie heeft een indeling gemaakt met een normering van deze kengetallen. De uitkomsten zijn ingedeeld in categorie A, B en C waarbij A het minst risicovol is en categorie C het meest risicovol. De volgende signaleringswaarden zijn bepaald: Kengetal

A

B

C

Weerstandsratio

> 1,4

1,4 - 0,8

< 0,8

Netto schuldquote

< 90

90 - 130

> 130

Netto schuldquote (gecorrigeerd)

< 90

90 - 130

> 130

Solvabiliteitsratio

> 50

20 - 50

< 20

Grondexploitatie

< 20

20 - 35

> 35

Structurele exploitatieruimte

>0

0

<0

Belastingcapaciteit

< 95

95 - 105

> 105

De uitkomsten voor onze gemeente met betrekking tot het begrotingsjaar 2022 zijn hierna afgezet tegen zowel de afgelopen jaren als tegen de nog komende jaren. Voor de afgelopen jaren zien de cijfers er als volgt uit:

85

Kengetal 2022

Score

t.o.v. afgelopen jaren

2022

Begroting 2022

Rekening

2021

2020

2019

Weerstandsratio

A

3,31

2,60

2,62

3,11

Netto schuldquote

A

47%

62%

44%

55%

Netto schuldquote (gecorrigeerd)

A

42%

56%

39%

50%

Solvabiliteit *

B

29%

29%

32%

29%

Grondexploitatie

A

3%

5%

3%

5%

Structurele exploitatie

A

1%

1%

2%

3%

Belastingcapaciteit (eigenaar) **

C

113%

114%

119%

110%

Belastingcapaciteit (huurder) ***

A

55%

55%

49%

49%

*) Ten opzichte van de rekening 2020 is de solvabiliteit afgenomen met 3 procentpunten tot 29%. Dit wordt met name veroorzaakt door de verwachte aantrekking van een langlopende lening in 2021, nodig om aan de kasgeldlimietregels te kunnen blijven voldoen. **) De belastingcapaciteit zoals in de tabel weergegeven met 113% (100% is het gemiddelde) betreft de woonlasten (ozb, afval en riool) voor een eigenaar bewoner in onze gemeente. Daarmee staat onze gemeente op de 297 e plaats van de totaal 374 (deel) gemeenten (bron: Coelo atlas 2021). ***) De belastingcapaciteit voor een huurder valt voor onze gemeente veel gunstiger uit. Deze is 55%, waarmee onze gemeente op de 17e plaats staat van de totaal 374 (deel) gemeenten (bron: Coelo atlas 2021). Kengetal 2022

Score

t.o.v. nog komende jaren

2022

Begroting 2022

2023

2024

2025

Weerstandsratio

A

3,31

3,44

3,56

3,67

Netto schuldquote

A

47%

47%

48%

44%

Netto schuldquote (gecorrigeerd)

A

42%

42%

44%

39%

Solvabiliteit

B

29%

30%

29%

31%

Grondexploitatie

A

3%

3%

3%

3%

Structurele exploitatie

A

3%

2%

1%

1%

Belastingcapaciteit (eigenaar)

C

113%

113%

113%

113%

Belastingcapaciteit (huurder)

A

55%

55%

55%

55%

De kengetallen in bovenstaand overzicht zijn voornamelijk gebaseerd op de geprognosticeerde balans. Deze balans is toegelicht in de paragraaf financiering. Voor geïnteresseerden in de berekening van de kengetallen en de interpretatie daarvan volgt hierna een toelichting. Weerstandsratio Onder weerstandsratio verstaan we de middelen en mogelijkheden die de gemeente heeft om onverwachte, niet begrote kosten te kunnen dekken. De weerstandsratio wordt berekend door het totaalbedrag aan weerstandsvermogen te delen door het totaalbedrag van de risico’s. De berekening van de weerstandsratio (vermogen gedeeld door risico’s) levert als uitkomst een getal op (ratio).

86

Netto schuldquote De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Bij de netto schuldquote worden de netto schulden gewogen ten opzichte van de baten. Met andere woorden, het geeft aan in hoeverre de begroting de schulden kan dragen. Netto schuldquote gecorrigeerd Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen van gelden wordt de netto schuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in hoeverre de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het aandeel van het eigen vermogen wordt afgezet tegen het totaal vermogen. De solvabiliteit wordt berekend over de geprognosticeerde balans per 1 januari. De solvabiliteit 2022 is berekend aan de hand van de balans per 1 januari 2022. De begrote mutaties over 2022 (o.a. bijvoorbeeld VAR, WAR of bestemmingsreserves) zijn niet in de berekening van 2022 meegenomen en hebben effect op de balans van 1 januari 2023 en de solvabiliteit van 2023. Grondexploitatie Grondexploitatie kan een flinke impact hebben op de financiële positie van de gemeente. Deze ratio geeft aan in hoeverre de waarde van de gronden kan worden terugverdiend. Een ratio van 0 betekent dat er geen boekwaarde aanwezig is die moet worden terugverdiend.

Een ratio van 35 betekent dat de grondexploitatie als kwetsbaar wordt ervaren. Structurele exploitatieruimte Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. Bij een positief percentage zijn de structurele baten toereikend om de structurele lasten te dekken. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft een indicatie van de totale woonlasten van een meerpersoonshuishouden in vergelijking tot het landelijk gemiddelde. Een laag percentage (kleiner dan 100%) betekent dat de gemeente eenvoudig meer opbrengsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Of dit wel of niet gebeurt, is een beleidskeuze.

87

Kapitaalgoederen Inleiding Kapitaalgoederen zijn duurzame goederen die over het algemeen een lange economische levensduur hebben. Gemeentelijke kapitaalgoederen zijn te verdelen in goederen met maatschappelijk nut of economisch nut. Kapitaalgoederen met economisch nut hebben een winstoogmerk of genereren een opbrengst, terwijl daar bij maatschappelijk nut geen sprake van is. In de paragraaf maken we onderscheid tussen de volgende kapitaalgoederen: 1. Wegen (ook openbare verlichting); 2. Groen (waaronder begraafplaatsen, sportvelden, speeltuinen); 3. Riolering; 4. Gebouwen; 5. Water (waaronder bruggen en duikers en watergangen). Van elk type kapitaalgoed wordt inzicht gegeven in de kwaliteit van het onderhoud, het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties. IBOR Uit het bestuursprogramma 2018-2022 blijkt dat het onze intentie is om een integrale beleidsnota over onderhoud en beheer van de openbare ruimte (IBOR) samen te stellen. De nota IBOR is inmiddels gereed en gaat in op het onderhoud van wegen, groen, kunstwerken, openbare verlichting, water en meubilair. Per kapitaalgoed zijn de beleidsuitgangspunten, het areaal en de actuele kwaliteit beschreven. Tevens zijn de benodigde en beschikbare middelen weergegeven voor het in stand houden van de kapitaalgoederen. De nota geeft een doorkijk van acht jaar en is van toepassing tot en met 2028.

De nota IBOR is in 2021 in een aantal informatieve en/of opiniërende raadsvergaderingen besproken. De raad is bevoegd om richting aan het gewenste kwaliteitsniveau van de kapitaalgoederen te geven. In een besluitvormende raadsvergadering worden de kwaliteitsnormen (inclusief financiële consequenties) van de verschillende kapitaalgoederen vastgesteld. De verwachting is dat de besluitvorming dit najaar (2021) plaats vindt. Geen achterstallig onderhoud Volgens de notitie Materiële vaste activa van de commissie BBV is er sprake van achterstallig onderhoud als er kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties voorkomen. Onze werkwijze ten aanzien van onderhoud is als volgt. Jaarlijks vindt een fysieke inspectie van de onderhoudstoestand plaats. Aan de hand van deze inspectie wordt een meerjaren onderhoudsprogramma (MJOP) per kapitaalgoed opgesteld. De MJOP is de basis voor het uit te voeren onderhoud in het begrotingsjaar. Indien kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties dreigen te ontstaan, dan wordt in de MJOP een hoge prioriteit hieraan gegeven en wordt dit direct in het begrotingsjaar uitgevoerd. Door deze werkwijze te volgen is er geen achterstallig onderhoud zoals in de BBV is verwoord en is het ook niet noodzakelijk een voorziening achterstallig onderhoud op te nemen. Beleids- en beheerstukken In onderstaande tabel zijn de geldende beleids- en beheerstukken samengevat.

Er valt op te merken dat sommige plannen al lange tijd geleden zijn vastgesteld. De stukken Kern en Kader zijn nog steeds actueel, omdat aan dit beleid nog uitvoering wordt gegeven. Over groen valt op te merken dat eerst het kwaliteitsniveau moet worden vastgesteld. Na vaststelling IBOR kunnen de plannen geactualiseerd worden.

88

Kapitaalgoed

Beleids- en beheerstuk

Vastgesteld

Algemeen

Kern en kader/leefgebied

2003/2012

Kadernota vastgoedbeleid

2007

Notitie vastgoed en geld

2007

Leefgebied buitensport

2014

Wegenonderhoud 2018-2023 ‘Van planning tot uitvoering’ Beleidsplan ‘Licht in de openbare ruimte’

2018

Groenbeleidsvisie Onze groene ruimte

2006

Groenbeleidsvisie Groen moet je doen

2006

Bermbeheerplan

2015

Bosbeheerplan

2008

Visie Ruimte voor de laatste rustplaats 2008-2018

2008

Nota speelruimtebeleid Ruimte voor jou

2008

Riolering

Beleidsnota rioleringen in GRP 2016-2020

2015

Gebouwen

Vastgoedbeleid, deelnota gebouwen

2007

Water

Beleidsnota water, onderdeel GRP 2016-2020

2015

Wegen

Groen

2018

Investeringen Kapitaalgoederen gaan langere tijd mee, maar daarvoor is onderhoud noodzakelijk. In het BBV is vastgelegd dat groot onderhoud aan kapitaalgoederen met economisch en maatschappelijk nut moet worden geactiveerd. Dat betekent dat de totale last van de investering niet in één keer in de exploitatie wordt gedragen, maar dat het kapitaalgoed als een bezitting op de balans wordt geplaatst en over meerdere jaren wordt afgeschreven in de exploitatie. In onderstaande tabel staan de uitgangspunten omschreven die wij hanteren bij het afschrijven van kapitaalgoederen. Grens van investeren

Toerekenen rente Afschrijvingsmethodiek Afschrijvingstermijn Start afschrijving

Restwaarde

Activa met een verkrijgingsprijs van minder dan € 25.000 worden niet geactiveerd, uitgezonderd gronden en terreinen. Gronden en terreinen worden altijd geactiveerd. 2,5% Lineair afschrijven tot nihil. Varieert van 3 tot 60 jaar. Per type kapitaalgoed is dit vastgelegd in financiële verordening. Begroting: Op het moment dat het budget beschikbaar is gesteld. Realisatie: Op 1 januari van het jaar volgend op de afronding/uitvoering van het werk. Geen, vanwege afschrijving tot nihil.

Uitgangspunt in ons beleid is dat investeringen in openbaar gebied (riool, wegen, groen) zoveel mogelijk gecombineerd worden uitgevoerd.

89

Vastgoed & Geld In deze paragraaf geven we inzicht in het budget Vastgoed & Geld (V&G). Net zoals in de begroting 2021 verhogen we op basis van financieel kader 14 de laatste jaarschijf met € 50.000. Hieronder volgt een overzicht van het budget V&G. Het budget V&G is gesplitst in 50% wegen, 30% groen en 20% voor gebouwen. De budgetten van wegen staan t/m 2023 op 0 omdat deze worden aangewend voor de investering van € 1 miljoen extra per jaar. Voor het wegenbudget na 2024 wordt elders in de DPL het voorstel gedaan om deze € 1 miljoen structureel te verwerken in de begroting. Omschrijving Wegen 50%

2022

2023

2024

2025

2026

0

0

0

0

0

Groen 30%

131.320 146.320 161.320 176.320 191.320

Gebouwen 20%

96.600 106.600 116.600 126.600 136.600

Totaal beschikbaar

227.920 252.920 277.920 302.920 327.920

Wegen Onderhoudsniveau Jaarlijks worden alle openbare verhardingen onderworpen aan een visuele inspectie volgens de CROW-systematiek. De verzamelde gegevens leggen we vast in het wegbeheersysteem. De gemeente onderhoudt niet alle verhardingen volgens de CROW-normen. We kijken onder meer naar de functie van de verharding. Deze functie is uitgesplitst in een zevental categorieën: 1. Doorgaande wegen; 2. Kernontsluitingswegen; 3. Woonstraten; 4. Landbouwontsluitingswegen; 5. Landbouwwegen; 6. Fietspaden; 7. Voetpaden. De verhardingen met categorie 1 en 2 worden nagenoeg volgens de CROW-normen opgevoerd. Bij categorie 3, 6 en 7 tolereren we meer schade. De verhardingen in de categorie 4 en 5 worden pas opgevoerd als de schade zodanig ernstig is dat de verkeersveiligheid in het geding komt. Na bovenstaande toetsing ontstaat een technische en financiële onderhoudslijst voor de komende drie jaar: de meerjarenplanning REAL. Ieder voorjaar - na de weginspecties - wordt deze meerjarenplanning aangepast, afgestemd met de andere vakgebieden en vastgesteld door het college. Deze lijst vormt de basis voor het jaarlijkse onderhoudsinvesteringsprogramma. Prioriteringssysteem Om verantwoorde keuzes te kunnen maken uit de lijst van wegenprojecten is een eigen prioriteringssysteem ontwikkeld dat door de gemeenteraad is vastgesteld op 8 maart 2018.

Verkeersveiligheid, de kans op mogelijke schadeclaims, comfort en de gevolgkosten bij uitstel van onderhoud zijn betrokken in deze systematiek. Immers, een weg kan er goed uitzien terwijl uitstel van onderhoud leidt tot hogere kosten op langere

90

termijn. De plattelandswegen (categorie 4 en 5) hebben een eigen prioriteringssysteem, waarbij ook wordt gekeken naar het fietsverkeer en recreatief gebruik. Stand van zaken wegenonderhoud In onderstaande tabel is de stand van zaken met betrekking tot het wegonderhoud zichtbaar. Wegfunctie Doorgaande wegen Kernontsluitingswegen Woonstraten Fietspaden Voetpaden Landbouwontsluitingswegen Landbouwwegen

Op orde 90 % 75 % 65 % 65 % 50 % 30 % 10 %

In onderstaande tabel zien we het aantal km van de verschillende typen wegen. Omschrijving Doorgaande wegen Kernontsluitingswegen Woonstraten Landbouwontsluitingswegen Landbouwwegen Fietspaden Voetpaden

Aantal km 2022 143 59 86 52 153 136 78

Reservering wegengelden Afgesproken is dat restkredieten weer ingezet worden voor groot onderhoud wegen. Hieraan ligt een collegebesluit ten grondslag. Beleidskader Klein onderhoud Onder klein onderhoud verstaan we het aanbrengen van slijtlagen, het dichten van scheuren in asfalt, het plaatselijk repareren van slechte plekken, het dichten van kleine gaten en het oplossen van calamiteiten. Op basis van de jaarlijkse visuele inspectie van de wegen stellen we een project ‘klein wegenonderhoud’ op. De calamiteiten en onderhoudsmaatregelen voeren we binnen het beschikbare budget uit. Groot onderhoud Op basis van de meerjarenplanning REAL stelt het college in het voorjaar het onderhoudsinvesteringsprogramma vast. Deze wordt ter informatie aangeboden aan de gemeenteraad. Conform het inkoop- en aanbestedingsbeleid worden de projecten in de markt gezet. Voor de jaren 2018-2023 is een miljoen euro extra beschikbaar. Conform beleid investeren we ca. € 400.000 euro per jaar in plattelandswegen. Speerpunt groot onderhoud 2022 1. Hoofdstraat/Zuiderdiep Nieuw-Buinen (Noorderstraat - Drentse Mondenweg) De reconstructie behelst de vernieuwing van het totale wegprofiel (weg, voetpad, parkeerstrook en groen). Vorig jaar is het plan technisch voorbereid in samenspraak met de aanwonenden en belanghebbenden. Dit jaar wordt het plan uitgevoerd.

91

Financiën Op basis van ons wegenareaal is jaarlijks € 2.100.000 investeringsruimte noodzakelijk om de verhardingen goed te onderhouden. Jaarlijks is er € 800.000 investeringsruimte beschikbaar voor groot onderhoud en € 348.544 budget voor klein onderhoud. Door de jaarlijkse extra investering van € 1.000.000 in de jaren 2018-2023 kunnen we extra projecten van de meerjarenplanning REAL uitvoeren. In deze begroting wordt voorgesteld om de € 1.000.000 structureel te maken vanaf het jaar 2024. Daarmee is het totale budget voor groot en klein onderhoud € 2.148.544. Afhankelijk van het resultaat van de aanbestedingen is het mogelijk een deel van het tekort in te lopen.

Openbare verlichting Huidig onderhoudsniveau In de gemeente staan ca. 6.375 lichtpunten met de volgende lichtbronnen: Figuur 1. Overzicht typen lichtbronnen

Beleidskader Het beleid is er op gericht om in iedere situatie te optimaliseren zodat recht wordt gedaan aan de verkeersveiligheid, de sociale veiligheid en leefbaarheid. Uitgangspunt is wel dat we alleen verlichten waar nodig en dat we zoeken naar de meest energiezuinige en duurzame oplossingen. U kunt het gehele beleid online raadplegen op https://borgerodoorn.beeldendbeleid.nl. Vervanging van openbare verlichting vindt zo mogelijk plaats bij reconstructie-werkzaamheden aan de weg. Daarnaast vervangen we, indien mogelijk, op projectbasis oude masten en armaturen. Financiën In het gemeentelijke verlichtingsplan zijn de bestaande knelpunten en de reguliere vervangingen van masten en armaturen opgenomen. Het plan voorziet in een financiering tot 2027. Extra inzet voor versnelde verduurzaming openbare verlichting De gemeenteraad is in 2019 akkoord gegaan met een extra budget voor het verduurzamen van de openbare verlichtingsinstallatie in een tijdsbestek van 6 jaren. Dit houdt in dat in 2024 alle niet energiezuinige (verouderde) armaturen zijn vervangen door duurzamere exemplaren (LED).

92

Groen Onderhoudsniveau Het onderhoudsniveau voor het groen is vastgesteld op niveau C, begraafplaatsen onderhouden we op niveau A. In het najaar van 2021 wordt het beleidsstuk IBOR aan de raad voorgelegd en kan het onderhoudsniveau eventueel (deels) worden herzien. De keuzes hieromtrent zijn bij het opstellen van deze tekst nog niet bekend. Momenteel werken we aan de evaluatie van het eikenprocessierups bestrijdingsplan en aan het vormen van duurzaam beleid hieromtrent. Na vaststelling zal het beleid worden vertaald naar een duurzame aanbesteding voor meerdere jaren. Vervolgens gaan we verder werken aan het bomenbeleidsplan inclusief kapverordening. Daarna volgt de visie omtrent biodiversiteit en klimaat. Deze plannen worden stapsgewijs, uiterlijk in het eerste kwartaal van 2022 voorgelegd. Omschrijving

Eenheid Aantal 2022

Bos (plantsoen) en heide

m2

3.180.000

Heesters

m2

109.047

Gras, gazon, berm

m2

5.598.900

Sportvelden (25*8500) Waterpartijen, greppels (ged.)

m2

212.500

m1

502.693

Volkstuinen

m2

22.471

In gebruik gegeven grond

m2

418.950

Bomen

St

42.200

Opmerking: areaal is inclusief groen op sportparken, zwembaden, begraafplaatsen en rond scholen

Beleidskader Voor het openbaar groen streven we een eenvoudige ruimtelijke inrichting na met oog voor karakteristiek. Daar waar dat mogelijk is voeren we minder intensief onderhoud uit. Keuzes worden gemaakt met het oog op het veilig en duurzaam in stand houden van voor mens, flora en fauna aantrekkelijk en karakteristiek openbaar groen. Steeds vaker vraagt klimaatsverandering om een nieuwe visie waarbij buiten de traditionele kaders moet worden gedacht en ontwikkelingen doorgevoerd moeten worden om onze openbare ruimte klimaat robuust te maken en te houden. Financiën De benodigde budgetten zijn afhankelijk van het gewenste niveau dat wordt vastgesteld in de beleidsnota IBOR. Om de technische kwaliteit van ons groen op te waarderen zijn met de presentatie van het IBOR-stuk voorstellen gedaan. Ten tijde dat de begroting is geschreven is de afdeling groen gestart met het in kaart brengen van deze technische investeringen. Voor het maken van nieuw beleid voor bomen en biodiversiteit zijn vooralsnog voldoende middelen beschikbaar.

Begraafplaatsen Onderhoudsniveau Voor begraafplaatsen is het onderhoudsniveau voor groen vastgesteld op niveau A van het CROW. Voor gebouwen op de begraafplaatsen is dit vastgesteld op conditieniveau 2 (goed niveau). Omschrijving

Aantal 2022

Begraafplaatsen

8

93

Beleidskader Het staande beleid voor de begraafplaatsen is ‘Begraafplaatsen Ruimte voor de laatste rustplaats’. Dit beleid is nader uitgewerkt in een ruimtelijke ‘Inrichtingsvisie begraafplaatsen Borger-Odoorn’ voor alle acht begraafplaatsen. In 2021 is een doorstart gemaakt met het project ruimen van graven waarvan afstand is gedaan. De werkvoorbereiding is in 2021 gedaan en in het laatste kwartaal van 2021 is het werk aanbesteed. De komende 2 tot 3 jaren zullen de graven gefaseerd per begraafplaats(en) worden geruimd. Na het ruimen worden de begraafplaatsen (pleksgewijs) gerenoveerd. Financiën Voor het verwijderen van graven is vooralsnog voldoende budget beschikbaar.

Sportvelden Onderhoudsniveau Onze voetbalvelden moeten qua kwaliteitseisen voldoen aan de KNVB-norm. De velden worden regelmatig gecontroleerd. De eigen dienst onderhoudt de singels en bomen op en rondom de sportvelden. De verenigingen zorgen zelf voor klein onderhoud, zoals het speelklaar maken van de velden, belijning aanbrengen, zwerfafval verwijderen, afvalbakken legen, overhangend groen terugsnoeien etc. Daarnaast onderhoudt een aantal verenigingen boventallige sportvelden die zij willen blijven gebruiken. Deze boventallige velden zijn al in 2014 uit het gemeentelijk onderhoud genomen. De onderhoudsperiode met de aannemer is voor het jaar 2021 nogmaals verlengd. In 2021 is veelvuldig met de verenigingen gesproken over de toekomst van de parken en de rol ten aanzien van het onderhoud tussen voor de gemeente en verenigingen. In het laatste kwartaal van 2021 is gewerkt aan de nieuwe onderhoudsvisie en is het onderhoud afgestemd op kern- en niet kerncomplexen. De nieuwe onderhoudsvisie wordt in het najaar van 2021 voorgelegd aan de raad. Het voornemen is om vanaf 2022 de onderhoudswerkzaamheden opnieuw aan te besteden. Omschrijving

Aantal 2022

Sportparken

10

Wedstrijdvelden

18

Trainingsvelden

7

Beleidskader In het leefgebied Zuidwest (Exloo-Odoorn-Klijndijk-Valthe) wordt gewerkt aan het revitaliseren van het complex aan de Hammeersweg te Odoorn. Ten aanzien van het onderhoud zal wellicht (na de vaststelling van de onderhoudsvisie) op basis van het gebruik van de velden gekozen worden voor een kwaliteitsdifferentiatie tussen kern- en niet kerncomplexen. Financiën Het budget voor het staande beleid 2021 is voldoende. Na eventuele goedkeuring van de nieuwe onderhoudsvisie zal een nieuwe werkomschrijving inclusief budgetraming worden gemaakt en kunnen de financiële middelen hiermee in balans worden gebracht.

94

Speeltuinen Onderhoudsniveau Beheer en onderhoud worden zoveel mogelijk door bewoners op eigen kracht uitgevoerd. Vanaf 2021 wordt met een nieuw beheersysteem gewerkt om de logboekregistraties in bij te houden. De speeltoestellen zijn goed onderhouden en veilig. In 2022 zijn 30 speeltuinverenigingen actief, er is één nieuwe speeltuinvereniging, Stichting Westeres (Borger), bij gekomen en bij een aantal speeltuinverenigingen zijn acties uitgezet om nieuwe bestuursleden te werven. Daarnaast is er een nieuwe beheerder gevonden voor de skatebaan in Borger zodat deze behouden kan blijven voor het dorp. In Buinerveen, Exloo, Valthermond lopen nog initiatieven om nieuwe sport- en speelplekken in de openbare ruimte te ontwikkelen. Omschrijving

Aantal 2022

Speeltoestellen

342 incl. zwembaden

Locaties beheer verenigingen

43 excl. zwembaden

Locaties beheer gemeente

13 excl. zwembaden

Beleidskader Het beleidskader en het uitvoeringsplan ‘Ruimte voor jou’ stamt uit 2008. Financiën Voor onderhoud en vervanging is voldoende budget. Voor de realisatie van nieuwe speeltuinen is geen budget beschikbaar.

Riolering Onderhoudsniveau Riolering wordt 30 jaar na aanleg voor het eerst middels een video-inspectie geïnspecteerd. Vervolgens wordt de inspectie om de 10 jaar herhaald. De inspecties worden gecombineerd met het reinigen van de riolering. Op basis van de inspectie wordt het onderhouds- en vervangingsprogramma opgezet. Het klein onderhoud bestaat uit het oplossen van doorstekende inlaten, het frezen van ingegroeide wortels en het repareren van kleine scheuren en lekken. Het groot onderhoud bestaat uit vervangingswerkzaamheden of relining van bestaande leidingen. Deze projecten vindt u terug op de meerjarenplanning REAL. Op deze lijst zijn de projecten met ramingen voor de komende drie jaar opgenomen. Bij rioolvervanging gaat de voorkeur uit naar een gecombineerde aanpak met de bovengrondse inrichting. Functiegericht beheer In 2020 is de omschakeling naar het functiegericht beheer opgestart. Bij functiegericht beheer wordt naar de functie van de riolering gekeken en de gevolgen van het falen van de riolering. Afhankelijk van de classificatie van de functie van de riolering worden er constructieve eisen gesteld aan de riolering. Als de vervangingseisen grotendeels lager worden dan zal de levensduur van de riolering toenemen. Het streven is eind 2021 het functiegericht beheer volledig te hebben geïmplementeerd.

In onderstaande tabel zijn verschillende eenheden die betrekking hebben op riolering opgenomen.

95

Omschrijving Vrijverval riolering Drukriool (vrijvervalleidingen) Persriolering Rioolgemalen Minigemalen (buitengebied) Bergbezinkbassin Overstorten gemengde stelsel Huisaansluitingen (cf. rioolheffing) Straatkolken Iba's Infiltratievoorzieningen

Eenh eid km km km st st st st st st st st

Aantal 241 22 121 32 473 1 44 12.760 11.150 92 700

Beleidskader Het Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP) 2016-2020 is in 2015 vastgesteld. Hierin is een meerjarenplanning voor het onderhoud en de vervanging van het riool opgenomen en wordt tevens beschreven hoe de gemeente omgaat met regenwater. Vanuit de Samenwerking Noordelijke Vechtstromen wordt met alle gemeentelijke partijen (Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen, Hardenberg, Ommen) gewerkt aan afstemming van de verschillende GRP’s. Dit proces wordt in 2021 afgerond. Om binnen SNV het traject te kunnen doorlopen is de planperiode van het GRP eind 2020 verlengd met één jaar tot en met 2021. In het op te stellen GRP worden nieuwe onderwerpen benoemd zoals de invoering van de Omgevingswet en Sustainable Development Goals (duurzaamheids doelstellingen vanuit de Verenigde Naties). Het proces van samenwerken, leren van elkaar en het opvoeren van nieuwe onderwerpen heeft in 2021 meer tijd gekost dan van te voren was voorzien. Het adagium “alleen ga je sneller, samen kom je verder” is hier van toepassing. Om ons nieuwe GRP goed op het tempo van de samenwerking SNV en nieuwe ontwikkelingen aan te laten sluiten wordt het huidige GRP verlengd met één jaar tot en met 2022. In 2022 wordt aan de gemeenteraad het nieuwe GRP ter vaststelling voorgelegd. Klimaatadaptatie In het kader van de Samenwerking Noordelijke Vechtstromen hebben wij in 2019 een stress-test laten uitvoeren.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=b45c2caa-8ed0-475d-ae91-a16df12ca7b3