Bijlage 2 Groenbeleidsplan Beuningen
Tekst van het document
Bij werkzaamheden rondom bomenlinten wordt zorg gedragen voor minimale gevolgen voor de bomen.
Z
maaiveld.
Langzaam groeiende soorten in het buitengebied blijven zo lang mogelijk behouden als de veiligheids- en onderhoudstoestand van de boom dit toelaat. De bomen moeten met
n®®
regulier onderhoud in stand kunnen worden gehouden. Z
Lommerrijke lanen zijn het wensbeeld, dus kiezen wij voor bomen van de eerste grootte. Het sortiment wordt zorgvuldig uitgekozen om te zorgen dat deze bomen gedurende een lange periode probleemloos kunnen uitgroeien waarbij overlast zo veel mogelijk wordt voorkomen.
Z
Inrichting van groeiplaatsen wordt afgestemd op de gewenste leeftijd en grootte.
Z
Wanneer de beschikbare ruimte ontoereikend is om (nieuwe) bomen uit te laten groeien
-.Şíŕfïţĉį”*
Vr'vk'' A k
tot bomen van hoge leeftijd, worden de groeiplaatsen geoptimaliseerd met de meest
'
T- ' . -'
actuele constructies en technieken. Dit vraagt om een investering die de normale vervangingsbedragen bijna altijd overstijgen. Daarom moeten deze middelen in de projectbegroting worden meegenomen. Z
Bomen in de structuren moeten minimaal één renovatie of reconstructie overleven. Zorgvuldig inpassen en goed toezicht houden is hierbij van belang.
Afbeelding 34: grote bomen in een woonstraat
32
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
:;íí:'”Ŵ
feSSl
mm
'Mms. Afbeelding 35: bomenlint langs de Binnenweg in Ewijk
Afbeelding 36: bomen die te grote technische problemen opleveren.
In de komgronden versterken we bestaande lanen en leggen we nieuwe lanen aan
Gefaseerde vervanging van lanen
De lanen in de komgronden versterken de landschappelijke structuur. Gemeente Beuningen
Een aantal lanen in de gemeente is aan een reconstructie toe. De bomen hebben er te weinig
wil in het kader van vergroening en de noodzaak bomen te planten voor een beter klimaat de
groeiruimte. We kiezen hier voor gefaseerde omvorming. Waarbij in eerste instantie de helft
bestaande lanen in de komgronden versterken.
van de bomen, om en om, wordt vervangen. Zodra de nieuwe bomen voldoende omvang
We kiezen voor diverse aanplant
voorkomen we kaalslag. We werken dit verder uit in het bomenbeheerplan.
hebben gekregen, vervangen we de overige bomen. Zo blijft het aantal bomen gelijk en Onze gemeente kent relatief veel populierenlanen. Deze bomen horen bij het rivieren landschap en gedijen hier goed. Maar het nadeel is dat populieren een korte omlooptijd
We raadplegen een boomdeskundige bij de inrichting van nieuwe groeiplaatsen
hebben en aandachtspunten betreffende takbreukgevoeligheid. We kiezen daarom bij
Iedere boomsoort heeft zijn eigen behoeftes in wortelbreedte en -diepte, voeding en water.
aanplant en vervanging vaker voor andere soorten. We gaan op zoek naar alternatieve
De kennis van een interne of externe boomdeskundige helpt ons om die behoeftes in kaart
soorten op basis van de gebiedseigen bosgemeenschappen. We behouden daarbij het
te brengen en de groeiplaats daarop in te richten of de juiste soort voor de juiste plaats te
landschappelijk beeld zoveel mogelijk. Wanneer populieren vanwege het historisch karakter
kiezen. De normen uit het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen zijn leidend.
worden geplant zoeken we naar goede plekken, waar ze weinig tot geen overlast geven. We richten groeiplaatsen kwalitatief in, zodat een boom zonder onacceptabele overlast en We vervangen of verwijderen bomen die te grote technische problemen opleveren
op gezonde wijze zijn volwassen stadium (circa veertig tot zestig jaar) kan bereiken.
In een aantal wijken staan bomen die technische problemen opleveren, bijvoorbeeld door
Wanneer bomen in een kwalitatieve groeiplaats staan betekent dit dat:
het sterk opdrukken van de verharding of het raken van gevels. Er zijn echter ook bomen
Z
de bomen ouder kunnen worden, waardoor de investering van aanplant en
tussen lust en last is hier nodig om te bepalen welke bomen blijven en welke bomen teveel
Z
de bomen geen of veel minder overlast veroorzaken door wortelopdruk;
overlast veroorzaken en toch verwijderd moeten worden.
Z
de bomen niet instabiel worden door graafwerkzaamheden in het wortelpakket of het
nodig in deze wijken om het leefklimaat aangenaam te houden. Een zorgvuldige afweging
begeleidingssnoei worden uitbetaald;
33
W.
9* ,»r. ï'.'í
w'yf, .:. .J, ’SSs
verwijderen van wortels;
-.-iŕ-r
Mjŕ
ŕ» --ś
V
de beeldkwaliteit van de volwassen boom veel groter zal zijn.
Eén boom die volledig kan uitgroeien tot een gezonde en volwassen boom heeft een grotere
V-'W-,
belevingswaarde en bijdrage aan ecosysteemdiensten dan vijf bomen op dezelfde locaties die - door een slechte groeiplaats- zich niet kunnen ontwikkelen tot gezonde, volwassen exemplaren. ■V " ■•••-
Bij reconstructie van woonwijken kiezen we boomsoorten die beter passen
Wanneer bomen gekapt moeten worden door reconstructie of zoveel problemen veroorzaken dat vervanging bij reconstructie beter is, denken we goed na over groeiplaatsen en boomsoorten. We kiezen soorten die beter passen bij de onder- en bovengrondse ruimte en richten groeiplaatsen in waarin de bomen zonder problemen een hoge leeftijd kunnen bereiken. We beheren onze bomen voor duurzaam behoud van ons bomenbestand
Deskundig boombeheer is een harde voorwaarde voor duurzaam behoud van het bomenbestand. Enerzijds willen wij dat bomen gaan voldoen aan het beeld dat wij voor ogen hebben op het moment van aanplant. Anderzijds is er ook sprake van een wettelijke verplichting. Wij moeten voldoende zorg aan onze bomen besteden zodat ze geen schade of letsel veroorzaken aan anderen. Controleren en snoeien zijn de belangrijkste maatregelen aan bomen. In bijlage D - Beheer bomen hebben we ons beleid voor het beheer verder ŴŞŢl
uitgewerkt. We breiden ons bomenbestand wanneer mogelijk uit
sr-kŘ 'ŕ.
We benutten kansen om het bomenbestand kwalitatief uit te breiden. Concrete kansen zijn bijvoorbeeld de ontwikkeling van Het Broek, het groenblauwe netwerk van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen en de landschapszones rondom de nieuwe woningbouw in de gemeente Beuningen. Klachten over bomen wegen we af via het klachtenprotocol
Het klachtenprotocol in bijlage E geeft ons handvatten om de klachten van bewoners af te
.3*»-
wegen tegen het belang van bomen voor de gemeenschap.
- -;rí:.-v :.-.
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
o
Welke acties zíjn nodig om het beleid uit te voeren?
Het actualiseren van het bomenbeheerplan
Bepalen welke laanstructuren in de komgronden moeten worden versterkt.
Bepalen welke onbeplante lanen in de komgronden worden voorzien van laanbeplanting.
Alternatieve soorten inventariseren en bepalen om populieren langs wegen op termijn te vervangen.
De Groene Kaart wordt regelmatig aangepast aan nieuwe en verdwenen waardevolle en monumentale bomen.
35
Versterking van de biodiversiteit Waar willen we naartoe? Onder biodiversiteit verstaan we de natuurlijke verscheidenheid aan leven.
maar weinig plekken in ons land zijn waar de natuur nog zo grillig mag zijn, zijn de soorten die er leven vaak zeldzaam geworden, bijvoorbeeld de amandelwolfsmelk en de rivierrombout.
Dus de diversiteit in ecosystemen, soorten en genen. Een gezonde soortenrijkdom zorgt voor een natuurlijk evenwicht en daarmee een gezonde leefomgeving, waar mensen van de natuur kunnen profiteren. We ademen schone lucht omdat gezonde bomen zuurstof produceren en fijnstof afvangen, we eten groenten en fruit door bestuiving van insecten en hebben voldoende drinkwater door een gezonde bodem die regenwater buffert. Een gezonde soortenrijkdom zorgt er ook voor dat ziekten en plagen minder kans krijgen, omdat natuurlijke vijanden snel in actie komen. Naast de voordelen voor de mens hebben planten en dieren zelf een intrinsieke waarde, ze hebben recht op hun bestaan.
Oeverwallen Op de Oeverwallen is het eeuwenoude, kleinschalige boerenlandschap redelijk behouden gebleven. Het vormt een lappendeken van boomgaarden, akkers, weiden, erven en bosjes. Veel plant- en diersoorten voelen zich thuis in dit landschap. Het gebied heeft veel groene verbindingen in de vorm van lijnvormige landschapselementen zoals lanen, elzenwindhagen en sloten. Boerenlandvogels, vleermuizen en kleine marters profiteren daarvan. Ook veel amfibieënsoorten zoals de kamsalamander en knoflookpad voelen zich er thuis. De Waalbandijk is zeer rijk aan kruiden met dank aan zorgvuldig maaibeheer.
Gemeente Beuningen wil de biodiversiteit binnen én buiten de bebouwde kom versterken bij inrichting en beheer en waar mogelijk met gerichte maatregelen vergroten. Het versterken van de biodiversiteit is daarom als speerpunt opgenomen in onze Omgevingsvisie. Bestaande ecologische verbindingen krijgen extra aandacht en bij nieuwe woningbouw ontwikkelen we ruimte voor de natuur. Zo zorgen we ervoor dat we ook in de toekomst kunnen profiteren van een gezonde en duurzame leefomgeving.
Kernen De wijken uit jaren vijftig tot en met tachtig hebben vaak niet zo veel groen. Maar voor gebouwgebonden soorten zijn deze wijken van groot belang. Dit zijn bijvoorbeeld huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen die graag onder dakpannen en in kieren van oudere woningen verblijven. Nieuwere woningen zijn goed geïsoleerd en hebben meestal geen kieren om in te kruipen. Vanaf begin jaren negentig zijn de Beuningse wijken ruim opgezet met veel meer openbaar groen en veel oppervlaktewater. De watergangen en het
Waar staan we nu?
groen in deze wijken vormen een netwerk waar veel diersoorten gebruik van maken.
De biodiversiteit in Nederland staat onder hoge druk. Veel dier- en plantensoorten verliezen in rap tempo leefgebied door versnippering, vermesting en verdroging. Ook binnen onze gemeentegrenzen kampen we met dit verschijnsel. We zijn ons ervan bewust dat de snelwegen in het zuiden en westen en de stad Nijmegen in het oosten zorgen voor een eilandpositie met weinig kansen voor dieren om te migreren tussen populaties. Daar staat tegenover dat de gemeente Beuningen rijk is aan verschillende landschapstypen, elk met hun eigen unieke soortensamenstelling en kansen voor het versterken van de biodiversiteit.
Uiterwaarden Een groot deel van het uiterwaardengebied is ingericht als 'nieuwe natuur’. Nieuwe natuur betekent dat in het eerder gecultiveerde landschap de natuurlijke processen weer leidend zijn. Er mag bijvoorbeeld weer spontaan bos ontstaan. Onze uiterwaarden maken onderdeel uit van Natura 2000-gebied Rijntakken dat wordt beheerd door Staatsbosbeheer. Maar de voornaamste beheerders zijn eigenlijk de Waal, de wind, de grazers en de bever. Uiterwaardennatuur is hoogdynamisch: de omstandigheden veranderen continue. Omdat er
' o - '.-a
■1
m «ül
v-. V
Afbeelding 37: de kamsalamander voelt zich thuis op de oeverwallen
36
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
Kommengebied/Groene Long
Kans: variatie in het landschap en gevarieerde landschapselementen
De weidse, natte komgronden waren vroeger zeer geschikt voor weidevogels als grutto en
In de gemeente zijn bijzondere landschapselementen aanwezig die veel kansen bieden als
tureluur. Tegenwoordig broeden deze vogels alleen nog op enkele percelen van het Geldersch
verblijfplaatsen voor lokale natuurwaarden. Door bij ontwikkeling van het groen rekening
Landschap, die extensief worden beheerd. Het verlagen van het grondwaterpeil, intensief
te houden met gebiedseigen landschapselementen kan de lokale biodiversiteit langdurig
bemesten en vaak en vroeg maaien maakt de overige landbouwpercelen ongeschikt. Wulp
versterkt worden. In de bijlage A -Landschapselementen staat een overzicht van deze
en kievit worden soms nog wel op deze percelen waargenomen. Andere soorten profiteren
landschapselementen per landschapstype, met daarbij kansen en voorwaarden benoemd.
juist van de landbouw. Zo zijn er in de winter grote aantallen ganzen en smienten aanwezig, die grazen op de voedselrijke weilanden. Daarnaast valt het aantal zilverreigers in de
Kans: bestaande verbindingen
wintermaanden op, dat waarschijnlijk profiteert van de vele veldmuizen. Door de openheid
De grootste verbinding vormt de Waal met haar uiterwaarden. Planten en dieren kunnen
van het kommengebied ontbreekt het aan ecologische verbindingen voor kleine zoogdieren,
zich vrijwel ongehinderd via deze weg verplaatsen. Tussen de kernen liggen noord-zuid
vlinders en andere kwetsbare soorten. Deze dieren hebben meer beschutting nodig
verbindingen die kansen bieden voor de natuur. Het behouden en versterken van deze verbindingen is belangrijk voor de ontwikkeling van de biodiversiteit. Ook de voorziene landschapszones ten oosten van Beuningen en rondom Ewijk bieden hiervoor mogelijkheden.
Wat zijn de kansen en risico's? Kans: nieuwbouw Kans: de grote structuren geven rust en ruimte met kansen voor de biodiversiteit
De gemeente Beuningen wil de komende jaren veel woningen bouwen. Deze nieuwe
Door hun omvang en verbindingen bieden de groenvlakken en lijnen die zijn opgenomen
wijken bieden kansen voor de biodiversiteit door natuurinclusief te bouwen. We laten
in de groenstructuur veel kansen voor de biodiversiteit. Hier vallen ook de parken in de
verblijfplaatsen voor gebouwgebonden soorten aanbrengen in de schil van woningen.
gemeente onder. Deze terreinen zijn minder gevoelig voor verstoring, dus kiezen we voor
Erfafscheidingen worden groen en voor dieren toegankelijk opgeleverd. En de openbare
natuurvriendelijk beheer en inrichting.
ruimte natuurvriendelijk ingericht, waarbij we rekening houden met de leefgebiedseisen van gebouwgebonden soorten. Kans: verhogen biodiversiteit in parken De parken in (en aan de randen van) de kernen bieden nog ruimte voor het verhogen van de biodiversiteit. Door meer variatie in de parken te realiseren (in beplanting, maar ook in de ondergrond) kan nog veel winst geboekt worden.
ļ
Risico: barrières in het landschap
I 1 r--'
De gemeente wordt doorsneden door een aantal harde barrières in de vorm van snelwegen in het westen en zuiden en de stedelijke grens Nijmegen-Wijchen met het Maas-Waalkanaal
:'ĩfí'.
in het oosten. Hierdoor kunnen veel planten en dieren zich niet goed naar het zuiden en het oosten verspreiden, en is de gemeente ecologisch gezien als het ware geïsoleerd.
k'K.
5
Afbeelding 38: de grote zilverreiger wordt steeds vaker gezien in het kommengebied
- 37 -
V ļ[ Į
-
■
s—! i
.1, .ĴÊġtfå. .',fű r
‘" -Jģj^r A
î
.;í:;, U ï ĘgíJ! ipl#
ļS’ţf^rj
HÜS
şpk 'V^l^
ÿ JùíM
p.ií"j
Ewijk ļļ
Beuningen
Nijmegen
g^
I J 7
Wijchen
'ŵÄI
j'īĩW.l'y-t.Jļ. ~ļĵj
mşsśsm
fĮj ůjA SSÊĚsImĘmĚSÊ&ímSl
ľmMMĚ
Afbeelding 39: Kansen voor ecologische verbindingen in de regio
38
kansen voor natuurverbinding
Natuur Netwerk Gelderland
knelpunt infrastructuur
bestaande droge verbinding
gemeentegrens
Natuur Netwerk Noord-Brabant
waterloop
bestaande natte verbinding
knelpunt bebouwing
Natura 2000 gebieden
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
Op de kaart gezet: regionaal niveau Wanneer we op de kaart kijken naar een groter gebied, dus buiten de gemeentegrenzen, zijn de grote structuren van de rivieren Maas en Waal duidelijk te zien. Dit zijn als het ware biodiversiteitsaders die talloze mogelijkheden voor planten en dieren bieden. Daartussen ligt de NNN, het Natuur Netwerk Nederland. De groene pijlen zijn de verbindingen door het plangebied. Voor landdieren stoppen die verbindingen nu nog bij de barrières die door het gebied lopen. Voor grotere vliegende dieren is meer migratie mogelijk, met als kanttekening dat een snelweg daarbij veel slachtoffers kan maken. Voor kleine en minder mobiele soorten is dat een onneembare barrière. Ook kleinere vliegende dieren, zoals sommige vlindersoorten, vliegen niet zomaar een open terrein zonder dekking of een snelweg over.
■įļtįM
dorpskern infrastructuur
- 39 -
Winssen
Ewijk
llll I
Beuningen
Weurt
I I I I I I
Afbeelding 40: Biodiversiteit in de gemeente
40
bestaande verbinding
uiterwaarden
dorpskern
knelpunt infrastructuur
sterke kans tot verbinding
oeverwal
bedrijventerrein
risicogebied openheid behouden
zwakke kans tot verbinding
komgronden
oppervlaktewater
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
Op de kaart gezet: gemeentelijk niveau Binnen de gemeentegrenzen delen de barrières van de snelwegen het gebied op in vier delen. De twee zuidelijke en het westelijke deel zijn verbonden met grotere gebieden, daar is migratie van soorten goed mogelijk. Het noordoostelijke deel vormt een eiland met een beperkte leefruimte voor soorten. Duidelijk wordt dat in dit deel voornamelijk de lokale populaties moeten worden versterkt en dan valt te denken aan kleinere diersoorten. Het zou mooi zijn als er over de snelweg heen of onder de snelweg door een verbinding komt voor fauna. Dat kan gecombineerd worden met bijvoorbeeld een fietstunneltje of een extra breed viaduct met ecostrook.
f
41
4 Risico: een versnipperd landschap
hun nieuwe omgeving goed handhaven en zich snel vermeerderen. Ze zijn schadelijk voor
Versnippering van het lokale landschap leidt tot kleine geïsoleerde populaties. Kleine
de inheemse natuur en zorgen vaak voor overlast. Voorbeelden hiervan zijn de Japanse
populaties hebben een veel grotere kans om uit te sterven. En de kans op herkolonisatie
duizendknoop, grote berenklauw, hemelboom, Amerikaanse rivierkreeft en muskusrat.
daarna is, als gevolg van de versnippering, klein. Biodiversiteit wordt dus weerbaar door verbindingen. Risico: uitbreiding sportaccommodaties tussen Beuningen en Ewijk Op lokaal niveau zijn kleinere knelpunten aan te wijzen. Een voorbeeld daarvan is het terrein met diverse sportaccommodaties tussen de kernen Beuningen en Ewijk. Een groot deel van de ruimte is ingericht als sportpark van (kunst )gras en is er weinig ruimte voor de
De gemeente Beuningen heeft de ambitie om haar groenbeheer beter af te stemmen op de
natuur. Uitbreidingen van de sportaccommodaties vormen een serieuze bedreiging voor de
biodiversiteit.
verbinding. Met name dit gebied behoeft extra aandacht als het gaat om het behoud van de verbinding voor flora en fauna. Risico: kwetsbare zone tussen Beuningen en Weurt Tussen de kernen Beuningen en Weurt is de landschappelijke zone relatief smal en de verbindingen
minimaal.
De
Reekstraat met aanliggende
Kansen benutten en risico's aanpakken
hoogstamboomgaard,
laanbeplanting, groene erven en bosjes vormt een ecologische verbinding. Behoud van deze groene zone is van groot belang voor de biodiversiteit.
We behouden en versterken ecologische verbindingen
Ecologische verbindingen zijn routes waarlangs plant- en diersoorten zich kunnen verplaatsen van het ene leefgebied naar het andere. Dat is belangrijk om de soort te verspreiden,
Risico: invasieve exoten verdrijven de gebiedseigen soorten
genen uit te wisselen en zo het (lokaal) uitsterven van soorten tegen te gaan. De Beuningse
Exoten zijn planten en dieren die hier van oorsprong niet thuishoren en door toedoen van
uiterwaarden zijn onderdeel van Natura 2000-gebied Rijntakken. Buiten de gemeentegrenzen
de mens in een nieuw leefgebied terecht zijn gekomen. Invasieve exoten kunnen zich in
in het zuiden ligt het Natuur Netwerk Nederland. Ecologische verbindingen zouden ideaal gezien van noord naar zuid, tussen deze beide grote natuurgebieden lopen. Land: voor landdieren zijn er geen noord-zuid verbindingen vanuit het noordelijke deel van het plangebied. Het zou de biodiversiteit ten goede komen als er ten minste één verbinding onder de snelweg door of erover gerealiseerd kan worden. Water: de Oude en de Nieuwe Wetering ten zuiden van rijksweg A73 vormen routes voor waterdieren. Lucht: voor vliegende dieren vormen de rijkswegen barrières. De dieren moeten hoog genoeg kunnen vliegen om geen hinder te ondervinden. Voor vogels geeft het wat minder problemen dan voor insecten en vleermuizen. Een passage of hop-over is een goede optie om deze dieren te helpen. Voorafgaand aan het versterken of aanleggen van ecologische verbindingen bepalen we
Afbeelding 41: vleermuizenpassage
42
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
doelsoorten. Aan bepaalde doelsoorten hangen immers bepaalde ingrepen en zo krijgt een
methode grote verschillen kent. Bij het inventariseren van de soorten en het uitvoeren
ecologische verbinding een goed fundament en goede functie.
van natuurvriendelijke beheermaatregelen is het actief betrekken van de lokale bevolking, natuurclubs en vrijwilligers een uitstekende manier om maximaal effect te krijgen.
We maaien ecologisch waar dit kansrijk is
Om de biodiversiteit in grasvelden, parken en bermen te verhogen is ecologisch maaibeheer
We werken toe naar een meer natuurvriendelijke bestrijding van ziekten en plagen
een goed middel. Door middel van ecologisch maaibeheer kan meer variatie worden
Beuningen bestrijdt ziekten en plagen biologisch of mechanisch. Dat heeft veruit de
gecreëerd; frequent maaien, twee keer per jaar maaien, een keer per jaar maaien of een
voorkeur boven chemische bestrijding, maar ook biologische of mechanische bestrijding
keer per twee jaar maaien. Elk beheer stimuleert de groei van bepaalde plantensoorten. Met
kan schadelijk zijn voor andere soorten. Dus voorkomen is nog altijd beter dan genezen. Dat
gevarieerd maaibeheer kan voor meer verschillende plant- en diersoorten een leefplaats
doen we door:
worden ontwikkeld. Na het maaien blijft het maaisel in de regel een paar dagen liggen en
Z
een gezonde bodem: een bodem met voldoende voeding, lucht en bodemleven is de
Z
een passend sortiment: de soorten die we toepassen moeten passen bij de grondslag.
wordt dan afgevoerd om ervoor te zorgen dat de bodem schraler wordt. Ook dat komt de kruidenrijkdom ten goede.
basis voor gezonde planten die daardoor beter bestand zijn tegen ziektes of plagen; Zo zal een soort geschikt voor kleigrond op een andere bodem - bijvoorbeeld zandgrond
Om de biodiversiteit een optimale kans te geven moet het tijdstip van maaien worden
- achterblijven in ontwikkeling en kracht en zo een gemakkelijke prooi vormen voor
aangepast aan de aanwezige vegetatie. Wanneer volgens een kalender wordt gemaaid kan
ziekten en plagen;
het immers gebeuren dat een prachtig bloeiende berm verandert in een kale grasberm. Een
Z
een diverseplantengemeenschap:wezien datjuistmonoculturen- zoals laanbeplantingen
goede inventarisatie van de aanwezige planten is dan ook onmisbaar. Ook is het belangrijk
- snel ten prooi vallen aan een ziekte of plaag, waardoor het kan gebeuren dat een hele
dat er gefaseerd wordt gemaaid en dat altijd een deel (minimaal 15 procent) niet wordt
laan gekapt moet worden. Door verschillende soorten aan te planten kan de ziekte of
gemaaid. Zo blijft er voedsel, beschutting en overwintering voor insecten en andere dieren.
plaag zich minder gemakkelijk verspreiden én valt nooit een hele beplanting in één klap
En krijgen de aanwezige kruiden elk jaar de kans om zaden ter verspreiden. We kijken om
uit. Bij uitval van een boom uit een laanbeplanting gaan we op zoek naar een andere
dezelfde reden waar we oeverbeplanting meer kansen geven door bij het maaien afstand te
soort die past bij de laan en van meerwaarde is voor de biodiversiteit. Nieuwe lanen
houden van de waterkant. We streven naar glanshaverhooiland.
planten we aan door een divers sortiment te gebruiken.
Graslanden zijn geschikt voor ecologisch maaibeheer, wanneer ze ruim van opzet zijn, de grond bij voorkeur niet te zwaar (kleiig) is en wanneer ze zonnig gelegen zijn. Bij het opstellen van het beheerplan moet rekening worden gehouden met de verkeersveiligheid. Zo houden veel gemeentes een strook van één meter langs wegen aan die zij wel frequent maaien. Dit om zicht te behouden en omvallende planten op de weg te
\ -
voorkomen.
fišļìw
A-Ŵ We beheersen invasieve exoten op een natuurvriendelijke manier
Bit"
Als invasieve exoten zich eenmaal hebben gevestigd, zijn vaak gedurende langere tijd beheermaatregelen nodig om de populatie binnen te perken te houden. Natuurvriendelijk beheer brengt het minste schade aan de inheemse natuur toe. Zo zijn er bijvoorbeeld diverse
, . -
juį
methoden om Japanse duizendknoop te bestrijden, waarbij de natuurvriendelijkheid per
-í-r ______2^.
Afbeelding 42: kruidenrijke bermen
- 43 -
4 Is er toch een ziekte of plaag opgetreden, dan zijn er veel mogelijkheden om natuurvriendelijk
Bij de nieuwe uitbreidingen richten we de groenstructuren zo in dat nieuw leefgebied
te bestrijden. Er komt steeds meer kennis van natuurlijke vijanden en de maatregelen die we
ontstaat
moeten treffen om die helpers in de strijd te lokken: nestkasten voor koolmezen, strokastjes
Natuurinclusieve ontwikkeling verbindt de natuur aan architectuur. Door slim te bouwen
voor oorwurmen en lieveheersbeestjes en EPR-kasten voor sluipwespen zijn enkele
met de natuur kunnen we ons wooncomfort vergroten, effecten van klimaatverandering
voorbeelden van zulke maatregelen. In de bestrijding van de eikenprocessierups komen
het hoofd bieden én de lokale biodiversiteit vergroten. Hiervoor is kennis van ecologie,
steeds meer natuurvriendelijke alternatieven op de markt, die uitkomst kunnen bieden.
wetgeving, lokaal beleid, landschap en architectuur nodig. Natuurinclusief ontwikkelen is
We maken gebruik van soorten met gespreide bloeitijden
onderzoek aan vooraf, zodat in kaart gebracht kan worden welke kansen er voor welke
Voor bestuivers is het erg belangrijk dat er het hele seizoen voldoende nectar en pollen
dieren en planten zijn. Gemeente Beuningen neemt deel aan een samenwerkingsagenda
te halen zijn. Vooral bij honingbijen is bekend dat in periodes dat er geen wilgen of lindes
voor de woningbouwopgave in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Binnen
bloeien, de bijen uitgeput raken door het voedsel zoeken op verre locaties en massaal
die samenwerking worden instrumenten ontwikkeld waarmee natuurinclusiviteit tot op
sterven.
microniveau kan worden ingezet bij woningbouw.
niet hetzelfde als overal lukraak nestkasten of insectenhotels ophangen. Er gaat ecologisch
We maken gebruik van een gebiedseigen sortiment
Door gebruik te maken van een beplantingssortiment dat van nature in de streek voorkomt wordt het leefgebied voor gebiedseigen soorten automatisch vergroot. Daarnaast kan er worden gekeken naar natuurvriendelijke beplanting. Dan gaat het om soorten die niet van oorsprong in het gebied thuishoren, maar wel binnen het sortiment passen én van meerwaarde zijn voor doelsoorten. Een goed voorbeeld hiervan is een speciaal ontwikkeld bollenmengsel dat natuurlijke vijanden van de processierups aantrekt. Of bijenlinten met hoogwaardige nectarplanten en akkerranden met zonnebloemen die zaden voor vogels produceren. Ook boomsoorten die goed bestand zijn tegen hitte, droogte, strooizout en luchtverontreiniging en daarmee goed stads- en toekomstbestendig zijn, horen in dit rijtje thuis. We werken samen met agrariërs die grond van de gemeente pachten
De gemeente verpacht een aantal terreinen. We leggen in de overeenkomst de pachter de
II -I
verplichting op om akkerranden niet te bemesten en in te zaaien met een inheems bloemrijk mengsel. Ook onderzoeken we hoe we agrariërs kunnen stimuleren om maatregelen te nemen om de biodiversiteit in het buitengebied te vergroten. We versterken de biodiversiteit op bedrijventerreinen
We onderzoeken de mogelijkheden om de biodiversiteit op onze bedrijventerreinen De Schoenaker en De Sluis te versterken door het openbaar groen natuurlijkvriendelijker in te richten.
'
v
Afbeelding 43: akkerrand met zonnebloemen
44
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
o
Welke acties zíjn nodig om het beleid uit te voeren?
Het in kaart brengen van alle bestaande ecologische verbindingen.
Het bepalen van doelsoorten of doelsoortgroepen en de voortgang monitoren.
Het onderzoeken van mogelijkheden voor noord-zuid verbindingen.
Het bepalen van gebiedseigen (oorspronkelijke) beplanting.
Het opstellen van een stedelijke en een landschappelijke soortenlijst voor beplantingen.
Het in kaart (blijven) brengen van invasieve exoten en beheermaatregelen.
Het in kaart (blijven) brengen van grasvelden, parken en bermen waarop ecologisch maaibeheer kan worden toegepast.
Een strategie uitwerken voor het in stand houden van de bijzondere landschapselementen en ze verbinden aan ecologische stapstenen.
Het huidig beheer monitoren op aandacht voor biodiversiteit en waar nodig bijstellen.
De potentie van de groenblauwe structuur in kaart brengen en de mogelijkheden voor een ecologische structuur binnen de bebouwde kom onderzoeken.
Woningbouw gebruiken om natuurinclusief te ontwikkelen.
45
Klimaatadaptief groen O Waar willen we naartoe? Het Het klimaat verandert. We ervaren vaker extreem weer: hevigere buien en langere perioden van droogte en hitte. Om zo min mogelijk last te hebben van extreem weer is ons
buitengebied
kent,
in
tegenstelling tot
de
stedelijke
gebieden,
nauwelijks
klimaatproblemen. Dit komt doordat er relatief weinig verharding aanwezig is en er voldoende afwateringsmogelijkheden zijn. Dit heeft een positief effect op hitte en waterhuishouding.
openbaar groen onmisbaar. Zo zorgen onze bomen voor schaduw en koelte. Ook kunnen we het openbaar groen gebruiken om regenwater op te vangen en te infiltreren. Gemeente Beuningen lost de klimaatadaptieve opgaven onder meer op met groene maatregelen.
Wat zijn de kansen en risico's?
Het groen maakt het wonen in onze gemeente veiliger en aangenamer. Ook in nieuwe ontwikkelingen reserveren we ruimte voor koele, groene plekken. En in bestaande wijken met weinig groen zoeken we naar goede manieren om het er groener en koeler te krijgen. We willen uiterlijk in 2050 klimaatbestendig zijn. Wateroverlast als gevolg van extreme regenbuien is dan tot een minimum beperkt en langdurige droogte zorgt niet voor noemenswaardige problemen. Hittestress bij kwetsbare groepen behoort tot het verleden en vitale, kwetsbare functies kunnen tegen extreem weer. We kunnen hittestress voorkomen door ruimte te maken voor extra bomen, groene oases met zitplekken en het gebruik van halfverharding in de openbare ruimte.
Kans: kernen Straten: in boomloze straten is er over het algemeen te weinig boven- en ondergrondse ruimte voor bomen. De oplossing ligt dan in alternatieve vormen van beplanting. Ook bewoners kunnen helpen hun straat groener en klimaatbestendiger te maken door hun tuinen te vergroenen of geveltuinen aan te leggen. De gemeente kan daarin bijstaan met voorlichting of misschien donatie van kleine bomen. Pleinen/parkeerplaatsen: bij grotere verharde of halverharde oppervlaktes is vaak ruimte te vinden voor boomgroeiplaatsen op de plek van overhoeken of ingepast op bijvoorbeeld een
O
Waar staan we nu? De gemeente Beuningen ligt tussen de rivieren Waal en Maas. Het grondwater
in onze gemeente fluctueert met de waterstand van de rivieren. Extreme droogte - zoals op de zandgronden - kennen we daarom niet. Al kan het ook in onze gemeente behoorlijk droog worden. De Beuningse kleigronden zorgen ervoor dat hemelwater niet gemakkelijk de bodem in trekt. Daarom hebben wij de laatste jaren veel geïnvesteerd in het hemelwaterriool
pleintje. Plantsoenen: in de kernen bevinden zich veel grasvlakken met bomen. Daar liggen goede kansen voor toevoegen van bomen en heesterbeplanting, waardoor de klimaatadaptiviteit voor een belangrijk deel verbeterd. Grasvlakken: vlakken gras kunnen omgevormd worden naar verlaagde groenstroken. Deze verlaagde groenstroken kunnen ook beplant worden met bomen, heesters en vaste planten, er is steeds meer bekend over een passend sortiment voor wisselende waterstanden.
en verlaagde groenstroken. Reconstructies grijpen we aan om openbaar groen te gebruiken om hemelwater te infiltreren.
Kans: buitengebied Kommengebied: de aanplant van nieuwe lanen langs boomloze wegen biedt verkoeling aan
Hittestress is met name een risico in onze grijze wijken. Dit zijn veelal de uitbreidingen uit de jaren vijftig tot tachtig met weinig bomen, zodat het ’s zomers erg warm kan worden. In
•e
nieuwere wijken zorgt de aanwezigheid van veel openbaar groen en water voor verkoeling. Niet alleen vergroening van de openbaar ruimte draagt bij aan het tegengaan van hittestress. Dit geldt ook voor particuliere tuinen. Uit cijfers van Stichting Steenbreek blijkt dat in
recreanten. Ook kan gezocht worden naar plaatsen voor kleine bosjes met een verblijfsfunctie. Oeverwal: veel landschapselementen bieden al verkoeling op de oeverwal, er kan gekeken worden naar aanvulling hierop. Ontwikkeling parken/recreatiegebieden: bij de ontwikkeling van nieuwe recreatiegebieden in het buitengebied ligt een grote kans voor de aanplant van veel bomen.
Winssen, Ewijk en Beuningen 650Zo van de tuinen versteend is. In Weurt is dit 540Zo. Met Operatie Steenbreek werken we samen met bewoners om tuinen te vergroenen. Daarnaast is door de vele parken en het groene buitengebied voor bijna elke bewoner een koelteplek te vinden binnen enkele minuten lopen.
46
Kans: nieuwe wijken Het bouwen van nieuwe wijken biedt volop kansen om klimaatadaptief groen in te zetten. Door goede groeiplaatsen te realiseren kunnen grote bomen worden toegepast met een
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
goede toekomstverwachting. Die zorgen voor koelte op hete dagen en voor waterbuffering
volwassen exemplaar. Helaas zijn de gemeentelijke budgetten niet onuitputtelijk en moeten
bij piekbuien. Ook kan er plaats worden gemaakt voor (beplante) verlaagde groenstroken of
doorlopend lastige afwegingen gemaakt worden. Het is de kunst om tussen al die keuzes de
andere oplossingen die ruimte vragen.
haalbare oplossing te zoeken met het meeste effect.
Kans: extensieve recreatiegebieden nabij nieuwbouw
Risico: beplantingssortiment
De recreatieve uitloopgebieden en landschapszones nabij de nieuwe wijken bieden verkoeling bij hitte. We creëren aangename gebieden met voldoende schaduw én
gebiedseigen inheemse soorten zijn minder goed bestand tegen stedelijke omstandigheden
openheid, zodat bomen en wind samen verkoeling kunnen brengen. Deze gebieden zijn ook waterbuffergebieden en worden daartoe ingericht.
Klimaatadaptief groen vraagt om een specifiek beplantingssortiment. Veel van de (met name verharding, luchtverontreiniging en strooizout) en de gevolgen van klimaatveranderingen. Slechts enkele inheemse soorten passen wel in de bebouwde omgeving. Het is dus een uitdaging om de juiste balans te vinden tussen inheemse soorten
Risico: ruimte
en klimaatbestendige soorten. Om voldoende diversiteit te houden zal de rest gevonden
Maatregelen die de gevolgen van klimaatverandering verminderen vragen ruimte. Ruimte voor nieuwe beplanting, voor verlaagde groenstroken of voor kunstmatige oplossingen. In
moeten worden in cultivars en (niet-invasieve) exoten.
het dichtbebouwde stedelijke gebied is bij de aanleg (vaak langer geleden) geen rekening
Risico: boomloze straten en grijze wijken
gehouden met deze nieuwe elementen. Daardoor is in sommige wijken meer ruimte en in
Waar klimaatadaptief groen het hardst nodig is liggen ook de grootste knelpunten. De
andere minder. Vooral ondergronds is de ruimte vaak beperkt, door de wirwar aan kabels en
meest versteende straten in de dorpskernen bieden vaak geen goede groeiplaatsen voor
leidingen die de afgelopen decennia is aangebracht.
bomen. Om toch te voldoen aan de noodzaak naar klimaatadaptief groen kunnen creatieve oplossingen uitkomst bieden. Hiervoor is voldoende draagkracht of medewerking van de
Risico: budget
bewoners nodig. Bewonersparticipatie kan daarbij helpen en tegelijkertijd zorgen voor
Met een onuitputtelijk budget wordt het gemakkelijk. Dan kunnen ondergronds mantelbuizen
verrassende, originele ideeën.
worden aangelegd om alle kabels en leidingen te bundelen of een boombunker aangelegd, zodat een boom alle kans krijgt om ongehinderd uit te groeien tot een sterk, gezond,
.
,' ì Afbeelding 44: zitten in de schaduw van een boom
í ;
Afbeelding 45: boomloze straten geven veel hittestress op hete dagen
- 47 -
V'-~Å
-4, •*r
~P --
Beuningen OÍ/'
íò: Klimaat
48
hittestress
wateroverlast
CŤ51 aandachtsgebied hittestress
hittestress en wateroverlast
CS1
aandachtsgebied wateroverlast
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
..ųři
Afbeelding 47: Winssen
Afbeelding 48: Ewijk
Afbeelding 49: Weurt
Op de kaart gezet De klimaatkaart van de gemeente Beuningen geeft duidelijk aan in welke deelgebieden de grootste knelpunten liggen. De warmste plekken hebben het meeste baat bij de aanleg van klimaatadaptief groen. Alle kernen zijn logischerwijs warmer dan het buitengebied. De rood omcirkelde gebieden zijn de belangrijkste zoekgebieden voor klimaatadaptief groen tegen hittestress én wateroverlast. In de blauw omcirkelde gebieden is de kans op wateroverlast het grootst. Daar is de urgentie voor het nemen van maatregelen relatief laag, omdat het landbouwgebied betreft. Belangrijke randvoorwaarden Om klimaatadaptief groen randvoorwaarden in: ļb&ļġjļjűŗ
Z Z
een
toekomstbestendige
plaats te
geven
zijn
er
omlooptijd: de periode waarin het groen blijft staan heeft gevolgen voor soortkeuze; de soortkeuze in de stedelijke omgeving: gebiedseigen sortiment aangevuld met toekomstbestendige cultivars;
Z
de soortkeuze in de landschappelijke omgeving: uitsluitend gebiedseigen sortiment;
Z
de soortkeuze in uiterlijke kenmerken, zoals breedte van de kroon en grootte of dichtheid van het blad (in verband met schaduw en verdamping);
Y Ő
///M/
Z
de boven- en ondergrondse ruimte;
Z
het beheer.
In bijlage B - Randvoorwaarden klimaatadaptief groen worden deze punten toegelicht. Wanneer alle randvoorwaarden worden meegenomen in het ontwerp en de aanleg van
W 7/
öij* 4
klimaatadaptief groen, wordt het maximale effect behaald voor iedere standplaats.
Afbeelding 50: Beuningen - 49 -
zoals een overspanning van gevel naar gevel met klimplanten in hele smalle straten of klimplantconstructies rondom lichtmasten;
De gemeente Beuningen wil klimaatadaptieve opgaven oplossen met groene maatregelen om het wonen in onze gemeente veiliger en aangenamer te maken.
o o
smalblijvende bomen bij weinig bovengrondse groeiruimte; bomen doneren aan bewoners om voortuinen te vergroenen, eventueel gekoppeld aan Operatie Steenbreek.
We richten bestaand groen klimaatadaptief in waar daar aanleiding toe is
V
Groene verblijfsplekken worden schaduwrijk met bomen ingericht.
V
Als de grondwaterstand het toelaat worden groen ingerichte wadi’s toegevoegd voor de infiltratie van regenwater.
Kansen benutten en risico's aanpakken We gaan voor een maximaal groene ruimte met meer gelegenheid om te bewegen en te verblijven
V
Nieuwe wijken worden verplicht klimaatadaptief ingericht. We stellen eisen en toetsen plannen van ontwikkelaars en andere partijen op klimaatadaptiviteit.
V
Bestrating wordt alleen toegepast wanneer dit nodig is voor functioneel gebruik,
V
We realiseren koele routes door het groen in de kernen te verbinden met de natuur in het buitengebied
V
Wandel- en fietsroutes vanuit de kernen naar het buitengebied maken we koeler door de
V
We zorgen voor groene oases als rust- en koelteplekken onderweg. Koelteplekken
aanplant of aanvulling van doorgaande boomstructuren. voldoen aan standaard richtlijnen:
onnodige bestrating wordt vermeden. V
Waar veel aaneengesloten verharding nodig is, wordt waterdoorlatende bestrating gebruikt (parkeerplaatsen, pleinen). Ook is schaduw door bomen een eis.
V
Onnodige bestrating wordt geleidelijk vervangen door groen.
V
We stimuleren particulieren om onnodige bestrating te verwijderen door middel van
We pakken aandachtlocaties gericht aan
Locaties met een hoog risico op hitte, droogte of wateroverlast worden gericht ontwikkeld tot een meer klimaatbestendige en daarmee prettige en veilige plek.
V
Straten met onvoldoende onder- en/of bovengrondse ruimte richten we groen in met bijvoorbeeld: o
groene gevels;
o
solitaire (hogere) heesters;
o
het opofferen van parkeerplaatsen voor groen en deze ergens anders in de buurt terugbrengen;
o
50
het onderzoeken middels een pilot naar alternatieve vormen van openbaar groen,
o
De gevoelstemperatuur is 35 0C of lager.
o
De minimale oppervlakte is 200 m2.
o
Er wordt in schaduw voorzien door middel van bomen, gebouwen (noordgevels) of afdakjes.
acties zoals Operatie Steenbreek.
V
Hemelwater wordt indien mogelijk afgekoppeld naar oppervlaktewater of wadi’s.
o
Het is een aantrekkelijke verblijfplaats.
o
Eventuele nabijheid van water (geeft extra verkoeling).
We streven ernaar om binnen 400 meter van de woning een koele plek te realiseren
Het is onze ambitie om alle inwoners een koele, groene verblijfsplek op loopafstand te bieden. Locaties met veel gestapelde bouw, waarbij bewoners vaak geen tuinen hebben, krijgen daarbij prioriteit. We beheren het groen in de gemeente klimaatadaptief
V
Het blad blijft liggen waar dat geen grote problemen voor gebruik of de kwaliteit van de openbare ruimte oplevert.
V
Het
beheer van
het groen wordt waar mogelijk afgestemd
op
de actuele
weersomstandigheden, om schade aan het groen en de bodem te voorkomen.
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
We kiezen de beplantingssoorten op klimaatadaptieve eigenschappen
We zetten ons op diverse manieren in om privétuinen zo groen mogelijk te houden
We stemmen het sortiment af op de lokale situatie, waarbij we rekening houden met het
V
We steunen en ondernemen acties om plekken buiten het openbaar groen, zoals
toepassing en in de bebouwde kom beplanting die meer bestand is tegen hitte, droogte,
V
We geven voorlichting via de mediakanalen van de gemeente.
strooizout, verdichting en luchtverontreiniging of een inheems sortiment als de plantplaats
V
We werken samen met natuurverenigingen en andere groene initiatieven, zoals het
V
We delen tips voor een groene, onderhoudsvriendelijke tuin.
V
We onderzoeken de mogelijkheden om bewoners (deels) te gaan vergoeden voor de
klimaat. Dat betekent dat we in het buitengebied een meer inheems sortiment kunnen
privétuinen en bedrijventerreinen klimaatadaptief te maken.
daarvoor aanleiding biedt.
Dijkmagazijn.
We verkopen snippergroen niet langer aan bewoners maar zetten het in voor klimaatadaptief
aanleg van groene daken en gevels.
groen
V
Groenvakken of groen aangrenzend aan privégrond verkopen we niet langer, maar
V
We gebruiken deze vakken voor klimaatadaptie en breiden ze waar mogelijk uit.
houden we in eigen bezit.
We zetten stimuleringsregelingen op om te zorgen voor meer (bewoners)initiatieven om een groenblauwe buitenruimte te creëren
We maken gebruik van provinciale subsidies om (semi-)private ruimtes te vergroenen. Een voorbeeld daarvan is de subsidieregeling Groene Schoolpleinen of de Groendak subsidie.
ÈŜfÜUP
HBH Afbeelding 51: wadi’s voor de infiltratie van regenwater
Afbeelding 52: het Dijkmagazijn
51
o
Welke acties zíjn nodig om het beleid uit te voeren?
Het opstellen van een (kosteneffectief) uitvoeringsprogramma waarbij de ambities uit het RAS leidend zijn. Een checklist opstellen voor renovaties, herstructurering en nieuwe ontwikkelingen met: o
kansen voor ondergrondse groeiplaatsen en het aanplanten van bomen op hittegevoelige plaatsen;
o
kansen voor het omvormen van verharding naar groen;
o
kansen voor de aanplant van meer bomen;
o
kansen voor wadi’s en afkoppelen van hemelwater;
o
het omvormen van bestaand groen naar klimaatadaptief groen;
o
overige punten uit het programma van eisen voor nieuwe projecten en ontwikkelingen vanuit beheer en beleid.
Het in kaart brengen van stimuleringsregelingen om (bewoners)initiatieven te steunen.
- 52 -
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
\é/ J
jĮjjaHĮ i ĘSĚĚĚm*
mm
ma
mb ’iĩSĒűËŹ
ŕtfuiWŽÿ',
Functioneel en hoogwaardig nieuw groen Waar willen we naartoe? De komende jaren zijn veel nieuwe woningen nodig. Bij nieuwe woonwijken passen toekomstgerichte plannen met voldoende kwalitatief en functioneel groen om een gezonde en prettige leefomgeving in stand te houden. Het is niet voldoende om alleen ruimte te reserveren voor groen. Het moet ook zo worden aangelegd dat het voldoet aan de gewenste functie, kwalitatief hoogwaardig is en praktisch beheerbaar.
vaste planten. Het centrum, en ook de accentzones, kennen een hoger beheerniveau dan de wijken. Het openbaar groen in de wijken heeft een grote diversiteit. De 'grijze wijken’ zijn erg versteend met relatief weinig openbaar groen. Daarnaast heeft Beuningen ook veel groene wijken waar juist relatief veel openbaar groen aanwezig is. De groenblauwe structuren zijn bijzonder en typisch Beunings. De waterpartijen zijn visueel aantrekkelijk, zorgen voor verkoeling en dragen bij aan de biodiversiteit. Op een aantal plekken mogen recreanten varen. Het groen in de wijken wordt al geruime tijd sober beheerd. Dit heeft een negatief
Gemeente Beuningen stelt daarom eisen aan het groen in ontwikkelingen, zowel voor de
effect op de kwaliteit van de groenvakken. Bewoners zijn daar niet altijd gelukkig mee.
nieuwe wijken als voor de nieuwe extensieve recreatiegebieden bij die wijken. Deze eisen gaan over de hoeveelheid groen én over de kwaliteit van het groen: V
We behouden en versterken de groenblauwe structuren bij ruimtelijke ontwikkelingen.
V
We streven per nieuwe woning naar 100 m2 openbaar groen in de directe omgeving.
V
We ontwikkelen ook kwalitatieve kaders. Dit kan bijvoorbeeld zijn in de vorm van
f-:t
beoogde functies, zoals een minimaal percentage ecologisch groen, gebruiksgroen, speelgroen enzovoort. V
We voeren het Omgevingsprogramma Woningbouw uit voor nieuwe woningen. Hierin
‘ «
staan randvoorwaarden voor vitale wijken. V
We nemen de beleving van groen als onderdeel van de woningbouwopgave mee, met als
V
We beschrijven wat onze wensen zijn voor de groene extensieve recreatiegebieden en de
'•ŕ -
-
ļįtm.
t '
doel het versterken van het landschap en de biodiversiteit. landschapszones. V
We realiseren ons dat bij ontwikkelingen zoals woningbouw altijd groen verloren gaat.
Afbeelding 53: het ruim opgezette Heuvepark
We zetten ons in om het verlies bij ontwikkelingen zo klein mogelijk te houden en ruimte te creëren voor nieuwe natuur in de woonwijk.
Waar staan we nu? De gemeente Beuningen kent een omvangrijke groenstructuur. We beheren onder meer 5 hectare bos, 23 hectare bosplantsoen en bijna 200 hectare grasland en gazon. De inrichting is veelal sober en doelmatig. Rondom de kernen ligt een aantal omvangrijke groengebieden waar gerecreëerd kan worden. In de kernen Ewijk en Beuningen ligt ook een aantal ruime parken. Ook daar kan gespeeld, gesport en gerecreëerd worden. Het centrum van Beuningen valt op door haar prachtig verzorgde groenvakken met bloemrijke MlřliÜslÉ Afbeelding 54: groen in het centrum van Beuningen op A-niveau
54
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
0-0
o
r
o
tXD
txD
txD
V Q.
C
V
■O Beuningen
De Haaghe
groen
56.028
168
334
Beuningen
Tinnegieter
grijs
44.898
789
57
Beuningen
De Notenhof
groen
26.381
51
517
Beuningen
Viermorgen
grijs
27.671
553
50
Beuningen
Heuve-1
groen
105.785
294
360
Ewijk
Ewijk Centrum
grijs
44.847
463
97
Ewijk
Den Elt
groen
34.581
111
312
Ewijk
Vording-2
grijs
14.024
304
46
Ewijk
Keizershoeve
groen
121.978
391
312
Weurt
Weurt Noord
grijs
6.326
283
22
Beuningen
Beuningse Plas
basis
193.787
1.071
181
Weurt
Weurt Zuid
grijs
53.726
756
71
Beuningen
De Hutgraaf
basis
16.264
144
113
Winssen
Winssen kern
grijs
33.955
726
47
Beuningen
De Linde
basis
7.322
36
203
Beuningen
Den Balmerd
basis
75.701
391
194
Beuningen
Heuve-3
basis
21.806
147
148
Beuningen
Heuve-4
basis
44.751
169
265
Ewijk
Vording-3
basis
44.924
388
116
Beuningen
Aalsterveld
grijs
22.799
321
71
Beuningen
Blanckenburg
grijs
31.169
378
82
Beuningen
Centrum
grijs
20.967
790
27
Beuningen
Centrum Oost
grijs
31.748
848
37
Beuningen
Duivenkamp
grijs
18.989
453
42
Beuningen
Heuve-2
grijs
13.297
181
73
Beuningen
Hoeve-1
grijs
6.172
181
34
Beuningen
Hoeve-2
grijs
20.775
249
83
Beuningen
Hoeve-3
grijs
562
101
6
Tabel 1: Groene, basis en grijze wijken in de gemeente Beuningen
0B» j
Afbeelding 55: Groene, basis en grijze wijken op de kaart
55
*îķ0j\
Winssen
SŞäãg 'ţŕfSà,
'Ŵ*..
Ewijk
Beuningen
Weurt
Afbeelding 56: Ruimtelijke ontwikkeling in de gemeente woningbouw
56
bestaande bebouwing
water
groene recreatieve verbindingen
industrieterrein
geplande woningbouw projectontwikkeling
recreatieve zone
landschappelijke zone
Zie voor de bestaande groenstructuurkaart pagina 22.
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
Op de kaart gezet De gemeente Beuningen staat aan de vooravond van een grote bouwopgave, tot en met 2040 willen we woningen bijbouwen. Dat zorgt voor een groei van ruim 26.000 naar 30.000 inwoners. De woningbouwontwikkelingen zijn voorzien ten zuiden van Winssen en Ewijk, ten westen van Weurt en in mindere mate rondom Beuningen. De komende jaren zal er dus veel openbaar groen bijkomen. Naast de woningbouwlocaties ontwikkelt de gemeente een aantal landschapszones en recreatieve uitloopgebieden. Zwaartepunt van het nieuwe groen ligt in de nieuw te bouwen wijken en hun uitloopgebieden. Daar zijn de kansen groot om functioneel en hoogwaardig groen toe te passen.
Belangrijke randvoorwaarden Randvoorwaarden voor functioneel en hoogwaardig groen verschillen van plaats tot plaats. Beplanting voor bijen is functioneel en hoogwaardig als er veel nectar en pollen te halen valt, als het niet te dicht op een speelplaats of zitplek gesitueerd is en als het zo beheerd wordt dat het beeld mooi blijft, ook in de winter. Maar een parkbeplanting is functioneel en hoogwaardig als er veel te zien is (op ooghoogte), als het sociaal veilig is en als het gevarieerd is. Twee totaal verschillende functies en kwaliteiten. Randvoorwaarden voor functioneel en hoogwaardig groen zijn onder te verdelen in: 1.
In ontwerp aansluiten op de functies van de locaties: de beplanting mag de hoofdfuncties niet hinderen.
2.
In inrichting beplanting de kans bieden om optimaal aan de functie van de locatie bij te dragen.
3.
In beheer ervoor zorgen dat de beplanting zich gezond ontwikkelt, in toenemende mate bijdraagt aan de functie van de locatie en in toenemende mate waardevol is voor de samenleving.
Daarom zullen voor iedere situatie randvoorwaarden moeten worden opgesteld om aan de eis functioneel en hoogwaardig nieuw groen te kunnen voldoen.
57
± Wat zijn de kansen en risico's?
Risico: complexiteit van diverse functies van groen Om de beplanting optimaal bij te laten dragen aan de diverse functies op een plek is grondige kennis nodig van ecosysteemdiensten en de bijbehorende beplantingstypes,
Kans: woningbouwplannen De kansen voor functioneel en hoogwaardig nieuw groen liggen voornamelijk in de nieuw te
soorten, omgevingseisen, onderhoud en levensverwachting. Om groen functioneel en hoogwaardig in te zetten moet het als complexe nutsvoorziening worden beschouwd, met
ontwikkelen wijken en uitloopgebieden. Daar kan veel sneller aan alle eisen worden voldaan
de bijbehorende investeringen en budgetten. De kwaliteit van groen ligt op diverse gebieden.
dan in de al aanwezige wijken. De woningbouwontwikkelingen bieden mogelijkheden om
Daarbij verschillen de normen naar gelang de locatie en wie het groen gebruikt. Ecologisch
kwalitatief en functioneel openbaar groen te realiseren. Vanaf de conceptfase kan nieuw
maaibeheer levert bijvoorbeeld voor dieren en natuurmensen een hoogwaardige beplanting
groen in functie en waarde worden meegenomen in het ontwerp. Ook kan voldoende onder
op, maar kan ook rekenen op gemopper van sommige passanten die het graag netter zien.
en bovengrondse ruimte worden vrijgemaakt voor bomen. En er kan worden ingezet op veel verschillende types beplanting ten bate van de leefbaarheid, biodiversiteit en het klimaat.
Risico: definitie van hoogwaardig groen De term hoogwaardig verdient een nadere definiëring als houvast voor de groenmensen van
Kans: recreatieve uitloopgebieden en landschapszones
gemeente Beuningen en kan in een groenbeheerplan worden vastgelegd in kwaliteitseisen
Nabij de woningbouwlocaties ontwikkelt de gemeente uitloopgebieden en landschapszones.
voor het groen. Dat begint al met het uitgangsmateriaal dat van een kwekerij komt. Is dat
De recreatieve uitloopgebieden hebben een lokale functie. Ze bedienen met name de
gekweekt met weinig (Milieukeur) of geen (SKAL-gecertificeerd) belasting voor het milieu,
bewoners van de nieuwe wijk. De landschapszones hebben een meer regionaal recreatief
dan heeft het al veel kwaliteit. Planten die op deze manier zijn gekweekt zijn vaak veel sterker
karakter. De uitloopgebieden en landschapszones bieden kansen om in te zetten op
en beter bestand tegen ziekten en plagen. Daarna zijn de omstandigheden van de groeiplaats
biodiversiteit en klimaatadaptatie in de vorm van koeltegebieden en waterretentie.
bepalend. Voldoet de bodem? Er zijn talloze omstandigheden die ervoor kunnen zorgen dat de gewenste kwaliteit niet gehaald kan worden.
Kans: herinrichting bestaande wijken
Z
Uitgangskwaliteit: kweekmethode (duurzaamheid/milieubelasting), herkomst en maat.
Ook voor de bestaande wijken is het van groot belang ruimte te maken voor functioneel en
Z
Groeiplaatskwaliteit: ondergrondse ruimte, bodem en bovengrondse ruimte.
hoogwaardig nieuw groen. Met name in de grijze wijken die relatief weinig groen hebben.
Z
Toekomstkwaliteit: omlooptijd gerelateerd aan reconstructie.
Herinrichtingen van de openbare ruimte bieden de mogelijkheid om het groen in de wijk
Z
Beeldkwaliteit: bijdragend aan sfeer en beleving door bijvoorbeeld geur, kleur en sierwaardes.
op te waarderen. En om ondergronds andere keuzes te maken, waardoor ruimte vrijkomt voor de groeiplaats van bomen. Bovengronds kan een gebied (een profiel) anders worden
Z
Beheerkwaliteit: niveau A, B of C en beschikbare budgetten.
ingericht, zodat ruimte vrijkomt voor beplanting. Ook kunnen we meer functie en kwaliteit
Z
Maatschappelijke kwaliteit: hoeveel voordeel de beplanting levert voor de maatschappij.
koppelen aan bestaand groen door het aan te vullen met nieuwe beplanting. Risico: negatieve effecten sober beheer Vanaf 2013 is het beheer van de openbare ruimte versoberd naar CROW niveau C. Het gevolg is minder functionaliteit en waarde. Een lager beheerniveau zorgt voor kapitaalvernietiging, omdat beplanting sneller vervangen moet worden. Daarnaast hebben hardnekkige onkruiden zich nu gevestigd, die heel moeilijk uit te roeien zijn. Om de kwaliteit van de beplanting te verbeteren en deze een langere levensduur te geven, moet het beheer naar een hoger niveau. Dat kost veel inzet en budget.
- 58 -
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
Deelgebied
identiteit/beleving
spelen
bewegen
verblijven
klimaat
biodiversiteit
kans voor nieuw groen
uiterwaarden
++
+
++
++
++
++
-
oeverwallen
+
-
+
++
++
++
-
komgronden
-
-
++
-
+
+
+
hoofdgroenstructuur
++
+
++
+
++
+++
++
entrees (rotondes)
+
--
--
--
--
--
++
dorpskernen
++
-
-
++
+
-
+
grijze wijken
-
+
+
_
--
--
++
basiswijken
+
++
+
+
+
-
+
groene wijken
++
++
++
+++
++
+
-
bedrijventerreinen
+A
--
--
--
-
++
++
sportterreinen
+/?
++
++
-
-
-
++
recreatieterreinen
?
++
++
++
?
?
?
Tabel 2: Huidige kwaliteit van deelgebieden
:-**4
'Me*. ļļp
■■•ŵŵş;
59
1 bomenhandboek. Langs wijkontsluitingswegen planten we bomen van de eerste grootte. Langs overige wegen planten we bomen met een volwassen hoogte van minimaal 13
De gemeente Beuningen heeft de ambitie om nieuw groen functioneel en hoogwaardig in te richten en stelt daarvoor kwantiteits- én kwaliteitseisen.
meter in verband met opkronen tot 4,5 meter. We planten op bijzondere plaatsen - zoals rotondes, speelplekken, pleinen en dergelijke - bomen aan die monumentaal kunnen worden. We handhaven de kwantitatieve richtlijn van 100 m2 per woning
Wij vinden kwaliteit belangrijker dan kwantiteit. Toch is vaak een minimale hoeveelheid groen nodig om kwaliteit te kunnen realiseren. Zonder voldoende groene omvang is het vaak onmogelijk om een krachtige groenstructuur te ontwikkelen zoals wij die wensen. De gemeente Beuningen stelt daarom een kwantitatieve eis van 100 m2 groen per woning. Wat
Kansen benutten en risico's aanpakken We stellen randvoorwaarden op om aan de eis functioneel en hoogwaardig nieuw groen te kunnen voldoen en toetsen plannen op deze randvoorwaarden
Alle plannen voor en in de openbare ruimte worden vooraf bekeken op functie en benodigde kwaliteit. Aan de hand daarvan worden randvoorwaarden opgesteld voor nieuw groen. Deze randvoorwaarden leggen we vast in een Programma van Eisen. Het ontwerp wordt vervolgens door de gemeente getoetst op deze randvoorwaarden. We realiseren in nieuwe wijken kwalitatief en functioneel openbaar groen
V
waardevolle landschapselementen. Deze waardevolle landschapselementen moeten worden ingepast in de nieuwe plannen. We sluiten met nieuw groen aan op de bestaande landschappelijke situatie en versterken de huidige structuren, het landschap is dus leidend. Als leefgebied voor diersoorten We sluiten groenvakken op elkaar aan, zodat een ecologische verbinding ontstaat. We verkiezen grote groenvakken boven kleine. We richten de openbare ruimte natuurinclusief in. Dit betekent dat de openbare ruimte zodanig wordt ontworpen en aangelegd dat het leefgebied vormt voor diersoorten. V
Naast het richtgetal van 100 m2 groen per woning streven we naar een kroonbedekking van 200Zo in de openbare ruimte. Dat betekent dat minimaal 2007o van de openbare ruimte wordt overschaduwd door bomen, wanneer die bomen hun volwassen stadium hebben bereikt. Daarmee staat kwaliteit voor kwantiteit, het gaat niet zozeer over de hoeveelheid bomen, maar over de grootte van de bomen, de ondergrondse voorzieningen en het streven om onze bomen gezond ouder te laten worden. Op verblijfsplekken streven we er zelfs naar om 3007o kroonbedekking te halen om hittestress tegen te gaan. We beschrijven onze wensen ten aanzien van de recreatieve uitloopgebieden bij de nieuw te bouwen wijken
In de recreatieve zones ligt de nadruk op kort en lokaal recreatief gebruik. Hier vallen bijvoorbeeld ook natuurlijke speelplekken en hondenuitlaatveldjes onder. De recreatieve uitloopgebieden bij nieuwbouwwijken moeten: V
in de nabijheid van woningen liggen;
V
toegankelijk zijn voor publiek;
V
een aantrekkelijk landschap hebben;
V
verkoeling geven op hete dagen;
V
passen bij de historie en de landschappelijke (kleinschalige) kenmerken.
Met ruimte voor bomen om tot wasdom te komen We richten ondergrondse groeiplaatsen van bomen in conform de richtlijnen van het
- 60
We streven naar een minimale kroonbedekking van 200Zo van de openbare ruimte
Met respect voor het landschap Voorafgaand aan een woningbouwontwikkeling inventariseren we de locatie op
V
we daaronder verstaan is weergegeven in tabel 3: Principes richtgetal groen.
We beschrijven ook onze wensen ten aanzien van de landschapszones
In het Woningbouwpanorama 2040 is beschreven dat de landschapszones ruimte moeten
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
bieden aan de functies natuur, recreatie en sport in combinatie met (kleinschalige) landbouw,
Richtgetal: 100 m2 openbaar groen per woning
vee- en fruitteelt. De landschapszones bieden een netwerk van paden. Een opgave voor de landschapszones is het herstellen en vernieuwen van het landschap. Door het terugbrengen
Wat valt daar wel onder:
Wat valt daar niet onder:
van kleinschalige landschapselementen en vergroting van diversiteit in beplanting (en
V Heesters, hagen, bosplantsoen en
V Natte oppervlakten, waterlopen en
daarmee biodiversiteit) ontstaat een aantrekkelijk groengebied voor mens en dier. Een
bosjes.
vijvers.
gebied waarvan genoten kan worden en dat toegankelijk wordt gemaakt door verbindingen
V Gazons, bermen, graslanden en oevers.
te leggen met bestaande groenstructuren en toevoeging van nieuwe verbindingen in en
V Vaste planten, bloembollen en
tussen de dorpen. En een gebied dat zorgt voor verkoeling bij hitte en voor de opvang van
V Boomspiegels in verharding.
perkgoed.
water bij hevige neerslag. De landschapszones zijn ingetekend aan de zuid- en zuidoostkant van Ewijk, en ten oosten van Beuningen. Deels zijn de landschapszones gesitueerd in het Functies binnen het openbaar groen
oeverwallengebied en deels in het kommengebied. Voor de realisatie van de landschapszones wordt vijf tot tien procent van het oppervlak ingericht met landschappelijke elementen en recreatieve paden. Dit kan door de gronden aan te kopen of door de terreineigenaar te stimuleren en te ondersteunen bij de realisatie en het beheer van de landschapselementen. De resterende ruimte blijft beschikbaar voor duurzame vormen van landbouw, vee- en fruitteelt. Streefbeeld inrichting landschapszones op de oeverwallen Passend bij de historische context streven we hier naar een mozaïeklandschap van boomgaarden, akkers en weilanden, doorsneden met hagen of elzensingels. We sluiten
Hoofdfuncties groen: minimaal 800Zo van
Hoofdfuncties anders dan groen: samen
de totale oppervlakte groen.
maximaal 2007o van totale oppervlakte.
Kijkgroen en/of siergroen.
V Geluidswal*
Parkachtige voorzieningen zoals
V Oevers*
recreatieve wandel- en fietspaden,
V Waterberging/wadi*
ligweiden enzovoort.
V Bermen
Speelplaatsen en trapveldjes.
V Hondenuitlaatvoorziening
Groen voor natuur en natuurrecreatie.
V Begraafplaats
Groen voor klimaatadaptatie.
V Sportvelden
daarbij aan bij bestaande of historische landschappelijke lijnen. Langs de doorgaande wegen staan laanbomen. Het gebied kent een onregelmatige blokverkaveling. Hier en daar liggen
* Tenzij toegankelijk en bewust parkachtig ingericht met het doel tot recreatief medegebruik. Dan tellen deze oppervlakten niet mee in het maximum van 2007o.