Bijlage 2 Groenbeleidsplan Beuningen
Tekst van het document
4 G R O E N B E L E I D ♦ft Gemeente
Beuningen
Colofon GROENBELEIDSPLAN GEMEENTE BEUNINGEN
OPDRACHTNEMER
idverde Advies Willemsplein 2-4 5211 AK 's-Hertogenbosch
idverde Advies
T 073 205 11 00 E advies@idverde.nl
Gemeente OPGESTELD DOOR
Theresia van den Bogaard, Clannad
3*. Beuningen
Koumans, Marlies Rijken
VRIJGEGEVEN DOOR
Nasim Duives
OPDRACHTGEVER
Gemeente Beuningen Van Heemstraweg 46 6641 AE Beuningen
PROJECTNUMMER
722210360
KENMERK
Actualisatie groenbeleid
STATUS
DEFINITIEF
DATUM
31 augustus 2022
Copyright 2022 idverde Advies. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van idverde. idverde is niet aansprakelijk voor eventuele schade ontstaan bij gebruik van gegevens uit dit rapport.
2
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
Voorwoord Beuningen is een prachtige plek om te wonen, te werken en te leven. De gemeente is rijkelijk voorzien van groen, niet alleen in de kernen, maar ook daar buiten. Binnen de gemeentegrenzen liggen natuurgebieden van internationale betekenis, waar je heerlijk kunt recreëren. Niet voor niks hebben we in 2021 - samen met onze bewoners - in onze Omgevingsvisie mooi plekje benoemd als kernwaarde van Beuningen. Het groen draagt bij aan onze identiteit. Maar daarnaast levert het ons veel diensten: groen levert zuurstof, slaat CO2 op, zorgt voor verkoeling en vangt fijnstof in. Groen is ook leefgebied van vele dier- en plantensoorten. De groene ruimte zorgt ervoor dat we na een lange week hard werken op adem komen en anderen ontmoeten. Groen is dus van groot belang voor een prettige leefomgeving.
Nieuwe inzichten op het gebied van klimaatadaptatie, natuur en milieu maken dat we anders moeten gaan denken over inrichting en onderhoud van de openbare ruimte dan pakweg dertig jaar geleden. Om deze redenen is een planmatige grootschalige aanpak van de openbare ruimte, aangepast aan de eisen van deze tijd, de opgave voor de komende jaren. Terwijl we die grootschalige aanpak vormgeven en uitvoeren moet onze openbare ruimte natuurlijk wel schoon, heel en veilig blijven.
Voor u ligt het nieuwe Groenbeleidsplan van onze gemeente. Het plan is tot stand gekomen samen met lokale groene vrijwilligers. In het plan verwoorden we onze ambities voor het gemeentelijk bomenbestand, de biodiversiteit, een klimaatadaptieve woonomgeving en hoogwaardig nieuw groen. En we beschrijven hoe we dit samen met onze inwoners willen realiseren.
Pascal Co-bussen Wethouder klimaatadaptatie, groen en openbare ruimte
3
Ĝ Inhoudsopgave Colofon
2
Hoofdstuk 4 - Gemeentelijk bomenbestand
30
Voorwoord
3
Waar willen we naartoe?
30
Inhoudsopgave
4
Waar staan we nu?
30
Samenvatting
6
Wat zijn de kansen en risico’s?
31
Inleiding
8
Kansen benutten en risico’s aanpakken
32
Welke acties zijn nodig om het beleid uit te voeren?
35
Hoofdstuk 5 - Versterking van de biodiversiteit
36
Waar willen we naartoe?
36
Waar staan we nu?
36
Wat zijn de kansen en risico’s?
37
Kansen benutten en risico’s aanpakken
42
Welke acties zijn nodig om het beleid uit te voeren?
45
Hoofdstuk 6 - Klimaatadaptief groen
46
Waar willen we naartoe?
46
Waar staan we nu?
46
Wat zijn de kansen en risico’s?
46
Kansen benutten en risico’s aanpakken
50
Welke acties zijn nodig om het beleid uit te voeren?
52
Hoofdstuk 2 - Typisch Beuningen
10
Beuningen Buitengewoon
10
Gewoon buiten
12
Buitengewoon
13
Hoofdstuk 3 - Visie op groen
16
Vanuit vertrekpunten geformuleerd in de beleidsplannen:
16
Komen we tot de visie:
16
Om deze visie te bereiken, zetten we in op vijf thema’s:
16
Onze visie op de kaart gezet
18
Onze visie in streefbeelden
20
4
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
Hoofdstuk 7 - Functioneel en hoogwaardig nieuw groen
54
Waar willen we naartoe?
54
Waar staan we nu?
54
Wat zijn de kansen en risico’s?
58
Kansen benutten en risico’s aanpakken
60
Welke acties zijn nodig om het beleid uit te voeren?
63
Hoofdstuk 8 - Samen met onze bewoners
64
Waar willen we naartoe?
64
Waar staan we nu?
64
Wat zijn de kansen en risico’s?
64
Kansen benutten en risico’s aanpakken
65
Welke acties zijn nodig om het beleid uit te voeren?
67
Hoofdstuk 9 - Uitvoeringsprogra
68
Bijlage A - Landschapselementen
70
Bijlage B - Randvoorwaarden klimaatadaptief groen
72
Bijlage C - Instrumentarium
73
Bijlage D - Beheer bomen
76
Bijlage E - Protocol verzoeken en klachten over groen
78
Bijlage F - verklarende woordenlijst
80
ingsproSramma Hetuiwoe*
now®”
5
Samenvatting Het openbaar groen is van grote waarde voor de gemeente Beuningen. Vanwege de identiteit
Biodiversiteit
van de gemeente, de voordelen die het oplevert voor haar bewoners, de waarde voor dieren
Een gezonde biodiversiteit zorgt voor een gezonde leefomgeving. Gemeente Beuningen wil
en planten en niet in de laatste plaats als onmisbare partner in de strijd tegen de gevolgen
de biodiversiteit versterken en waar mogelijk vergroten door:
van klimaatverandering.
ď
bij nieuwe woningbouw ruimte voor de natuur te ontwikkelen;
ď
bestaande ecologische verbindingen te behouden en versterken;
Dit groenbeleidsplan biedt kaders en uitgangspunten voor de instandhouding en toekomstige
ď
ecologische verbindingen te realiseren;
ontwikkeling van een hoogwaardige en functionele groenstructuur in de kernen en het
ď
ecologische te maaien waar dit kansrijk is;
buitengebied van de gemeente Beuningen. De visie van de gemeente is:
ď
invasieve exoten op een natuurvriendelijke manier te beheersen;
ď
ziekten en plagen op een meer natuurvriendelijke manier te bestrijden;
“Gemeente Beuningen staat voor een toekomstbestendige, gezonde en prettige leefomgeving.
ď
gebruik te maken van soorten met gespreide bloeitijden;
Daarbij is kwalitatief en functioneel groen onmisbaar.’’
ď
een gebiedseigen sortiment te gebruiken;
ď
samen te werken met agrariërs die grond van de gemeente pachten;
Om deze visie te bereiken zet de gemeente in op vijf thema’s:
ď
nieuwe wijken natuurinclusief te ontwerpen;
1.
gemeentelijk bomenbestand
ď
de biodiversiteit op bedrijventerreinen te versterken.
2.
biodiversiteit
3.
klimaatadaptie
4. functioneel en hoogwaardig nieuw groen 5. samen met onze bewoners
Klimaatadaptatie Om de gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan zet gemeente Beuningen onder meer het openbaar groen in, door: ď
Gemeentelijk bomenbestand
een maximaal groene ruimte te realiseren met meer gelegenheid om te bewegen en te verblijven;
Bomen zijn onmisbaar voor de kwaliteit van de leefomgeving. Gemeente Beuningen
ď
aandachtslocaties met een hoog risico op hitte, droogte en wateroverlast aan te pakken;
zet zich in om bestaande bomen zoveel mogelijk te behouden en waar mogelijk groene
ď
bestaand openbaar groen waar wenselijk en mogelijk klimaatadaptief in te richten;
boomstructuren te versterken, door:
ď
koele, groene plekken te realiseren binnen 400 meter van de woning;
ď
de ruim 18.800 bomen die de gemeente rijk is te behouden in aantal;
ď
koele routes te realiseren naar het buitengebied;
ď
het aantal bomen te vergroten door nieuwe groeiplekken te realiseren;
ď
het groen klimaatadaptief te beheren;
ď
te investeren in goede groeiplaatsen, zodat bomen volwassen kunnen worden;
ď
klimaatadaptieve beplanting te kiezen;
ď
voldoende variatie in soorten aan te brengen om ziektebestendig te zijn;
ď
snippergroen niet langer te verkopen, maar in te zetten voor klimaatadaptatie;
bomen een grotere kans van slagen te geven door het sortiment af te stemmen op de
ď
een stimuleringsregeling op te zetten voor groene initiatieven;
ondergrond;
ď
ons in te zetten om privétuinen zo groen mogelijk te houden.
ď ď
bij het planten van nieuwe bomen rekening te houden met de toekomst van de boom, maar ook met de toekomst van de omgeving;
Functioneel en hoogwaardig nieuw groen
ď
gemeentelijke bomen te beschermen met een geactualiseerde Bomenverordening.
Gemeente Beuningen stelt eisen aan het groen in ruimtelijke ontwikkelingen, zowel voor de nieuwe wijken met hun nieuwe extensieve recreatiegebieden als voor reconstructies: ď
we stellen randvoorwaarden op om aan de eis functioneel en hoogwaardig nieuw groen te kunnen voldoen en toetsen plannen op deze randvoorwaarden;
6
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
V
we realiseren in nieuwe wijken kwalitatief en functioneel openbaar groen;
V
we handhaven de kwantitatieve norm van 100 m2 openbaar groen per woning;
V
we streven naar een minimale kroonbedekking van 200Zo van de openbare ruimte;
V
we beschrijven onze wensen ten aanzien van de recreatieve uitloopgebieden bij de nieuw te bouwen wijken;
V
we beschrijven ook onze wensen ten aanzien van de landschapszones;
V
we breiden bestaande landschappelijke structuren waar mogelijk uit met nieuw functioneel en hoogwaardig groen;
V
we planten in grijze wijk bomen met een betere kwaliteit, wat betekent dat er meer
V
we brengen in basiswijken bij vervanging van bomen minimaal een vergelijkbaar areaal
V
we behouden in groene wijken bij vervanging van bomen de kwaliteit en uitstraling van
V
we compenseren openbaar groen dat verdwijnt.
geïnvesteerd moet worden in de ondergrondse groeiplaats; en kwaliteit terug; de wijk;
Samen met onze bewoners Met de ervaringen, ideeën, inbreng en participatie in beheer van onze bewoners kunnen we beter werk leveren en zorgen voor een hogere kwaliteit en functionaliteit. Gemeente Beuningen betrekt de bewoners daarom graag bij de ontwikkeling van plannen, door: V
onze inwoners inspraak te geven over hun woon- en leefgebied;
V
inwoners die betrokken willen zijn bij het groenbeheer te stimuleren;
V
onze inwoners een handreiking voor initiatieven te bieden in de vorm van een stappenplan;
V
participatie gedegen voor te bereiden en bewoners te laten weten wat er met hun input
V
onze bewoners een heldere werkwijze te bieden voor de afhandeling van klachten en
ïŕ"
is gedaan; verzoeken; V
bij de behandeling van klachten een gezonde balans te zoeken tussen de belangen van onze bewoners en het waarborgen van een gezonde leefomgeving. V‘ W».
Om dit beleid vorm te geven is in het Groenbeleidsplan een uitvoeringsprogramma opgenomen met daaraan gekoppeld een geschat budget. De gemeenteraad stelt het groenbeleidsplan vast. Het college van Burgemeester en Wethouders stelt het uitvoeringsprogramma groen vast.
jįtįJl.Ŷw
Inleiding De gemeente Beuningen heeft een kenmerkend, groen karakter. Het landschap van de gemeente kent grote verschillen door de invloed van de rivier De Waal. De uiterwaarden langs de rivier zijn ruig en natuurlijk, de oeverwal met daarop de kernen kleinschalig en vriendelijk, en het kommengebied grootschalig en open met lange lanen en groene akkers. Het belang van deze afwisselende landschappen voor recreatie, natuur, identiteit en woongenot is groot, niet voor niets benoemd de gemeente en haar inwoners het gebied als 'mooi plekje’. De kwaliteit van het groen wil de gemeente de komende jaren verhogen en nog beter benutten. In dit groenbeleidsplan is uiteen gezet op welke manier gemeente Beuningen dit wil gaan doen. Het plan is deels een herziening van het groenbeleidsplan uit 2012, aangevuld met actuele thema’s, zoals biodiversiteit en klimaatadaptatie. Op basis van het groenbeleidsplan uit 2012 heeft de gemeente Beuningen - binnen de beschikbare budgetten - de afgelopen jaren gewerkt aan de instandhouding en waar mogelijk uitbreiding van waardevolle groenstructuren. In de komende jaren geeft de gemeente hier een vervolg aan op basis van het geactualiseerde plan. In dit herziene plan is nieuw beleid verwerkt, zoals de Omgevingsvisie Beuningen en Panorama 2040. Uitgangspunten bij het opstellen van het herziene groenbeleidsplan waren:
'
* »i*í,:
Z
Een leesbaar en levend stuk.
Z
Een update van het geldende beleid.
Z
Een heldere visie op groen.
Z
Aandacht voor duurzaam behoud van het gemeentelijk bomenbestand.
Z
Aandacht voor versterking van de biodiversiteit.
Z
Aandacht voor klimaatadaptief groen.
Z
Aandacht voor functioneel en hoogwaardig ‘nieuw’ groen.
Z
Aandacht voor participatie.
Z
Een passende indeling van de groenstructuren.
Uit
dit groenbeleidsplan volgen
concrete
acties,
die
opgenomen zijn
in
het
uitvoeringsprogramma. Dit betreft regulier beheer, gerichte eenmalige maatregelen en het uitwerken van bepaalde beleidsthema’s naar concrete uitvoeringsmaatregelen en procedures.
|A : I rv- 'WV ţv\' Tjäfķ'j \ t.yh Vrvv t
1
-H
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
Proces
Leeswijzer
Dit groenbeleidsplan is met input van verschillende partijen opgesteld. Bij het opstellen van
Aan het begin van het plan, in hoofdstuk 2, wordt de gemeente Beuningen aan de lezer
dit groenbeleidsplan zijn drie speerpunten telkens naar voren gekomen:
voorgesteld. Het landschap en de kernen zijn hier beschreven en de belangrijkste groene
V
parels uitgelicht via woord en beeld.
V
Wat in het vorige plan goed was wordt behouden, wat beter kan gaan we beter doen. Kennis van binnen én buiten de gemeente wordt gebruikt om het groenbeleid te versterken.
V
We kijken naar de toekomst zonder het verleden te vergeten.
Na dit inleidende hoofdstuk volgt de Visie op Groen. Deze visie omschrijft waar de gemeente naartoe wil werken en welke plaats het openbaar groen heeft in de leefomgeving. In de visie worden de vijf thema’s waarop de gemeente stuurt ingeleid. Deze thema’s zijn:
In 2020 is aan verschillende groene clubs in de gemeente gevraagd op welke punten het
1.
groenbeleid verbeterd zou kunnen worden. De gemeente heeft vervolgens een Nota van
2. Versterking van de biodiversiteit
Gemeentelijk bomenbestand
Uitgangspunten opgesteld. In de Nota van Uitgangspunten is op een rijtje gezet waar het
3.
Klimaatadaptief groen
nieuwe groenbeleidsplan aan moest voldoen. Deze uitgangspunten hebben de rode draad
4.
Functioneel en hoogwaardig nieuw groen
gevormd voor het plan dat u nu voor u ziet.
5.
Samen met onze bewoners
Het groenbeleidsplan is gebaseerd op het voorgaande plan. De belangrijke hoofdlijnen in het
De vijf thema’s worden uitgewerkt in de hoofdstukken 4 tot en met 8. Per thema staat
groenbeleid, zoals de groenstructuur, zijn voor het grootste deel hetzelfde gebleven. Wel zijn
uitgelegd welke ontwikkelingen de gemeente voor zich ziet met betrekking tot het groen.
ze aangepast op de nieuwste inzichten.
Ieder hoofdstuk is op dezelfde wijze opgebouwd met de paragrafen: ^
Voor het opstellen van het nieuwe groenbeleid heeft de gemeente een in groen gespecialiseerd adviesbureau (/'dverde Advies) ingeschakeld. Deze adviseurs hebben voor opdrachtgevers in
Waar willen we naartoe? Beschrijft de toekomstvisie van de gemeente en het wensbeeld voor het thema.
^
Waar staan we nu?
het hele land groenbeleidsplannen geschreven en die ervaring gebruikt om het beste uit het
Dit is de huidige staat van het thema. Zo wordt in één oogopslag duidelijk wat de
Beuningse plan te halen. Ook is er natuurlijk goed op gelet dat de lokale kennis niet werd
verschillen zijn tussen huidig en wensbeeld.
vergeten. De lokale groenclubs hebben op verschillende momenten kunnen reageren op het
^
plan. Hun inbreng maakte het plan Beuningser en beter!
Wat zijn de kansen en risico’s? Een inventarisatie van kansen die helpen om het wensbeeld te halen en risico’s die het wensbeeld in de weg staan.
Iedere acht jaar wordt gekeken of het groenbeleidsplan nog voldoet; na vier jaar vindt een
^
tussenevaluatie plaats. In de tussentijd gaan de ambtenaren aan de slag met de uitvoering van het plan. Dit doen ze in samenwerking met de groene clubs. Vanzelfsprekend letten zij goed op dat nieuwe ontwikkelingen en inzichten worden meegenomen in het dagelijks werk.
Kansen benutten en risico’s aanpakken. Een plan om tot een optimaal resultaat te komen.
^
Welke acties zijn nodig om het beleid uit te voeren? Een lijst met werkzaamheden die eerst moeten gebeuren voordat tot uitvoer van het beleid kan worden overgegaan.
Het groenbeleidsplan sluit af met een beknopt uitvoeringsprogramma. In dit programma staat in tabelvorm welke acties uit het groenbeleidsplan volgen. Ook is per actie een indicatief budget opgenomen. Aansluitend vindt u enkele bijlages met aanvullende informatie.
9
86 Typisch Beuningen Beuningen Buitengewoon Beuningen is een gemeente in het Rijk van Nijmegen. De gemeente bestaat uit vier kernen: Beuningen, Ewijk, Weurt en Winssen. Het buitengebied van de gemeente is gevormd door de rivier de Waal. Binnen het rivierenlandschap kunnen diverse delen onderscheiden worden, ieder met een eigen sfeer en beleving. Van woeste natuur in de uiterwaarden langs de Waal tot uitgestrekte komgronden met landbouw. Met de slogan 'Beuningen Buitengewoon’ vat
ffWfl
gemeente Beuningen samen wat zij te bieden heeft: vier dorpen, gewoon buiten zijn en
V?' T
buitengewone belevingen.
s s- * ssn-
1111 II "
ţ!
I I
Beuningen ļWţío'v
Beuningen is het grootste dorp in de gemeente en van oudsher een kerkdorp. Het heeft in
iėŜŜäÈĚåĒįi:-
de loop van de jaren grote ontwikkelingen doorgemaakt waardoor de uitstraling modern is. Het dorp ligt deels op de oeverwal en latere wijken ook in de komgronden. Van het
Afbeelding 2: Forum Ewijk met het nieuwe park
oorspronkelijke landschap is niet veel meer terug te vinden. Het wegenpatroon voelt op sommige plekken min of meer willekeurig, terwijl op andere plekken het historische patroon nog goed zichtbaar is. Beuningen kent een aantal grotere parken zoals het Heuvepark, het Hosterdpark, het Kreekpark en de omgeving van begraafplaats Haaghove. De parken hebben elk een eigen karakter en functie. Zo kunnen gebruikers spelen, bewegen, ontspannen en ontmoeten. De parkachtige zone van de begraafplaats is een mooi gebied om te wandelen en te relaxen.
Naast de grotere parken in Beuningen zijn er op verschillende plekken plantsoenen te vinden, die de potentie hebben om op een recreatieve wijze gebruikt te worden of als groene klimaatoases te dienen. De wijken met veel openbaar groen zijn De Haaghe, Heuve-1 en De Notenhof. De wijken Beuningse Plas, De Hutgraaf, De Linde, Den Balmerd, Heuve-3 en Heuve-4 kennen een gemiddeld areaal aan groen. Daarnaast zijn er ook wijken met een minder groene uitstraling, de zogenaamde grijze wijken. Dat zijn Aalsterveld, Blanckenburg, Centrum en Centrum Oost, Duivenkamp, Heuve-2, Hoeve-1, -2 en-3, Tinnegieter en Viermorgen. Om deze wijken toekomstbestendig te maken is meer inspanning nodig.
Ewijk Ewijk ligt ten westen van Beuningen. De twee kernen worden enkel gescheiden door een relatief smalle, landschappelijke recreatieve zone waar een hoge gebruikersdruk op staat. Net als Beuningen is Ewijk van oorsprong een kerkdorp, het historische wegenpatroon is nog altijd aanwezig. In het oude deel van Ewijk vinden we De Oude Toren, de Johannes de Doperkerk en enkele monumentale woningen. Vanaf de jaren zeventig breidde Ewijk uit met nieuwbouwwijken, waaronder de wijk Uilenburg waar men kan wonen aan het water. Langs de historische wegen staan fraaie, grote bomen, met soorten verbonden aan de Afbeelding 1: Corneliuskerk Beuningen
10
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
Winssen
,'ji
'
Ewijk
Beuningen iV.i'fiĩl
Weurt
Afbeelding 3: Het landschap in de gemeente Beuningen (2022) uiterwaarden
oeverwal
komgronden
Waal
11
X is bijna volledig verhard. Hier liggen grote kansen voor klimaatadaptatie, met name in de Sï; äįŠļ#;
overhoeken van bedrijventerreinen.
Winssen Winssen is het kleinste dorp van de gemeente Beuningen. Het ligt tussen de Waalbandijk en de Van Heemstraweg op de oeverwal. Het dorp heeft een groen karakter, zowel in de kern als in het buitengebied. Het ligt zelfstandig in het agrarisch landschap en heeft nog de
V ' 'N-
authentieke dorpse en landelijke sfeer. Winssen is sociaal krachtig, veel vrijwilligers zetten ■•-g, v ; k'"pZv.-
ľ;:'. ’ rgj
zich in voor uiteenlopende doeleinden. De bewoners hebben eigen ideeën over de invulling van de openbare ruimte en zijn altijd bereid om in goed overleg met de gemeente deze uit te werken.
! ' -.5» flUMES Afbeelding 4: de oude hoogstam boomgaard midden in Winssen
In de bebouwde kom van het dorp zijn veel oude bomen te vinden. Bijzonder is de oude hoogstam fruitboomgaard midden in het dorp, omringt door een haag. De overige groene plekken - onder meer bij de muziekkoepel - worden gekenmerkt door bomen in gras. Aan de oostkant van Winssen, aan de voet van de dijk bevindt zich een bijzonder kwelbos. Verder
cultuurhistorie, zoals bijvoorbeeld lindes en eiken. Het grote archeologische park 'De Grote
bepalen fruitboomgaarden en de laanbeplanting van de Van Heemstraweg, Leegstraat en
Aalst’ in de nieuwe wijk Keizershoeve biedt veel ruimte aan groen en recreatie. Verder kent
Geerstraat de aanblik van het buitengebied.
Ewijk grote groenzones aan de straten Burgemeester Blessinglaan, De Uilenburg en de Koningstraat, en achter de woningen aan de Triangel. De grote omvang van deze zones biedt veel potentie aan gebruikswaarde en klimaatadaptatie. Ten slotte ligt er in de omgeving van de kerk een groot groengebied met onder andere sportvelden en een begraafplaats. Ewijk kent één wijk met een gemiddelde hoeveelheid openbaar groen, namelijk Vording 3. Ewijk Centrum en Vording 2 zijn grijze wijken met weinig openbaar groen.
Weurt Weurt ligt aan beide zijden van de Van Heemstraweg tegen Nijmegen aan. De grens tussen Weurt en Nijmegen is het Maas-Waalkanaal. De noordelijke kant van het dorp is het oorspronkelijke kerkdorp. Dit deel kent veel oude monumenten en heeft een hoge historische belevingswaarde. Qua groen is er minder te beleven: de straten zijn veelal boomloos en de enige groene openbare ruimte ligt aan het dorpsplein. Mooie volwassen bomen in privétuinen compenseren het gebrek aan openbaar groen enigszins. Aan de zuidzijde van Weurt vinden we woningbouw, sportvelden en een bedrijventerrein. De groenzones hier hebben op de meeste plekken een doelmatige inrichting. Dat maakt de belevingswaarde groot, maar de natuurlijke waarde minder. Bedrijventerrein 'De Sluis’
r
-iïf
firafl&i
Afbeelding 5: de Waal bij Ewijk
12
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
Gewoon buiten
Tussen de rivier en de dijken liggen de uiterwaarden: vlak land dat overstroomt bij hoogwater.
De Waal
wisselende waterstanden - en als gevolg daarvan erosie en sedimentatie - zorgt voor een
Het is vruchtbaar land, door het slib dat wordt afgezet door de rivier. De dynamiek van
De gemeente Beuningen ligt aan de rivier de Waal en het landschap heeft zich eeuwenlang gevormd onder invloed van deze rivier. De naam Waal komt uit het Germaanse wôh (krom) en verwijst naar de vele meanders die de rivier vroeger had, meerdere geulen met snelstromend water. Deze stromen zetten in het verleden voortdurend zand- en grindbanken af en bij overstromingen ook klei. De vruchtbare riviergronden waren al vroeg in de prehistorie aantrekkelijke plekken om te leven. De Waal is de grootste distributietak van de Rijn, bij Millingen splitst de Rijn in de Waal en de Nederrijn. Bij Ewijk wordt de Waal overspannen door de Tacitusbrug, de dubbele brug van de rijksweg A50. De enige andere manier om binnen het
typische natuur van bosjes, poelen, strangen (nevengeulen van de rivier), moerassen, grasland, rivierduintjes en ruigtes. De uiterwaarden in de gemeente Beuningen bestaan uit robuuste groenstructuren met een ecologische en extensief recreatieve functie. Hier gaat het groen zijn eigen gang, wat gunstig is voor de biodiversiteit in het gebied en wordt gewaardeerd door recreanten.
De Oeverwallen Oeverwallen zijn langgerekte banken of hoogtes langs de oevers van rivieren. Ze zijn gevormd door de rivier zelf, door afzetting van zand. De oeverwallen van Beuningen hebben een hoge
plangebied de Waal over te steken is het voetveer Beuningen - Slijk Ewijk.
cultuurhistorische waarde, de eerste bewoning dateert uit de prehistorie. De bewoners kozen deze hoogtes uit om droge voeten te houden bij hoogwater. Het oeverwallengebied van
De Uiterwaarden Uiterwaarden zijn gecreëerd door de mens om bescherming te bieden tegen overstromingen bij hoogwater. In het verleden hadden rivieren de vrije loop. Bij hoogwater waaierde de rivier breed over het land uit en daardoor steeg het waterpeil meestal slechts enkele tientallen centimeters. In de middeleeuwen werden de eerste dijken aangelegd door boeren om hun
Beuningen heeft een kleinschalige verkaveling met oude boerderijen, akkers, weidegronden en fruitboomgaarden. Het vormt een mooi mozaïek met een bijzonder karakter. De groene structuur van de oeverwallen wordt gevormd door windsingels, laanbeplantingen, rijbeplantingen en bosjes.
gewassen en huizen te beschermen. Deze dijken waren nog laag, maar in de loop van de tijd werden ze steeds verder opgehoogd. Tegenwoordig liggen er hoge, zware dijken die ons
De Komgronden Toen rivieren nog vrij konden stromen werden bij overstromingen achter de oeverwallen
moeten beschermen tegen overstroming.
dikke pakketten klei afgezet. Dit zijn de komgronden, vruchtbare maar natte gebieden, waardoor het bewerken moeilijk gaat. Door ontwatering voor de landbouw zijn de komgronden ingeklonken en nog lager komen te liggen dan de oeverwallen. De komgronden in de gemeente Beuningen - ook wel de Groene Long genoemd - worden gekenmerkt door grootschaligheid en een weids, open karakter. Het zijn voornamelijk landbouwgronden met hier en daar een perceel bosbeplanting. De lanenstructuur is recht en krachtig.
Jjfįŕ -V
WhSBI Afbeelding 6: de tempel van de riviergodin met uitzicht op de uiterwaarden
13
X zone met een hoge belevingswaarde.
Klompenpaden Twee prachtige klompenpaden voeren door het gebied van de gemeente Beuningen: het Doddendaelpad ten noorden van Ewijk en Beuningen en het Ambst- en Rijkspad rondom Winssen. Wandelend over deze paden is de natuur en de kleinschaligheid van de oeverwallen tegenover de grootschaligheid van de Waal met haar uiterwaarden goed te beleven. De klompenpaden zijn tot stand gekomen met behulp van veel vrijwilligers en de gemeente Beuningen is er trots op.
Weurtsche Straatje In de uiterwaard bij Weurt ligt het Weurtsche straatje, een oud dijkje uit de elfde eeuw. Dit diende als veedriften ook de arbeiders van de steenfabriek gebruikten het op weg van en Afbeelding 7: de Ewijkse plaat bij hoogwater
naar hun werk. Aan weerszijden van het straatje zijn in een ver verleden hagen aangeplant. Het straatje raakte buiten gebruik, de hagen groeiden uit en bijzondere plantensoorten
Buitengewoon
vestigden zich hier. Zo staat er een mooie Spaanse aak en autochtone meidoorns en wilde rozen. Autochtoon wil zeggen dat het afstammelingen zijn van de bomen die er van oorsprong
Waaldijk
groeiden. Autochtone bomen en struiken zijn tegenwoordig erg zeldzaam.
Het binnentalud (de zuidkant) van de Waaldijk heeft hoge natuurwaarden. Er groeien vele grassoorten en kruiden, waaronder de zeldzame en beschermde wilde marjolein. Een groot
Van zandwinning naar natuurontwikkeling
aantal insecten profiteert van deze rijke flora, waaronder vijf soorten van de Rode Lijst.
Ten zuiden van de kernen Winssen en Beuningen wordt zand gewonnen. Ter hoogte van
Ewijkse Plaat
twee grote plassen die kansen bieden voor extensieve recreatie, maar ook voor groen
In een deel van de uiterwaarden - de Ewijkse Plaat, een voormalig schiereiland - heeft
en natuur. De gemeente heeft samen met de zandwinbedrijven van beide plassen een
de natuur vrij spel gekregen. Er zijn twee nevengeulen gegraven wat zorgt voor een hoogdynamisch gebied, soms heel nat, soms heel droog, met een zandige en schrale
inrichtingsplan opgesteld. Bij Geertjesgolf ontstaat een natuurlijk mozaïek van broekbossen, graslanden en moeras. Aan de westoever van de Beuningse Plas komt een zandstrand voor
ondergrond. Een bijzondere begroeiing zoals zachthoutooibos en stroomdalgrasland is het
recreatie. De oost- en zuidoever zijn bestemd voor natuur. Wanneer na 2036 de zandwinning
gevolg van deze uitersten. Grote grazers zorgen voor natuurlijk beheer en houden het gebied
is afgerond, komen de plassen in eigendom en beheer van de gemeente Beuningen.
Winssen bij Geertjesgolf en ten zuidoosten van Beuningen in de Beuningse Plas. Zo ontstaan
open.
Slot Doddendael Slot Doddendael ligt aan de westzijde van Ewijk op de oeverwal. Het slot stamt uit de veertiende eeuw en kent een rijke geschiedenis van bezit, verval en wederopbouw. De naam is waarschijnlijk afgeleid van de lisdodden die in de omgeving rijkelijk bloeiden. Vanaf 1977 is het slot na een grondige restauratie in gebruik als horeca. Het ligt in een prachtige groene
14
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
-: fc/v1 .' f ' ŵ* 1^*3
sSřf' x -Sc.;,...
|V' ^ ■■;-V-.Ŵ.
* ys!|.
•d* ţà
B95ļįļ*HĮ|P5 ļjJMkìl#
«píesfc^
*~
**Wn.i»,.g*i „ - př
Afbeelding 8: talloze sculpturen sieren de buitenruimte van de gemeente
Afbeelding 9: hoogstam fruitboomgaarden bieden bijzondere
Afbeelding 10: het Heuvepark Is een archeologisch
Beuningen
natuurwaardes en dragen bij aan de biodiversiteit
monument met een landschappelijke Inrichting
sSĶ
w
■•ļ-ť’-rg r\éĩ'
'ab-iyt
ĵgįriiİŴ-Ĩ4*.,r;
ėlsPTe ' *-’ . . *.y,
Afbeelding 11: tussen de wijken uit de jaren tachtig
Afbeelding 12: ten zuidoosten van Beuningen wordt zand gewonnen, waar-
staat een bijzonder negentiende -eeuws mausoleum
door een recreatiegebied met kansen voor groen langzaam vorm krijgt
.î , 4K ' 1 ' - - jy*?Ą y-rb-
įfe **'ľ
... w
Afbeelding 13: bebouwingslinten hebben een kleinschalige, groene uitstraling
Afbeelding 14: archeologische schatten In de bodem
Visie op groen Vanuit vertrekpunten geformuleerd in de beleidsplannen: V
Landschapsvisie 'Landschap in beweging’ - Beuningen, Druten, Wijchen, 2006
V
Bomenbeheerplan gemeente Beuningen, 2012
V
Groenbeheerplan Gemeente Beuningen, 2013
V
Duurzaam Beuningen 2013-2017, 2013
V
Milieubeleidsplan 2016-2020, 2016
V
Regionale Adaptatie Strategie Rijk van Maas & Waal, 2019
V
Woondeal regio Arnhem - Nijmegen, 2020
V
Coalitieakkoord 'Nieuwe Verbindingen’ 2020-2022, 2020
V
Motie 10 puntenplan wonen, 2020
V
Panorama 2040, 2021
V
Omgevingsvisie Beuningen, 2021
Om deze visie te bereiken zetten we in op vijf thema's: Gemeentelijk bomenbestand Onze bomen zijn onmisbaar voor de kwaliteit van de leefomgeving, zonder bomen bieden we geen toekomstbestendige, gezonde en prettige openbare ruimte. Bomen bieden beschutting en koelte, nodigen uit tot bewegen en verblijven in de openbare ruimte en hebben een positief effect op onze gemoedstoestand. Tegelijkertijd is een boom planten maatwerk en hebben we te maken met veel factoren die het succes bepalen: onder- en bovengrondse ruimte, leeftijd en grootte, en het verschil in beleving van bewoners. Gemeente Beuningen zet zich in om bomen volwassen te laten worden. Dat betekent dat we onze bomen zoveel mogelijk willen behouden. Nieuwe bomen worden geplant met het oog op de lange termijn, waarbij we rekening houden met de toekomst van de boom, maar ook met de toekomst van de omgeving.
Biodiversiteit Een gezonde soortenrijkdom zorgt voor een natuurlijk evenwicht en daarmee een gezonde
Komen we tot de visie:
leefomgeving. We ademen schone lucht omdat onze bomen zuurstof produceren en fijnstof afvangen, we eten groenten en fruit door bestuiving van insecten en hebben voldoende drinkwater door een gezonde bodem die regenwater buffert. Gemeente Beuningen wil de biodiversiteit binnen én buiten de bebouwde kom versterken en waar mogelijk met gerichte maatregelen vergroten. Bestaande ecologische verbindingen krijgen extra aandacht en bij
Gemeente Beuningen staat voor een toekomstbestendige, gezonde en prettige leefomgeving. Daarbij is kwalitatief en functioneel groen onmisbaar.
Afbeelding 15: bomen bieden beschutting en koelte
16
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
nieuwe woningbouw ontwikkelen we ruimte voor de natuur. Zo zorgen we ervoor dat we ook
Samen met onze bewoners
in de toekomst kunnen profiteren van een gezonde en duurzame leefomgeving.
Inwoners van onze gemeente ervaren het openbaar groen en de uitstraling van de leefomgeving iedere dag. Met hun ervaringen, ideeën, inbreng en participatie in beheer
Klimaatadaptiviteit
kunnen we beter werk leveren en zorgen voor een hogere kwaliteit en functionaliteit.
Het klimaat verandert. We ervaren vaker extreem weer: hevigere buien en langere perioden
Gemeente Beuningen betrekt haar bewoners daarom graag bij de ontwikkeling van plannen
van droogte en hitte. Om hiervan zo min mogelijk last te hebben is ons openbaar groen
om te helpen onze gemeente duurzamer, prettiger en gezonder in te richten. Dat doen we op
onmisbaar. Zo zorgen onze bomen voor schaduw en koelte. Ook kunnen we het openbaar
verschillende manieren, waarbij we telkens kijken naar wie op welke manier het beste kan
groen gebruiken om regenwater op te vangen en te infiltreren. Gemeente Beuningen lost de
bijdragen. Bij behandeling van klachten en verzoeken zoeken we een gezonde balans tussen
klimaatadaptieve opgaven onder meer op met groene maatregelen. Het groen maakt het
de belangen van onze bewoners en het waarborgen van functioneel en kwalitatief groen voor
wonen in onze gemeente veiliger en aangenamer. Ook in nieuwe ontwikkelingen reserveren
een gezonde leefomgeving.
we ruimte voor koele, groene plekken. En in bestaande wijken met weinig groen zoeken we naar goede manieren om het er groener en koeler te krijgen.
Deze vijf thema’s worden behandeld in hoofdstuk vier tot en met acht, één hoofdstuk per thema.
Functioneel en hoogwaardig nieuw groen De komende jaren zijn veel nieuwe woningen nodig. Bij nieuwe woonwijken passen toekomstgerichte plannen met voldoende kwalitatief en functioneel groen om een gezonde en prettige leefomgeving in stand te houden. Ook vraagt een aantal bestaande wijken om een nieuwe inrichting van het groen. Gemeente Beuningen stelt daarom eisen aan het groen in ruimtelijke ontwikkelingen, zowel voor de nieuwe wijken met hun nieuwe extensieve recreatiegebieden als voor reconstructies. Deze eisen gaan over de hoeveelheid groen in oppervlakte én over de kwaliteit van het groen voor mens en dier.
Ipyjŵí
l^şpvŗiįļ
Afbeelding 16: een boom planten is maatwerk
Afbeelding 17: biodiversiteit vergroten met gerichte maatregelen
17
Ewijk
4 Beuningen Weurt
Afbeelding 18: Groenstructuurkaart
18
groenblauwe linten
historische vlakken
uiterwaarden
regionale structuurlijnen
bomenlinten
groene zones
oeverwal
natuurlijk-recreatieve gebieden
historische linten
bomenlanen komgronden
komgronden
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
Onze visie op de kaart gezet Om te zorgen dat onze leefomgeving prettig, gezond en toekomstbestendig is en blijft, werkt de gemeente Beuningen met een groen netwerk, weergegeven op de groenstructuurkaart. De elementen die weergegeven worden op de kaart zijn of worden de meest waardevolle groenelementen van de gemeente.
Elementen binnen de groenstructuur: Z
zijn het visitekaartje voor de gemeente door de hoge beeldkwaliteit;
Z
hebben een hoge gebruiks- en beleefwaarde;
Z
vormen een stabiel en duurzaam netwerk voor natuur en recreatie;
Z
hebben een hoge status en blijven in principe altijd behouden;
Z
versterken we bij nieuwe ontwikkelingen en reconstructies;
Z
kennen een hogere investering voor aanleg en onderhoud;
Z
geven we prioriteit in beheer;
Z
beschermen we tegen kap, beschadiging en vernietiging.
Elementen buiten de groenstructuur: Z
mogen veranderen naar gelang veranderende wensen en ambities van gemeente en/of bewoners;
Z
moeten bij verandering minimaal dezelfde kwaliteit behouden.
kernen bedrijventerrein oppervlaktewater
19
Onze visie in streefbeelden
4. Oude Wetering
De totale groenstructuur van de gemeente Beuningen is opgebouwd uit de groencomponenten
De kade van de Oude Wetering functioneert als verbinding voor recreant en fauna. Voor
lijnen, vlakken en punten. Deze componenten vormen samen een netwerk met meerwaarde
fauna is het belangrijk natuurvriendelijke oevers in te richten. Daarnaast willen we de ligging
voor beeldkwaliteit en gebruik. De kwaliteit van het groene netwerk verhogen we door
van de wetering in het landschap accentueren met beplanting. Dit kan bijvoorbeeld door
te werken met vooraf vastgestelde streefbeelden en richtlijnen. Bij alle ruimtelijke
struweel de kans geven te ontwikkelen of door (knot)bomen aan te planten.
planprocessen vormen ze een leidraad.
5. Nieuwe Wetering
Lijnen: regionale structuurlijnen
Het streefbeeld is een stevige groenblauwe structuur van open delen en vochtige bosjes met
De Waaldijk en de Van Heemstraweg zijn aangewezen als regionale structuren binnen
veel natuurwaarde. Ook langs deze wetering zijn natuurvriendelijk ingerichte oevers een
het mozaïekvormige landschap van de oeverwallen. Ze geven duidelijk richting aan het
meerwaarde voor de biodiversiteit. Eventueel kan deze ontwikkeling gepaard gaan met het
landschap en zijn van gemeente-overstijgend belang. De Koningstraat, Oude Wetering en
aanleggen van een recreatieve route.
Nieuwe Wetering zijn aangewezen als regionale structuren in het zuidelijke gebied van de gemeente.
1. Waaldijk De kracht van de Waaldijk is robuuste eenvoud. Het streefbeeld is dan ook gericht op behoud van aanwezige kwaliteiten. Het toevoegen van bomen en heesters is niet gewenst.
2. Van Heemstraweg Deze regionale weg heeft op veel plekken een bijzondere uitstraling door de grote bomen met hoge leeftijd. Dergelijk grote bomen is het streefbeeld voor de hele weg, dus nieuw aan te planten sortiment moet bestaan uit diverse bomen van de eerste grootte die een hoge leeftijd kunnen bereiken. In het buitengebied zijn dit gebiedseigen soorten, in de kernen mag daarvan worden afgeweken als het niet anders kan. Bestaande waardevolle bomen behouden we zo lang mogelijk en bij reconstructie zoeken we naar optimalisatie van de groeiplaatsen.
3. Koningsstraat Dit is één van de oudste routes door het gebied en een belangrijke (school)fietsroute, die aansluit op de snelfietsroute Nijmegen - Beuningen. Het streven is een variatie aan beplantingstypes aan te brengen om de route te accentueren en het onderliggende landschap zichtbaar te maken voor de recreant. Denk daarbij aan gebiedseigen soorten passend bij de diverse bodems en geografie waar de weg doorheen loopt.
Afbeelding 19: Regionale structuurlijnen
20
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
-V.r;-:
r ”/ i
,,
ľ» '‘js»
Wmŭ Sr,n:~ļ .’í ï- -
ÄáŕV V'có
tļgSi
-iv 'n' v; s:- ’.VTSMS
«‘af»;
S-i «V
^tř-4
4ŵ-o
*
ŴįU
ŵ-ŝpĥ
S3»;
'*~
jirirr
-~~a*ĩLťĩF’tŞKįjįįg
Afbeelding 20: de Nieuwe Wetering met rechts het Personnenbos, een ecologisch waardevol, zeldzaam restant van een middeleeuws rivierkleibos.
21
Winssen
Landgoed Doddendael Dodd Geertjesgolf
Ewijk
Recreati '•V
fir
Landschat
.V.V.' Beuningen
Landschapszone Weurt
ARN-park
Beuningse plas
Personnenbos Afbeelding 21: Regionale structuurvlakken
eigendom gemeente
kern bedrijventerrein
22
nader te bepalen
toekomstig eigendom gemeente J
eigendom anders dan gemeente
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
Vlakken: regionale structuurvlakken Verspreid over de gemeente komen enkele grote groene eenheden voor met een natuurlijk-recreatieve functie. Deze dragen in hoge mate bij aan ons streven naar beleefbaar en bruikbaar groen. Daarom maken ze deel uit van de groenstructuur. De gebieden zijn op de structuurkaart opgenomen als ze: V
minimaal een gemeenteoverstijgend belang hebben of kunnen hebben;
V
een combinatie van groen, natuur en recreatie in zich hebben;
V
door hun omvang, inrichting of gebruik een bijzondere meerwaarde hebben voor het groene karakter van de gemeente.
De natuurlijk-recreatieve gebieden in het buitengebied compenseren deels het gemis van groene zones of buurtparken in de kernen, zowel voor bewoners als voor buurgemeenten. Instandhouding van het areaal en doorontwikkeling van kwaliteit is daarom belangrijk. Op dit moment is het Personnenbos en het ARN-park aangewezen als natuurlijk-recreatief gebied. Er is behoefte om in de toekomst meer gebieden op te nemen op de structuurkaart. De ontwikkeling van de zandwinning bij Winssen, de Beuningse Plas, de landschapszone ten oosten van Beuningen en ten zuiden van Ewijk bieden hiervoor goede kansen.
23
Lijnen: lokale structuurlijnen
Daarnaast zijn deze locaties natuurlijk ook stedenbouwkundig van belang. De historische
De groene inrichting in de kernen moet bijdragen aan het gevoel van landelijk wonen, de
vlakken vormen meestal nog het hart van het dorp. De historische linten vormen vaak de
identiteit van de plek en het historisch besef. Wij passen onze kernen zorgvuldig in het
dragers van het buitengebied en de wijkstructuur, en hebben een wijkontsluitende functie.
landschap in en zorgen ervoor dat het landschap beleefbaar en toegankelijk is. Binnen de
Historische linten en vlakken zijn op de kaart opgenomen als:
kernen vormen wij een sterk netwerk van groene structuren, dat bestaat uit bomenlinten,
V
groenblauwe linten en historische linten en vlakken.
V
de lijn of het vlak op historische kaarten al bestaat (1910 of eerder); de lijn of het vlak logischerwijs onderdeel kan vormen van het groene netwerk (niet alle oude lijnen of vlakken worden opgenomen, maar alleen de grotere eenheden);
1. Bomenlinten
V
de wens bestaat om een relatie met het oude landschap zichtbaar te maken.
Wij streven in elke kern naar een hoofdbomenstructuur die een wezenlijke bijdrage levert aan het groene karakter van het dorp en de stedenbouwkundige structuur ondersteunt.
Het streefbeeld is om waar mogelijk groen in te zetten om het historische karakter te
Bomenlinten zijn opgenomen op de kaart als ze:
ondersteunen of versterken. Daarvoor zullen wij bestaande, historische groenelementen
minimaal een wijkontsluitende functie hebben;
behouden en goed beschermen ook als het gaat om particulier groen. Als wij nieuw
V
voorzien zijn van een markante bomenstructuur;
groen aanleggen, doen wij dat met respect voor de historie en met het oog op een lange
V
of potenties hebben om een markante bomenstructuur te ontwikkelen.
V
Het streefbeeld is forse lanen met bomen van de eerste grootte, die tot volle wasdom
levensduur van de nieuwe beplanting. Binnen de historische lijnen en vlakken zoeken we actief naar monumentale bomen en benutten we kansen om bomen uit te laten groeien
kunnen komen. Is de ruimte beperkt, dan zijn bomen van de tweede grootte een optie, mits bij opkronen een goede verhouding kroon-takvrije zone kan blijven bestaan. Binnen de bomenlinten worden bestaande bomen alleen verwijderd bij onveiligheid of zeer grote, objectieve overlast. Reconstructies worden aangegrepen om de kwaliteit van de bomenstructuur te versterken.
2. Groenblauwe linten De linten met de combinatie groen en water zijn een belangrijke kwaliteit binnen de bebouwde kom en geven karakter aan Beuningen. Ze zijn opgenomen op de groenstructuurkaart als: V
ze minimaal op wijkniveau een belang dienen (wel hoofdwaterlopen, geen nevenlopen);
V
een combinatie herbergen van water, oever en bermen;
V
gebruiksmogelijkheden (kunnen) bieden;
V
ze bijdragen aan onze wens om ons te profileren als een plek waar je groen kunt beleven.
De combinatie van groen en water biedt uitstekende kansen voor natuurontwikkeling en recreatief gebruik.
3. Historische lijnen en vlakken In de kernen vormen de oude wegenpatronen en dorpsharten de beste (en soms enige) relatie met het oude landschap. Wij koesteren deze elementen omdat ze belangrijk zijn voor het historisch besef en onze identiteit, en bij kunnen dragen aan het gevoel van dorps wonen. Afbeelding 22: Lokale structuurlijnen
24
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
wmm
naar monumentaal. De historische linten vormen de enige structuren die doorlopen in het buitengebied. Daarmee vormen zij ook een uitgelezen kans om die relatie te versterken.
Vlakken: lokale structuurvlakken In de kernen liggen groene zones. Deze grote groenvakken zijn onmisbaar voor een leefbare openbare ruimte en daarom opgenomen in de structuur. Woonwijken maken in principe geen deel uit van de groenstructuur. Maar juist de kwaliteit van dit groen is belangrijk voor onze bewoners.
•o vr
1. Groene zones Parken en grote plantsoenen vormen de groene zones. Deze zijn waardevol omdat ze: V
lucht en ruimte scheppen in de woonwijken;
V
een hoge gebruikswaarde (kunnen) hebben in verblijven, ontmoeten, spelen enzovoort;
V
meer mogelijkheden bieden voor de ontwikkeling van groen;
V
koele groene oases vormen bij hittestress;
V
mogelijkheden bieden voor het integreren van functies (bijvoorbeeld spelen en
s.Vĩŗ
biodiversiteit). Alleen bij duidelijke meerwaarde voor groen karakter of gebruik zijn groenvakken opgenomen als groene zone. Groene zones blijven behouden, ook in nieuwe uitbreidingen streven we naar grote groene
mm Ŵio, BĮĶMSsýÈ.
zones. We koppelen de zones waar mogelijk aan elkaar, zodat er een groen netwerk ontstaat.
....
We benutten onze groene zones optimaal voor verfraaiing, gebruik, educatie en natuur, en bepalen per groene zone waar we het accent op leggen: cultuurhistorie, biodiversiteit, klimaatadaptatie enzovoort. Wijzigingen in de groene zones mogen alleen plaatsvinden als daarmee het groene areaal niet wordt verkleind en het groene karakter niet wordt
įÙ-v
; 0^3
verminderd.
2. Woonwijken Elke woonwijk in de gemeente Beuningen heeft zijn eigen kenmerken, waaronder woningdichtheid, stedenbouwkundige structuur en karakter. De hoeveelheid en kwaliteit van het groen is vaak bepaald door de bouwperiode van de wijk. Sommige woonwijken
;*į
V 'į.
hebben te kampen met een tekort aan functioneel groen (de grijze wijken). Beuningen wil de komende jaren werken aan het vergroten van een prettige, gezonde en toekomstbestendige
■yít-.M
I ''V-* H
Afbeelding 23: het dorpshart van Winssen
' 'Vh
inssen
Ewijk
Beuningen Weurt
'?A ‘fm'ì
-nmJ
Afbeelding 24: groene zones
kern
groene zone toekomstige groene zone
bedrijventerrein
26
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
leefomgeving in de woonwijken. Daarvoor is het wellicht nodig kleinere groeneenheden in de woonwijken aan te wijzen die we op de groenstructuurkaart zetten en op een hoger kwaliteitsniveau gaan beheren. Dat zorgt al voor een kwaliteitsimpuls en een fraaiere groene omgeving voor onze bewoners. Daarnaast hebben we een strategie voor de korte en voor de lange termijn
Korte termijn Tot het moment van herstructurering lossen we de meest noodzakelijke problemen op, met de volgende prioriteit: 1.
Leefbaarheid: waar de hoeveelheid groen beperkt is, koesteren we de aanwezige groenelementen.
Oplossingen gericht op onderstaande punten mogen meer inspanning vragen, omdat verwijderen van groen de leefbaarheid in de wijk direct verminderd. 2. Veiligheid: bij onveilige situaties zoeken we naar oplossingen die helpen totdat een herstructurering staat gepland. 3.
Beheerbaarheid: als het structureel oplossen van problemen niet meer in verhouding staat tot de waarde van een groenelement, maken wij een afweging tot verwijdering of vervanging.
4.
Woongenot: als bewoners collectief (dus bijvoorbeeld namens de hele straat) aangeven dat hun woongenot wordt beperkt door de toestand van het groen, voeren wij kleine aanpassingen door om het probleem te beperken.
In alle gevallen geldt dat wij de meerwaarde van deze oplossingen op moet wegen tegen de kosten. Ook moet het in verhouding staan tot de periode die rest tot het moment van herstructurering.
Lange termijn 1. Voordat wordt gestart met de herstructurering van een wijk ontwikkelen we een goede visie op het groenontwerp, klimaatadaptatie en het sortiment. 2.
Om onze grijze wijken te vergroenen gebruiken we iedere reconstructie om te zoeken naar mogelijkheden voor meer
3.
We planten bomen op voorwaarde dat ze zonder problemen uit kunnen groeien tot de gewenste, vooraf bepaalde
groen. eindleeftijd*. * De eindleeftijd hoeft niet overeen te komen met de potentiële levensduur van de boom(soort). Op deze manier kunnen we ervoor kiezen om toch bomen te planten, ook al weten we dat de bomen mogelijk maar dertig jaar kunnen blijven staan.
27
Punten: lokale structuurpunten
Waaloeverwal
Enkele bijzondere punten zijn belangrijk voor de groenstructuur van de gemeente. Heel
Landschappelijk gezien
belangrijk zijn de monumentale en waardevolle bomen. Daarnaast fungeren als visitekaartje voor de gemeente de accentzones. Centrumgebieden zijn uiteraard ook belangrijke
landschapswaarden. Het beleid is gericht op behoud en verdere ontwikkeling daarvan. De gewenste landschappelijke opbouw is een kleinschalig mozaïek met veel beplantings-
structuurpunten.
elementen zoals hagen, lanen en windsingels rondom de fruitboomgaarden. Gemeente
is de Waaloeverwal een
eenheid
met hoge
natuur-
en
Beuningen werkt mee aan het streefbeeld door de aanplant van landschapselementen.
Monumentale en waardevolle bomen
Initiatieven van particuliere grondeigenaren worden getoetst aan het streefbeeld.
Het gemeentelijk beleid voor monumentale en waardevolle bomen is uitgewerkt in hoofdstuk 4 - gemeentelijk bomenbestand.
Komgronden/Groene Long In de komgronden ligt de focus op het agrarisch gebruik, landschapsbeleving en recreatief
Accentzones
medegebruik. Vanuit de landschapsbeleving zijn lange lanen met landschappelijke bomen
Zijn vaak kleine groengebieden, die al hoogwaardig zijn ingericht met sculpturen en mooie
gewenst. Die creëren een raamwerk dat rust en eenheid brengt in het gebied. Binnen dat
beplanting. Bijzondere haagvormen, bloembollen of rijkbloeiende heestervakken maken
raamwerk kunnen agrariërs diverse vormen van grondgebruik ontwikkelen, zonder dat het
van deze plekken iets bijzonders. Het groenbeheer is intensief, er wordt gewerkt conform
landschap direct 'onleesbaar’ wordt. Voor recreanten is de aanwezigheid van opgaand groen
het kwaliteitsniveau A van de landelijke kwaliteitsstandaard van het CROW. In het kader van
wenselijk in verband met beschutting, verfraaiing en oriëntatie. We kiezen bij de vervanging
klimaatadaptatie kan worden gekeken of bij sommige kunstwerken beplanting kan worden
en aanleg van lanen voor gebiedseigen soorten en planten een divers sortiment om bestand
toegevoegd, waarbij het zicht op het kunstwerk uiteraard niet mag verdwijnen. Dat kan
te zijn tegen ziektes en plagen en om de biodiversiteit te bevorderen. Bij reconstructies
bijvoorbeeld door bomen op te kronen of lage heesters te gebruiken. In samenspraak met
onderzoeken we de mogelijkheid om de weg te verleggen, zodat meer groeiruimte voor de
de kunstenaar kunnen de kleuren van beplanting een bijzondere compositie vormen met
bomen ontstaat.
het kunstwerk. In het kommengebied zijn landschapselementen zoals kleine bosjes en boomgroepen
Centrumgebieden
gewenst, om bij te dragen aan landschapsbeleving en natuurwaarden, te fungeren als
In de centrumgebieden van de kernen passen we bijzonder groen toe om een aangenaam
fijnstofafvangers en de harde structuren van snelwegen en bedrijventerreinen te verzachten.
verblijf te bevorderen. Het groenbeheer is intensief en ook hier wordt gewerkt conform het
Voorwaarden voor aanplant van landschapselementen in de kommen:
kwaliteitsniveau A van de landelijke kwaliteitsstandaard van het CROW.
Z
bosjes moeten blokvormig zijn en passen binnen het verkavelingspatroon;
Z
landschapselementen mogen lange doorzichten niet beperken;
Z
snelwegen mogen niet volledig worden ingepakt, zodat zicht blijft behouden.
Gebieden buiten de groenstructuur Het grondgebied van de gemeente is opgedeeld in een noordelijk en zuidelijk deel, de Waaloeverwal en de komgronden. Deze twee landschapstypen hebben elk een heel duidelijk eigen karakter. Hoewel de delen niet onder de groenstructuur van de gemeente vallen, is de groene structuur van de gemeente in zijn geheel sterk als de verschillen tussen de twee landschaptypes herkenbaar blijven.
28
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
;***r}x
/yŵį “
SĩSŕgįŞ JMÉŬËM Afbeelding 25: laanbeplanting in Winssen
Afbeelding 26: rijen essen langs de Schoenaker
ī ļw-. ■ţ.* *Vţ ' . -
Afbeelding 29: oude rivierberken langs het water
ř
Afbeelding 28: woonwijk Beuningse Plas met knotwilgen
Afbeelding 27: bijzondere dubbele eikenlaan op de oeverwal
Afbeelding 30: bomen langs het Batavierenpad-Zuid
Afbeelding 31: parkbomen in Winssen
'
Gemeentelijk bomenbestand Waar willen we naartoe? Onze bomen zijn onmisbaar voor de kwaliteit van de leefomgeving, zonder bomen bieden we geen toekomstbestendige, gezonde en prettige openbare ruimte. Tegelijkertijd is een boom planten maatwerk en hebben we te maken met veel factoren die het succes bepalen, bijvoorbeeld onder- en bovengrondse ruimte, leeftijd en grootte, en het verschil in wensen en beleving van bewoners. Gemeente Beuningen zet zich in om bomen volwassen te laten worden. Nieuwe bomen worden geplant met het oog op de lange termijn, waarbij we rekening houden met de toekomst van de boom, maar ook met de toekomst van
We dromen wel van meer, het liefst bereiken we het prachtige aantal van 20.000 bomen. We zijn ons ervan bewust dat dát een enorme opgave is, maar veel kleine stappen maken één grote. We pakken kansen wanneer ze zich voordoen.
Groeiplekken Onze wens is dat iedere boom de kans krijgt om tot wasdom te komen. Om dat te bereiken heeft een boom een goede groeiplek nodig met voldoende ruimte, water en lucht. We gaan op zoek naar goede, nieuwe groeiplaatsen of verbeteren de oude plekken met moderne technieken en oplossingen. Goede groeiplekken vragen om grotere investeringen, die zich
de omgeving.
op de lange termijn terugbetalen. We kunnen namelijk meer van onze bomen profiteren, als De gemeente Beuningen wil een duurzaam bomenbestand realiseren. Die duurzaamheid
we ze een goede start geven.
willen we bereiken op drie gebieden: aantallen, groeiplekken en soorten:
Soorten Voor een toekomstbestendig bomenbestand is voldoende variatie in soorten nodig. Daarmee
Aantallen De ruim 18.800 bomen die onze gemeente rijk is behouden we in aantal en daarmee zorgen we voor stabiliteit. We houden het aantal in ieder geval op peil door voor iedere boom die moet verdwijnen een nieuwe boom aan te planten. We vinden kwaliteit belangrijker dan kwantiteit. Want één flinke gezonde boom die kan groeien kan meer doen voor het klimaat,
vergroten we de weerbaarheid tegen ziekten, plagen en de effecten van klimaatverandering. Het sortiment stemmen we af op de verschillende ondergronden in ons gebied, door waar mogelijk terug te grijpen naar de natuurlijke bosgemeenschappen die hier van oudsher voorkomen. Daarmee geven we de bomen een grotere kans van slagen.
de biodiversiteit en de gezondheid van omwonenden, dan tien kleine boompjes met een ontoereikende groeiplaats.
Waar staan we nu? Beuningen is trots op haar bomenbestand. We zijn een bomenrijke gemeente met mooie boomstructuren. We hebben veel waardevolle en monumentale bomen binnen de
4*
gemeentegrenzen. In de kernen liggen parken met bomen om verkoeling te zoeken en lanen ' C'. - " *\
met grote, markante bomen, zoals de Van Heemstraweg. Buiten de kernen ligt Doddendael met zijn prachtige bomen, het Personnenbos waar je kunt wandelen tussen bijzondere, oude essenhakhoutstoven en gigantische eiken en natuurlijk de Ewijkse Plaat met het zachthoutooibos. Tegen de dijk liggen ook zeldzame hardhoutooibossen en kwelbossen die heerlijk koel zijn op hete dagen.
msï
Tegenover het mooie groen staan de meer versteende wijken waar we voor opgaves staan. Hier is weinig boven- en ondergrondse ruimte voor de aanplant of het in stand houden van bomen. Om het klimaat voor onze bewoners aangenaam te houden, moeten we op zoek naar creatieve oplossingen en alle beschikbare ruimte en mogelijkheden benutten.
Afbeelding 32: oude bomen langs de van Heemstraweg
30
Groenbeleidsplan Beuningen 2022
Wat zijn de kansen en risico's? Kans: bomenlinten en historische linten In onze bomenlinten en historische linten willen we bomen met een hoge leeftijd van minimaal tachtig jaar en een forse omvang. Voor snelgroeiende boomsoorten als populieren en wilgen kiezen we voor een kortere omlooptijd. Dat zijn de bomen die het groene visitekaartje van onze gemeente vormen. We willen een stevig groen raamwerk in onze gemeente, met een duidelijke identiteit en karakter. Daarom moeten we dergelijke bomen en lanen behouden en op meer plekken realiseren.
wind-, droogte- en takbreukgevoeligheid. Juist langs een weg levert dit gevaar op. Daarbij komt dat een populier hard groeit, dus snel dik is, maar niet zo oud wordt. Ter vergelijking: een populier van 50 jaar is even dik als een eik van 250 jaar oud. Wanneer kap noodzakelijk wordt, levert dat door de omvang van de boom geregeld protest op van bewoners. Risico: bomen worden te groot voor wijken of blijven juist achter in groei In het verleden is er in de stedenbouwkundige opzet van wijken minder rekening gehouden met de behoeftes van bomen en hun volwassen omvang. Op sommige plekken blijven ze achter in hun groei door ontoereikende groeiplaatsen. Op andere plekken worden ze veel te groot voor een woonstraat. Er is nu een duidelijk verschil tussen deze bomen en bomen die in betere omstandigheden groeien. Die worden groter, geven minder beheerproblemen en
Kans: komgronden
veroorzaken minder overlast.
De lanenstructuur in de komgronden biedt kansen voor uitbreiding van laanbeplanting en verdere vergroening. De grote kamers waarin het landschap is opgedeeld kunnen worden versterkt met de aanplant van nieuwe lanen en de aanvulling van bestaande. Dit maakt het gebied meer klimaatadaptief en aantrekkelijker voor recreanten en voor diverse dieren.
Risico: bomen buiten de groenstructuur Bomen buiten de structuren hebben een minder hoge status. Dat betekent niet dat ze minder waarde hebben. Juist in woonwijken is de waarde van bomen voor een prettige, gezonde leefomgeving van groot belang. Er mag niet lichtzinnig met deze bomen worden omgegaan,
Kans: beschermen van waardevolle houtopstanden
ook niet als ze overlast veroorzaken.
Het groene karakter van de gemeente Beuningen wordt bepaald door het totaal aan houtopstanden. Dit zijn dus niet alleen de houtopstanden van de gemeente, maar ook die van de particulieren. Het is belangrijk dat dit groene karakter in stand gehouden wordt. De gemeente beschermt waardevolle houtopstanden op verschillende manieren.
Risico: bewoners ervaren overlast De gemeente ontvangt regelmatig klachten van bewoners over bomen. Die kunnen gaan over fruitval of bladval, vogelpoep, overhangende takken of wortelopdruk, of allerlei andere aspecten van bomen. De gemeente maakt bij iedere klacht een zorgvuldige afweging tussen
Risico: groeiplaatsen In de groenstructuren hebben we de ambitie om bomen tot volle wasdom te laten komen. ; İ*
Daarvoor is ondergronds veel doorwortelbare ruimte nodig van hoge kwaliteit. De laatste jaren is de noodzaak daarvan steeds duidelijker geworden. Bij veel (projectmatige) uitbreidingen wordt bewust gekozen voor het planten van bomen in brede stroken gras of beplanting. Desondanks ontstaan zelfs in die gevallen soms problemen doordat bomen onvoldoende breed of diep kunnen wortelen. Hieruit blijkt dat elke aanleg van bomen goed moet worden overwogen en in detail uitgewerkt door deskundigen. Risico: populierenlanen De lange lanen door het landschap, geflankeerd met hoge populieren, horen bij het
iíiífŕä "O
buitengebied van Beuningen. Het vormt een raamwerk in de komgronden waarbinnen de landbouwgronden een divers en wisselend beeld geven. De uitdaging bij populieren is de Afbeelding 33: populierenlanen in de komgronden
31
subjectieve en objectieve overlast, en het belang van de boom voor de gemeenschap versus het belang van de persoon die overlast ervaart. Daarvoor is het klachtenprotocol in bijlage
De gemeente Beuningen zet zich in om bomen volwassen te laten worden. Dat betekent dat we onze bomen zoveel mogelijk willen behouden.
E ontwikkeld met een beslisboom.
Kansen benutten en risico's aanpakken We beschermen onze groenstructuur en waardevolle houtopstanden
De gemeente heeft de bevoegdheid om te beslissen over de meest monumentale en waardevolle particuliere houtopstanden, maar ook over gemeentelijke houtopstanden. Dat recht om te beslissen is geregeld in de meest actuele versie van de Bomenverordening Gemeente Beuningen ( BVO).
samengevat. Van elk beschermingsinstrument wordt aangegeven waar dit instrument uit voortkomt en wat de werkingssfeer is. Ook wordt aangegeven hoe dit in verhouding staat
Z
We hebben regels voor het kappen van bomen via de kapvergunningprocedure.
Z
Voor gemeentelijke bomen geldt geen verboden zone; de afstand als bedoeld in artikel 5:42 Burgerlijk Wetboek is vastgesteld op nihil voor bomen, heesters en heggen die staan op openbaar terrein.
tot de BVO. We behouden onze bomenlinten en historische linten en realiseren op meer plekken nieuwe bomenlinten
Z
We behouden waardevol particuliere bomen.
Z
We hebben waardevolle bomen aangewezen en inventariseren regelmatig op nieuwe
Onze bomenlinten zijn heel belangrijk voor de groenstructuur, we behouden en beschermen
waardevolle bomen. Z
Naast de BVO bestaan er meer beschermingsinstrumenten met elk hun eigen werkingssfeer. In bijlage C - Instrumentarium, worden de beschikbare beschermingsmethoden voor groen
ze door een zorgvuldige omgang met de bomen: Z
Gemeentelijke bomen mogen met hun takken boven particulier gebied komen tot maximaal anderhalve meter van de gevel en tot minimaal drie-en-een-halve meter boven