02 Regionale agenda GMR 2022 def 20210916.pdf

volgende taken: ^

Input uit Economische Monitor 2021 leveren, zodat TEB zicht heeft op kansen voor de doorontwikkeling van de clusters en verdere netwerk- en clustervorming in de regio.

^

Toegang tot ons netwerk in de regio, zodat TEB in staat is om voor de hele regio clusterversterking vorm te geven.

^

Investeren in belangenbehartiging voor projecten en initiatieven van bovenregionaal belang, zoals het Connectr (Arnhem), ENGIE-terrein (Nijmegen), Park15 (Overbetuwe), InnoFase (Duiven), NEXTgarden (Lingewaard) Belangenbehartiging betekent: ervoor "gaan lopen”, lobbyen en zoeken naar financiering. De investering zelf wordt lokaal gedaan met co-financiering van derden. De regiogemeenten hoeven deze initiatieven niet te financieren.

Doorontwikkeling van Health, Hightech & Energy tot (inter)nationale clusters

2021

2022

2e helft

1e helft

2023 2e helft

1e helft

2e helft

Duidelijkheid over betekenis van Health, Hightech ã Energy voor regiogemeenten

Ontwikkeling van technologie gedreven kennishubs

35

SPEERPUNT 4

VERSTERKING VAN DUURZAME LOGISTIEK OVER VIJF JAAR:

ţ

Kent onze logistieke, handel- en transportsector een sterk verminderde milieubelasting en maakt zij slimmer en bewuster gebruik van de ruimte.

ţ

Is de samenwerking tussen logistieke bedrijven, transporteurs, kennisinstellingen en overheden verder geprofessionaliseerd.

—r

RESULTATEN 2022 Logistiek en distributie spelen een belangrijke rol VERKENNING BUSINESS CASE TRUCKPARKING Lokaal is dit lastig, maar voor plannen die bijdragen aan de (inter)nationale corridorontwikkeling zijn er wel financieringsmogelijkheden in Den Haag en Brussel. Zeker in combinatie met clean energy hubs. We sluiten hierbij aan bij de provincie als trekker van dit traject. De exacte rol van de regio hierin wordt in overleg met de provincie nader onderzocht.

in onze regionale economie door de centrale ligging van de regio op verschillende belangrijke transportassen (weg, rails, water). In lijn met het gedachtengoed van de Groene Metropoolregio willen wij deze sector verduurzamen en daarmee bijdragen aan een aantal grote maatschappelijke opgaven van deze regio zoals de energietransitie, innovatiekracht en de groei van de werkgelegen­

KENNISDELING VERDUURZAMEN LOGISITEK De GMR stimuleert en organiseert kennisdeling, met als doel te kijken of we lokale initiatieven ook op regionaal niveau kunnen toepassen. Mogelijke initiatieven die zich hiervoor lenen: ^ Demonstratie klimaattechnologieën en -innova­ ties in transport op Park 15; komen tot een publiek laadplein voor elektrische vrachtwagens. ^ Energiehub Engie/BCTN Nijmegen; duurzame (snel)laadmogelijkheid voor accucontainers voor binnenvaartschepen. ^ Gemeenten, HAN, bedrijfsleven, brandstofleveranciers; waterstoftankstation op Bijsterhuizen. ^ Initiatieven om energie om te zetten in groene waterstof voor logistiek (bijv. in Montferland door realisatie van een Clean Energy Hub).

heid. Met het vergroenen van de logistiek dragen we ook bij aan de leefkwaliteit van onze regio. Met de vermindering van de stikstofuitstoot ontstaat weer ontwikkelruimte voor bijvoorbeeld woningen. Ook stadsdistributie en de levering van webshopbestellingen in woonwijken bieden kansen voor vergroening van de logistiek. Het gaat dan om het clusteren van transportbewegingen, slimme verzamelplekken buiten de stad (hubs), het combineren van goederen etc. Zeker voor Arnhem en Nijmegen is vergroenen van de stads­ distributie van belang, maar ook voor de regionale centra. In de regio zijn meerdere

OPRICHTING 1 OF 2 INTERREG PROJECTEN Vervolg op 2021. Een regionale analyse, coördinatie en uitrol van initiatieven in de regio. We vergelijken de potentie van initiatieven. Door het opschalen van kansrijke lokale initiatieven naar een regionale schaal, werken we toe naar de oprichting van 1 of 2 INTERREG-projecten om nieuwe gelden naar de regio halen.

bedrijven die willen meedenken. De focus ligt in eerste instantie op kennisdeling over groene brandstoffen. In een latere fase ook op nieuwe vormen van stadsdistributie en bevoorradingen op stedelijk en regionaal niveau. Er lopen al vele initiatieven in de regio voor het verduurzamen van de logistiek, zowel bij het bedrijfsleven als bij kennisinstellingen en (lokale) overheden. De sector zelf is verantwoordelijk voor het nemen van initiatieven. Onze focus ligt op de projecten waar we als regio meerwaarde kunnen bieden. Wij leggen slimme verbindingen met beschikbare samenwerkingsverbanden zoals die met de provincie en Logistics Valley.

Versterking van duurzame logistiek Verkenning mogelijkheden sluitende businesscase voor truckparking in de regio Kennisdeling van kansen voor verduurzaming logistiek op bestaande initiatieven Oprichting 1 of 2 INTERREG projecten

2021

2022

2e helft

1e helft

2023 2e helft

1e helft

2e helft

SPEERPUNT 5

TOEKOMSTBESTENDIGE WERKLOCATIES OVER VIJF JAAR:

Is de kwalitatieve en kwantitatieve vraag en aanbod van werklocaties in evenwicht. Bieden we passende ruimte voor bedrijven die bijdragen aan onze economische groei en profiel. Dragen we met werklocaties bij aan de groene en duurzame ambitie van de Groene Metropoolregio. Hebben we inzicht in welke ruimtebehoefte voor werklocaties er is tot 2040.

1 jn&'íį

r^Tļ.'

lm**

I W* c :'J,-į

*ïA* ,1'tţįįĮi * x

l -Ui .^-ŕļŤ^

'■V iíwp

,ļH#Ŵ,

1 Ŵ'v

RESULTATEN 2022 Toekomstbestendige werklocaties gaat over

INZICHT IN DE RUIMTELIJKE ONTWIKKELING VAN DE KANSRIJKE CLUSTERS Wij spelen in op de ruimtelijke behoefte van de kansrijke clusters Health, Hightech en Energy, de speerpunten van de regio. Het scherp krijgen van de behoefte aan kwalitatieve en kwantitatieve ontwik­ kelruimte voor de campussen en/of clusters en de spin-offs voor de regio en naar andere bedrijventer­ reinen nemen we mee in de Economische Monitor. Ook blijft er aandacht voor logistiek als ruimtevrager binnen het RPW.

bestaande en over nieuwe werklocaties met het RPW als basis. Hierin vindt afstemming plaats tussen vraag en aanbod van werklocaties. Het gaat voornamelijk over nieuwe ontwikkelingen op de juiste plek. Ook herstructureringsmogelijkheden en leegstandsopgave worden meege­ nomen. We kiezen waar nieuwe regionale werklocaties landen en hoe om te gaan met lokale ontwikkelingen. Initiatieven uit de regio voor nieuwe werklocaties worden beoordeeld.

IMPULS VOOR DUURZAME ENERGIE EN CIRCULAIRE ECONOMIE Op bestaande werklocaties geven we een impuls aan duurzame energie en circulaire economie. De verkenning van kansen hiervoor vindt plaats bij de Circulaire regio, waar de actie regionale aanpak voor verduurzaming bedrijventerreinen is opgenomen. Wij leveren bouwstenen hiervoor aan. De ruimtelijke vertaling en de eisen die dit met zich meebrengt nemen we op in het RPW.

Minimaal één keer in de vier jaar moet er een nieuw RPW komen, met monitoring in de tussen­ jaren. Het RPW is verankerd in de omgevingsverordening van de provincie. De besluitvorming van het RPW ligt zoals voor­ heen bij de gemeentebesturen. Het RPW is een verplicht onderdeel voor alle gemeenten.

UITVOERING PLAN VAN AANPAK VERGROENING WERKLOCATIES In 2021 maken wij een plan van aanpak voor de vergroening van bestaande werklocaties, afgestemd met de provincie. In 2022 geven we uitvoering aan dit plan van aanpak, met als resultaten: een taakver­ deling tussen provincie, regio en gemeenten, overzicht van meest kansrijke en meest urgente locaties voor vergroening, inzicht in ondersteuningsbehoeften van gemeenten, inzicht in de middelen en beleidsinstrumenten die gemeenten ter beschikking staan voor vergroening van bedrijven­ terreinen, inzicht in de stappen die gemeenten al hebben gezet en een opzet voor een monitoringsproces.

De Groene Metropoolregio faciliteert zowel ambtelijk als bestuurlijk de voorbereiding en af­ stemming van het RPW. Het gewijzigde RPW is in mei 2021 vastgesteld door Gedeputeerde Staten. Er ligt een koppeling met de Verstedelijkingsstrategie. Extra woningen betekent meer werk en dus meer benodigde ruimte voor werklocaties en slimme oplossingen daarvoor. Het RPW moet daarom verder kijken dan de huidige horizon van 2030. Wij zetten in op het kwalitatief verbeteren van het RPW. We leggen een directe link tussen de groei en ruimtebehoefte van de kansrijke clusters, de economische kracht van de subregio's en de andere opgaven. De opgaven op het terrein van circulariteit, de energietransitie en duurzaamheid zijn van toepassing op nieuwe werklocaties. Deze aanpassingen zorgen voor een sterk en beter op de regio afgestemd RPW passend bij het DNA van de regio. We zetten verder in op vergroening van bestaande werklocaties. Toekomstbestendige werklocaties Inzicht in de ruimtelijke ontwikkeling van de kansrijke clusters Impuls voor duurzame energie en circulaire economie op bestaande werklocaties Uitvoering plan van aanpak vergroening werklocaties

2021

2022

2e helft

1e helft

2023 2e helft

1e helft

2e helft

CIRCULAIRE OVER VIJF JAAR: Ontwikkelen we slagkracht om zuiniger en slimmer om te gaan met grondstof­ fen en producten. Daar­ mee maken we onze regio toekomstbestendig en ver­ sterken we onze positie als circulaire topregio met in­ ternationale zichtbaarheid.

-t'l'. ļ» W Í.V.

-•K&lŵl**'

S.

AMBITIE 8t SPEERPUNTEN Speerpunten Circulaire regio 9 1 Circulaire bouw en infrastructuur 9 2 Circulaire economie: grondstoffen en ketens

9 3 Water en klimaatadaptatie 9

4 Transitie naar duurzame energie

De Groene Metropoolregio wil toonaangevend

ringsprogramma Circulaire Grond-, Weg- en

worden in circulair denken en handelen, in

Waterbouw uit. Door deze projecten onder te

Nederland én in Europa. Die ambitie vraagt om

brengen bij de Groene Metropoolregio kunnen

de inzet van bedrijven, maatschappelijke organi­

we deze efficiënter uitvoeren, gemakkelijker van

saties, de regiogemeenten, andere

co-financiering voorzien en een schaalniveau

overheidspartners en onze inwoners. Circulariteit

realiseren dat meer circulaire impact heeft.

staat voor toekomstbestendig, duurzaam ling naar andere groepen, andere tijden of andere

PROJECTEN 2021 MET DOORLOOP IN 2022 EN VERDER

gebieden.

We werken op regionale schaal al een aantal jaar

handelen met gesloten ketens zonder afwente­

samen op het gebied van duurzaamheid. Uit deze We focussen op de domeinen waar we de meeste

samenwerking zijn diverse projecten voort­

impact kunnen realiseren: op de bouw en infra­

gekomen waarvan een deel doorloopt in 2022.

structuur, op grondstoffen en afvalketens, op

^

In 2020 hebben 15 gemeenten ingestemd

klimaatadaptief groen en water en op de energie-

met een meerjarig Uitvoeringsprogramma

transitie. Door in deze domeinen circulaire

Circulaire Grond, Weg- en Waterbouw. Het project is in uitvoering en loopt in ieder

projecten op te schalen naar regionaal niveau, gezamenlijk onderzoek uit te voeren, kennis en ervaring uit te wisselen, onze gezamenlijke

geval door tot en met 2022. ^

Op weg naar een circulaire bouwpraktijk

inkoopkracht te benutten en te investeren in de

brengt C2C ExpoLAB in het najaar een advies

match met Europese, nationale en bovenregio­

uit in hoeverre een bouwproject circulair is.

nale programma's, realiseren we onze ambitie.

Daarnaast is gevraagd te adviseren welke

Bovendien biedt circulariteit grote kansen voor

instrumenten we als gemeenten kunnen

nieuwe werkgelegenheid voor praktisch en

inzetten om circulariteit bij bouwprojecten

technisch geschoolden.

te stimuleren. In 2022 volgt daarop de implementatie binnen gemeenten.

We starten niet vanaf nul. In de regio draaien al

^

In het recente verleden hebben 17 regioge­

veel succesvolle circulaire projecten waaraan veel

meenten deel genomen aan het gezamenlijk

gemeenten meedoen. We kopen gezamenlijk

inkopen van elektriciteit en het verduurzamen

duurzame energie in, we hebben samen het

daarvan. De voortgang wordt gemonitord

eerste bod voor de Regionale Energiestrategie

met behulp van kwartaalrapportages. Onder

(RES) opgesteld en we voeren samen het Uitvoe-

voorwaarden kan het contract duurzame

41

elektriciteit ook na 2023 worden voorgezet.

^

^

We werken aan het continueren van de

Jaarlijkse advies- en ambtelijke kosten worden

projectorganisatie RES. Het Rijk heeft nog

als vanouds rechtstreeks door gemeente

geen helderheid gegeven over de financiering

Nijmegen verrekend met de deelnemende

vanaf 2022. Voor de tweede helft van 2021

gemeenten.

hebben inmiddels zowel het Rijk als de

De inkoop van aardgas dient opnieuw

provincie wel een bijdrage toegezegd. Samen

opgestart te worden. In het najaar van 2021 worden daarvoor de uitgangspunten op het

met het restantbudget is dit voldoende voor een adequate voortzetting van het traject in

gebied van duurzaamheid bepaald. Daarna

de tweede helft van 2021.

volgt in 2022 het aanbestedingsproces zelf.

PARTNERS De provincie Gelderland heeft ambitieuze doelen

PROVINCIE GELDERLAND

NATUUR- EN LANDSCHAPSORGANISATIES

op het gebied van klimaat, circulariteit en ener-

Natuur- en landschapsorganisaties, zoals Staats­

gietransitie en kan diverse acties met kennis en

bosbeheer, Geldersch Landschap en Kasteelen,

expertise ondersteunen en versnellen. Ook kan

Natuurmonumenten en IVN dragen bij aan een

de provincie in bepaalde gevallen zorgen voor

natuurinclusief en klimaatbestendig beheer en

co-financiering of co-financieringsverzoeken en

dragen bij aan een bewuste omgang van onze

subsidieaanvragen ondersteunen.

bedrijven en inwoners met ons groene landschap.

THE ECONOMIC BOARD

KENNISINSTELLINGEN

The Economic board (TEB) staat met #Lifeport voor innovaties die bijdragen aan gezonder, beter

Kennisinstellingen dragen op verschillende

en duurzamer leven. TEB zet door inzet van de

gebied van de circulaire economie, klimaat,

civic entrepreneur de regio op de kaart als circu­

circulair bouwen en de energietransitie.

niveaus bij aan de ontwikkeling van kennis op het

laire, duurzame en klimaatbestendige voorbeeldregio, zorgt voor structuurversterking

KOEPELORGANISTATIES

en kennisontwikkeling met bedrijven, kennisin­

Uitvoerende partijen en hun koepelorganisaties

stellingen en overheid en stimuleert nieuwe

(o.a. in de sectoren bouw, energie, afval en

verdienmodellen en banen in de circulaire

landbouw) zijn essentieel voor het bereiken van onze doelstellingen. Het Gelders Energie Akkoord

economie.

(GEA) is een belangrijke partner vanwege hun

OVERHEID

directe relatie met allerlei bedrijven en instel­

De Rijksoverheid en Europa hebben eveneens

lingen die willen bijdragen aan de

hoge ambities op het gebied van circulariteit en

energietransitie. Ook verwachten we van het GEA

klimaat en kunnen met beleid en subsidies voor

een belangrijke rol bij het verkrijgen en behouden

projecten bijdragen aan de versnelling van de

van draagvlak voor duurzame energieprojecten.

circulaire economie.

INWONERS WATERSCHAPPEN

Energiecoöperaties zorgen voor nieuwe initia­

De waterschappen vervullen een essentiële rol bij

tieven, versterken draagvlak en dragen er aan bij

de ontwikkeling en uitvoering van de Regionale Adaptatiestrategieën en Energiestrategieën en

dat niet alleen de lasten in de regio blijven, maar

(circulaire) projecten landschapsontwikkeling.

schap. De inwoners van de regio dragen bij door

ook de lusten met behulp van lokaal eigenaar­ zuinig te zijn met grondstoffen en verpakkings­ materialen en duurzame energie te gebruiken.

43

SPEERPUNT 1

CIRCULAIRE BOUW EN INFRASTRUCTUUR OVER VIJF JAAR:

Besteden we projecten in de Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW)-sector circulair aan. Wordt 25% van de woningen circulair gebouwd. # #

Is het hergebruik van bouwmaterialen en grondstoffen in de regio substantieel toegenomen en is de bouwlogistiek verder verduurzaamd. Is de samenwerking in de bouw en GWW-keten geïntensiveerd.

We hebben in onze regio een forse bouwopgave, maar we moeten die wel toekomstbestendig, dus duurzaam en circulair invullen. Alleen op die manier versterken we de leefbaarheid in steden, dorpen en kernen. En samen doen we dat slimmer en efficiënter. Titus Burgers, wethouder Wijchen, bestuurlijk opdrachtgever opgave Circulaire regio

~—'' •ļį^~,V

^"LAlİ

1301 '*Ş**^:,

’ -.

RESULTATEN 2022 CIRCULAIRE BOUW EN INFRASTRUCTUUR

CIRCULAIR OPDRACHTGEVERSCHAP BIJ GROND-, WEG- EN WATERBOUW PROJECTEN Voortzetting en evaluatie van het Uitvoeringspro­ gramma Circulaire Grond-, Weg- en Waterbouw bestaande uit een monitoringssystematiek, een nulmeting, een kennisplatform, diverse kennisevents, een regionaal trainingsprogramma, een geza­ menlijk aanpak voor circulair inkopen in de GWW-sector, proeftuinen en vijf projecten waarin de opgedane kennis is toegepast.

Besparen en hergebruik van grondstoffen en producten is in vele sectoren van belang. De sector bouw en infrastructuur neemt ongeveer 40% van de Gelderse grond- en afvalstoffenstromen voor zijn rekening. Daarnaast heeft de regio een forse ambitie ten aanzien van het realiseren van nieuwe woningen

IMPLEMENTATIE CIRCULAIRE IMPACTLADDER EN INFORMATIEPUNT VOOR BOUW NIEUWE WONINGEN In afstemming met de opgave Groene groei hebben we opdracht gegeven aan een onderzoeksconsor­ tium om een advies uit te brengen hoe we bepalen of, en in hoeverre, een bouwproject circulair is. Daarnaast vragen we te adviseren welke instru­ menten we als gemeenten kunnen inzetten om circulariteit bij bouwprojecten te stimuleren. In 2022 volgt de implementatie van de Circulaire Impactladder binnen gemeenten, afgestemd met de bouw­ sector. Ter ondersteuning hiervan de ontwikkeling van een gezamenlijk informatiepunt voor gemeenten voor uitwisseling van kennis en ervaring over circulair bouwen en slopen (‘oogsten').

die door het Rijk, de provincie en de regio is vast­ gelegd in de Woondeal Arnhem-Nijmegen. Hierin is het streven vastgelegd dat na verloop van tijd een steeds groter aandeel circulair gebouwd wordt: in bestaande plannen minimaal 10%, vanaf 2025 25%, vanaf 2030 50%, vanaf 2050 100%. De Groene Metropoolregio zet samen met bedrijven en onderzoeksinstellingen stevig in op het besparen van grondstoffen en hergebruik van afvalstoffen in de bouw en infrastructuur en vermijdt daarmee zoveel mogelijk CO2-emissies. Het Kenniscentrum Circulaire Bouw in Nijmegen is een mooi voorbeeld waar kennis over circulaire

ONDERSTEUNING PROEFTUINEN CIRCULAIR BOUWEN EN HOUTBOUW Met het programma Slimme duurzaamheid zorgt TEB voor de ontwikkeling van onderzoeksprogram­ ma's en proeftuinen met betrekking tot circulair bouwen en houtbouw. De Groene Metropoolregio en de provincie Gelderland vullen deze aan door lobby en subsidietrajecten te ondersteunen (mogelijk in de vorm van een Regiodeal) en deel te nemen aan triple helix-verbanden. Daarnaast signa­ leren we trends die van invloed zijn op de ontwikke­ ling van nieuwe banen in de circulaire bouw en brengen deze in bij de regiobrede Human Capital Agenda (opgave Productieve regio).

bouw wordt samengebracht. Ook willen we leren van proeftuinen en experimentlocaties, bijvoor­ beeld in het Living Lab Delta Oost. Het in 2020 gestarte Uitvoeringsprogramma Circulaire Grond-, Weg- en Waterbouw zetten we voort en wordt in 2022 geëvalueerd en een voorstel voor vervolg ontwikkeld. Het project bestaat uit het delen van kennis, het ontwikkelen van een aanpak waarbij circulaire principes worden meegenomen in onze overheidsrol als opdrachtgever en het ontwikkelen van een maatstaf voor de mate van circulariteit in de infrasector. De resultaten bereiken we het snelst als ze in samenhang en in samenwerking met de sector worden gerealiseerd.

Circulaire bouw en infrastructuur

2021

2022

2e helft

1e helft

2023 2e helft

1e helft

Circulair opdrachtgeverschap GWW-sector Circulair bouwen, implementatie Circulaire Impactladder --------------- ------------------------- ------------------------- \------------------------Ondersteuning proeftuinen circulair bouwen, houtbouw

2e helft

SPEERPUNT 2

CIRCULAIRE ECONOMIE: GRONDSTOFFEN EN KETENS OVER VIJF JAAR:

#

Hebben we goed zicht op de afval- en grondstoffenstromen in de regio.

ţ

Hebben we korte en efficiënte maak- en productieketens gerealiseerd.

ţ

Weten gemeenten hoe ze circulair kunnen inkopen en hebben daar volop ervaring mee.

ţ

Is het hergebruik van grondstoffen en materialen fors toegenomen.

Circulariteit is een thema dat je vanuit de hele keten moet gaan oppakken. Rutger-Jan Pessers, directeur afvalenergiecentrale ARN BV.

RESULTATEN 2022 CIRCULAIRE ECONOMIE

VERKENNING NAAR REGIONALE GRONDSTOFFENSTROMEN Inzicht verwerven in regionale stromen van grond­ stoffen, producten en materialen en de daarbij behorende logistieke ketens verder verduurzamen. Onderzoek richt zich met name op (schaarse) stromen waarop we als overheden relatief veel invloed hebben.

In 2018 werd de regio Arnhem-Nijmegen al verkozen tot beste circulaire regio van Nederland. De jury constateerde dat in onze regio wordt doorgepakt, zowel van onderop, als in een coör­ dinerende en verbindende rol van bovenaf o.a. via The Economic Board. Afvalscheidingspercentages zijn hoog en het bedrijfsleven levert

ONDERZOEK KANSEN VOOR REGIONALE GRONDSTOFFENBANK EN GRONDSTOFFENHUBS Verkenning van de (on)mogelijkheden van een regionale grondstoffenbank en grondstoffenhubs (fysiek, digitaal) om de uitwisseling tussen vragers en aanbieders van materialen en grondstoffen te verbeteren, met aanbevelingen voor een gerichte strategie en aanpak voor gemeenten.

belangrijke bijdragen met innovatieve initiatieven die eveneens landelijke erkenning kregen. Maar we zijn er nog niet. Met een gerichte aanpak kunnen we een belangrijke bijdrage leveren aan de ontwikkeling van een circulaire economie in onze regio die kan rekenen op Europese belang­ stelling en daarmee aantrekkelijk wordt voor Europese partnerships met bijbehorende

ONDERSTEUNING ONDERZOEKSPROGRAMMA MET O.A. PORTAAL CIRCULAIRE ECONOMIE Uitwerking van een viertal casussen, gekoppeld aan onderwijsprogramma’s. Het voortouw bij deze actie ligt bij TEB. Regionaal portaal voor gemeentelijke onderzoeksvragen en delen uitkomsten. Ondersteu­ ning opleiden van jonge vakmensen met stage­ plaatsen.

middelen. We versterken ons inzicht in de regionale grond­ stoffen- en afvalstromen, verkennen de mogelijkheid van een grondstoffenhub, helpen samen met provincie en omgevingsdiensten bij het wegnemen van juridische belemmeringen en stimuleren de totstandkoming van nieuwe recy-

KENNISPLATFORM CIRCULAIR INKOPEN Doorontwikkeling van dynamisch kennisplatform waar circulaire inkoopvoorbeelden, best practices, trainingen, etc. door gemeenten en andere partijen worden gedeeld. Drempels voor circulair inkopen worden weggenomen. Zo mogelijk uitbreiden met deelname van nieuwe partners.

clingketens, bijvoorbeeld in de landbouw waar nog veel kansen liggen. Daarnaast ondersteunen we gemeenten bij het circulair inkopen van producten en diensten en signaleren we kansen voor nieuwe banen voor praktisch en technisch geschoolden, afgestemd met de brede Human

CIRCULAIRE HOTSPOTS Het uitlichten van innovatieve circulaire hotspots als Synergiepark InnoFase en NEXTgarden om (inter-) nationale erkenning en co-financiering te verwerven voor de regio als broedplaats voor projecten in de circulaire economie. In samenwerking met onze partners (o.a. TEB en de provincie).

Capital Agenda in de opgave Productieve regio. Landelijke of projectgebonden programma's voor gedragsbeïnvloeding delen we met gemeenten om verspilling bij consumenten en producenten tegen te gaan. Als we de acties in samenhang uitvoeren, dragen ze in de grootste mate bij aan het optimaliseren van de circulaire economie in onze regio.

Circulaire Economie: grondstoffen en ketens

2021

2022

2e helft

1e helft

2023 2e helft

1e helft

Verkenning naar regionale grondstoffenstromen Onderzoek kansen voor regionale grondstoffenbank en hubs

----------- Ē--------------------Ondersteuning onderzoeksprogramma met o.a. portaal CE --------------- ------------------------- ------------------------- \------------------------Circulair inkopen Uitlichten circulaire hotspots

--------------- S .... :....... -.... -U--...... ........

5..-..... ................

2e helft

SPEERPUNT 3

WATER EN KLIMAATADAPTATIE OVER VIJF JAAR: 0

0

0

0

Zijn we steeds beter geworden in het opvangen, vasthouden en hergebruiken van water. Hebben we maatregelen genomen om wateroverlast, droogte of hittestress fors te verminderen. Hebben we het bebouwd gebied in stad en dorp verder vergroend. Bouwen we klimaatbestendig.

ļH I II

IN

l,j

İ1P

r"' '3'

'tiff 'Jţ

,ptmt»

[6 j

RESULTATEN 2022 WATER EN KLIMAATADAPTATIE

REGIONALE ADAPTATIESTRATEGIEËN: KENNIS DELEN Delen van kennis en ervaring bij de uitvoering van de klimaatadaptatiemaatregelen met extra focus op uitdagingen die in onze regio op meerdere plekken spelen, bijvoorbeeld verdroging van stuwwallen. Accent op RAS-regio overstijgende thema's.

Van oudsher heeft onze regio een bijzondere relatie met water vanwege onze ontstaansge­ schiedenis met grote rivieren en de voor Nederlandse begrippen grote reliëfverschillen. Het maakt onze regio bijzonder aantrekkelijk om te wonen. Bij de opgave Ontspannen regio ligt

ONDERSTEUNING INNOVATIEPLATFORM ‘LIVING LAB DELTA OOST’ In het platform zijn diverse partijen vertegenwoor­ digd die een belang hebben in het verstedelijkt rivierengebied Delta Oost en samen een kennisa­ genda opbouwen. De civic entrepreneur van de TEB verbindt vele partijen uit de triple helix. De Groene Metropoolregio ondersteunt het initiatief, zet het in de schijnwerpers en vergroot kansen op een Regiodeal.

het initiatief voor het versterken van het groen­ blauwe raamwerk in onze regio. De rivieren en het reliëf stellen ons echter ook voor bijzondere uitdagingen. Projecten die meer ruimte voor de rivier creëren, hebben invloed op onze andere opgaven waarvoor we staan, bijvoorbeeld op het gebied van verstedelijking, mobiliteit en recreatie. Dit maakt water en klimaatadaptatie een belang­ rijk thema: in de regio willen we water beter opvangen, vasthouden en hergebruiken en willen

VERSTERKEN AANDACHT VOOR KLIMAATBESTENDIG BOUWEN Versterken kennis, kunde en profiel op het gebied van klimaatbestendig, natuurinclusief en biodivers bouwen. Ontwikkelen uniforme aanpak voor bouw­ projecten. Verwerven Europese/nationale co-financiering voor vooruitstrevende projecten.

we overlast en onveilige situaties voorkomen. Steden en dorpskernen kunnen we nog verder vergroenen, waarmee we beter zijn voorbereid op extreme regenval, hitte en droogte. We bevorderen tegelijk de biodiversiteit. Bewonersgroepen, bedrijven en anderen nemen

KENNISDELING KLIMAATPROEFTUINEN EN VERGROENINGSPROJECTEN Ontwikkelen van een lerende en inspirerende omgeving waarin kennis en praktijkervaringen over klimaatproeftuinen en aanpak van grote en kleinere vergroeningsprojecten op regionale schaal worden gedeeld.

regelmatig het initiatief voor dergelijke vergroeningsprojecten die vaak ook bijdragen aan de sociale cohesie in stad of dorp. De gemeenten in de regio zijn betrokken bij verschillende Regionale Adaptatiestrategieën (RAS) die samen met waterschappen en andere

PROFILERING MET PROJECTEN LANDSCHAPSONTWIKKELING Versterken profiel van de regio met behulp van grote landschapsontwikkelingsprojecten, die mede betrekking hebben op water, klimaat en biodiversi­ teit, o.a.: - rivierklimaatpark IJssel: duurzame waterrijke landschapsontwikkeling. - Park Lingezegen: water, vergroening, mobiliteit, landbouw, natuur en recreatie. - Ooijpolder: living lab herstel biodiversiteit. De regio wordt hiermee aantrekkelijker voor part­ nerships en co-financiering van projecten en daarmee natuurlijk ook voor onze inwoners.

partijen worden ontwikkeld. De RASsen zijn gereed of in een afrondend stadium. Daarna volgt de uitwerkingsfase, waarbij we als regio kunnen leren van goede voorbeelden over hoe om te gaan met extreme wateroverlast, hitte en droogte. Ook living labs en klimaatproeftuinen dragen daaraan bij. Bovendien hebben we als regio een forse bouwopgave waarbij we de groene kwaliteiten van de regio willen versterken. Dat levert de uitdaging op om klimaatbestendig, natuurinclusief en biodivers te bouwen.

Water en klimaatadaptatie

2021

2022

2e helft

1e helft

2023 2e helft

1e helft

2e helft

Regionale Adaptatiestrategieën: kennis delen Ondersteuning Innovatieplatform ‘Living lab Delta Oost Versterken aandacht klimaatbestendig bouwen Kennisdeling klimaatproeftuinen en vergroeningsprojecten Profilering met grote projecten landschapsontwikkeling

3

SPEERPUNT 4

TRANSITIE NAAR DUURZAME ENERGIE OVER VIJF JAAR:

#

Gebruiken bedrijven, gemeenten en inwoners minder energie.

ţ

Is het aandeel schone energie dat we in de regio gebruiken groter dan landelijk gemiddeld.

^

Hebben we innovaties tot stand gebracht in opwekking, opslag en transport van duurzame energie.

HM .

1

' *-

'ĴÈ0 W

RESULTATEN 2022 TRANSITIE NAAR DUURZAME ENERGIE

REGIONALE ENERGIESTRATEGIE UITVOEREN EN VOORBEREIDEN RES 2.0 In samenwerking met vele partners uitvoering geven aan de afspraken in de RES 1.0 en voor 1 juli 2023 een nieuw bod opstellen voor RES 2.0.

In het nationale Klimaatakkoord is afgesproken om in 2030 de helft minder broeikasgassen uit te stoten ten opzichte van 1990. Dit akkoord volgde op de afspraken die in het Klimaatverdrag van

AANPAK VAN BEDRIJVENTERREINEN: ENERGIE Gezamenlijke aanpak energie-efficiëntie op bedrijf­ sterreinen met focus op ontwikkeling van een Regionaal Expertisecentrum. Uitlichten bijzondere bedrijfsterreinen IPKW, Innofase, NEXTgarden, Engie, ARN. Afgestemd met opgave Productieve regio.

Parijs zijn vastgelegd om de stijging van de gemiddelde wereldtemperatuur te beperken tot ruim onder de 2 graden Celsius, en zo mogelijk 1,5 graden Celsius. In onze Regionale Energie Strategie (RES)

ONDERZOEK AANBESTEDEN ENERGIELOKETTEN Onderzoek naar de meerwaarde van het gezamenlijk aanbesteden van de regionale energieloketten (advies en subsidie) voor bewoners en eigenaren van woningen en indien wenselijk de uitvoering daarvan.

hebben we de ambitie vastgelegd om in 2030 55% minder CO2 uit te stoten. Samen met inwo­ ners, ondernemers, maatschappelijke organisa­ ties en volksvertegenwoordigers zoeken we naar mogelijkheden om energie te besparen en duur­

INKOOP ENERGIE Voortzetting faciliteren gezamenlijke inkoop (duurzame) energie door gemeenten per 1 januari 2023. Verwerken duurzame uitgangspunten in aanbesteding inkoop aardgas. Monitoring voortgang contract elektriciteit.

zaam op te wekken. We hanteren het uitgangs­ punt om het opwekken van elektriciteit te combi­ neren met andere thema's zoals biodiversiteit, mobiliteit en landbouw. We verkleinen door onze samenwerking de kwetsbaarheid van individuele gemeenten en vergroten onze slagkracht.

KENNISDELING PROJECTEN AARDGASVRIJE WIJKEN Delen van kennis en leerervaringen tussen gemeenten in de regio over projecten waarbij woningen voorzien worden van duurzame warmte (‘Wijken van de Toekomst', ‘Programma Aardgas­ vrije Wijken'). Versnellen van aanpak om woningen aardgasvrij te maken.

Een goede verdeling van lusten en lasten is een belangrijke uitgangspunt voor het vervolg. Daar­ naast geven we invulling aan de afspraken om de RES de juiste status te geven en te borgen in omgevingsbeleid, zorgen we voor een milieueffectrapportage, bevorderen we de totstandko­ ming van een regionaal warmtesysteem en

REGIONAAL INVESTERINGSPROGRAMMA ENERGIEOPSLAG (WATERSTOF E.D.) Samen met de provincie en TEB onderzoek naar het aanjagen van investeringen het verwerven van externe middelen om energie-opslagmethoden (accu's, waterstof, etc.) te kunnen opschalen.

gemeentelijke transitievisies warmte en verster­ ken we de ruimtelijk kwaliteit en de landschappe­ lijke inpassing van projecten. Flankerend aan onze inspanningen in RES-verband werken we ook op andere manieren aan de

MONITORING Monitoring van het effect op de uitstoot van CO2-emissies van de regionale activiteiten met betrekking tot de energietransitie. Dit is een voort­ zetting van de monitoring in het kader van de regionale routekaart. Zoveel mogelijk gebruik maken van bestaande data.

energietransitie, bijvoorbeeld door het stimuleren van de ontwikkeling van nieuwe duurzame ener­ giedragers zoals waterstof, door onze collectieve inkoop van energie en door bijvoorbeeld kansen te signaleren voor praktisch en technisch geschoolden in de energiesector. Transitie naar duurzame energie

2021

2022

2e helft

1e helft

2023 2e helft

1e helft

2e helft

Regionale Energiestrategie uitvoeren en voorbereiden RES 2.0

----------------------------------------------------------------------

----------------

--------------- ------------------------- ------------------------- ------------------------- -------------------------

Aanpak van bedrijventerreinen: energie Onderzoek meerwaarde aanbesteden energieloketten voor bewoners Inkoop energie ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------- --------------- ------------------------- ------------------------- ------------------------- ------------------------Kennisdeling projecten Aardgasvrije wijken Regionaal investeringsprogramma energieopslag Monitoring

ONTSPANNEN OVER VIJF JAAR: Hebben we een goede ba­ lans tussen groei en leef­ kwaliteit door onze inzet op duurzaam toerisme en recreatie, complete en diverse voorzieningen in centra, een sterke culturele infrastructuur en verster­ king van natuur, landschap en erfgoed.

52

AMBITIE 8t SPEERPUNTEN Speerpunten Ontspannen regio 9 1 Duurzaam toerisme 9 2 Bruisende binnensteden en krachtige kernen

9 3 Groen-blauw raamwerk 9

4 Sterke culturele infrastructuur

De ambitie van de opgave Ontspannen regio is

druk op natuur en landschap is door de crisis nog

om, in lijn met de visie van de Groene Metropool-

groter geworden. Wat we over vijf jaar willen

regio, groei in balans te brengen met onze

bereiken, hebben we dan ook aangepast.

leefkwaliteit, een gezonde leefomgeving en

We willen niet per definitie meer, maar kwalitatief

aantrekkelijkheid van cultuur, erfgoed, recreatie,

beter. Waar dat kan, maken we direct een begin

natuur en landschap.

met activiteiten waarvan we snel resultaat zien. Tegelijkertijd is samenwerking op de onder­

De speerpunten binnen deze opgave zijn allemaal

werpen in deze opgave op regionaal niveau

gericht op het creëren en versterken van een

relatief nieuw. We moeten daarom eerst scherp

levendige en leefbare regio en hangen nauw met

krijgen wat we met elkaar op regionaal niveau

elkaar samen. Duurzame recreatie en toerisme,

willen bereiken en wat we willen doen om daar te

cultuur en erfgoed dragen bij aan bruisende en

komen. Daarvoor is onderzoek, visie en planvor­

levendige binnensteden en kernen. Samen met

ming nodig. Alleen zo kunnen we programma's

de prachtige natuur en het landschap, maken zij

en projecten concreet maken en mogelijkheden

de regio een fijne plek om te wonen, werken en

creëren voor (co-)financiering van provincie, Rijk,

te bezoeken. Dit genereert weer inkomsten en

Europa en de markt. Daar waar we dit soort

werkgelegenheid voor de regio. Cultuur en

verkennende activiteiten doen, maken we gebruik

erfgoed hebben ook een belangrijke soci-

van wat er al ligt (en dat is veel), zodat we snelle

aal-maatschappelijke functie en zijn belangrijk

slagen kunnen maken naar meer concreetheid.

voor de leefbaarheid en de economische waarde van de regio. Soms schuurt het ook: al die

Met de meeste acties hebben we in 2021 een

gebruiksfuncties leggen een claim op de

start gemaakt, zodat we in 2022 zo snel mogelijk

beperkte ruimte die we in de regio hebben. Daarom werken we in deze opgave aan een

resultaten kunnen boeken en we in het tweede kwartaal van 2022 onze inzet voor 2023 en

groen-blauw raamwerk. Op basis daarvan kunnen

verder concreet kunnen maken. Zo zijn we in

we zoeken naar functiecombinaties en keuzes

samenwerking met de provincie begonnen met

maken om natuur, landschap en cultuurhistorisch

het plan van aanpak fiets- en wandelroutenet-

erfgoed te behouden en te versterken.

werk en het uitwerken van het toeristisch profiel op basis van belevingsgebieden (zie verder

Juist nu is onze gezamenlijke inzet op deze

onder het speerpunt Duurzaam toerisme).

speerpunten hard nodig. De COVID-19 crisis raakt

We hebben, eveneens samen met de provincie,

de sectoren binnen deze opgave hard. Ook de

een start gemaakt met de analyse en het

53

toekomstbeeld voor Bruisende Binnensteden en

financiering. De investering zelf wordt lokaal

Krachtige kernen en gesprekken gevoerd over de

gedaan met co-financiering van derden. De

uitvoering van het Transformatievoorstel Cultuur.

regiogemeenten hoeven deze initiatieven niet te financieren.

ACTIES TEN BEHOEVE VAN ALLE SPEERPUNTEN

Daar waar we data nodig hebben, maken we

Een aantal acties voeren we uit voor alle

optimaal gebruik van wat er is en verbinden we

speerpunten. We blijven investeren in belangen­

databronnen met elkaar. We helpen om infor­

behartiging voor projecten en initiatieven van

matie over bijvoorbeeld (voucher)regelingen

bovenregionaal belang, zoals het Valkhofkwartier,

goed toegankelijk te maken voor ondernemers,

de Lauwersgrachtalliantie en de verbouwing van

via bestaande en veelgebruikte kanalen.

de Stadsschouwburg Nijmegen. En natuurlijk ook

We brengen voor deze opgave relevante human

de Nieuw Hollandse Waterlinie (Fort Pannerden)

capital vraagstukken en -projecten in de Human

en de Romeinse Limes, die sinds kort de status

Capital Agenda van de Productieve regio.

werelderfgoed hebben. We breiden deze belan­

We versterken de verbinding tussen de cultuur­

genbehartiging de komende tijd uit naar andere

sector en de toeristische, sector, zodat er kennis

initiatieven van bovenregionaal belang, zoals

gedeeld wordt en samenwerking ontstaat.

verhaallijnen over bevrijding en de Romeinen, musea, grote evenementen, het (nog op te

Bij alles wat we doen, hebben we aandacht voor

richten) regionale steunpunt voor amateurkunst

andere (sub)regio's die aan onze regio grenzen

en projecten om landschap, natuur en cultuur te versterken. Belangenbehartiging betekent:

of deels overlappen, zoals het Land van Maas en

ervoor "gaan lopen”, lobbyen en zoeken naar

en Rivierenland.

‘i-*

Waal, Veluwe, Achterhoek, NordRhein-Westfalen

Sr

PARTNERS De doelen van de provincie en de opgave

PROVINCIE GELDERLAND

TOERISME VELUWE ARNHEM-NIJMEGEN (TVAN)

Ontspannen regio vallen sterk met elkaar samen.

TVAN is een belangrijke uitvoeringspartner op

De provincie committeert zich dan ook aan deze

het gebied van Duurzaam toerisme. TVAN is

opgave en draagt hieraan bij door inzet van

mede-opsteller van het Toeristisch Toekomstper­

capaciteit en budget. Veel acties pakken we

spectief regio Arnhem-Nijmegen "Toerisme:

samen met de provincie op. In de komende

bestemming in balans” en de bijbehorende

maanden verkennen we met de provincie of we,

uitvoeringsagenda en trekt samen met ons op in

in het kader van de investeringsagenda, aanvul­ lend op deze regionale agenda (maar uiteraard

de uitvoering hiervan. Het werken met een toeris­

wel binnen de financiële kaders hiervan) samen kunnen werken aan: ^

^ ^

tisch profiel op basis van belevingsgebieden en een strategische marketingvisie, zien wij als een belangrijke basis voor onze samenwerking.

Stimuleren dat ondernemers in de toeristische sector (meer) aandacht besteden aan klimaat en milieu;

ANDERE PARTNERS

Soortenmanagementplannen en monitoring van o.a. biodiverstiteit;

afstemmen zijn onder andere: ondernemers,

Partners met wie we in het vervolgtraject gaan ondernemerscollectieven, city marketing, koepel­

Een vervolg op de analyse voor Bruisende

organisaties op het gebied van recreatie en

Binnensteden en Krachtige Kernen, ook voor

toerisme, zoals HISWA-RECRON, Koninklijke

de langere termijn ("na COVID”).

Horeca Nederland en Gastvrij Nederland), kennisinstellingen, het Rijk, waterschappen,

THE ECONOMIC BOARD (TEB)

routebureaus Arnhem-Nijmegen en Veluwe,

TEB hecht veel belang aan de Ontspannen regio,

Euregio (ook INTERREG), terreinbeheerders en

omdat deze van wezenlijk belang is voor een

natuurorganisaties, Land- en tuinbouworganisa­

goed vestigingsklimaat. Vanuit Ontspannen regio

ties, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, MKB

maken wij graag gebruik van het netwerk van

Nederland, Vastgoedeigenaren, VNO/NCW,

TEB om deze opgave verder te brengen.

Culturele instellingen, Cultuur Oost, Kunstvakon­

We zullen op relevante momenten de Boardleden

derwijs, Erfgoed Gelderland, Romeinennetwerk

dan ook vragen om de belangen van de

Gelderland, Nederlandse Limes Stichting,

Ontspannen regio onder de aandacht te brengen

Cultuurpunten, Het Gelders Kastelen netwerk

van belangrijke stakeholders.

(Macht ã Pracht via TVAN), Pact van Loevestein, Fort Pannerden, Leisurelands en recreatieschap

VELUWE-ALLIANTIE

Uiterwaarde.

Een aantal gemeenten binnen de regio Arnhem-Nijmegen maakt ook deel uit van de Veluwe-Alliantie. Met name bij het speerpunt Duurzaam toerisme zien wij belangrijke kansen om samen te werken. Denk hierbij aan de belevingsgebieden, vitaliteit, spreiding van recreatiedruk en human capital.

55

SPEERPUNT 1

DUURZAAM TOERISME OVER VIJF JAAR:

ţ

Hebben we in de regio een vitale sector voor recreatie, die aansluit bij de vraag en bijdraagt aan de (basis)voorzieningen en leefbaarheid in de kernen.

ţ

Kiezen bezoekers steeds vaker voor een meerdaags verblijf in de regio.

ţ

Is de toeristische drukte beter verspreid over de regio en over de seizoenen.

Door regionale samenwerking kan de unieke diversiteit van onze regio maxi­ maal worden benut en kunnen we gezamenlijk de bezoekers spreiden over de regio. Hierdoor kunnen we ook in de toekomst gasten blijven ontvangen zonder dat dit ten koste gaat van de natuur en de biodiversiteit. Toerisme en recreatie blijft hierdoor op een duurzame wijze bijdragen aan de regionale economie, de werkgelegenheid en de kwaliteit van de leefomgeving. Herre Dijkema - directeur TVAN

-v ļ^vz-í ffi

į'^įťfįŗřVîíļŞ

- fíŗ į r"

biift

^;ŕpŕ

'

1*- i ^

*

■jii.*Mim.HlllüM ■HyVįļŕ;. ļĮj! iļ: iH tlrhVįįį

'Ųi/.-V

^7' ! į

W

■* -

lĖŕft'* ''á

►V■*í'L~' — Ŵŕ*

■^ľSE -;

RESULTATEN 2022 Voor dit speerpunt gebruiken we het Toeristisch

TOERISTISCH PROFIEL EN MARKETINGVISIE Maken van een toeristisch profiel op basis van bele­ vingsgebieden. Een start maken met een bijbeho­ rende marketingvisie. Aandacht voor (fysiek en digitaal) gastheerschap en het niveau waarop we dat organiseren (lokaal, subregionaal of regionaal). Gebruik maken van wat er al is.

Toekomstperspectief regio Arnhem-Nijmegen "Toerisme: bestemming in balans” met bijbeho­ rende uitvoeringsagenda als leidraad. Binnen de vier subregio's (Veluwezoom, de Liemers, Rijk van Nijmegen en de Betuwe) wordt

OPDRACHTGEVERSCHAP UITVOERINGS­ ORGANISATIES Verkennen hoe we opdrachtgeverschap aan uitvoe­ ringsorganisaties zoals TVAN het beste kunnen vormgeven: op lokaal, subregionaal of regionaal niveau of een combinatie. Voortbouwen op de erva­ ringen van het Rijk van Nijmegen. Aandacht voor samenwerking met uitvoeringsorganisaties in omlig­ gende regio's.

al veel samengewerkt op het gebied van duurzaam toerisme. Wat we nog missen is de samenhang en aansluiting tussen de subregio's. Daardoor maken we onvoldoende gebruik van elkaars sterke kanten. Door regionaal samen te werken, versterken we elkaars krachten en zijn we een nog krachtigere partner richting Provincie, Rijk en Europa. We streven daarbij niet naar eenheid, maar naar het gezamenlijk

VITALITEITSAANPAK DAG- EN VERBLIJFSRECREATIE Op basis van onderzoek een vitaliteitsaanpak maken met een strategie voor de regio en handreikingen voor ondernemers.

uitdragen van de diversiteit van de regio. Daarom zetten we in op een toeristisch profiel op basis van belevingsgebieden: uitwerkingen van elkaar versterkende, thematische en geografische verhaallijnen. We kijken daarbij ook naar de

INZICHT EN MAATREGELEN SPREIDING VAN RECREATIEDRUK Verwerven van nog beter inzicht in recreatiedruk. Met het verkregen inzicht maatregelen opstellen. Financieringsmogelijkheden voor die maatregelen zoeken.

verbindingen met het Land van Maas en Waal, Veluwe, Achterhoek, NordRhein-Westfalen en Rivierenland. Het profiel en een bijbehorende marketingvisie gebruiken we om samen met ondernemers passend aanbod te ontwikkelen en dit beter te vermarkten. Zo stimuleren we meer­

PLAN VAN AANPAK WANDEL- EN FIETSROUTENETWERK Opstellen plan van aanpak wandel- en fietsroutenetwerk. Met aandacht voor aansluiting bij andere (sub)regio's, toeristische overstappunten, het utilitaire netwerk en andere recreatieve paden. Gefaseerd uitvoeren van het plan. In het speerpunt Groen-blauw raamwerk komen de ruimtelijke aspecten van het routenetwerk terug.

daagse verblijfsrecreatie. Het toeristische profiel helpt om het opdrachtgeverschap aan uitvoe­ ringsorganisaties, zoals TVAN, af te stemmen. Zo kunnen we middelen efficiënter inzetten. Daarnaast maken we een vitaliteitsaanpak en bedenken we maatregelen om spreiding van toeristische druk te stimuleren. Met de provincie Gelderland, de routebureaus en Verbonden regio zetten we in op een beter recreatief wandel- en fietsroutenetwerk. Met de provincie Gelderland verkennen we hoe we ondernemers in de toeristi­ sche sector kunnen stimuleren om meer aandacht te besteden aan klimaat en milieu.

Duurzaam toerisme Maken toeristisch profiel en marketingvisie Afstemmen opdrachtgeverschap uitvoeringsorganisaties Maken vitaliteitsaanpak Stimuleren spreiding recreatiedruk Opstellen plan van aanpak wandel- en fietsroutenetwerk Uitvoeren plan van aanpak wandel- en fietsroutenetwerk

2021

2022

2e helft

1e helft

2023 2e helft

1e helft

2e helft

SPEERPUNT 2

BRUISENDE BINNEN­ STEDEN EN KRACHTIGE KERNEN OVER VIJF JAAR:

Hebben we een sterk en compleet aanbod van voor­ zieningen in onze binnensteden en centra van kernen (kortweg: centra). Hebben we leegstand in onze centra aangepakt en be­ perkt. Houden we de centra leefbaar voor bewoners.

[h: VaaG Ŵ a HūĽ(‘ [

RESULTATEN 2022 REGIONALE ANALYSE EN TOEKOMSTBEELD TER VERSTERKING VAN CENTRA Analyse maken van de huidige profielen, voorzienin­ genniveaus en relaties tussen centra en de ontwik­ kelingen en veranderingen hierin (incl. effecten COVID-19). Indien nodig acties op regionaal niveau formuleren om dit netwerk van centra te versterken. Op basis daarvan besluiten we of, en zo ja, welke acties we opnemen voor dit speerpunt voor 2023 en verder. Bij het maken van analyse en toekomst­ beeld werken we nauw samen met de provincie. We gebruiken wat er al ligt, zoals het RPW en het detailhandelsbeleid. We sluiten aan bij de economi­ sche monitor (zie opgave productieve regio) en vullen deze aan met voor centra relevante data.

Binnensteden en centra van kernen veranderen in snel tempo als gevolg van veranderingen in retail en consumentengedrag. Groeiende leegstand dreigt en wordt zichtbaar. De COVID-19 crisis versterkt dit. Bovendien zijn centra voor hun levendigheid sterk afhankelijk van elkaar. Het levendig en leefbaar houden van centra pakken veel gemeenten al op. Daarbij spelen voor alle gemeenten soortgelijke thema's. De belangrijkste zijn leegstand en de transfor­ matie van centra van place to buy naar place to meet/be en naar wonen. Om kansen voor versterking van centra in kaart te brengen, maken we een analyse van en een

BIJEENKOMSTEN KENNIS DELEN (AMBTELIJK EN BESTUURLIJK) O.A. OVER FINANCIERINGSMOGELIJKHEDEN VOOR PROJECTEN Kennis delen over projecten voor de versterking van centra en op zoek gaan naar (financierings)mogelijkheden hiervoor. Nadruk op leegstand en onder­ steunen van ondernemers (relevant i.h.k.v. het herstel van de COVID-19 crisis). We organiseren deze bijeenkomsten samen met de Productieve regio (speerpunt stimuleren MKB) en in afstemming met o.a. de samenwerkende centrummanagers in de regio.

toekomstbeeld voor het regionale netwerk van voorzieningen in centra. Dit dient drie doelen. Ten eerste kunnen we beter inspelen op mogelijk­ heden voor externe financiering van projecten en initiatieven. Plannen en projecten van individuele gemeenten zijn vaak te klein en onderling onvol­ doende samenhangend voor steun vanuit bijvoorbeeld het Rijk, Europa of provincie. Wellicht dat dit op het schaalniveau van de regio wel kansrijk is. Ten tweede kan het inzicht uit de analyse en het toekomstbeeld gemeenten helpen bij het maken van keuzes en het uitvoeren van plannen op lokaal niveau. Ten derde gebruiken we analyse en toekomstbeeld om in de regionale agenda van 2023 en verder dit speerpunt invulling te geven (of, als we geen meerwaarde zien, hiermee te stoppen). Daarnaast is kennis delen en van elkaar weten waar we mee bezig zijn, essentieel. Dit organi­ seren we op regionaal niveau. We doen dit samen met de opgave Productieve regio, speerpunt stimuleren MKB.

Bruisende binnensteden en krachtige kernen Kennis delen o.a. over financieringsmogelijkheden voor projecten Maken regionale analyse en benoemen acties versterking centra Uitvoeren acties ter versterking centra

2021

2022

2e helft

1e helft

2023 2e helft

1e helft

2e helft

SPEERPUNT 3

GROEN-BLAUW RAAMWERK OVER VIJF JAAR:

#

Hebben we waardevolle natuur, biodiversiteit, landschap en cultureel erfgoed in de regio duurzaam behouden, versterkt en uitgebreid. Het gaat om zowel de intrinsieke waarde van natuur, landschap en erfgoed, als de belevingswaarde.

ţ

Benutten we mogelijkheden voor functiecombinaties met woningbouw, landbouw, recreatie, klimaatadaptatie, waterberging en biodiversiteit beter.

rV

* ,

ŗjŖįtjüįčjįļ

^

ifļįMa* .

■**v *

•j-.*/ į

ïsb: im

^

RESULTATEN 2022 Dit speerpunt vormt het groen-blauwe hart van

GROEN-BLAUW RAAMWERK Maken van een groen-blauw raamwerk: een kaart met de huidige natuurgebieden, biodiversiteit, cultuurhistorisch erfgoed en landschapszones, het gebruik daarvan en de mogelijkheden voor verster­ king, verbinding en uitbreiding. Daarbij op zoek gaan naar koppelkansen met bijvoorbeeld landbouw, natuur, energietransitie, woningbouw, klimaatadaptatie, waterberging, recreatie en toerisme. Aangeven waar keuzes nodig zijn. Raamwerk gebruiken voor investeringen na 2022. Gebruik maken van de ruimtelijke plannen, projecten en kaarten die er al liggen: de streekgidsen die de provincie ontwikkelt, de recreatiezonering die voor de Veluwe(zoom) wordt uitgewerkt en projecten als het Living Lab Ooijpolder voor biodiversiteitsherstel. Verbinding leggen met het speerpunt Duurzaam toerisme, waarin spreiding van toeristi­ sche druk een belangrijk thema is. Aansluiten bij de belevingsgebieden die we binnen Duurzaam toerisme bepalen.

de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen: hoe behouden én versterken we landschappen, natuurwaarden en cultuurhistorisch erfgoed, in combinatie met andere ruimtevragers? Om daar antwoord op te geven, maken we een groen-blauw raamwerk: een kaart met de huidige natuurgebieden, cultuurhistorisch erfgoed en landschapszones, het gebruik daarvan en de mogelijkheden voor versterking en uitbreiding. Daarbij kijken we zowel naar de belevingswaarde van natuur, landschap en cultuurhistorie, als naar de intrinsieke waarde daarvan. Denk bijvoorbeeld aan biodiversiteit en het intrinsieke belang van het behoud van cultuurhistorisch erfgoed, zowel het groene als het gebouwde erfgoed. We kijken daarbij nadrukkelijk naar mogelijkheden voor functiecombinaties. Zo kan natuur inclusieve landbouw bijdragen aan behoud en gebruik van de natuur en biodiversiteit en zo de aantrekkelijk­ heid van het regionale groene raamwerk verbeteren. Maar ook de "reguliere” landbouw, waterberging, energietransitie etc. vragen om ruimte. Er zullen dus naast handige combinaties, ook keuzes gemaakt moeten worden. Soms is natuur er bijvoorbeeld vooral bij gebaat om met rust gelaten te worden.

Het raamwerk is een uitwerking van de bouwsteen Leefomgeving van de Verstedelijkingsstrategie en vormt input voor het verstedelijkingsakkoord, het dashboard Groene groei, de regionale toekomstscenario's en de regionale investeringsagenda's, die binnen de Groene Groeiregio worden ontwikkeld. We werken dan ook nauw samen met deze opgave. Zo kan het raamwerk bijdragen aan het integraal afwegen van ruimteclaims en het uitlokken van investeringen in het 'groen' en 'blauw' van de Groene Metropoolregio.

Groen-blauw raamwerk Maken groen-blauw raamwerk Investeren in groen en blauw van de regio (in/samen met opgave Groene Groei en partners)

2021

2022

2e helft

1e helft

2023 2e helft

1e helft

2e helft

SPEERPUNT 4

STERKE CULTURELE INFRASTRUCTUUR OVER VIJF JAAR:

#

Hebben we een duurzame culturele infrastructuur, waarbinnen cultureel aanbod wordt verzorgd dat past bij de vraag en het profiel van de regio.

ţ

Participeren inwoners en bezoekers van de regio actief en passief in cultuur en bereiken we steeds meer verschillende doelgroepen.

lm m.

jįtö įįjįįļm

Z'teP,,-

vvŗç-v;,

RESULTATEN 2022 REGIONALE VISIE OP DE VERSTERKING VAN DE REGIONALE CULTURELE INFRASTRUCTUUR (INCLUSIEF CULTUUREDUCATIE) Op basis van het Transformatievoorstel werken aan een door alle regiogemeenten en de culturele sector gedragen visie op de versterking van de regionale culturele infrastructuur, inclusief cultuureducatie (zowel op school als in de vrije tijd).

De 'regio 025' heeft een eigen culturele signatuur en kracht. De complete culturele keten is in de regio aanwezig: een brede basis van amateur­ kunst, cultuureducatie, een innovatief middensegment en een top van instellingen van bovenregionaal belang. Deze onderdelen hangen samen en inspireren elkaar. Cultuur draagt zo bij aan leefbaarheid en levendigheid van de regio,

REALISATIE TRANSFORMATIEVOORSTEL Maken van samenwerkingsafspraken over het Trans­ formatievoorstel met de provincie en andere partners, het zoeken van financieringsmogelijkheden en het uitvoeren van de maatregelen en acties die daaruit voortvloeien. Mits de financiering rond komt, betekent dit werken aan activiteiten die de culturele keten van top- en middensegment, cultuureducatie en amateurkunst duurzaam versterken.

een gunstig vestigingsklimaat, aan sociale cohesie en inclusie en aan een vitale toeristische sector. Wij versterken deze keten in zijn geheel en in samenhang. Als startpunt gebruiken we het Transformatievoorstel Cultuurregio 025. Het transformatievoorstel is gemaakt door 154 regio­ gemeenten, met ideeën uit de culturele sector, op uitnodiging van de provincie Gelderland in het

INVESTERINGSPLAN CULTURELE INFRASTRUCTUUR NA 2022 Maken van een investeringsplan voor de culturele infrastructuur na 2022: hoe ziet onze toekomstige regionale infrastructuur eruit, welke investeringen zijn nodig en waar willen we als regio op in zetten voor de langere termijn? Gebruik maken van de inventarisatie van Cultuur Oost van de bestaande infrastructuur.

kader van de COVID-19 crisis. Met het Transfor­ matievoorstel ligt er een stevig en gedragen begin van brede regionale samenwerking, gericht op blijvende structuurversterking. Die basis gebruiken we om de regionale samenwerking verder uit te bouwen. We verbreden het voorstel waar gewenst naar niet betrokken gemeenten, zoeken financieringsmogelijkheden, voeren het uit en maken een visie en investeringsplan voor 2022 en verder. Zo maken we onze inzet voor de regionale infrastructuur concreet, om snel en flexibel in te kunnen inspringen op nieuwe kansen en externe (financierings)mogelijkheden. Cruciaal hierbij is de samenwerking met de provincie: alleen in partnerschap kunnen we het Transformatievoorstel realiseren. De gesprekken hierover lopen nog. De resultaten hiervan nemen we mee in de uitvoering van deze agenda.

4 De provincie heeft om praktische redenen Doesburg en Montferland bij een andere regio ingedeeld, Mook en Middelaar ligt in een andere provincie.

Sterke culturele infrastructuur Maken regionale visie culturele infrastructuur (incl. cultuuredu­ catie) Realiseren transformatievoorstel Maken investeringsplan na 2022 Uitvoeren investeringsplan

2021

2022

2e helft

1e helft

2023 2e helft

1e helft

2e helft

OVER VIJF JAAR: Regisseren wij samen de groei in de regio. Op zo’n manier dat wij de balans tussen stedelijke ontwikke ling, het natuurlijke land­ schap en de ontspannen leefkwaliteit behouden. \\

i 1 L’V'] iŝ'tļ Mflbīļ ■ B , H ĩrBrTfl !ļlļUįľļyì IÉ1! liliwnnig iļiiļ lluilJllK! iijnļnįļMļ iį

íf] ĵp’** s-JT^

117 j

ŕriplÍ - -

ifliìiã Mm g^PiyÏÏWŖm

afi

äí v

ST' ï İÇW*

AMBITIE 8t SPEERPUNTEN Speerpunten Groene Groeiregio 9 1 Wonen in balans: Versnellen van de woningbouw

9 2 Leefomgeving: Verbinden van

de ruimtelijke opgaven

De regio Arnhem-Nijmegen heeft te maken met

woningbouwversnelling gemeenten ondersteu­

een grote verstedelijkingopgave; een groei van

ning op een aantal thema's die spelen binnen de

woon- en werklocaties. Deze opgave zet in op

woningbouwopgave.

het bieden van voldoende (betaalbare) woningen, voor specifieke doelgroepen en tege­

De krapte van ambtelijke adviseurs in het fysieke

lijkertijd verantwoord omgaan met de schaarse

domein is een belemmering. Speciaal voor hun

ruimte, zodanig dat deze groei het landschap

versnellingsopgave kunnen gemeenten vanaf het derde kwartaal 2021 een beroep doen op een

versterkt ten behoeve van mens en natuur.

regionale flexpool met expertise op het gebied Voor de Groene groeiopgave staan twee belang­

van ruimtelijke ontwikkeling: planeconomie,

rijke instrumenten centraal: de uitvoering van de

gebiedsontwikkeling en juridische aspecten. Deze

Woondeal om op korte termijn (nadruk tot 2025)

mensen bieden gemeenten in huis ondersteuning

de woningbouw te versnellen en de Verstedelij-

bij het ontwikkelen van versnellingslocaties5.

kingsstrategie die inzicht geeft in de woon- en werklocaties tot 2040, rekening houdend met

RUIMTELIJKE COÖRDINATIE

aspecten op het gebied van economie, leefomge­

Naast de grote woningbouwopgave komen ook

ving, mobiliteit en wonen.

andere ruimtelijke opgaven op ons af. De Groene groeiregio heeft een coördinerende functie voor

VERSNELLINGSOPGAVE

de vijf opgaven van de Groene Metropoolregio.

De versnellingsopgave is actueel. In de Woondeal

Zij heeft tot taak het in beeld brengen en

zijn afspraken gemaakt om het woningbouwte-

verbinden van de ruimtelijke aspecten. Door deze

kort in te lopen door de realisatie van 35.000

aan elkaar te ‘koppelen' ontstaat synergie en

woningen (tot 2030). Een flinke opgave dat van

waardoor de kwaliteit van de leefomgeving

gemeenten (nog) meer uitvoeringskracht vraagt.

(inclusief natuur en landschap) wordt versterkt.

Met de regionale woningmarktmonitor en een

De uitdaging is daarbij de unieke profielen van de

kennisbank met relevante informatie en rege­

verschillende gemeenten binnen onze regio te

lingen biedt de Groene groeiregio gemeenten en

gebruiken. Sturen op en realisatie van dergelijke

andere belanghebbenden inzicht in de woning-

koppelkansen vraagt om samenwerking: interge­

bouwontwikkeling en is informatie centraal te

meentelijk en met onze partners. Het integraal

vinden. Daarnaast biedt de regionale inzet van

benaderen van de ruimtelijke opgaven vraagt

experts op het gebied van stikstof, arbeidsmi­

commitment van gemeenten. De Groene groei-

granten en een intermediair voor

regio ondersteunt gemeenten hierbij door de

5 -ĩ 5 Aangewezen grotere woningbouwplannen waar vóór 2025 woningen worden gerealiseerd.

65

teringen, kennisdeling en netwerk van de

BESTUURLIJKE DRUKTE VERMINDEREN

provincie en het Rijk.

De huidige structuur rondom ruimtelijke

inzet van regelgeving, financiële middelen, inves­

ontwikkeling is complex met veel bestuurlijke en Wij ontwikkelen samen met gemeenten

ambtelijke overlegtafels. Er is in 2021 een nieuw

inspirerende toekomstscenario's en nieuwe beleidsinstrumenten. Dit biedt kennis, inspiratie

regionaal - ambtelijke, management en bestuur­ lijk - platform Groene Groei ingericht waar op een

en bouwstenen die gemeenten kunnen

effectieve manier informatie aangaande de

meenemen in eigen beleid.

speerpunten Groene groeiregio wordt gedeeld.

VERSTEDELIJKINGSTRATEGIE- EN AKKOORD

platform gaan wij ook in overleg met de

Dit ontwikkelen wij in 2022 verder door. In dit

Samen met de 18 gemeenten van de regio Arnhem-Nijmegen en de gemeenten in de regio

provincie Gelderland over de ontwikkeling van één regionale woonagenda.

Foodvalley is in 2021 een Verstedelijkingstrategie opgesteld: ontwerpend onderzoek, integraal

De meerwaarde van regionaal samenwerken binnen de Groene groeiopgave is onder meer:

aangevlogen via verschillende bouwstenen.

^

Op basis van deze strategie wordt begin 2022 een Verstedelijkingsakkoord (uitvoering van de

^

Ondersteuning bij de versnellingsopgave van de woningbouw; De integrale benadering van de ruimtelijke

ambities) gesloten tussen de regio's, de provincie

opgaven en bouwstenen die gemeenten

en het Rijk.

kunnen gebruiken voor eigen omgevings­ beleid;

Met het sluiten van een Verstedelijkingsakkoord

^

met Rijk en de provincie spannen wij ons in om

Gezamenlijk onderzoek, regionaal dashboards zoals de regionale woningmarktmonitor;

investeringen naar de regio toe te halen.

^

Partnerschap met provincie, Rijk;

Hiervoor brengen wij samen met gemeenten

^

Aantrekken van (overheids-)investeringen

gebiedsgerichte investeringen in kaart om woningbouwlocaties voor de middellange termijn