01 GGD Gelderland Zuid 2021 Concept Jaarrekening 2021 IN22.01566.pdf

heeft in 2021 de gemeenten opgeroepen om vaart te maken met de

tijdelijk via beeldbellen moeten inspecteren. We hebben samen met de

sanering van loden waterleidingen; de GGD ondersteunt hierbij. Door de

gemeenten de aanwijzing van de DPG en de mandatering van de toe-

coronapandemie is het bewustzijn over goede ventilatie op scholen sterk

zichthouders in verband met de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 en

20 / 39

JAARVERSLAG 2021

de Wpg geregeld. Hierdoor hadden de toezichthouders ook de wettelijke positie om hier toezicht op te houden.

FORENSISCHE ARTSEN Het schouwen en het forensisch medisch onderzoek staan enorm onder druk door het grote landelijke tekort aan forensische artsen. Door grote

REGISTRATIE EN LICHTE HANDHAVING KINDEROPVANG

inzet en flexibiliteit van de forensisch artsen, een optimale organisatie

Voor de 5 gemeenten die hiervoor opdracht gaven, zijn alle benodigde

van het team en samenwerking met regio Oost Nederland en andere

registratie- en lichte handhavingstaken kinderopvang volledig

omliggende GGD’en, hebben we toch alle diensten kunnen opvullen.

uitgevoerd. Met ingang van juli 2021 voeren we voor een 6e gemeente de registratie- en lichte handhavingstaak uit. Ook voor deze gemeente hebben we alle taken uitgevoerd.

FORENSISCHE GENEESKUNDE

TOEZICHT WMO In 2021 is het Wmo-toezicht volgens opdracht uitgevoerd. Er zijn 14 meldingen van calamiteiten en geweldsincidenten ontvangen, waarvan 12 hebben geleid tot onderzoek; calamiteitenonderzoek heeft in 2021 relatief veel tijd in beslag genomen. Verder zijn 4 onderzoeksverkenningen, 2 signaalgestuurde onderzoeken en 2 aanvullende opdrachten (bij 1 aanbieder) uitgevoerd. Daarnaast is bijgedragen aan een analyse van gemeente Nijmegen over de knelpunten en capaciteitsproblemen van Wmo-toezicht. Deze analyse heeft eind 2021 geleid tot bestuurlijke instemming over uitbreiding van de formatie voor toezicht Wmo in de jaren 2022-2024.

FORENSISCHE GENEESKUNDE

FORENSISCH MEDISCH ONDERZOEK In regio Oost is gewerkt aan een verdergaande samenwerking en/of het uitbesteden van het forensisch medisch onderzoek. We werken samen in

SCHOUWEN

de opleiding van forensisch artsen, de aanname van gezamenlijke artsen

We hebben in 2021 alle benodigde lijkschouwen en lijkschouwen bij eu-

en de kwaliteitsaspecten van de forensische geneeskunde.

thanasie kunnen uitvoeren. De aantallen van beide typen lijkschouwen

In 2021 zijn met name de aantallen bloedproeven en zedenonderzoeken

zijn in 2021 gestegen ten opzichte van 2020: het aantal lijkschouwen

gestegen ten opzichte van 2020: het aantal bloedproeven steeg met

steeg met 9% tot 428; het aantal lijkschouwen bij euthanasie met 28%

14% tot 380; het aantal zedenonderzoeken met 28% tot 46.

tot 251. 21 / 39

JAARVERSLAG 2021

NIEUWKOMERS PUBLIEKE GEZONDHEID ASIELZOEKERS (PGA) In 2021 zijn de PGA-taken voor het COA uitgevoerd. Dat is het hele jaar gedaan voor het AZC in Nijmegen en vanaf september voor de noodopvang van voornamelijk Afghaanse vluchtelingen op Heumensoord. Voor de bijna 1.000 bewoners is uitgebreide inzet geweest voor coronatesten en -vaccinaties. Bijna 100% van de 12+ bewoners van Heumensoord is gevaccineerd. Om corona-uitbraken te voorkomen zijn infectiepreventie-adviezen gegeven en coronatesten en bron- en contactopsporing op locatie ingezet. De JGZ-taken zijn uitgevoerd voor de kinderen op Heumensoord; JGZ heeft 200 kinderen van 0-12 jaar gezien en hiervoor 470 consulten uitgevoerd. In het kader van de TBC-screening zijn 726 bewoners onderzocht; er zijn geen actieve TBC-infecties vastgesteld. Een aparte GGD-coördinator op Heumensoord heeft ervoor gezorgd dat de PGA-diensten snel zijn opgezet en in goede samenwerking met COA en GZA, gemeenten etc. zijn uitgevoerd. Samen met GHOR GelderlandZuid is de netwerksamenwerking met zorgaanbieders (ziekenhuizen, ambulancedienst, verloskundigen, etc.) voor Heumensoord vormgegeven.

22 / 39

JAARVERSLAG 2021

3.2 Jeugdgezondheidszorg De afdeling Jeugdgezondheidszorg (JGZ) biedt preventieve gezondheids-

VOORTGEZET ONDERWIJS

zorg aan baby’s, peuters, kinderen en jongeren in de schoolgaande leeftijd

Begin 2021 is in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs een

(0-18 jaar). Het doel van de JGZ is de ontwikkeling en opvoeding van

filmpje getoond waarin jongeren altijd hun vragen of zorgen kunnen

kinderen te monitoren en zo vroeg mogelijk ondersteuning te bieden

blijven stellen bij de JGZ: fysiek of online via JouwGGD. Dit kwam in

wanneer dat nodig is. Goede samenwerking met ouders en met anderen

plaats van de Gezondheidscheck. De Gezondheidscheck is niet

uit de omgeving van het kind is hierbij cruciaal. Zo willen we problemen op

doorgegaan vanwege de inzet van onze jeugdverpleegkundigen

latere leeftijd voorkómen.

voor het Corona scholenteam.

CONTACTMOMENTEN Door corona en lockdowns zijn veel reguliere contactmomenten voor de

RISICOSIGNALERING ‘GEZAMENLIJK INSCHATTEN ZORGBEHOEFTE’ (GIZ)

4- tot 18-jarigen vervallen. De zorg voor de 0-4 jarigen is onverminderd

Bij alle leeftijdsgroepen gaat de JGZ-professional met ouders en

doorgegaan.

kinderen in gesprek over wat goed gaat en waar hulp nodig is op

Vanaf het voorjaar zijn inhaalplannen voor schooljaar 2021-2022

diverse ontwikkelingsterreinen. Uit het gesprek komt een

ontwikkeld die inmiddels worden uitgevoerd in het basisonderwijs en

inschatting van de best passende ondersteuning. Dit jaar hebben meer

het voortgezet onderwijs. Hiermee willen we de achterstanden inhalen

JGZ-professionals deze GIZ-methodiek ingezet. Zie de volgende pagina

en eventuele coronaschade bij de jeugd goed in beeld krijgen en

voor de ‘praatplaat’ van de methodiek. Ook zijn er filmpjes gemaakt

minimaliseren. Door corona(-maatregelen) konden we niet altijd op

voor diverse leeftijdsgroepen: GIZ filmpje Consultatiebureau,

school ons werk doen. Als alternatief zetten we telefonische en

GIZ-filmpje basisonderwijs, GIZ-Filmpje voortgezet onderwijs.

beeldbel-contacten in. In 2021 zijn we aan de slag gegaan met een nieuw aandachtspunt. Uit

CONTACTMOMENTEN JGZ

1

recent onderzoek blijkt namelijk dat 10% van de jonge ouders een postpartum depressie (PPD) heeft. Binnen het Verloskundig samenwerkingsverband (VSV) onderzoeken we hoe we de signalering door het consultatiebureau kunnen verbeteren zodat er snel passende hulp geboden kan worden. Eind 2021 is hierover een advies gestuurd naar de Programmaraad van het VSV.

1. Deze cijfers zijn gebaseerd op kinderen die in de gemeenten staan ingeschreven. 2. Groepsvaccinaties en inhaalvaccinaties zijn hierbij niet meegerekend. 3. Extra contactmoment op verzoek van ouders, school of JGZ, ook via ‘Kijk op kleintjes’ en maatwerk.

23 / 39

JAARVERSLAG 2021

© GGD Hollands-Midden

24 / 39

JAARVERSLAG 2021

KINDERRECHTENCOACH

(interval tussen vaccinaties, quarantaine, etc.). De inhaalspreekuren voor

KinderrechtenNU is een manier om met kinderen in gesprek te gaan

4-18 jaar zijn uitgebreid met een verpleegkundig spreekuur in Nijmegen.

over het eigen leven en dat van de ander en over wat nodig is om goed

Daar kon 6% meer kinderen terecht en zo kon de inzet van de jeugdarts

op te groeien. Drie kinderrechtencoaches van JGZ helpen kinderen om

omlaag.

hun ervaringen te verwoorden tijdens workshops op scholen. Behoeften van kinderen en zorgwekkende signalen worden opgepikt zodat

AANPAK ZIEKTEVERZUIM VO-SCHOLEN

interventies op maat kunnen worden ingezet. Op vijf scholen is een pilot

In Nijmegen bestaat structureel overleg tussen JGZ, leerplicht en 4

in de bovenbouw gedraaid; een zesde school staat gepland. De evaluatie

VO-scholen om de pilot ziekteverzuim continu te monitoren en te

is uitgesteld vanwege corona maar de KRNU-coaches zijn enthousiast

verbeteren. Het samenwerkingsverband VO-scholen is hier nauw bij

over het effect: kinderen weten beter bij wie ze terecht kunnen, ze

betrokken. Vanaf januari 2022 wordt de huidige pilot uitgebreid

krijgen meer begrip voor elkaar en elkaars leefwereld én er komen

naar 8 VO-scholen.

nieuwe dingen boven.

BEWUST OUDERSCHAP UITVOERING RVP

Kinderen zijn in de eerste 1000 dagen (van conceptie tot het en met het

Ook in 2021 zijn alle vaccinaties doorgegaan; voor de 0-4 jarigen op

tweede levensjaar) extra gevoelig voor ‘ouder- en omgevingsfactoren’.

het consultatiebureau. De groepsvaccinaties zijn volgens de geldende

Daarom volgt JGZ de groei en ontwikkeling van alle kinderen in die

coronamaatregelen georganiseerd. Hierdoor waren er ruim 3 x zoveel

periode als onderdeel van het Basispakket Preventie. Door meer en

dagen nodig dan in een niet corona-jaar. De opkomst was zo’n 5 tot

kwalitatief betere aandacht voor kwetsbare gezinnen kunnen de kansen

10% lager dan gebruikelijk. Dit is mogelijk te verklaren door corona

voor baby’s en peuters worden vergroot. Dit jaar lag de focus op verbetering van het aanbod door onder meer goede afstemming van

VACCINATIEGRAAD IN PROCENTEN*

zorg binnen het VSV. Daarnaast hebben we de invoering van de JGZ-richtlijn Ouder-kind-relatie voorbereid met daarin veel aandacht voor ‘hechting’; het belangrijkste ontwikkelingsaspect voor kinderen in deze fase.

*Opkomst RVP-vaccinaties (afgerond op hele decimalen). Zuigelingen betreft volledige deelname RVP op 2 jarige leeftijd. Kleuters betreft DKTP volledig op 5 jarige leeftijd. Schoolkinderen DTP volledig op 10 jarige leeftijd.

25 / 39

JAARVERSLAG 2021

CORONA EN WELBEVINDEN In samenwerking met de afdeling Gezond Leven is het project ‘corona en welbevinden basisschoolkinderen’ gestart. Het gaat om collectieve preventie gericht op ouders. Op basis van een behoeftepeiling onder ouders in het 4e kwartaal van 2021 wordt nu een podcast samengesteld waarin 3 belangrijke thema’s rondom welbevinden worden besproken met ouders, kinderen en professionals. Deze is klaar in het voorjaar van 2022.

NETWERKVERSTERKING SCHOLEN Ieder schooljaar organiseert JGZ samen met de gezondheidsmakelaars School & Jeugd een jaargesprek met alle scholen om de samenwerking te versterken. Er wordt geëvalueerd en geïnventariseerd welke vragen en behoeften de school heeft ten behoeve van het schoolgezondheidsbeleid. Het jaargesprek biedt de medewerkers van de GGD daarnaast de mogelijkheid om de werkwijze, het ondersteuningsaanbod en nieuwe

AFSPRAKEN NIEUWVESTIGERS

ontwikkelingen onder de aandacht te brengen.

JGZ voert voortdurend overleg over JGZ-taken met doelgroepspecifieke

In coronatijd bleken de multidisciplinaire gesprekken van grote waarde

ketenpartners van het AZC Nijmegen en nieuwkomers. Deze partners

om zorgkinderen in beeld te krijgen en houden.

zijn het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) en werkinhoudelijke partners als GZA, Bindkracht 10 en scholen. In 2021 heeft de JGZ zich

SAMENWERKING PARTNERS

ook ingezet voor de vluchtelingen bij de noodopvang op Heumensoord.

Met onze deelname aan diverse overleggen leverden we als JGZ een

De aanwezige kinderen hebben allemaal een verpleegkundige intake

bijdrage aan het verbinden van het sociaal domein met de medische

gehad en waar nodig opvolging door de jeugdarts.

wereld. Voorbeelden zijn: samenwerkingsoverleg NOEL, overleg tussen jeugdartsen en kinderartsen, overleg met Karakter rond vroegtijdige signalering ASS, werkgroep mentale weerbaarheid (Nijmegen) en het Transit-project Amalia Kinderziekenhuis. JGZ neemt actief deel aan de gemeenteteams die binnen de GGD zijn geformeerd. (zie hoofdstuk 3.3) Teammanagers JGZ hebben gesprekken met gemeenten gevoerd om zicht te krijgen op een effectieve, integrale ketenaanpak voor kinderen op gezond gewicht en om de huidige situatie in kaart te brengen.

26 / 39

JAARVERSLAG 2021

3.3 Gezond Leven De afdeling Gezond Leven werkt aan een gezonde leefstijl bij inwoners.

DOELGROEP PROJECTEN VOLWASSENEN

Onze gezondheidsmakelaars ‘School & Jeugd’ organiseren vanuit de school en wijk preventieprogramma’s voor de jeugd. En onze gezondheidsmakelaars ‘Volwassenen’ organiseren in de wijk preventieprogramma’s voor volwassenen en ouderen. Onze aanpak is integraal: we werken vanuit een brede benadering samen met onze partners aan de ontwikkeling, organisatie en uitvoering van deze preventieprogramma’s. Alleen dan is het mogelijk om deze taak op maat inhoud te geven en optimaal in te spelen op de behoeften en vragen van de gemeenten en de gemeenschap. Het team Gezonde kennis voert de epidemiologische taken van de GGD uit.

GEZONDHEIDSBEVORDERING

Aantal Volwassenen

45

Ouderen

39

Meerdere doelgroepen

23

Laaggeletterden

12

Mensen in armoede

6

Mensen met een licht verstandelijke beperking

5

Anders

4

Vluchtelingen en migranten

92

PRODUCTENBOEK Samen met het Regionaal Ambtenaren Overleg (RAO) hebben we het

UITVOERINGSAGENDA

productenboek Gezondheidsbevordering ontwikkeld. Dit producten-

In 2021 waren de gezondheidsmakelaars School & Jeugd en

boek maakt inzichtelijk wat de werkzaamheden van Gezondheidsmake-

gezondheidsmakelaars Volwassenen in totaal bij zo’n 178 projecten

laars zijn en wat het product Gezondheidsbevordering is. Het is

betrokken. Daarvan waren er 164 op lokaal niveau (waarvan 58 in

halverwege 2021 vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Met dit

Nijmegen) en 14 in meerdere gemeenten en regiobreed. In 2021 is voor

productenboek zijn we beter in staat om, in afstemming met

het eerst per gemeente een uitvoeringsplan gezondheidsbevordering

gemeenten, keuzes te maken waarbij de wettelijke taak voortdurend

gemaakt met daarin beschreven waar beide gezondheidsmakelaars zich

leidend is.

op inzetten. Zowel de uniforme inzet als de eventuele facultatieve inzet is beschreven. Hiermee versterken we de lokale preventie-infrastructuur voor jeugd en volwassenen. Daarnaast sluiten deze plannen aan bij het lokale gezondheidsbeleid en/of preventieakkoord.

27 / 39

JAARVERSLAG 2021

GEMEENTETEAMS

GEZONDE VOLWASSENEN

In 2021 ontwikkelde de GGD gemeenteteams. In een gemeenteteam werken de GGD’ers van verschillende afdelingen samen om de

AANGEPASTE ACTIVITEITEN

behoeften en vraagstukken van hun gemeente of wijk zo goed

Gezondheidsmakelaars hebben meegewerkt aan 92 projecten gericht

mogelijk in kaart te brengen en aan te pakken. De gemeenteteams

op gezonde volwassenen. Goede kennis van het lokale, samenwerking,

bestaan standaard uit de gezondheidsmakelaar School & Jeugd, de

afstemming en aansluiting bij lokale behoeften zijn essentieel voor hen

gezondheidsmakelaar Volwassenen en iemand van de JGZ. Medewerkers

om hun werk goed te kunnen doen. Daarom hebben we ook in 2021

van Veilig Thuis, Bijzondere Zorg en AGZ haken aan voor zover nodig en

ingezet op netwerken en goed in contact blijven. Het vele online

relevant. Zo kan maatwerk per gemeente worden geboden.

werken en de beperking van het aantal activiteiten heeft ons daarin wel belemmerd.

STADSDEELTEAMS IN NIJMEGEN In Nijmegen werkt sinds 2021 in ieder stadsdeel een gezondheidsma-

THEMA PROJECTEN VOLWASSENEN*

kelaar School & Jeugd en een gezondheidsmakelaar Volwassenen. Zij hebben voor 2021 een uitvoeringsplan gemaakt voor hun stadsdeel. Samen met de JGZ vormen zij het stadsdeelteam. Ook is er dit jaar weer een stap gezet naar gezamenlijke stadsdeelagenda’s met partners zoals buurtsportcoaches, opbouwwerk en de STIP-coördinator. In 2021 heeft deze aanpak geleid tot 42 wijkgerichte preventieve acties en projecten (14 voor jeugd; 28 voor volwassenen), naast 16 stadsbrede acties/ projecten (7 voor jeugd; 9 voor volwassenen). Deze worden toegelicht in de verantwoordingsrapportage naar de gemeente Nijmegen.

EXTRA INZET GEZONDHEIDSMAKELAARS Op twee gemeenten na hebben alle gemeenten extra gezondheidsmakelaar-uren ingezet om gezondheidsbevordering in hun gemeente te

Aantal Mentale gezondheid en welbevinden

40

Meerdere thema’s

31

Gezondheidsvaardigheden

28

Sport en bewegen

24

Voeding

24

Overgewicht

22

Valpreventie

19

Anders

19

Roken, alcohol, drugs

12

Relaties en seksualiteit

6

* projecten gericht op jeugd én volwassenen zijn hier buiten beschouwing gelaten.

versterken. De inzet verschilt per gemeente en is op maat vormgegeven, samen met de gemeente. Deze projecten zijn bekostigd uit de uniforme

GEZOND OUDER WORDEN

en facultatieve inzet samen.

In iedere gemeente en de stadsdelen van Nijmegen hebben gezondheidsmakelaars Volwassenen zich ingezet voor gezondheidsbevordering van ouderen. Het programma Gezond ouder worden wordt specifiek ingezet in Buren, West Betuwe en Nijmegen. In Nijmegen wordt het deels gefinancierd vanuit gemeentesubsidie en deels uit

28 / 39

JAARVERSLAG 2021

coronaleefstijlgelden van Nijmegen. Deelnemers zijn ZZG zorggroep,

GEZONDHEIDSMONITORS

NEO huisartsenzorg, Netwerk 100, Bindkracht 10, Sterker en GGD

Team Gezonde Kennis heeft in 2021 de resultaten van de gezondheids-

Gelderland-Zuid. De GGD regelt ook projectcoördinatie, communicatie

monitor 2020 gepresenteerd aan het RAO en alle gemeenten. Aan

en secretariaat. Er wordt samengewerkt op onder meer bewegen,

deze monitor heeft 46% van de genodigden meegedaan, in totaal ruim

valpreventie, digitale vaardigheden, Vitamine D, mantelzorgers,

21.500 mensen. Er zijn 2 e-magazines (de Volwassenmonitor en

migrantenouderen en laaggeletterdheid in relatie tot

Ouderenmonitor) gepubliceerd en meer dan 80 verschillende tabellen-

gezondheidsvaardigheden.

boeken gemaakt. Ook is gestart met analyses gezonde leefomgeving vanuit de gezondheidsmonitor 2020; de presentatie volgt in 2022.

LAAGGELETTERDHEID

Verder zijn in 2021 data verzameld voor de Kindmonitor en een extra

Door goed aan te sluiten bij het lokale veld is een aanpak Gezondheids-

Jeugdmonitor (zie Gezonde School & Jeugd).

vaardigheden & Laaggeletterdheid ontwikkeld, uitgevoerd en gerealiseerd samen met huisartsenpraktijk De Schakel. Deze aanpak heeft andere huisartsenpraktijken geïnspireerd: zij hebben nu meer aandacht voor signalering van laaggeletterdheid. Teksten van brieven, flyers, bewegwijzering zijn vereenvoudigd. Daarnaast hebben huisartsen door workshops, trainingen en presentaties meer kennis en

KENGETALLEN 18-PLUSSERS

77%

vaardigheden op dit gebied opgebouwd. In samenwerking met

50%

Wijkgezondheidscentrum Lindenholt en met een SAN-subsidie gaan we deze aanpak doorontwikkelen.

vindt de eigen gezondheid goed of zeer goed

heeft overgewicht

18% rookt

42%

drinkt geen alcohol of max. 1 glas per dag

GEMEENTEN SAMEN GEZOND Dit project is 1 september 2021 gestart en loopt 4 jaar. Het wordt gefinancierd door ZonMw. Aan dit project doen gemeente Beuningen,

GEZONDE SCHOOL & JEUGD

Buren, Druten, Neder-Betuwe en Wijchen mee, samen met de academische werkplaats AMPHI, GGD GHOR Nederland, Pharos en JOGG. In 2021

PROGRAMMA’S JEUGD

zijn leerkringen gestart. Eerst is onderzocht hoe de lokale aanpak van

Iedere gemeente heeft zijn eigen gezondheidsmakelaar School & Jeugd

gezond gewicht er nu uitziet. De leerkringdeelnemers (gemeente, GGD,

en in Nijmegen ieder stadsdeel. De makelaars werden ingezet voor

fysiotherapeuten, huisarts, diëtiste, JGZ én inwoners) hebben aange-

bovenlokale preventieprogramma’s als: Gezonde Schoolkantine,

geven waar zij in praktijk tegenaan lopen en wat ze willen leren in dit

SchoolsOUT, Jong Leren Eten, Kansrijke Start en Rookvrije generatie.

project. Door samen te leren en te monitoren verbeteren ze stap voor

Ook waren ze betrokken bij diverse lokale projecten en themaweken,

stap de aanpak gezond gewicht.

zoals de ‘week van de opvoeding’, de ‘waterweken’ en de ‘week van de positieve gezondheid’. In het kader van SchoolsOUT hebben ongeveer

29 / 39

JAARVERSLAG 2021

1.500 leerlingen van de Nijmeegse scholen meegedaan aan de

81 VIGNETTEN GEZONDE SCHOOL

activiteiten rond Coming Out day. Primair onderwijs: 56

INTEGRAAL SAMENWERKEN VOOR DE JEUGD

Voortgezet onderwijs: 11

In 2021 is verder gebouwd aan een sterke lokale preventieve

Speciaal onderwijs: 10

infrastructuur voor jeugd. In totaal hebben 86 projecten bijgedragen

MBO: 4

aan een gezonde jeugd. Dit zijn zowel projecten gefinancierd vanuit de uniforme inzet als de facultatieve inzet. Kinderen in kwetsbare posities hebben daarbij onze speciale aandacht. Het project ‘Kansrijke start’ heeft in 2021 in 8 gemeenten plaatsgevon-

LOKALE PREVENTIEAKKOORDEN

den; de projecten ‘Vergroten van een taalrijke thuisomgeving’,

De volgende gemeenten hebben een Lokaal Preventieakkoord, gericht

‘Laaggeletterdheid’ en het stimuleren van een ‘Rookvrije generatie’

op gezonde jeugd: Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Heumen,

in 7 gemeenten.

Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel. In Nijmegen heeft het lokale preventieakkoord

GEZONDE SCHOOL

‘Wij zijn groen, gezond en in beweging Nijmegen’ een bredere focus.

203 van de totaal 299 scholen werkten in 2021 integraal aan Gezonde

In 2021 is daar extra ingezet op trainingen Mental Health First Aid die

School. 81 PO/VO/SO/MBO-scholen in Gelderland Zuid hebben een Ge-

volop zijn benut; daarnaast zijn extra beschikbare preventiegelden

zonde School vignet. Deze scholen hebben samen 103 thema-certificaten

ingezet voor de Supermarkt Safari en een receptenboekje voor

behaald. Op het SO heeft 32% van de scholen een vignet, op het VO is

‘Zet VetLekker op de kaart’.

dat 27% en bij het PO 25%. 85% van alle scholen wordt bij deze aanpak begeleid door de gezondheidsmakelaar.

EXTRA FINANCIËLE STEUN 36 Scholen zijn dit jaar met financiële steun aan de slag gegaan om een Gezonde School te worden; 18 scholen daarvan vanuit de extra corona-

TOP 5 THEMA’S GEZONDE SCHOOL 1.

Voeding

2.

Welbevinden

3.

Sport en bewegen

4.

Roken en alcohol

5.

Relaties en seksualiteit

middelen. Al deze scholen zijn en worden ook in 2022 begeleid door de gezondheidsmakelaars School & Jeugd. In 2021 hebben 69 scholen middelen uit de betreffende stimuleringsregeling gekregen om te werken aan het thema gezonde relaties en seksualiteit. De uitvoering van deze regeling loopt door tot in 2022. De gezondheidsmakelaars School & Jeugd begeleiden dit, samen met een expertteam van medewerkers van JGZ en AGZ. Ook is in 2021 de GGDcapaciteit voor dit thema met externe financiële middelen vergroot en zijn interne deskundigheidsbevorderingen georganiseerd.

30 / 39

JAARVERSLAG 2021

SAMEN LEREN VOOR GEZOND GEWICHT RIVIERENLAND

STADSBREDE EXTRA INZET OP VOEDING

Aan dit project doen Culemborg, Maasdriel, Tiel en West Betuwe mee.

Voor de gemeente Nijmegen is in 2021 vanuit de facultatieve

Het project wordt gefinancierd door ZonMw en is een samenwerking

middelen ingezet op 4 voedingsprojecten. Terwijl veel schoolkantines

met de HAN en AMPHI. In 2021 is de implementatie van diverse activitei-

t/m de zomervakantie dicht waren is er toch gestart met het begeleiden

ten vervolgd, onder meer in de kinderopvang. Veel activiteiten konden

van 10 schoollocaties bij een nieuw kantineassortiment dat moet

vanwege corona niet doorgaan, maar er zijn diverse (online) meetings

voldoen aan de nieuwe Richtlijn Eetomgevingen voor Scholen.

geweest. Ook zijn enkele filmpjes gemaakt over de opbrengst van dit

‘Beweeg je fit’, een multidisciplinaire aanpak voor kinderen met

project.

overgewicht draaide in 2021 in 4 stadsdelen. In totaal 38 kinderen en hun ouders hebben meegedaan. In het kader van het project de ‘groene makelaar’ hebben dit jaar 21 scholen in Nijmegen een schoolmoestuin of moestuinbakken gekregen op of bij het schoolplein of in een schooltuinencomplex. ‘Zet Vetlekker op de kaart’ is uitgevoerd op 6 scholen/activiteitenpleinen en er zijn 160 ‘Vetlekker’ maaltijdboxen uitgedeeld.

Foto van 2 kinderen die spelen op een rek

KINDMONITOR EN EXTRA JEUGDMONITOR Sinds 2013 onderzoekt de GGD om de 4 jaar de gezondheid, opvoeding en leefstijl van kinderen tussen 0 en 12 jaar. Voor deze Kindmonitor selecteerden we deze keer ruim 20.000 kinderen willekeurig uit de wijken/dorpen/gebiedsdelen van de 14 gemeenten in onze regio. In het 4e kwartaal van 2021 konden ouders een vragenlijst invullen. De respons op de steekproef is ruim 40%. De uitkomsten worden begin 2022 gepresenteerd aan gemeenten, scholen en ouders. Er zijn ook data verzameld voor een extra Jeugdmonitor in het voortgezet onderwijs; dit om inzicht te krijgen in de impact van corona op jongeren. Deze extra monitor wordt gefinancierd vanuit ZonMw-middelen en is onderdeel van een landelijke samenwerking met GGD GHOR Nederland en alle GGD’en. De uitkomsten hiervan worden in het voorjaar van 2022 verwacht.

31 / 39

3.4 Bijzondere Zorg Onder Bijzondere Zorg vallen het Meldpunt Bijzondere Zorg en de Centrale toegang beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) richt zich op kwetsbare burgers die zorg nodig hebben, maar deze zorg, om welke reden dan ook, niet krijgen (OGGZ-doelgroep). Zij komen in een negatieve spiraal en kunnen voor overlast zorgen in hun omgeving. Samen met partners in het sociale domein brengen we hulp voor deze mensen zo snel mogelijk op gang. In opdracht van centrumgemeente Nijmegen beoordeelt de GGD de aanvragen voor beschermd wonen. Toegang beschermd wonen (TBW) doet hiervoor onderzoek en geeft advies over een passende voorziening en zorgaanbieder. Sinds mei 2021 is deze taak uitgebreid met de behandeling van de meldingen voor de maatschappelijke opvang. Daarmee is het team de Centrale toegang voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang geworden.

BIJZONDERE ZORG

AANTAL MELDINGEN MBZ Consultatie en advies

2021 787

Bijzondere Zorg-trajecten

624

Interventieteam-trajecten

177

Begeleide Herkansing

7

PSHi*

12

Housing First**

18

Sekswerk

18

Praktijk Buitenzorg

87

Nazorg Ex-gedetineerden

32

Wvggz

45

Totaal 1.807 * Bieden van PsychoSociale Hulpverlening bij incidenten ** Aantal aanmeldingen nieuwe kandidaten

INTERVENTIETEAM De Interventieteams (IVT) in Nijmegen en Rivierenland worden door

MELDPUNT BIJZONDERE ZORG

MBZ ingezet bij langdurige en complexe situaties. In 2021 vonden er 177

Dagelijks komen bij het Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) meldingen

IVT-trajecten plaats. In de winter gaat het IVT dagelijks op pad om bui-

binnen over (psychisch) kwetsbare, verwarde personen. In de afgelopen

tenslapers te zoeken. Zij wijzen deze personen op de opvangmogelijk-

jaren is het aantal trajecten, dat door Bijzondere Zorg wordt uitgevoerd,

heden en delen sheltersuits uit als dat nodig is. Dit zijn pakken waarin

gestegen. Met name de politie heeft in 2021 vaker contact opgenomen

mensen beter beschermd zijn tegen winterse weeromstandigheden.

met MBZ voor consultatie en advies en voor het opstarten van Bijzondere Zorg-trajecten (zie tabel voor aantallen). MBZ wil graag dat het

PROTOCOL WINTEROPVANG

aantal bij de GGD belegde trajecten daalt, door het versterken van het

De afspraken in het Protocol winteropvang hebben tot doel om de

lokale veld, zodat de zorg minder escaleert. Als dat in de praktijk niet

daklozen in de regio Gelderland-Zuid in de winter op een verantwoorde

gebeurt, is een financiële oplossing nodig voor de uitvoeringskosten.

wijze op te vangen. In overleg met de ketenpartners zijn de samenwer-

In 2021 hebben de gemeenten nog geen oplossingsrichting gekozen. 32 / 39

JAARVERSLAG 2021

kingsafspraken winteropvang in 2021 geactualiseerd. Er geldt nu één

TOEGANG BESCHERMD WONEN

protocol met afspraken voor de hele regio Gelderland-Zuid. En de winteropvang gaat nu in bij een gevoelstemperatuur van 0 graden

MELDINGEN

Celsius of lager (dat was -5 graden Celsius of lager).

Vanwege een wetswijziging krijgen vanaf 2021 meer mensen toegang tot de Wet langdurige zorg (Wlz), omdat zij hun leven lang intensieve

EXTRA WINTEROPVANG

geestelijke gezondheidszorg (ggz) nodig hebben. Daardoor is het aantal

Er zijn zorgen over een groot aantal mensen dat structureel buiten

meldingen bij TBW ten opzichte van voorgaande jaren afgenomen: van

slaapt. Door de coronapandemie zijn er minder plekken beschikbaar in

994 meldingen in 2020 naar 821 in 2021. De gemeenten hebben

de dag- en nachtopvang. Zowel in 2020/2021 als deze winter (2021/2022)

besloten dat de doordecentralisatie Beschermd wonen en de toegang

heeft Iriszorg in opdracht van gemeente Nijmegen extra winteropvang

daartoe de komende jaren geen gevolgen heeft voor de taakuitvoering

opengesteld. De afdeling Bijzondere Zorg is met Centrale toegang

van de Centrale toegang beschermd wonen en maatschappelijke

maatschappelijke opvang (CTMO), Buitenzorg en het Interventieteam

opvang.

betrokken bij deze opvang. Het doel is om samen met de ketenpartners zo laagdrempelig mogelijk hulp te bieden om ervoor te zorgen dat er na

CENTRALE TOEGANG MAATSCHAPPELIJKE OPVANG

de winter minder mensen dakloos zijn.

In mei 2021 is team TBW gestart met de uitvoering van de Centrale toegang maatschappelijke opvang (CTMO). De naam van het team is

MELDING ONVERZEKERDEN

veranderd in ‘Team centrale toegang beschermd wonen en

De GGD ontvangt een melding als zorgverleners aan een onverzekerd

maatschappelijke opvang’. Het samenvoegen van deze taken in een

persoon zorg hebben verleend. Dit gebeurt via een landelijk systeem.

centrale toegang biedt voordelen voor de cliënt. Die kan breed advies

MBZ probeert deze persoon dan alsnog verzekerd te krijgen voor toe-

krijgen over passende opvang en begeleiding of een woonvoorziening

komstige zorg. Het aantal ontvangen onverzekerdenmeldingen in 2021

en komt daardoor sneller en beter op de juiste plek. CTMO heeft vanaf

(594) is gestegen ten opzichte van 2020 (470). Medio 2021 is gebleken

de start een monitor opgebouwd die informatie geeft over het gebruik

dat de juridische grondslag ontbreekt voor de verwerking en

en de doelgroep van de maatschappelijke opvang.

uitwisseling van persoonsgegevens voor deze taak. We hebben daarop

In 2021 heeft CTMO 776 meldingen ontvangen. Voor 344 meldingen is

besloten om de uitvoering van deze regeling tijdelijk ‘on hold’ te zetten.

een onderzoek uitgevoerd. De overige meldingen waren voornamelijk

Het ministerie van VWS zoekt momenteel naar een oplossing.

consultatie- en adviesvragen.

33 / 39

JAARVERSLAG 2021

ZORGWONINGEN NIJMEGEN

thuislozen bereikt konden worden voor een vaccinatie tegen corona.

Begin 2022 worden in Nijmegen zorgwoningen gerealiseerd voor mensen met een psychiatrische aandoening, die vaak al lang dakloos

KETENAANPAK IN SEKSWERK

zijn omdat andere mogelijkheden van onderdak niet werkten. Zij krijgen

MBZ coördineert de Ketenaanpak in sekswerk (KIS) voor de regio

behandeling en woonbegeleiding van een zorgaanbieder. Het team

Gelderland-Zuid. Tijdens de coronaperiode is het aantal aanmeldingen

Centrale toegang beschermd wonen en maatschappelijke opvang heeft

bij de KIS sterk afgenomen: van 62 in 2020 naar 18 in 2021. Het

in 2021 de eerste selectie van de kandidaten uitgevoerd en blijft dit ook

uitvoeren van sekswerk was verboden, de tippelzone en seksinrichtingen

in de toekomst doen. Het project wordt tijdelijk voor één jaar

sloten, waardoor cliënten (tijdelijk) uit beeld zijn geraakt.

gecoördineerd door het team Bijzondere Zorg. Daarna nemen de betrokken zorgaanbieders deze taak over.

De gemeenteraad van Nijmegen heeft besloten om de tippelzone open te houden. De zorgaanpak voor straatsekswerkers, die was opgesteld in

HOUSING FIRST

verband met het voornemen om de tippelzone te sluiten in 2022, is

Housing First is een succesvol project en wordt gezien als één van de

opnieuw tegen het licht gehouden. De uitvoering van het aangepaste

oplossingen voor het stijgende probleem van dakloosheid. 6 personen

‘Plan Doorontwikkeling Zorgaanpak straatsekswerkers’ is in augustus

hebben in 2021 een woning via Housing First gekregen. Door de krapte

2021 gestart en loopt tot augustus 2022. MBZ neemt deel aan dit

op de woningmarkt is het voor de woningcorporaties in Nijmegen en

project.

omstreken lastig om woningen beschikbaar te stellen. Het Trimbos-instituut voert een landelijk onderzoek uit naar de effecten

Met ingang van 2022 gaat de coördinatie van KIS naar het team

van de mate van modelgetrouwheid van Housing First. Housing First

Seksuele Gezondheid van de GGD, om de aansluiting met preventieve

Nijmegen werkt hieraan mee. Na afloop van het tweejarig onderzoek

activiteiten te versterken. MBZ heeft samen met dit team en de

ontvangen we een onderzoeksrapport met daarin de uitkomsten en

ketenpartners een plan van aanpak voor 2022 en verder opgesteld.

aanbevelingen. In totaal doen er 16 Housing First praktijken mee aan het onderzoek.

WET VERPLICHTE GGZ (WVGGZ) Het aantal Wvggz-meldingen ligt in 2021 (51) lager dan in 2020 (79).

PRAKTIJK BUITENZORG

Het aantal uitgevoerde verkennende onderzoeken in 2021 is

Vanwege de coronamaatregelen konden er geen reguliere spreekuren

nagenoeg gelijk gebleven (45 ten opzicht van 41 in 2020). Op basis

van Buitenzorg plaatsvinden. Er is voor gekozen om meer signaalge-

van deze aantallen is de begroting voor 2022 bijgesteld. In het eerste

stuurd te werken. De verpleegkundige ging wekelijks samen met de

halfjaar van 2021 heeft bureau Significant een regionale evaluatie van

politie en andere ketenpartners outreachend op de doelgroep af. In de

de Wvggz uitgevoerd. Naar aanleiding van deze evaluatie hebben de

winter houdt Praktijk Buitenzorg wekelijks (medisch) spreekuur bij de

gemeenten besloten om de Wvggz-taken bij de GGD te continueren. De

extra winteropvang. Daarnaast hebben de verpleegkundige van

gemeenten besluiten begin 2022 of de uitvoering van de Wvggz met

Buitenzorg en de opvanglocaties meegedacht op welke manier dak- en

ingang van 2023 een uniforme taak wordt van GGD Gelderland-Zuid.

34 / 39

JAARVERSLAG 2021

3.5 Veilig Thuis Veilig Thuis is het advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermis-

CHATFUNCTIE BLIJFT

handeling. Iedereen kan bij Veilig Thuis terecht. In urgente situaties ook

In juni 2020 is Veilig Thuis gestart met een landelijke chatfunctie, die

buiten kantoortijd. Iemand die belt, adviseren wij over de te nemen stap-

verlengd is voor de komende jaren. Het doel is om laagdrempeliger

pen. Veiligheid staat hierbij centraal. Een melding dragen we over aan de

meer doelgroepen te bereiken, en dat lukt ook. Door de

betrokken hulpverlening of het wijkteam. Zo nodig stellen we veiligheids-

coronamaatregelen kan er meer stress en geweld achter de voordeur

voorwaarden op, doen onderzoek en blijven monitoren.

spelen. In 2021 waren er 563 chat-adviezen. Voor de chatfunctie werken we samen met de vier andere Veilig Thuis-organisaties in Oost-

AANGEPASTE DIENSTVERLENING

Nederland.

Vanaf het begin van de coronapandemie blijft ons uitgangspunt dat we beschikbaar moeten zijn voor kinderen en volwassenen met zorgen over

ADVIEZEN EN MELDINGEN

hun emotionele en fysieke veiligheid. Iedere werkdag zijn ongeveer 10

Na de forse groei van het aantal meldingen in 2019 en 2020 (2.839

personen op kantoor aanwezig voor bijvoorbeeld crisissituaties en over-

meldingen) zien we in 2021 dat het aantal meldingen met 10 procent

leg; de andere collega’s werken thuis. We blijven ook 24/7 bereikbaar

afneemt tot 2.564 meldingen. Het aantal adviezen stijgt wel door in

voor inwoners en professionals en blijven op huisbezoek gaan.

2021 met 12 procent naar in totaal 7.230 (inclusief de chat-adviezen). Dat de meldingen afnemen is overigens een landelijk beeld. De vraag is of corona hier invloed op heeft.

AANTAL DIENSTEN VEILIG THUIS

2021

Adviezen*

7.230

Meldingen

2.564

Overdrachten

2.166

Dienst Voorwaarden & Vervolg

456

Dienst onderzoek

257

Tijdelijke Huisverboden

54

Uit landelijk onderzoek van het NSCR blijkt dat sinds de eerste lockdown burgers (voornamelijk buren) belangrijkere melders zijn geworden. In het vervolgonderzoek wordt ook gekeken naar de mogelijke toename van de ernst van het geweld tijdens corona. Dit vervolgonderzoek verschijnt in maart 2022.

* waarvan 564 chatadviezen

35 / 39

JAARVERSLAG 2021

36 / 39

JAARVERSLAG 2021

EXPERTROL

uitgevoerd. Niet alle screeningen leiden uiteindelijk tot een THV. In 2021

Veilig Thuis is dit jaar zichtbaar geweest als expert op het gebied van

zijn 54 THV’s opgelegd.

huiselijk geweld en kindermishandeling. Veilig Thuis neemt deel aan

Veilig Thuis heeft in 2021 verschillende bijeenkomsten over het tijdelijk

allerlei overleggen met de politie, de wijkteams, de zorg- en

huisverbod georganiseerd voor de wijkteams, de HOVJ’s en de

veiligheidshuizen, de ziekenhuizen, enzovoort.

ambtenaren Integrale Veiligheid. De samenwerking met de

In 2021 is opnieuw de meldcodetour georganiseerd voor de scholen in

hulpofficieren is geïntensiveerd.

Gelderland-Zuid. Vanuit het onderwijs wordt namelijk nog steeds weinig gemeld bij Veilig Thuis. De kennis van de Meldcode Huiselijk Geweld en

LEERBIJEENKOMSTEN

Kindermishandeling is verbeterd en de scholen hebben meer handvatten

Veilig Thuis heeft de leerbijeenkomsten met de wijkteams vervolgd en

gekregen om de Meldcode toe te passen. Ook is de werkwijze van Veilig

uitgebreid. Deze leerbijeenkomsten komen voort vanuit de

Thuis uitgelegd.

Regio-aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling en worden extern begeleid. Aan de hand van casussen wordt besproken wat goed gaat,

SOCIALE WIJKTEAMS

wat beter kan en hoe de samenwerking verstevigd kan worden. Met als

We willen zoveel mogelijk samen optrekken met de wijkteams.

resultaat: meer begrip voor elkaars werkwijze en kortere lijntjes. In 2021

Nadat het traject ‘Onderzoek’ of ‘Voorwaarden en Vervolg’ is uitgevoerd

zijn veel gemeenten aan bod gekomen. In 2022 is het de bedoeling de

zorgen we voor een warme overdracht aan het wijkteam. Voorwaarde

leerbijeenkomsten ook te houden in combinatie met andere veiligheids-

is dat de wijkteams geen wachtlijsten hebben zodat zij daadwerkelijk

partners (Gecertificeerde instellingen en Raad van Kinderbescherming).

aan de slag kunnen met de betrokkenen. Dit jaar hadden verschillende

Dit gebeurt in het kader van de Gelderse Verbeteragenda

gemeenten wachtlijsten, waardoor Veilig Thuis noodgedwongen langer

Jeugdbescherming.

met een gezin aan de slag moest. Veilig Thuis heeft bij 4 gemeenten conform afspraak een factuur gestuurd onder de noemer ‘Zicht op

ZORG EN STRAF

Veiligheid’.

Dit jaar heeft de Werkgroep Zorg en Straf in de regio Oost-Nederland hard gewerkt aan een regionale routekaart ter verduidelijking van het

BUURTTEAMS JEUGD EN GEZIN

proces van stalking. Het gaat om een routekaart voor de aanpak van

In juli 2021 zijn de Buurtteams jeugd en gezin van start gegaan in

(ex-partner) stalking door de keten (Politie - Veilig Thuis - Reclassering -

Nijmegen en hebben zij de taken van Sterker voor jeugd en gezin

OM). Ook heeft de werkgroep een regionale contactenkaart ontwikkeld.

overgenomen. Vanuit de wijkteams zal veel meer ondersteuning in

In 2021 heeft Veilig Thuis de pilot Actieoverleg gecontinueerd. Hier

de gezinnen worden geboden dan voorheen.

stemmen we samen met Politie en Openbaar Ministerie (OM) complexe casussen af.

TIJDELIJK HUISVERBOD (THV) De THV’s zijn overgenomen van de afdeling Bijzondere Zorg. Samen met de Hulpofficieren van Justitie (HOVJ’s) worden de screeningen

37 / 39

JAARVERSLAG 2021

EXPERTISETEAMS

In februari 2021 is Veilig Thuis geaudit in het kader van de HKZ Publieke

In 2021 heeft de gemeente Nijmegen Veilig Thuis subsidie verleend

Gezondheid. Het Kwaliteitshandboek met hierin alle werkprocessen en

om haar expertise op twee specifieke thema’s verder te ontwikkelen:

een groot aantal algemene documenten kwam uitgebreid aan bod.

ouderenmishandeling en eergerelateerd geweld. Hierdoor is voor beide

Veilig Thuis kreeg een goede beoordeling. Ook hebben we als GGD in

thema’s de ketenaanpak versterkt en de deskundigheid in de regio

juli het informatieveiligheid NEN7510-certificaat behaald.

bevorderd. Beide thema’s zijn ook onderdeel van de Regioaanpak huiselijk geweld en kindermishandeling.

GELDERSE VERBETERAGENDA Samen met alle organisaties die met veiligheid en bescherming te maken

COMMUNICATIE

hebben en alle jeugdhulpregio’s in Gelderland is een agenda opgesteld.

In 2021 zijn nieuwe folders ontwikkeld, die te vinden zijn op de VT-web-

In deze Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming staan concrete

site. Het gaat om algemene informatiefolders, maar ook speciale folders

actiepunten om de bescherming van jeugdigen te verbeteren. Eén van

voor kinderen en jongeren of over ouderenmishandeling. De

de afspraken is om te gaan werken met een Toekomsttuin op basis van

belangrijkste folders zijn vertaald naar het Engels, Arabisch en Pools.

onder meer het landelijk Toekomstscenario Kind- en Jeugdbescherming.

De verschillende werkgroepen van Veilig Thuis zorgen regelmatig voor

In het najaar van 2021 zijn de gemeenten gestart met de voorbereiding

content op de VT-website en op de nieuwe VT LinkedIn-pagina.

van een toekomsttuin in Gelderland-Zuid. Er is een kwartiermaker gestart op dit project.

TIJDSCHRIJVEN EN MONITORING De normuren voor de begroting van 2021 en 2022 zijn aangepast op basis van tijdschrijfonderzoek dat Q-Consult bij meerdere Veilig Thuis-organisaties heeft uitgevoerd. De bezuinigingsdoelstelling van 12 uur per casus voor monitoring is doorgevoerd in 2021. Er wordt inmiddels minder ‘live’ gemonitord en er is scherper gedefinieerd wat wel en niet onder de dienst monitoren valt.

PROFESSIONELE ORGANISATIE In 2021 heeft Veilig Thuis, in samenwerking met TOC Resultants, het project ’Kwaliteit op tijd’ afgerond. De Producten en Diensten Catalogus is ontwikkeld in aanvulling op de al beschreven werkprocessen. Het resultaat eind 2021 was: weggewerkte werkvoorraden, minder onderhanden werk en meer zaken afgerond binnen de wettelijke termijn.

38 / 39

COLOFON TEKST EN COÖRDINATIE De Taalfactor Communicatieadvies

VORMGEVING Reclamebureau Vormgave

FOTOGRAFIE Goedele Monnens Unsplash

HOME

GGD Gelderland-Zuid

FINANCIEEL

Jaarstukken 2021

JAARVERSLAG 2021

Inhoud RESULTATEN (APART DOCUMENT) HOOFDSTUK 1 CORONABESTRIJDING

5

4.4.3

Kwaliteit

52

4.4.4

Arbeidsomstandigheden

52

4.4.5

Samenstelling personeelsbestand

53

4.5

HOOFDSTUK 2 RESULTATEN GGD-BREDE PRODUCTEN

53

HOOFDSTUK 5 JAARREKENING

54

11

2.1 Publieke Gezondheid bij crises en rampen

12

2.2 Programma Onderzoek, Informatie en Advies (OIA)

13

HOOFDSTUK 3 RESULTATEN PER WERKVELD

Verbonden partijen

5.1

Balans per 31 december 2021

5.2

Overzicht van baten en lasten in de

16

jaarrekening over het begrotingsjaar

55 57

5.2.1

Analyse begrotingsafwijkingen en

3.1 Algemene Gezondheidszorg

17

begrotingsrechtmatigheid

57

3.2 Jeugdgezondheidszorg

23

5.2.2

Baten en lasten Veilig Thuis

59

3.3 Gezond Leven

27

5.2.3

Baten en lasten exclusief Veilig Thuis

60

3.4 Bijzondere Zorg

32

Grondslagen van resultaatbepaling en waardering

61

3.5 Veilig Thuis

35

JAARSTUKKEN FINANCIEEL HOOFDSTUK 4 PARAGRAFEN 4.1

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

40

5.3

5.3.1

Grondslagen van resultaatbepaling

61

5.3.2

Grondslagen van waardering

61

5.3.3

Activa

61

5.3.4

Passiva

62

5.4

Toelichting op de balans

63

43

5.5

Toelichting baten en lasten

70

44

5.6

Specifieke uitkeringen (SiSa)

76

4.1.1

Algemene reserve

44

5.6

Specifieke uitkeringen (SiSa)

77

4.1.2

Risico’s

45

5.7

Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen (WNT)

78

4.1.3

Kengetallen

47

5.8

Taakvelden

80

Opgave meerkosten corona 2021

82

4.2

Onderhoud kapitaalgoederen

48

5.9

4.3

Financiering

48

5.10 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

84

4.4

Bedrijfsvoering

49

5.10 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

85

4.4.1

Informatiemanagement

50

4.4.2

Communicatie

51 41 / 113

JAARVERSLAG 2021

HOOFDSTUK 6 BIJLAGEN

86

6.1

Begrotingswijzigingen

87

6.2

Geplande en gerealiseerde investeringen

88

6.3

Afname Mook en Middelaar

89

6.4

Afrekening huisvesting locaties Jeugdgezondheidszorg

90

6.5

Organogram GGD Gelderland-Zuid

91

6.6

Bijdrage per gemeenten gespecificeerd

92

6.7

Dienstenoverzicht Veilig Thuis

95

6.8

Beleidsindicatoren

97

6.9

Verantwoording subsidies op basis van voorschotten

106

6.10 Bestuur en vaststelling jaarrekening

HOOFDSTUK 7 VERKLARING VAN AFKORTINGEN

109

110

42 / 113

JAARVERSLAG 2021

HOOFDSTUK 4

Paragrafen 43 / 114 113

JAARVERSLAG 2021

4.1

WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

4.1.1

Algemene reserve

Elk jaar worden bij de verschillende organisatieonderdelen de risico’s in

In onderstaande tabel is het verloop van de algemene reserve in 2021

kaart gebracht. Deze risico’s zijn als volgt gerubriceerd en gewaardeerd:

weergegeven. Bij de gepresenteerde cijfers wordt ervan uitgegaan dat

•

•

in de begroting en jaarrekening wordt een cijfermatige samenvat-

de voorstellen voor bestemming van het resultaat 2021 door het

ting van de risico-inventarisatie opgenomen met de berekening

Algemeen Bestuur worden overgenomen. In de begroting 2023 en

van het weerstandsvermogen (zie paragraaf 4.1.2 Risico’s);

meerjarenraming 2024-2026 zal een geactualiseerd meerjarig beeld

bij het uitbrengen van de financiële rapportages (begroting, jaar-

van de algemene reserve worden geschetst.

rekening en driemaal per jaar tussentijdse cijfers) worden nieuwe • •

of verdwenen risico’s als mutatie gemeld in de paragraaf Risico’s;

De GGD realiseerde in 2021 een positief resultaat van € 149.000,-. Indien

de frequentie van de rapportage over risico’s wordt groter als

positieve resultaten worden behaald, geldt als uitgangspunt dat een

daar aanleiding voor is;

toevoeging plaatsvindt aan de algemene reserve tot de bestuurlijk

voor de omvang van de algemene reserve wordt de streefwaarde

vastgestelde streefwaarde. Door toevoeging van het positieve resultaat

gehanteerd op basis van een aantal uitgangspunten. Deze zijn in

aan de algemene reserve wordt de bestuurlijk vastgestelde streefwaarde

de tabel hieronder opgenomen.

nog niet bereikt.

De jaarrekening is met inachtneming van bovenstaand beleid opgesteld.

Omvang algemene reserve

Realisatie

(bedragen *€ 1.000,-)

2021

Berekening streefwaarde algemene reserve

Algemene reserve begin boekjaar

1.547

(bedragen x € 1.000,-

Resultaat 2021

Algemene reserve einde boekjaar

149

1.696

Aantal medewerkers (in dienst)

450

Opgenomen gelden (leningen)

14.625

Totale lasten *

93.137

De benodigde weerstandscapaciteit is het resultaat van de gewogen

Totale baten (excl.inwonersbijdrage en

66.613

risicocapaciteit van de geïnventariseerde risico’s (zie paragraaf 4.1.2).

factuurbijdrage uniforme taken) *

De beschikbare weerstandscapaciteit is gelijk aan de algemene reserve.

* o.b.v. realisatie 2021 Bedrag per medewerker

€ 1.000

450

0,5%

73

Percentage totale lasten

1,0%

931

Percentage over totale baten

3,0%

1.998

Percentage over opgenomen gelden (leningen)

Streefwaarde Algemene reserve

3.379

44 / 113

JAARVERSLAG 2021

Het weerstandsvermogen is de mate waarin de benodigde capaciteit

Ten opzichte van vorig jaar hebben zich onderstaande mutaties

wordt gedekt door de beschikbare capaciteit. Zoals uit tabel in

voorgedaan:

paragraaf 4.1.2 blijkt, is het weerstandsvermogen ontoereikend om de risico’s af te dekken. Naarmate de gecalculeerde risico’s zich voordoen

Vervallen risico’s

zullen hiervoor extra bezuinigingsmaatregelen moeten worden

•

Stijgende pensioenpremie: de ontwikkeling van de dekkingsgraad van het ABP en het vooruitzicht dat de rekenrentes laag blijven

getroffen of wordt de bijdrage van gemeenten hoger.

brengt het risico mee dat de pensioenpremies stijgen. Dit risico is Benodigde weerstandscapaciteit

Realisatie

(bedragen *€ 1.000,-)

2021

Totaal noodzakelijke weerstandscapaciteit na weging (zie

3.739

hieronder)

vervallen omdat de premies niet stijgen voor 2022 en de verwachting is dat dit voor 2023 ook niet zal gebeuren. Nieuwe en gewijzigde risico’s

Totaal beschikbare weerstandscapaciteit einde boekjaar

1.696

Mate waarin de capaciteit de risico's kan afdekken (=weer-

45%

•

Prijsstijgingen: op basis van aankondigingen en signalen van leveranciers is de verwachting dat prijzen in 2022 en 2023 hoger uitval-

standsvermogen)

len dan de standaard indexering waar de GGD conform spelregels mee rekent. Prijsstijgingen bij materialen tot 20% zijn momenteel

4.1.2

Risico’s

al merkbaar en daarnaast stijgen de energieprijzen nog meer. De

In onderstaande tabel is een samenvatting van de risico’s met financiële

kans dat verdere hogere prijsstijging bij materieel, maar ook bij

omvang opgenomen. Bij de bepaling van de noodzakelijke

ingehuurde diensten zich voordoet wordt groot geacht. Tegelijker-

risicocapaciteit is rekening gehouden met de weging van de

tijd zijn de exacte gevolgen moeilijk in te schatten. Om deze twee

verwachtingswaarde van de kans dat de risico’s zich voordoen.

redenen is in de risicobuffer rekening gehouden met dit risico. •

In de komende periode gaat de GGD een nieuw kantoorpand rea-

Benodigde weerstandscapaciteit

Verwachte

Benodigde

liseren in Nijmegen. Zowel het bestuur als de raden zijn hier reeds

(bedragen *€ 1.000,-)

financiële

weerstands-

over geïnformeerd en de kostenuitzetting is reeds vastgesteld door

gevolgen

capaciteit

het Algemeen Bestuur. Bij grote nieuwbouwprojecten bestaan er

Nieuwe wet- en regelgeving en politiek be-

1.305

416

180

66

Economische risico's

3.500

1.820

Middelen, organisatie medewerkers en ef-

3.935

1.437

8.920

3.739

altijd risico’s ten aanzien van de planning en prijsstijgingen van

stuurlijke risico's Maatschappelijke risico's

aannemers. De GGD heeft het risico voor een belangrijk deel bij weggelegd bij advies en bouwmanagementbureau HEVO. Doch, doordat de bestemmingsplanwijziging door gemeente Nijmegen meer tijd vergt dan voorzien, wordt het risico vergroot ten aanzien

ficiëncy

van de planning en kostenstijgingen. •

Inkoop bedrijfsvoering VRGZ. Op dit moment loopt er een onderzoek naar de verdeling van kosten tussen de GGD en

45 / 113

JAARVERSLAG 2021

•

Veiligheidsregio. Mogelijk heeft dit financiële consequenties.

Actuele risico’s

Het coronavirus: de wereld leeft nu twee jaar met COVID-19. De

•

De GGD is gehouden aan wetgeving (zowel intern als extern) ten

pandemie heeft de samenleving hard geraakt. Allereerst natuurlijk

aanzien van inkopen en aanbesteden. De toepassing hiervan is

de mensen die dierbaren verloren door COVID-19 en de mensen die

afhankelijk van omvang en looptijd van de opdracht. Het is op dit

in de zorg werken, maar de impact is veel breder geweest. Twee

moment bij opdrachten in het kader van de bestrijding van corona

jaar pandemie en crisisbestrijding laten hun sporen na in de

niet altijd mogelijk om de omvang van de opdracht op voorhand

samenleving. De huidige samenleving is dus niet dezelfde als twee

in te schatten waardoor mogelijk achteraf blijkt dat een zwaardere

jaar geleden. De behoefte om terug te gaan naar een ‘normaal’

procedure gevolgd had moeten worden. Dit wordt intern en door

dagelijks leven is sterk maar de verdere ontwikkeling van deze pandemie is onzeker. Om handvatten te bieden om met die on-

de accountant getoetst maar het blijft een risico. •

We zijn in afwachting van het Toekomstscenario gezins- en jeugdbe-

zekerheid om te gaan hebben de Wetenschappelijke Raad voor

scherming ‘samen voor kind en gezin’ als vervolg op de contouren

de Regering (WRR) en De Koninklijke Nederlandse Akademie van

zoals geschetst in de Kamerbrief Perspectief voor de Jeugd. Er zul-

Wetenschappen (KNAW) vijf scenario’s geschetst voor het mogelijke

len regionale veiligheidsteams komen vanuit een nieuwe publiek-

verloop van de pandemie.

rechtelijke organisatie. Dit heeft naar verwachting consequenties

Deze scenario’s zijn gebaseerd op vier drijvende krachten: mutaties

voor de organisatorische inbedding van Veilig Thuis (VT).

van het virus, vaccinatie, immuniteit en menselijk gedrag.

•

De vijf scenario’s zijn:

Bijzondere Zorg: door het stijgende aantal meldingen en de zorg over de kwaliteit van dossiervorming is het dit jaar duidelijk ge-

1. Terug naar normaal

worden dat de personele bezetting bij Bijzondere Zorg (BZ) niet

2. Griep+

toereikend is voor het aantal meldingen. Om zowel de aanwas van

3. Externe dreiging

meldingen aan te kunnen als de dossiervorming op het juiste niveau

4. Continue strijd

te houden/brengen is in 2021 de bezetting van BZ uitgebreid bin-

5. Worst case

nen de kaders van het programma GGD. Een voorstel voor 2022 en

Afhankelijk van het scenario dat werkelijkheid wordt kan de impact

verder wordt opgenomen in de begrotingsprocedure van de

op de GGD in kaart gebracht worden. De risico’s hebben

begroting 2023.

betrekking op de kosten van op- en afschalen, de impact op

•

reguliere dienstverlening, etc. In 2022 hopen we een duidelijker

te maken met het coronavirus. Hierdoor wordt meer ingehuurd dan

beeld van de toekomst en daarmee de risico’s te kunnen schetsen. Het Rijk heeft wel toegezegd de financiële risico’s met betrekking

Ziekteverzuim: het verzuim is in 2021 hoger dan de norm; dit heeft in de begroting is aangenomen.

•

De krapte op de arbeidsmarkt in de zorgsector is urgent en dagelijks

tot WW-lasten als gevolg van het meerdere malen verlengen van

voelbaar. Het risico bestaat dat de formatie niet op orde is, er gaten

contracten te dekken.

vallen en afgesproken prestaties om die reden niet kunnen worden gerealiseerd. Daarnaast nemen kosten om leemtes in de planning te ondervangen met tijdelijke inhuur van medewerkers toe en is de

46 / 113

JAARVERSLAG 2021

inspanning die geleverd wordt om verloop van medewerkers op te

en beperking in de bevoegdheden qua hoogte van te accorderen

vangen groot. Dit speelt met name bij artsen (o.a. vertrouwensart-

facturen. Dit risico is niet geheel uit te sluiten;

sen). De krapte bij forensisch geneeskundigen begint acute vormen

•

•

kwaadwillenden (extern) die gegevens van medewerkers gebruiken

aan te nemen waardoor het risico niet alleen financieel van aard

om middelen overgemaakt te krijgen. Deze situatie heeft zich het

is maar ook de beschikbaarheid van deze dienstverlening mogelijk

afgelopen jaar één keer voorgedaan op de financiële administra-

in gevaar komt. Door de krapte zien we ook ontwikkelingen ten

tie (die de GGD deelt met de VRGZ). Het verzoek tot overboeking

aanzien van de vergoedingen van de artsen op ons af komen. Deze

werd tijdig onderschept. Maatregelen die genomen zijn: verdere

vergoedingen zullen waarschijnlijk verhoogd worden.

aanscherping van het betaalproces en creëren van awareness bij

Ontwikkelingen Oekraïne. Sinds 24 februari 2022 volgen de ontwik-

medewerkers (communicatiecampagne over informatiebeveiliging

kelingen in Oekraïne elkaar in hoog tempo op. De GGD krijgt hier

en -veiligheid, verspreiding ‘nep’ /phishing mail).

op verschillende manieren mee te maken. Het Kabinet richt zich tot de Veiligheidsregio’s om de opvang van Oekraïense vluchtelingen te

4.1.3

coördineren en samen met de gemeenten te organiseren. In alge-

Onderstaande kengetallen zijn opgenomen conform Besluit Begroting

mene zin zal de GGD de publieke gezondheidszorg uitvoeren voor

en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De kengetallen zijn

deze groep. Hoe de rol van de GGD er precies uit gaat zien moet

berekend zoals aangegeven in de Ministeriële Regeling juli 2015.

Kengetallen

zich de komende periode nog uitkristalliseren. Over de wijze van vergoeden zullen nadere afspraken worden gemaakt. In verband

Kengetallen

Realisatie

Begroting

Realisatie

2021

2021

2020

vergoeding is er geen bedrag opgenomen in de risicobuffer.

a) netto schuldquote

4,93%

26,64%

-2,65%

Tot slot kunnen de ontwikkelingen in Oekraïne de prijsstijgingen

b) netto schuldquote gecorrigeerd

4,93%

26,64%

-2,65%

zoals hiervoor genoemd, versterken.

voor alle verstrekte leningen c) solvabiliteitsratio

6,30%

6,83%

7,40%

d) structurele exploitatieruimte

0,08%

-0,15%

1,50%

met deze uitspraak van de Tweede Kamer over de integrale

Frauderisico analyse In 2021 heeft de GGD beleid opgesteld over het voorkomen van fraude en er is een frauderisicoanalyse uitgevoerd. De analyse zal jaarlijks

a) Een negatieve schuldquote geeft aan dat de financiële activa

geactualiseerd worden en daarover zal gerapporteerd

(uitgezet geld, liquide middelen, vorderingen) hoger zijn dan de

worden in de jaarrekening. Uit de analyse is gebleken dat er

vlottende schulden.

beperkte risico’s zijn en dat reeds mitigerende maatregelen

b) De GGD verstrekt geen leningen, dit kengetal is daarom gelijk aan

genomen zijn. De belangrijkste risico’s zijn:

de netto schuldquote.

•

het laten versturen van een onjuiste factuur en deze (laten)

c) Hoe hoger het percentage des te beter de organisatie in staat is aan

accorderen. Om dit te ondervangen waren al een aantal maatrege-

haar langlopende financiële verplichtingen te voldoen. Voor de GGD

len van kracht zoals functiescheiding bij de invoer van crediteuren

47 / 113

JAARVERSLAG 2021

zegt dit kengetal weinig omdat het eigen vermogen niet/nauwelijks

In 2020 heeft de GGD een lening aangetrokken ter financiering van het

zelf te beïnvloeden is (saldi worden verrekend met de deelnemers) en

te bouwen nieuwbouwpand. In onderstaand renteschema worden de

er geen langlopende financiële verplichtingen worden aangegaan. Het

rentelasten, de toerekening aan taakvelden en het renteresultaat weer-

gepresenteerde percentage is negatief doordat de algemene reserve op

gegeven.

basis van het rekeningresultaat negatief is. d) Ook dit kengetal schommelt veelal rond de 0. Aangezien de GGD een

(bedragen *€ 1.000,-)

verlengstuk van de gemeenten is zijn de baten veelal gelijk aan de lasten en de tekorten/overschotten worden vroeg of laat met de

a. De externe rentelasten over korte

gemeenten verrekend.

en lange financiering

Realisatie

Begroting

Realisatie

2021

2021

2020

106

185

74

106

185

74

106

185

74

106

185

74

106

185

74

b. De externe rentebaten

4.2

ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

Een overzicht van de geplande en gerealiseerde investeringen is opgenomen in de bijlagen bij dit jaarverslag. In zijn algemeenheid worden kapitaalgoederen van de GGD onderhouden en vervangen na afloop van de economische levensduur. De belangrijkste kapitaalgoederen betreffen de gebouwen.

4.3

FINANCIERING

Risicobeheer Het is de GGD niet toegestaan om leningen te verstrekken en rente en aflossing van leningen te garanderen. Financieringsportefeuille De hoeveelheid geld die nodig is voor de uitvoering van de verschillende taken van de organisatie wordt beheerd door de treasuryfunctie. Werkwijze, taken en verantwoordelijkheden zijn vastgelegd in het

Totaal door te rekenen externe rente c. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Saldo door te rekenen externe rente (a+b+c) d1. Rente over eigen vermogen d2. Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde) De aan taakvelden toe te rekenen rente e. De werkelijk aan taakvelden toegerekende rente f. Renteresultaat op het taakveld treasury

treasurystatuut. Dit statuut is op 27 juni 2019 door het Algemeen Bestuur (AB) vastgesteld. De GGD voert een risicomijdend beleid en voldeed in 2021 aan wet- en regelgeving. Voor de GGD geldt het schatkistbankieren voor decentrale overheden. Dit houdt in dat tegoeden worden aangehouden in de Nederlandse schatkist. Hierdoor zal de Nederlandse Staat minder geld hoeven te lenen op de financiële markten en zal de staatsschuld dalen.

48 / 113

JAARVERSLAG 2021

1

Kasgeldlimiet

In 2021 bleef de GGD binnen de norm van de Wet Fido .

Het Ministerie van Financiën geeft aan welk bedrag mag worden Renterisiconorm

gefinancierd met kortlopende geldleningen: de kasgeldlimiet. Als de kasgeldlimiet structureel wordt overschreden moet de kortlopende

(bedragen *€ 1.000,-)

schuld worden omgezet in een langlopende schuld. In 2021 is gedurende

1 Renteherziening op lening o/g

2021

het gehele jaar de kasgeldlimiet overschreden. Dit is veroorzaakt door

2 Betaalde aflossingen

375

de forse uitstaande vorderingen op het Rijk voor de coronabestrijding.

3 Renterisico (1+2)

375

0

Het overschrijden van de kasgeldlimiet zou tot gevolg moeten hebben dat kortlopende schulden (kasgeldleningen) omgezet worden in lang-

4 Begrotingstotaal 2021

lopende schulden. De GGD heeft echter alleen in het tweede kwartaal

Bij Min. Regeling vastgestelde %

kortstondig een kasgeldlening gehad. Het overschrijden van de limiet is

5 Renterisiconorm

derhalve geen probleem.

Toets renterisiconorm (5-3) 6 Ruimte (+) c.q. overschrijding (-)

93.137 20% 18.627

18.252

Kasgeldlimiet (bedragen *€ 1.000,-) Omvang begroting per 1-1-2021 (=grondslag)

36.326

In procenten van de grondslag

8,20%

Toegestane kasgeldlimiet

2.979 1e

2e

3e

4e

4.4

BEDRIJFSVOERING

Crisisorganisatie Het jaar 2021 was ook voor de sector Bedrijfsvoering een bewogen jaar.

kwartaal

kwartaal

kwartaal

kwartaal

Zowel de crisisorganisaties van de GGD als VRGZ moesten vanwege de

Totaal netto vlottende schuld

23.650

18.399

23.012

5.536

COVID-19 pandemie langdurig opschalen. Ondertussen hebben diverse

Toegestane kasgeldlimiet

2.979

2.979

2.979

2.979

-20.671

-15.420

-20.033

-2.557

ontwikkelingen plaatsgevonden die hieronder worden geschetst.

Ruimte

Applicatie AFAS Renterisiconorm

Na de livegang in 2020 van AFAS, het nieuwe personele en financiële

Om ongewenste financiële gevolgen van rentewijzigingen te beperken

systeem, stond 2021 in het teken van de verdere doorontwikkeling en

geeft het ministerie ook een renterisiconorm aan. Deze renterisiconorm

uitrol van dit systeem. Door corona verliep deze doorontwikkeling min-

geeft de omvang van de schuld weer die in een jaar maximaal voor

der snel dan gepland. Verbeteringen ten aanzien van de projectadminis-

renteconversie in aanmerking mag komen.

tratie zijn afgerond maar de werving & selectiemodule heeft vertraging opgelopen en wordt daardoor in 2022 geïmplementeerd.

De uitkomst hiervan mag niet overschreden worden zodat een spreiding van de opgenomen leningen, looptijden en rente-aanpassingsdata en een eventueel hieruit voortvloeiende rentewijziging ontstaat.

1 Wet Financiering decentrale overheden

49 / 113

JAARVERSLAG 2021

Interne beheersing

Hierover hebben de GGD en de gemeente Nijmegen langdurig