22072.4 - Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026
Tekst van het document
middelen (dit in tegenstelling tot gelimiteerde budget
investeren in de digitale competenties van haar mede
ten bij de overheid), die gebruik maken van (financiële)
werkers.
facilitators in de 'bovenwereld'. Ten slotte deinzen criminelen er (in toenemende mate) niet voor terug om bestuurders, politici en ambtenaren te intimideren, te bedreigen en met geweld te confronteren.
4 Zie ook het rapport "Politie voor Iedereen" uit mei 2021.
5 Het Cybersecuritybeeld Nederland (CSBN) wordt jaarlijks opgesteld door de
7 Via het darkweb kunnen "digibeten" cybercrime bestellen bij meer cybervaar-
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) in samen
dige criminelen. 8 Met een kwantumcomputer kunnen gigantische hoeveelheden data worden
werking met het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) 6 Of in ieder geval zonder dat de autoriteiten er in die landen tegen optreden zolang geen doelen in eigen land worden aangevallen.
9 Jaarverslag 2020 RVP Oost-Brabant: blz 17.
geanalyseerd waaruit dan weer patronen kunnen worden gedestilleerd. Dit kan nieuwe wetenschappelijke inzichten opleveren die leiden tot enorme revolutie voor de wetenschap.
30
Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026
Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant
31
4?
Concept versie 27 Juni 2022
Concept versie 27 Juni 2022
5. Daling traditionele criminaliteit:
6. Maatschappelijke en sociale onrust bedreigen de
7. Toename van incidenten met kwetsbare personen en/of personen met onbegrepen gedrag:
Sommige vormen van "traditionele" criminaliteit10 zijn de afgelopen jaren (fors) gedaald. Zo werd in 2015 in
De inwoners van ons land (en dus ook in onze regio)
wijken en buurten op orde hebben. Het in buurten en
De afgelopen jaren werden er steeds meer (veiligheids)
gaan offline en online steeds meer om met mensen
incidenten geregistreerd met betrokkenheid van kwets
Oost-Brabant nog 5.272 keer ingebroken in woningen,
die op hen lijken en verkeren daarmee in "bubbels" van
wijken aanwezig zijn biedt ook kansen om signalen van andere vormen van radicalisering (jihadistische
in 2019 was dat al gedaald naar 3.329, in 2020 daalde dat (mede als gevolg van corona) naar 2.528 en in 2021
gelijkgestemden. De tegenstellingen tussen verschil lende bevolkingsgroepen verdiepen zich (hoogopgeleid
radicalisering, extreem rechts, extreem links en dieren en milieuextremisme) te herkennen en daar vervolgens
In 2015 vonden er in onze regio Oost-Brabant 4.240
zette de daling door naar 2.072. Ondanks deze daling
versus laagopgeleid, stad versus platteland, gelovig
op te reageren.
zijn er in 2021 nog steeds meer dan 2.000 huishoudens in Oost-Brabant geconfronteerd met een inbraak in
versus ongelovig, gevaccineerd versus niet gevacci neerd, rijk versus arm of links versus rechts). Groepen
wat nu precies een persoon met onbegrepen gedrag is,
hun eigen woning. Dit geeft aan dat er nog steeds een
in de samenleving die minder goed kunnen meekomen
of discussies over de waarde van deze getallen, laten de
"markt" is voor deze vorm van criminaliteit. Criminelen
hebben doorgaans een lager inkomen, meer schulden,
cijfers wel een duidelijke trend zien. De toename wordt
die letterlijk de persoonlijke levenssfeer betreden van
een slechtere gezondheid en hun kinderen krijgen een
in de praktijk ook ervaren door politie en de hulpverle
samenleving:
bare personen of personen met onbegrepen gedrag. incidenten plaats met personen met onbegrepen gedrag. In 2020 waren er dat al 9.024.12 In 2021 steeg dat aantal door naar 10.021 incidenten. Ondanks discussies over
de burger hebben een grote invloed op het veiligheids
lager schooladvies. Kortom: duidelijke risico's die de
ningsinstanties. De oorzaken zijn heel divers: van meer
gevoel in onze samenleving.
sociale stabiliteit (en veiligheid) in ons land bedreigen.
thuiswonende dementerenden als gevolg van de dubbele vergrijzing (meer ouderen en een ouder
De lockdowns in 2020 en 2021 tonen aan dat externe
Daarnaast leiden gebeurtenissen elders in de wereld tot
wordende bevolking) tot een gebrek aan woningen voor
factoren leiden tot een dynamisch veiligheidsbeeld. Dit
onrust in ons land en kunnen gevolgen hebben voor de
personen met psychische problematiek. De belasting op
maakt dat het noodzakelijk is om in planvorming en bij
manier waarop we met elkaar samenleven. De samen
de reeds schaarse politiecapaciteit is enorm: elke minuut
het stellen van prioriteiten een bepaalde mate van flexibili
leving en de sociale cohesie staan momenteel continu
die besteed moet worden aan deze menselijke drama's
teit in te bouwen en toont het belang aan van monitoring
onder zware druk. Sluimerende sociale spanningen
kan niet besteed worden aan andere politietaken.
en tussentijdse bijsturing van prioriteiten door het gezag.
kunnen bij een incident tot ontbranding komen. Dit kan
De daling van de traditionele (aangifte)criminaliteit
leiden tot een verdergaande afname van vertrouwen in de (vertegenwoordigers van de) media, wetenschap
Onze samenleving wordt voor sommigen steeds inge wikkelder (digitalisering) en niet iedereen kan meeko
lijkt gepaard te gaan met de stijging van cybercrime en
(zoals het RIVM) en overheid, en op langere termijn tot
men. Dat kan leiden tot armoede, een problematische
gedigitaliseerde criminaliteit. Het zullen zeker niet altijd
disfunctioneren van het politieke en maatschappelijke
schuldensituatie of dakloosheid. In 2009 waren 17 op de
dezelfde daders zijn, maar duidelijk is wel dat crimi
systeem. Ook het optreden van de overheid zelf (zoals
10.000 Nederlanders dakloos. In 2020 waren dat er 34
nelen steeds nieuwe verdienmodellen zoeken.
de toeslagenaffaire en de discussies hierover) heeft
per 10.000 Nederlanders.13 Volgens het CBS is de stij
bij sommige inwoners geleid tot een daling van het
gende trend van het aantal dakloze mensen in ons land
vertrouwen in overheid en/of politiek. De overheidspartners (zoals gemeenten, politie of politiek) zullen actief
wel tot stilstand gekomen. Opvallend is de daling van het
in woord en daad het vertrouwen moeten terugwinnen
daalde van 35/ begin 2016 naar 18/ op 1 januari 2021.
daalt dit aantal overigens weer met H^0/11 ). Gewelds
van burgers die hun vertrouwen hebben verloren in
Naar verwachting telt Nederland in 2026 18 miljoen inwo
delicten als mishandeling en bedreiging hebben vaak
de overheid om te voorkomen dat grote groepen in
ners en 19 miljoen in 2038.14 De vraag naar woningen
betrekking op uitgaansgeweld, drugshandel of vinden plaats binnen de relationele sfeer (huiselijk geweld en
onze samenleving zich buitensluiten of buitengesloten
zal toenemen. Om aan deze groeiende vraag te voldoen,
Er zijn echter ook vormen van traditionele criminaliteit die niet dalen: het aantal gevallen van openlijk geweld tussen 2015 en 2019 is met bijna 27/ gestegen (in 2021
voelen.
kindermishandeling). Bij huiselijk geweld en kindermis
aandeel 18- tot 27-jarigen onder de groep daklozen: dat
moeten er tot 2030 bijna 900.000 nieuwe woningen worden gebouwd.15 Zo lang die woningen er nog niet zijn,
handeling wordt niet van alle feiten en incidenten ook
Maatschappelijke onrust is geen nieuw fenomeen,
zal de druk, zeker aan de onderkant van de woningmarkt,
daadwerkelijk aangifte gedaan door de slachtoffers en/ of de betrokken professionals (voldoen aan meldplicht).
maar is mede door corona wel meer aan de opper
groot zijn en zullen sommigen buiten de boot vallen. De
Soms wordt op basis van dalende criminaliteitscijfers
vlakte gekomen. Complottheorieën wakkeren dit
problematiek rondom personen met onbegrepen gedrag
maatschappelijk ongenoegen verder aan en kunnen
en/of kwetsbare personen zal vooralsnog niet afnemen.
verregaand ontwrichtend zijn. In 2020 heeft de NCTV
geconcludeerd dat het de goede kant op gaat met de
in haar Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland dan
veiligheid in ons land. Deze conclusie is echter helaas
ook een nieuwe vorm van radicalisering benoemd:
te voorbarig: de enorme stijging van cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit (in combinatie met de lage
anti-overheidsradicalisering. Op de openbare uitingen van deze vorm van radicalisering kan de overheid
12 Zie de Jaarverslagen RVP Oost-Brabant 2019, 2020 en 2021.
aangiftebereidheid) en de vermoedelijke "dark numbers"
reageren. Maar in het sluimerende niet-zichtbare
13 Cijfers CBS d.d. 1 april 2021: in 2018 waren zelfs 37 op de 10.000 Nederlan ders dakloos. Daklozen zijn volgens het CBS mensen die slapen op straat, in
bij ondermijnende criminaliteit, mensenhandel of huise
ongenoegen schuilen mogelijk veiligheidsrisico's. Het
lijk geweld laten een ander beeld zien. Eerder is sprake
is daarom belangrijk dat politie, gemeenten en andere
van een verschuiving dan van een afname.
buurt- en wijkgerichte partijen hun voelsprieten in
portieken, gebruikmaken van laagdrempelige opvang of incidenteel van opvang bij vrienden of familie. 14 Cijfers van het CBS: op 23 augustus 2021 13.00 uur schatte de bevolkingsteller van het CBS het aantal inwoners van ons land op 17.526.701 inwoners. Bij de
10 Voor de informatie en cijfers in dit hoofdstuk is gebruik gemaakt van de Jaarverslagen RVP Oost-Brabant 2019, 2020 en 2021. 11 Zie jaarverslag RVP 2021.
32
prognoses is nog geen rekening gehouden met migratiestromen door oorlogen en klimaatcrises. 15 Nieuwsbericht op de site van de Rijksoverheid d.d. 28 januari 2021.
Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026
Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant
33
4?
Concept versie 27 Juni 2022
Concept versie 27 Juni 2022
8. Positie jongeren staat onder druk: Tijdens de coronapandemie bleek hoe kwetsbaar de
de categorie 18 tot en met 22 jaar. In 2021 bedroegen
positie van sommige jongeren is. Zeker tijdens de
die cijfers respectievelijk 295 en 345. Dat zijn stijgingen van 118,50Zo en 32,70Zo18. Bij jongvolwassenen (18- tot en
gedwongen schoolsluitingen bleken relatief grote groe pen jongeren onbereikbaar voor scholen (en hulpverle ners) en hebben veel jongeren onderwijsachterstanden opgelopen. Hoewel volgens een onderzoek van Unicef in september
met 21-jarigen) zien we een toename van personen die worden verdacht van moord of poging tot moord met 490Zo (2021 vergeleken met 2020)19.
2020 wereldwijd Nederland op nummer 1 staat inzake
Helaas zijn veel jongeren gevoelig voor de verlokkingen
mentale en fysieke gezondheid16, zijn er helaas ook veel
van criminaliteit: drugshandel en digitale criminaliteit
jongeren in ons land waarmee het niet goed gaat. Overi
leveren nu eenmaal meer geld op dan een stagevergoe
gens blijkt uit het Unicef-onderzoek "Geluk onder druk" dat jongeren zelf de meeste druk voelen door school
ding. Daarnaast is ook het drugsgebruik onder jongeren (en de normalisering daarvan) een voortdurende bron
en nauwelijks door social media. Tegelijkertijd zien we
van bezorgdheid.
echter ook dat jongeren veel tijd doorbrengen op social media en daardoor vaak slachtoffer worden van gedigi taliseerde criminaliteit (en ook vaak dader zijn).
Hoewel dus veel jongeren het in ons land goed doen en een gelukkig leven leiden, zijn er helaas ook groepen die kwetsbaar zijn door huiselijk geweld, schulden of
De laatste jaren vindt een toename plaats van de
andere problemen achter de voordeur. Deze jongeren
criminaliteit bij jongeren. Ook bij de jeugd wordt meer
krijgen doorgaans een lager schooladvies, er is meer
geweld in de openbare ruimte waargenomen en vindt
schooluitval en zijn vatbaarder voor bijvoorbeeld psy
er normalisering van wapengebruik plaats17. Zorgwek
chische problemen, criminaliteit, mensenhandel of radi
kend is het aantal steekincidenten in ons land: landelijk
calisering. Zeker jongeren met een migratieachtergrond
waren er in 2017 135 verdachten van steekincidenten in
kunnen soms moeilijk meekomen in onze samenleving
de leeftijdscategorie van 12 tot en met 17 jaar en 260 in
door de achterstandssituatie van hun ouders.
16 Unicef-rapport Report Card 16 waarbij de mentale en fysieke gezondheid van
18 Gebaseerd op cijfers uit bericht van de NOS d.d. 20 januari 2022. 19 Bericht van Nu.nl d.d. 29 december 2021 n.a.v. interview met Gerrit van der
kinderen tussen 17 Aldus het Strategisch Omgevingsbeeld 2020 van het Ministerie van Justitie 8i Veiligheid.
34
Burg, voorzitter van het College van procureurs-generaal in het Algemeen Dagblad
Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026
Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant
35
4?
Concept versie 27 Juni 2022
Zorg en Veiligheid
Concept versie 27 Juni 2022
m
(prioriteit 1) Inleiding:
Waarom is een integrale aanpak van zorg en veiligheid ook in de komende jaren van belang?
We leven in een complexe samenleving waarin niet
De afgelopen jaren is de samenwerking tussen zorg en
» Zoals in de inleiding reeds opgemerkt kan het
iedereen op elk moment van zijn of haar leven mee kan
veiligheid in de regio en in veel gemeenten steeds beter
veiligheidsdomein niet zonder het zorgdomein
» Huiselijk geweld en kindermishandeling is de meest
komen. Dit kent verschillende achtergronden. Soms is er sprake van (een opeenstapeling van) psychische
geworden: in sommige gemeenten zijn de afdelingen
en vice versa.22 De hier beschreven problematiek
leving. Met ongeveer 130.000 meldingen bij Veilig
veiligheid en zorg geïntegreerd of vinden gezamenlijke
bevindt zich op het snijvlak van zorg en veiligheid
Thuis (landelijke cijfers) is het een van de grootste
voorkomende vorm van geweld in onze samen
klachten, een verslaving of een verstandelijke beperking.
acties plaats tussen deze afdelingen. Daarnaast sluit in veel gemeenten een wethouder zorg met regelmaat aan
en daarom is een integrale aanpak nodig. Hierbij is het voorkomen van een probleem (een persoon met
geweldsmisdrijven is in ons land (en ook in Oost-Bra-
Soms is er sprake van crimineel gedrag en soms is er gewoonweg sprake van pech. Dit kan persoonlijk lijden
bij een Driehoek of een ander veiligheidsoverleg met de burgemeester. Onder andere de (regionale) implementatie
onbegrepen gedrag die op straat voor overlast of gevaar zorgt) noodzakelijk: zowel voor de persoon
land met dodelijke afloop (ongeveer 1 per week) en 1 op de 5 vrouwen is ooit fysiek mishandeld (vaak
van de Wvggz21 en de aanpak van personen met onbegrepen
in kwestie, de directe omgeving van deze persoon
door de (ex)-partner). Verder is 2/3 van de daders
gedrag hebben hierbij als katalysator gewerkt.
als voor de organisaties die zich met deze persoon bezighouden (naast sociaal domein en GGZ-instel-
ooit zelf slachtoffer geweest. Het is dus van belang
tot gevolg hebben en incidenten kunnen escaleren tot situaties met grote impact voor de betrokken personen en mensen om hen heen. We kennen allemaal de schok kende voorbeelden van huiselijk geweld of incidenten
bant). Gemiddeld zijn er 50 zaken per jaar in Neder
om hierop verder te investeren.
met personen met onbegrepen gedrag. Dit zijn de exces sen, maar vaak kennen deze situaties een langere aan
Hiermee zijn we er echter nog niet. Er zijn maat
lingen ook bijvoorbeeld politie of OM). Zorg (en
schappelijke ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld het
welzijn en buurt- en jongerenwerk) is essentieel bij
looptijd, waarbij het van belang is dat instanties waar
woningtekort en de wachtlijsten die leiden tot een
het voorkomen dat jongeren bijvoorbeeld radicali
mogelijk al in een vroegtijdig stadium acteren. Hiermee
grotere kans op escalatie van problemen. Daarnaast
seren of dreigen af te glijden in de zware onder
hebben van de PRZV is het soms - door incidenten
voorkomen we dat situaties escaleren, waardoor er een
blijft integraal werken de voortdurende aandacht nodig
mijnende criminaliteit.
of signalen uit het werkveld - noodzakelijk om op
minder groot veiligheidsrisico is voor de samenleving,
hebben. Hiertoe jaagt de Programmaraad Zorg en
maar het ook recht doet aan het individu dat op dat
Veiligheid Oost-Brabant aan en adviseert en agendeert
moment de juiste zorg en ondersteuning nodig heeft.
» Naast de bovenstaande onderwerpen, die de komende RVP-periode de bijzondere aandacht
andere onderwerpen op het snijvlak van zorg en » Hoewel er kanttekeningen te maken zijn als het gaat
veiligheid knelpunten te agenderen, aanjagen of
waar nodig. Door met de inhoudelijke onderwerpen op
om registraties van incidenten en het aantal E33-mel-
adresseren. De belangrijkste rollen voor de Pro
dingen bij de politie niet het complete beeld schetst
grammaraad Zorg S Veiligheid waar zij zich op het
Soms zijn de incidenten van dien aard dat het straf
het snijvlak van zorg en veiligheid aan de slag te gaan, levert de PRZV een bijdrage aan de verdere verbinding
als het gaat om het aantal personen met onbegrepen
snijvlak van zorg en veiligheid mee bezig houdt zijn
recht primair aan zet is. Dat is niet alleen rechtsta
tussen zorg en veiligheid in de regio Oost-Brabant.
gedrag, laat het wel nog steeds een stijgende trend
de "3 A's":
telijk juist, maar biedt ook de gelegenheid om, naast
zien, wat herkend wordt in de praktijk.23 Daar waar
strafrechtelijke interventies, ruimte te bieden aan een
er aan het begin van de vorige RVP-periode in 2015
1. Afstemmen, signaleren en kennisdelen 2. Agenderen/ambassadeur (richting eigen achter
gedwongen zorgkader of dwingende interventies in het
nog 4.240 meldingen waren in de regio Oost-Brabant
sociaal domein. Tegelijk geldt dat voorkomen beter is
is dat aantal nu reeds gestegen tot 10.021 in 2021.
dan genezen. Dus waar dat kan worden bereikt heeft
Ondanks dat het regionale project inzake personen
dit zonder meer de voorkeur. Meer aandacht voor
met onbegrepen gedrag in Oost-Brabant begin 2020
preventie, gezondheid, eenzaamheid en armoede leidt
is afgesloten, is de problematiek alleen nog maar
tot reductie van het aantal personen met onbegrepen
verder toegenomen. De redenen voor deze toename
gedrag. Een brede benadering, met een goed evenwicht
zijn niet eensluidend: een complexe samenleving,
tussen preventie en repressie en tussen zorg en straf,
wachtlijsten bij de GGZ-instellingen, een tekort
doet recht aan de situatie van het individu, zijn of haar
aan betaalbare woningen en minder tolerantie voor
omgeving en de belangen van onze samenleving.
afwijkend gedrag kunnen hebben bijgedragen aan
ban én extern) 3. Aanjagen
deze stijging. Kortom: het veiligheidsdomein heeft het zorg- en sociaal domein20 nodig en vice versa. Een goede ver binding tussen deze domeinen is noodzakelijk en kan
22 Overigens zijn er meer domeinen die relevant zijn bij het aanpakken van veilig
beiden ten goede komen.
heidsonderwerpen: wonen, onderwijs en jeugd. Daar wordt elders in dit RVP aandacht aan besteed; dit hoofdstuk ziet vooral toe op de verhouding tussen zorg en veiligheid.
20 Daar waar we in dit document spreken over het zorgdomein bedoelen we het
21 Wvggz = Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg.
23 Zie Onderzoeksrapport DSP: 'E33 - Meer dan een label'.
zorg- en sociaal domein.
36
Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026
Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant
37
4?
Concept versie 27 Juni 2022
Concept versie 27 Juni 2022
Ambitie voor 2023-2026:
Wat gaan we de komende jaren doen?
» We investeren in een nog sterkere verbinding tussen
Eerder in dit hoofdstuk is de nieuwe werkwijze van de
Speerpunten voor de komende jaren zijn:
de domeinen zorg en veiligheid om een integrale
PRZV beschreven: afstemmen, agenderen en aanjagen.
» De aanpak van huiselijk geweld en kindermishan
mooie kansen en uitdagingen, maar is soms ook
aanpak te realiseren, zowel binnen de gemeentelijke
De kracht van de PRZV zit juist in deze actieve werk
deling verdient extra aandacht, focus en inzet van
onderhevig aan risico's en gevaren. Jongeren zijn
organisaties als tussen de partners zoals bijvoor
woorden: anders dan de meeste andere Programma
alle partijen, primair vanuit het veiligheidsdomein in
bijna 24/7 digitaal en derhalve vaak slachtoffer én
» De jeugd heeft de toekomst! Die toekomst zit vol
beeld de politie, OM, GGZ-instellingen, verslavings
raden of bestuurlijke werkgroepen is de PRZV geen platform waar alle onderwerpen betreffende zorg en
nauwe relatie met het zorgdomein. Het gaat immers om (vaak) zware geweldsmisdrijven. Daarbij moet er
dader van cybercrime. Ook worden jongeren, door
zorg, Zorg- en Veiligheidshuizen, GGD of Veilig Thuis. Zowel op ambtelijk/beleidsmatig niveau als op
veiligheid kunnen worden ondergebracht, maar is het
ingezet worden op daders en de slachtoffers. Geweld
zoek naar "snel geld", ingezet bij ondermijnende
bestuurlijk niveau.
wel hét platform in Oost-Brabant dat mede richting kan
in afhankelijkheidsrelaties kent primaire en secun
criminaliteit (als geldezels of drugskoeriers). Maar
geven aan deze onderwerpen. Hierbij wordt gebruik
daire slachtoffers. Als kinderen secundair slachtoffer
ze lopen ook het risico op (seksuele) uitbuiting of
gemaakt van, en aangesloten op, de bestaande organi
zijn, kan dat hun dagelijkse leven ernstig ontregelen
zijn beïnvloedbaar voor extremistische en radicale
saties en structuren.
en hun toekomst verstoren. Een verstoord en ver
boodschappen. Kortom: een weerbare jeugd is van
zwakt thuisfront en het ontbreken van adequate hulp
groot belang voor een veilige toekomst. Bij het
» De PRZV ondersteunt bij knelpunten op het snijvlak van zorg en veiligheid conform de "3 A's"; Afstem men, Agenderen en Aanjagen. Naast knelpunten op
hun leeftijd nog vaak beïnvloedbaar en soms op
het brede terrein van zorg en veiligheid ligt de focus
De PRZV kan bijvoorbeeld constateren dat het gebrek
kunnen leiden tot schoolverzuim, het terecht komen in
oppakken van vraagstukken op het snijvlak van
van de PRZV de komende jaren op enerzijds perso nen met onbegrepen (en overlastgevend) gedrag (en
aan passende woonvormen een adequate aanpak van
criminele circuits en uiteindelijk kunnen kinderen zelf
zorg en veiligheid zal daarom standaard de vraag
personen met onbegrepen gedrag in de weg staat of
vroeg of laat geweldpleger worden. De stuurgroepen
moeten worden gesteld of een specifieke jeugdaan-
een hoog veiligheidsrisico) en anderzijds huiselijk
dat sommige gemeenten het onderwerp "nazorg" niet goed hebben geborgd. Het brede netwerk (waaronder
maken gebruik van de bestaande structuur van de
pak noodzakelijk is. Hoewel het onderdeel "jeugd"
Zorg- en Veiligheidshuizen om voorstellen positief te
in dit RVP is opgenomen in het hoofdstuk zorg
gemeenten, politie, OM, GGZ instellingen, afdelingen
bekrachtigen in de situaties dat besluitvorming door
jeugd, onderwijs, wonen en welzijn, de Zorg- en Veilig
de gemeenten of overige gremia nodig is. Opdracht: de stuurgroepen Huiselijk Geweld en
en veiligheid, moet het ook onderdeel zijn van de aanpak op de andere prioriteiten (digitale veilig
geweld en kindermishandeling. » "Jeugd" komt als specifieke doelgroep terug bij de vraagstukken op het snijvlak van zorg en veiligheid.
heidshuizen, de GGD, de woningbouwverenigingen, HALT, DJI, Novadic-Kentron, de Reclassering etc.) moet daar
» Doorlopend moet bezien worden of er onderwerpen
dan mee verder aan de slag gaan. De PRZV is daarmee
Kindermishandeling.
heid, maatschappelijke onrust, mensenhandel en ondermijning). Opdracht: alle partners.
in overleggremia gebundeld kunnen worden. Als
geen actieoverleg. Dat is gelet op de veelvoud van
» Bij de aanpak van personen met onbegrepen gedrag
» De Zorg- en Veiligheidshuizen zijn de expertisecentra
partners moeten we ervoor waken dat voor elk
onderwerpen, belangen en verantwoordingslijnen niet
wordt de focus de komende jaren gelegd op het
voor verschillende onderwerpen betreffende zorg en
onderwerp dat valt onder het thema "zorg en veilig
mogelijk. Daar waar "veiligheid" strak is georganiseerd langs de kaders van de Politiewet (de politie-eenheid
aanjagen dat er passende woonruimte voor deze
veiligheid. Daar vinden casusoverleggen plaats voor
doelgroep komt én richten we ons op het voorkomen
complexe casuïstiek en worden aanpakken opgezet
Oost-Brabant met het Regionaal Overleg Veiligheid, de
van overlast en criminaliteit. Interveniëren vanuit
voor specifieke groepen. Tevens spelen de Zorg- en
Regionale Driehoek, de Bestuurlijke Regiegroep en de Driehoeken Basisteams) is het Zorg- of Sociaal Domein
vroegsignalering, verbeteren van de integrale acute ketenzorg en tijdelijk rust creëren, bijvoorbeeld
Veiligheidshuizen een belangrijke rol bij de aanpak van radicalisering (weegtafel) en de Ketenveldnorm.
anders en op een andere schaal georganiseerd (ver
door middel van time-out voorzieningen, kan er aan
Daarmee zijn ze de knooppunten voor gecoördi
schillende soorten overleggen, portefeuillehouders en externe partners met eigen besturen). Verschillende
bijdragen dat personen met onbegrepen gedrag niet
neerde acties van de zorg- en veiligheidspartners
escaleren tot hoog-veiligheidsricio's, of erger nog;
waar de kennis aanwezig is over de verschillende
van onderstaande speerpunten zijn dus niet of niet vol
tot impactvolle incidenten voor het individu en de
onderwerpen. En verder hebben beide organisaties
ledig voor verantwoording van de PRZV. Sterker: ook de
samenleving. Domeinoverstijgend samenwerken is
een taak in de ontwikkeling van kennis en expertise
andere Programmaraden, bestuurlijke werkgroepen en
hierbij essentieel. De zorg- en veiligheidsoverleggen
in de regio en het bevorderen van domeinover-
Driehoeken staan aan de lat om de verbinding tussen
in de subregio's zijn hierbij in eerste instantie aan zet.
stijgende samenwerking in de keten van zorg en
zorg en veiligheid te verstevigen en te borgen door
Opdracht: de subregio's en de PRZV.
veiligheid. Het uitbreiden van hun rol als kennis- en
heid" een separate governance wordt opgetuigd.
middel van concrete onderwerpen.
expertisecentrum zal de komende jaren centraal » Verder gaat de regio Oost-Brabant door met uitvoering
staan. De organisaties bekijken hoe werkafspraken
van de ketenveldnorm Levensloopfunctie en Bevei
met partners op elkaar kunnen worden afgestemd.
ligde bedden. Doel is betere ondersteuning en zorg voor mensen met (potentieel) gevaarlijk gedrag als
De Zorg- en Veiligheidshuizen werken onder aansturing van een stuurgroep (ZVHBNO) c.q.
gevolg van een psychische stoornis en/of een verstan
regiegroep (ZVHBZO) waarin de ketenpartners zijn
delijke beperking, zonder strafrechtelijke titel. Met de
vertegenwoordigd. Daarin worden ook de regionale
Ketenveldnorm bieden we continuïteit van ambulante ondersteuning en risicogerichte zorg (forensisch
prioriteiten benoemd, naast de opdracht zoals die
FACT-zorg en de mogelijkheid om tijdelijk op te scha len naar beveiligde intensieve zorg). Dit alles draagt
2021-2024.
bij aan de veiligheid in de directe lokale leefomgeving.
en Zorg- en Veiligheidshuis Brabant-Zuidoost.
is vastgelegd in de landelijke Meerjarenagenda Opdracht: Zorg- en Veiligheidshuis Brabant-Noord
Opdracht: uitvoerende organisaties Ketenveldnorm en ondersteunen vanuit de PRZV.
38
Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026
Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant
39
4?
Concept versie 27 Juni 2022
Concept versie 27 Juni 2022
Ambtelijk en bestuurlijk platform: Thans zijn in onze regio de (bestuurlijke) Programma raad Zorg & Veiligheid (PRZV) en het (ambtelijk) Agendaoverleg Zorg & Veiligheid actief. Daarnaast is er een breed Netwerk Zorg & Veiligheid. Voor inhoudelijke informatie over deze platforms wordt verwezen naar de bijlage "Governance".
40
Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026
Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant
41
4?
Concept versie 27 Juni 2022
Concept versie 27 Juni 2022
íāi
Digitale Veiligheid
C±ĎŪ
(prioriteit 2) Inleiding
Waarom is dit onderwerp ook in de komende jaren van belang?
Onze samenleving is in toenemende mate afhankelijk van informatietechnologie (IT). Nieuwe technologie
» De media staan bol van misdrijven met een digitaal aspect. Cijfers en rapporten ondersteunen deze
» De coronapandemie heeft de toch al stijgende trend in een stroomversnelling gebracht. Mensen gingen
» Breed inzetten op Cyberweerbaarheid is dus een belangrijk speerpunt voor de komende jaren. Het
leidt tot nieuwe waardevolle toepassingen, maar het
stijgende trend. We zien hierbij een verschuiving
thuiswerken en winkels werden webwinkels. De
jaarlijkse Cybersecurity onderzoek Veilig Online van
faciliteert en genereert ook nieuwe kwetsbaarheden
van traditionele criminaliteit (zoals woninginbraken,
verwachting is dat de informatiebeveiliging niet in
Alert Online26 laat echter zien dat de Cyberweer
en dreigingen. Door werk en vrije tijd zijn veel van onze
afpersing of babbeltrucs) naar digitale criminaliteit
hetzelfde tempo is meegegroeid. Hierdoor ontston
baarheid van de samenleving achterblijft. Dit maakt
inwoners een groot deel van de dag online en daarmee
(zoals hacking, ransomware of phishing). Als we kij
den kwetsbaarheden waar criminelen slim gebruik
de noodzaak om hier op te investeren én een inhaal slag te maken erg groot.
ook kwetsbaar voor criminelen. Voor de komende peri ode voorzien we dat het belang van informatietechno
ken naar de politiecijfers24 in Oost-Brabant van 2021
van hebben gemaakt. De verwachting is dat we deels digitaal blijven werken in de toekomst. De voordelen
logie voor alle maatschappelijke processen nog groter
vergeleken met de cijfers van 2019 dan zien we een forse stijging van cybercrime- en fraudezaken (veelal
van deze versnelde digitalisering hebben we er
Ambitie voor 2023-2026:
wordt, waarbij geldt dat niet alleen haast elk delict een
digitale fraude) van respectievelijk 250Zo en 50Zo en
namelijk ook van ondervonden. Het zal nog enige tijd
» We streven naar een weerbare samenleving met
digitale component kent, maar elke maatschappelijke
een daling van 380Zo van het aantal woninginbraken.
kosten om de informatiebeveiliging verder in te rege
minder slachtoffers doordat er minder geslaagde
gebeurtenis een digitaal spiegelbeeld heeft. De snel stijgende trend maakt vele slachtoffers en kan ont
» Deze digitalisering van de criminaliteit zal alleen
wrichtende effecten hebben op de maatschappij. Dit
maar verder toenemen. In feite is het al de nieuwe
len waardoor de kwetsbaarheden blijven bestaan.
pogingen van cyberaanvallen en gedigitaliseerde
Daarnaast is het een continue "ratrace" tussen crimi
criminaliteit zijn. Dit doen we door te investeren in
nelen en informatiebeveiligingsmaatregelen, waarbij
cyberweerbaarheid en informatieveiligheid.
is zeker het geval in de kennisintensieve en hightech
werkelijkheid. Onze manier van het tegengaan van
informatiebeveiliging een balans is tussen enerzijds
omgeving van Oost-Brabant; de effecten zijn des te
deze digitalisering van de criminaliteit blijft echter
"dichttimmeren" en anderzijds "gebruikersgemak".
groter wanneer daar grote verstoringen in optreden.
achter.
» We zorgen er voor dat de organisaties (politie, OM en gemeenten) een stap verder komen in de interne
» We zien dat openbare ordeverstoringen steeds meer
transitie als het gaat om de verschuiving van crimi naliteit van het fysieke naar het digitale domein. Het
We pakken Digitale Veiligheid als onderwerp daarom
» Naast het leed van individuele burgers of bedrijven
online worden aangejaagd, ook in Oost-Brabant. We
in de volle breedte aan: van grootschalige ransomware
die slachtoffer worden van digitale criminaliteit
hebben hier voorbeelden van gezien bij de rellen in
Regionaal Expertteam Digitale Veiligheid kan hierbij
aanvallen vanuit criminelen of cyberaanvallen van
beschrijft het Dreigingsbeeld statelijke actoren25 dat
Eindhoven en 's-Hertogenbosch, maar ook bij een
adviseren.
statelijke actoren tot digitale criminaliteit die individuen
Cybercrime ook om andere motieven dan geldelijk
dreigend project-X feest in Katwijk (gemeente Land
raakt zoals phishing of sexting. Kortom, we richten
gewin wordt gepleegd. Het is dus niet alleen schrij
van Cuijk). Er zijn nog onvoldoende handvatten om
ons op cybercrime én gedigitaliseerde criminaliteit. De
nend voor de individuele slachtoffers, het kan ook
hier tegen op te treden.
aanpak van Digitale Veiligheid vraagt om een verschui
nog eens ontwrichtend zijn voor de maatschappij.
ving van werkzaamheden en competenties. Daarom
Deze dreiging houdt zich niet aan regionale grenzen,
bevorderen we dat de eigenstandige organisaties vanuit
maar we kunnen stellen dat we in Oost-Brabant
liteit zijn moeilijk op te sporen en te vervolgen. Waar
ieders rol en taak volop inzetten op Digitale Veiligheid.
niet minder kwetsbaar zijn dan andere delen van
zorgen we voor schadebeperking doordat de cybergevolgbestrijding bij organisaties beter op orde is en
» Daders van cybercrime en gedigitaliseerde crimina
Daarnaast werken we aan een integrale aanpak als het
Nederland, mede gezien de hightech industrie en de
er bij de traditionele criminaliteit tussen daders en slachtoffers veelal een direct (fysiek) verband (met
gaat om het verhogen van de cyberweerbaarheid van de
toegenomen digitalisering in de agrarische sector.
sporen) is, is dat bij cybercrime en gedigitaliseerde
samenleving als geheel.
er op cyberincidenten geoefend wordt.
criminaliteit veel minder het geval. Digitale sporen » Internationale conflicten, zoals de oorlog in
zijn niet altijd te traceren en daders kunnen zich
Oekraïne, vergroten het risico op cyberaanvallen
op andere continenten bevinden. Alhoewel hier wel
vanuit Rusland. Deze dreiging zal door de oorlog
slagen in gemaakt worden door politie en OM is het voorkomen van slachtoffers (door mensen cyber-
steeds reëler worden. 24 Bron: data.politie.nl. Een kanttekening bij deze cijfers is op zijn plaats. De politiecijfers geven enkel de cijfers weer van mensen die aangifte hebben gedaan en de cijfers kunnen zijn vertekend door vervuiling in de registraties en het hanteren van verschillende definities. Ook wordt veel niet gemeld. Hiermee zijn deze cijfers slechts het topje van de ijsberg. De stijgende trend is evenwel duidelijk en wordt ook ondersteund door cijfers van het CBS en de Fraudehelpdesk. 25 Dreigingsbeeld statelijke actoren (uitgave AIVD, MIVD, NCTV, februari 2021).
42
» Wanneer er zich een cyberaanval voordoet dan
Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026
weerbaar te maken én de informatiebeveiliging op orde te brengen) en het verstoren van processen vele malen effectiever. Mocht er zich toch een incident voordoen dat is het van belang dat de cybergevolgbestrijding ook op orde is.
26 Alert Online is een initiatief dat overheid, bedrijfsleven, onderwijs, wetenschap en consumenten in Nederland faciliteert en stimuleert samen te werken aan cybersecurity én hen meer cyber secure te laten handelen.
Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant
43
4?
Concept versie 27 Juni 2022
Concept versie 27 Juni 2022
Wat gaan we de komende jaren doen?
Ambtelijk en bestuurlijk platform:
Als regio Oost-Brabant kunnen we niet alle cybercrimi-
Zoals gezegd is opsporen en vervolgen moeilijk.
Ongetwijfeld lukt het nooit helemaal om cyberinci-
Thans zijn in onze regio de Programmaraad Cyber en
nelen oppakken; juist bij deze vorm van criminaliteit hebben we te maken met daders en slachtoffers die
Daarom is het raadzaam om - naast verstoren - in
denten te voorkomen. Daarom is het van belang om
de Projectgroep Cyber actief. In deze RVP-periode
te zetten op het voorkomen van slachtoffers. Dit
hier op voorbereid te zijn en de schade te beperken
gaan we overeenkomstig de benaming van dit hoofd
niet in dezelfde regio of hetzelfde land of hetzelfde
doen we door te investeren in digitale weerbaarheid.
mocht het zich onverhoopt voordoen. Daarom is het
stuk "Digitale Veiligheid" het ambtelijke en bestuurlijke
continent hoeven te wonen. Dat maakt opsporing en
Digitale weerbaarheid kent twee facetten:
van belang om te investeren in cybergevolgbestrij-
platform ook zo noemen waarbij de Projectgroep
vervolging lastig. Maar niet onmogelijk! Daarom is het zaak om te kijken wat we wél kunnen doen als regio.
- enerzijds moeten blijven bevorderen dat het
ding. Organisaties dienen voorbereid te zijn op de
wordt omgevormd tot een Regionaal Expertteam
"eigen huis op orde" is als het gaat de informatie
gevolgen van een cyberincident, zowel bij interne
Digitale Veiligheid. De Programmaraad is het strate
» Politie en OM gaan onverminderd door met opspo
beveiliging. Overheidsorganisaties hebben hierin
incidenten als bij incidenten met een extern effect.
gisch bestuurlijk platform voor Digitale Veiligheid. Het
ring en vervolging en werkt hierin bovenregionaal en
een extra verantwoordelijkheid gelet op de voor
Planvorming en oefenen gaan hierbij hand in hand.
Expertteam is het ambtelijk gremium dat enerzijds de
internationaal samen. Daarnaast wordt ingezet op
beeldfunctie én op het feit dat de overheid soms
Opdracht: alle partners, ondersteund door de Veilig-
Programmaraad voedt en ondersteunt en anderzijds
verstoring van het criminele proces. De digitalisering
werkt met vertrouwelijke persoonsgegevens. Het
heidsregio's
zijn de deelnemers voor hun collega's in het basisteam
biedt ook kansen voor politie en OM als het gaat om
vertrouwen in de overheid wordt geschaad indien
het aanspreekpunt voor deze onderwerpen. Voor inhou
opsporing, maar ook als het gaat om slimme inzet
privacygevoelige informatie "op straat belandt".
Online aangejaagde ordeverstoringen komen steeds
delijke informatie over deze platforms wordt verwezen
van schaarse capaciteit.
Opdracht: alle partners zullen er zelf voor moeten
meer voor. Reeds ontwikkelde bevoegdheden en
naar de bijlage "Governance".
Opdracht: OM, Politie, Taskforce-RIEC (met partners): verstoren, opsporen en vervolgen.
zorgen dat het eigen huis op orde is. Hierbij houden
interventies worden ontsloten voor onze partners.
we de verbinding met de CISO's27' *in* de regio.
Opdracht: alle partners. De Programmaraad Digitale
» Cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit is een relatief nieuw fenomeen. De verschuiving van criminaliteit van het fysieke naar het digitale domein (de "crime change") vraagt om een transitie binnen organisaties; het vraagt om nieuwe en andere werkzaamheden, andere competenties, andere samenwerkingsverbanden en ander beleid (bijvoor beeld als het gaat om online aangejaagde openbare ordeverstoringen). Op den duur zullen cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit "business-as-usual" zijn, waar organisaties toekomstbestendig op inge richt moeten zijn. Opdracht: alle partners zullen deze transitie door moeten maken. De Programmaraad Digitale Veilig heid en het Regionale Expertteam Digitale Veiligheid kunnen hierbij ondersteuning bieden.
- anderzijds moeten we werken aan het bewust maken en het bieden van een handelingsperspectief aan burgers, bedrijven en overheden. Gemeen ten ondersteunen burgers en bedrijven bij het vergroten van de digitale weerbaarheid. De focus ligt hierbij op de kwetsbare groepen zoals jeugd (als dader en slachtoffer), het Midden- en Klein bedrijf, ouderen, laaggeletterden en "digibeten", maar ook 'de burger' in algemene zin zal weerbaar moeten zijn en blijven. De Programmaraad Digitale Veiligheid en het Regionale Expertteam Digitale Veiligheid ondersteunen hierbij door interventies en campagnes laagdrempelig aan te bieden
Veiligheid en het Regionale Expertteam Digitale Veiligheid bieden hierbij ondersteuning. Politie, OM en andere informatiebronnen kunnen voor actuele informatiebeelden zorgen die gemeen ten kunnen helpen in de preventiestrategieën, zodat ze die daar waar nodig ook op de actualiteit aan kunnen passen (is er bijvoorbeeld sprake van een nieuwe vorm van gedigitaliseerde criminaliteit of is er een nieuwe modus operandi waar we burgers en bedrijven weerbaar voor moeten maken?). Opdracht: politie, OM en andere houders van informatie.
aan de gemeenten en hierover te adviseren. Het Expertteam zal hiertoe in de volgende RVP-periode ook nieuwe samenwerkingsverbanden zoeken, o.a. op het thema Jeugd en Ondermijning. Opdracht: alle partners, ondersteund door de Programmaraad Digitale Veiligheid en het Regionale Expertteam Digitale Veiligheid, Cyberweer-baarheidscentrum Brainport, Platform Veilig Ondernemen (PVO) Oost-Brabant.
27 Ciso = Chief information Security Officer. De Ciso is binnen een organisatie verantwoordelijk voor het implementeren van informatiebeveiligingsbeleid en het toezicht daarop.
44
Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026
Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant
45
4?
Concept versie 27 Juni 2022
Concept versie 27 Juni 2022
Maatschappelijke onrust
(prioriteit 3) Inleiding:
Waarom is dit onderwerp ook in de komende jaren van belang?
Onze samenleving staat onder constante druk die
» Het dreigingsniveau in ons land staat (begin 2022)
kan leiden tot maatschappelijke onrust. Dit is geen
op Dreigingsniveau 3, hetgeen betekent dat een
merend maatschappelijk ongenoegen gehad. Sinds
ongenoegen verder aan en kunnen verregaand
» Corona heeft een katalyserende werking op al slui
» Complottheorieën wakkeren het maatschappelijk
nieuwe ontwikkeling, maar de coronapandemie heeft
terroristische aanslag in Nederland voorstelbaar
de uitbraak van het virus heeft ontevredenheid in
ontwrichtend zijn.37 Daar waar in het verleden de
deze problematiek meer aan de oppervlakte gebracht
is. De jihadistische dreiging tegen Nederland blijft
de samenleving zich zowel online als offline sterker
én verdiept. Polarisatie28, extremisme29 en radicalise
onveranderd in stand en ook een terroristische
gemanifesteerd. Op verschillende thema's vinden
onvrede van sommigen zich richtte op specifieke bevolkingsgroepen (en de overheid nog als een
ring30 ondermijnen en ontwrichten onze samenleving
aanslag in Nederland uit rechts-extremistische hoek is voorstelbaar (met extra aandacht voor accelera-
individuen en groepen - geholpen door sociale media
mediator kon optreden), is die overheid (maar ook de
- elkaar in gevoelens van onbehagen, onrechtvaardig
media) nu zelf het mikpunt van onvrede en agressie.
tionistische31 netwerken). Er vinden in Europa nog
heid of een andere werkelijkheidsbeleving. Dat geeft
steeds aanslagen plaats door alleen handelende daders (met politieagenten als primair doelwit).
brandstof aan wantrouwen tegen traditionele instel
Veel van onze inwoners volgen niet meer de traditio nele media (krant, Omroep Brabant, NOS-journaal of
en leiden tot een afname van vertrouwen in instanties (zowel in de overheid als in het maatschappelijk mid denveld) en op termijn zelfs tot het disfunctioneren van het politieke en maatschappelijke systeem. Dit is een
lingen als de overheid, de wetenschap of reguliere
RTL-nieuws) en staan niet open voor mededelingen
media.34 Tegenstanders van de corona-maatregelen
van de overheid, maar vertrouwen op (des)informatie
In de Horizonscan 2020 van de Nationale Veiligheid
Verder is sprake van een mogelijke verharding bij een klein deel van het coronaprotest.32 Het debat (ook
en/of tegenstanders van vaccinatie waren prominent
die tot hen komt via social media. Bekend zijn de
Strategie van het Ministerie van Justitie & Veilig
in Oost-Brabant) is verhard en verruwd en politici,
aanwezig in het publieke debat. In 2020 heeft de
algoritmes waarmee personen die ontvankelijk zijn
heid wordt opgemerkt dat meer aandacht nodig is
journalisten, maar ook GGD-medewerkers of anderen
NCTV dan ook een nieuwe vorm van radicalise
voor deze boodschappen continu worden gevoed.
voor 'niet-gewelddadig extremisme'. Een toename
die zich uitspreken, worden bedreigd.
ring toegevoegd aan de verschillende vormen van
Tevens kan geconstateerd worden dat dit soort
radicalisering: anti-overheidsradicalisering.35 Het is
desinformatie mede gevoed wordt door sommige politici.
bedreiging voor een vrije democratische samenleving.
van tegenstellingen (sociaaleconomisch én sociaalcultureel), het toenemende belang van ervaren primaire
» Door grote processen als globalisering, individuali
de vraag of geharde tegenstanders van het corona-
identiteit en toename van complotdenken vormen een
sering en informatisering is de Nederlandse samen
beleid zich na de coronapandemie weer voegen in
voedingsbodem voor niet-gewelddadig extremisme
leving veranderd. De grote diversiteit van de bevolking
onze samenleving of nieuwe thema's vinden. De
en polarisatie. Dit kan ontwrichtend werken voor de
is daar onderdeel van op het gebied van etnische
onvrede in de samenleving lijkt al voor corona aan
stabiliteit en leefbaarheid in ons land.
en religieuze achtergrond, in opvattingen en compe
een opmars begonnen. Het aantal demonstraties is,
tenties en in mogelijkheden en kansen33 (Boutellier 2012).
ook in de Brabantse steden, fors toegenomen.36
28 Polarisatie is het versterken van tegenstellingen tussen partijen of
31 Accelerationisme: het extreemrechtse gedachtegoed waarbij het creëren of versnellen van chaos wordt nagestreefd, om zo een rassenoorlog en de
bevolkingsgroepen. 29 Extremisme is een vorm van radicalisering met een tot het uiterste door getrokken ideologie waarbij de bereidheid tot het sluiten van compromissen ontbreekt. 30 Radicalisering is een proces van toenemende bereidheid om de uiterste con
vervanging van de democratie door een witte etnostaat te bespoedigen. 32 Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) 55 uit oktober 2021. 33 Boutellier et al., 2012
34 Midterm review 2021 Nationale Veiligheid Strategie
37 Ook in het straatbeeld in Oost-Brabant zijn uitingen te zien van complot
35 Hieronder vallen bijvoorbeeld gewelddadig verzet tegen de corona-maatregelen,
iemand (bijvoorbeeld een politiemedewerker of journalist) te intimideren (doxing). 36 T.a.v. het aantal demonstraties in Brabantse steden: in Eindhoven werden in 2017 48 manifestaties (demonstraties) georganiseerd. In 2019 waren dat er
sequentie uit een denkwijze te aanvaarden en die in daden om te zetten. Deze
al 200, in 2020 184 en in 2021 318. In 's-Hertogenbosch werd in 2015 3 keer
toenemende bereidheid kan leiden tot gedrag dat andere mensen diep kwetst
gedemonstreerd en in 2021 24 keer. Overigens zien we, zeker in Eindhoven, ook een toename van demonstraties tegen de overheid (en/of tegen de corona-
of in hun vrijheid raakt, kan aanleiding zijn voor individuen of groepen om zich af te keren van de samenleving en kan leiden tot het gebruik van (definitie van
maatregelen) die niet van te voren worden aangemeld. In 2018 kwam dit nog
de NCTV).
maar 1 keer voor en in 2021 waren er 52 niet aangemelde manifestaties.
46
Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026
theorieën zoals QAnon of graffiti tegen de coronamaatregelen.
het vernielen van (vermeende) 5G-masten of het delen van privégegevens om
Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant
47
4?
Concept versie 27 Juni 2022
Concept versie 27 Juni 2022
Ambitie voor 2023-2026:
Wat gaan we de komende jaren doen?
» Ondersteunen van sociale cohesie in onze wijken en dorpen door een nauwe samenwerking (ambtelijk en
Als regio Oost-Brabant kunnen we niet de loop van de
Tegenstellingen in onze samenleving zijn er legio:
Polarisatie, extremisme en radicalisering spelen
klimaat, koloniaal verleden, vaccinaties, dieren
helaas, in meer of mindere mate, in alle 32 gemeen
rechten, ras, gender, vermogen, wonen etc. In het
ten in Oost-Brabant. Daar waar de ene gemeente
bestuurlijk) van de kolom veiligheid en het sociaal
internationale ontwikkelingen en we kunnen het internet
maatschappelijk debat is er vaak aandacht voor de uitgesproken opvattingen van de polen, terwijl het
misschien meer alert is op jihadisme of rechts
domein;
niet vrijwaren van desinformatie of extremistische
grootste deel van de mensen ergens in het midden zit. Deze middengroep is divers en wordt ook wel
extremisme, zal een andere gemeente juist op haar hoede zijn door de aanwezigheid van nertsfokke rijen of 5G-masten.
het 'stille midden' genoemd. Door de polen wordt druk uitgeoefend om het midden mee te krijgen. Het
geschiedenis veranderen, we hebben geen invloed op
boodschappen. Maar er is veel wat we wel kunnen » Aanjagen van en investeren in (de verdere opbouw
doen. Het blijft van belang om tijdig te herkennen als
en verankering van) stevige lokale netwerken die,
inwoners van onze regio radicaliseren. Awareness en
indien nodig, de weg naar de regio weten te vinden
urgentie zijn daarbij essentieel. Daarnaast is het voor
De komende jaren zal Nederland geconfronteerd worden met het vrijkomen van (ex-)gedetineerden
en bijdragen aan het voorkomen van maatschap
komen van verdergaande polarisatie een gezamenlijke
pelijke onrust, polarisatie, extremisme en radicali
opgave. Het versterken van het brede netwerk en het
als de twee uiterste groepen steeds feller van zich
die eerder zijn veroordeeld voor extremistische of
sering. Dit is een laagdrempelige manier om juist
maatschappelijk middenveld en het weerbaar maken
laten horen. Het aantal mensen aan beide polen
terroristische strafbare feiten. Ook kan het zijn dat
in tijden van rust lokale sleutelfiguren duurzaam te
van onze samenleving blijven kern van deze aanpak:
verbinden in bondgenootschappen;
» De aandacht voor polarisatie, extremisme en radicali
midden voelt zich gedwongen een keuze te maken
neemt toe, waardoor het 'stille midden' en de ruimte
er uitreizigers en/of hun minderjarige kinderen uit
voor nuance verdwijnen. Dit heeft als gevolg dat
oorlogsgebied terugkomen naar Nederland (en zij
mensen steeds extremere standpunten innemen in
gaan niet per definitie wonen in de regio waarvan daan is uitgereisd).
het polarisatieproces.38 De kans is dus groot dat de
sering mag niet verslappen. Awareness en urgentie » Investeren in kennis en awareness rondom extre misme, radicalisering en polarisatie;
bijdrage leveren. Dankzij deze Aandachtsfunctionaris
polarisatie eerder zal toenemen dan afnemen. Juist dan verdient het midden dat er meer aandacht is
blijven belangrijk. Een Aandachtsfunctionaris Maat schappelijke Onrust40 kan hieraan een waardevolle
» Zerotolerance voor geweld tegen ambtsdragers,
blijven deze thema's geagendeerd op de lokale agenda.
voor hun geluid en dat er meer geluisterd wordt door
hulpverleners, journalisten en anderen die bedreigd
We stimuleren dat elke gemeente in Oost-Brabant in
overheden naar het midden en voorkomen wordt dat
worden in de uitoefening van hun functie.
2024 over een Aandachtsfunctionaris beschikt.
men moet gaan schreeuwen om gehoord te worden.
Opdracht: alle partners.
Daarmee wordt polarisatie voorkomen en het midden versterkt!
» Bij de aandacht voor radicalisering zal er vanuit politie, OM en gemeenten (inclusief de lokale net
De inval van Rusland in de Oekraïne in februari 2022
werkpartners) ook uitdrukkelijk aandacht zijn voor
heeft de geopolitieke verhoudingen in Europa ingrij
radicalisering online. Onderdeel van deze online aan
pend veranderd. Dit heeft ook invloed op ons land en
pak is het identificeren van verspreiders van digitale
onze regio: de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne,
propaganda en, daar waar mogelijk, verstoren van de
spanningen tussen Russen en Oekraïners in ons
verspreidingskanalen.
land, mogelijke cyberaanvallen of desinformatie uit
Opdracht: alle partners.
Rusland en verdere polarisatie rondom dit onderwerp in onze samenleving.
» Het is van belang om de informatiedeling tussen
Ook andere internationale ontwikkelingen hebben direct invloed op de situatie in onze regio (zoals
de organisaties, met name uit het zorgdomein, te optimaliseren. Gezien de risico's op radicalisering
de onthoofding van een Franse leraar op 16 oktober
bij personen met onbegrepen gedrag is de capaciteit
2020 of de bestorming van het Capitool in Washington39).
en het detectievermogen in de geestelijke gezond heidszorg en andere maatschappelijke instellingen eveneens van groot belang. De NCTV verwijst hier ook expliciet naar bij het benoemen van het opko mende accelerationisme en bij potentieel gevaarlijke eenlingen. Opdracht: Programmaraad Maatschappelijke Onrust en de Zorg- en Veiligheidshuizen in samenwerking met Programmaraad Zorg S Veiligheid.
40 Een aandachtsfunctionaris (binnen een gemeente) is geen fulltime functie,
38 Kennisplatform Integratie en Samenleving, 2018 39 Marnix Eysink Smeets van de Hogeschool Inholland ziet een direct verband tussen de bestorming van het Capitool en de avondklokrellen in ons land. Hij
maar het gaat om taken die voor een deel binnen het huidige takenpakket vallen. Te denken valt om deze functionaris te koppelen aan het Expert-
verwacht dat de verwachte polarisatie en onrust rondom de presidentsverkie
team. Daarnaast kan overwogen worden om ook te stimuleren dat partner
zingen in de VS in 2024 (zeker als voormalig president Trump weer mee gaat
organisaties (bijvoorbeeld jongerenwerk of GGZ) aandachtsfunctionarissen
doen) ook zal leiden tot een toenemende polarisatie in Europa.
aanstellen.
48
Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026
Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant
49
4?
Concept versie 27 Juni 2022
Concept versie 27 Juni 2022
Ambtelijk en bestuurlijk platform: » Polarisatie is een thema voor ons allen: een ieder
» Doorgaan met het trainen van medewerkers
» De overheid (gemeenten, politie, OM, belasting
Thans zijn in onze regio het Expertteam Radicalisering
moet zijn rol pakken! De gemeente (vaak het sociaal
gemeenten, politie, OM, welzijnsorganisaties,
dienst etc.) trekt 1 duidelijke lijn met betrekking
en de Programmaraad Radicalisering actief. Overeen
domein) heeft de regierol in de lokale aanpak van
maatschappelijk werkers, Reclassering, Jeugdzorg,
polarisatie. Regionaal kunnen hiervoor handvatten
buurt- en wijkwerkers, wijk-GGD'ers en anderen om
tot hetgeen geaccepteerd en hetgeen niet-geaccepteerd gedrag is. Discussiëren mag (dat is zelfs
focus op de problematiek rondom polarisatie, wordt
worden aangedragen. Het voorkomen van polari satie betekent ook dat een ieder mee kan doen in de
tijdig radicalisering te herkennen en te voorkomen
gezond voor een levendige democratie), maar
voorgesteld deze gremia voortaan te benoemen als
dat inwoners radicaliseren. Extra aandacht hierbij
bedreigingen, beledigingen of het verspreiden van
Expertteam Maatschappelijke Onrust47 en Programma
(lokale) samenleving en dat de overheid hiervoor de
voor het trainen van medewerkers uit de geestelijke
onwaarheden zijn niet toelaatbaar. In tijden van
raad Maatschappelijke Onrust. Voor inhoudelijke
kaders stelt en actief hieraan bijdraagt. Dus: tegen
gezondheidszorg (zoals de GGZ), aangezien uit veel
toenemende anti-overheidsradicalisering is het
informatie over deze platforms wordt verwezen naar de
gaan discriminatie, tegengaan armoede, gelijke kan sen voor iedereen (stageplekken en arbeidsmarkt),
cases blijkt dat radicalisering regelmatig samen
belangrijk dat de overheid goed communiceert en
bijlage "Governance".
gaat met psychische problemen.
beter en vaker uitlegt waarom bepaalde beslissingen
talentontwikkeling etc. Alle partijen zijn nodig bij de
Opdracht: Programmaraad Maatschappelijke Onrust.
worden genomen.
signalering, indamming en bestrijding van polari
Naast de trainingen die aangeboden worden door de
Opdracht: alle partners.
satie. De politie richt zich op zowel de signalering
Programmaraad zijn er natuurlijk ook interne trajecten
als interveniëring, omdat polarisatie tot verstoring
ter bevordering van de kennis van professionals en
» Anti-overheidsradicalisering kan leiden tot meer
van de openbare orde kan leiden. Het Openbaar Ministerie (OM), bureau Halt en de Dienst Justitiële
worden de partners die deelnemen aan de weegtafel
geweld tegen bestuurders, handhavers, politie
getraind.
agenten, baliemedewerkers, brandweerlieden,
Inrichtingen (DJI)41 hebben een rol bij de aanpak van
ambulancemedewerkers of GGD-medewerkers.
polarisatie wanneer er strafbare feiten zijn gepleegd.
» Mede door corona, maar ook door intensief gebruik
Scholen zijn een belangrijke partner omdat zeker ook
van social media, zijn jongeren extra kwetsbaar
incident is de maatschappelijke verontwaardiging
jongeren vatbaar zijn voor polariserende invloeden.
voor complottheorieën, extremisme en radicali
weer groot, maar het probleem is hardnekkig en
In het onderwijs ligt de focus op de preventie van
sering. Veel jongeren zitten in een 'informatiebubbel'
doet zich bijvoorbeeld ook voor bij de aanpak van
polarisatie. Jeugdhulpverlening is belangrijk doordat
waarin groepsleden elkaars ideeën en meningen
zij dichtbij jongeren staan, hun leef- en denkwereld (proberen) te begrijpen en te investeren in regulier
ondersteunen.44 Scholen, jongerenwerk, ouders,
ondermijnende criminaliteit. Het onderwerp VPT moet regionaal (en waar nodig lokaal) weer hoger
sportverenigingen, bedrijfsleven en de cultuursector
op de agenda komen, met een stevige aanpak zodat
contact met jongeren.42
worden gestimuleerd om enerzijds de kansen
we blijven uitstralen dat we geweld tegen professio
Opdracht: alle partners.
ongelijkheid te verminderen en uitsluiting tegen te
nals te allen tijde afkeuren en aanpakken. Hiervoor
gaan en anderzijds moeten extremisme en radica
richten we een tijdelijk werkgroep VPT op die een
lisering hard de kop worden ingedrukt. Rolmodel
regionaal actieplan uitwerkt.46
» De samenleving zijn wij allen! Dat betekent dat
komstig de benaming van dit hoofdstuk en de bredere
Dat is ontoelaatbaar. Na elke jaarwisseling of elk
gemeenten sterk inzetten op netwerken om lokale
len, stageplekken en tegengaan van discriminatie
Opdracht: stel een tijdelijke werkgroep VPT in die
verbindingen te onderhouden en te borgen. Dit wordt
moeten hand in hand gaan met een "zero-tolerance"-
een Actieplan VPT opstelt.
regionaal ondersteund. Bondgenoten, Focusgroepen,
beleid richting desinformatie en extremistische
Sleutelfiguren of andere vormen van lokale net
standpunten.
werken moeten de verbinding onderhouden tussen inwoners en overheidspartners. Netwerken kunnen
Opdracht: alle gemeenten, scholen, jongerenwerk, Jeugdzorg, Bureau Halt en politie (jeugdagenten en
worden ingericht op religieuze basis, op wijkniveau
digitale wijkagenten).
of op leeftijd. Opdracht: alle gemeenten. De Programmaraad Maat
» Naast de PGA-aanpak (individuele casuïstiek) in de
schappelijke Onrust ondersteunt deze projecten door
Zorg- en Veiligheidshuizen moet er ook aandacht
expertise met hulp van de Expertise-unit Sociale Stabiliteit (ESS).43
seerde verbanden. Het is cruciaal dat ook bij de
komen voor fenomeenaanpak en voor georgani aanpak van georganiseerde verbanden multidisci plinair en integraal wordt samengewerkt (met de ver schillende partners uit de diverse domeinen al dan niet onder de vlag van het Zorg- en Veiligheidshuis). Opdracht: politie, OM, Zorg- en Veiligheidshuizen45 in samenwerking met de partners.
41 Naast deze partners zijn er nog meer partijen die een rol hebben in dit dossier
44 Nederlands Jeugdinstituut (NJI)
zoals bijvoorbeeld 3RO en de Jeugdreclassering. 42 Uit: De aanpak van polarisatie: een verkenning van de rol van de Veiligheids-
45 Het Zorg- en Veiligheidshuis heeft geen rol bij fenomeenanalyses; wel bij PGA.
regio. Rapport van Instituut Fysieke Veiligheid (IFV) d.d. 9 december 2021. 43 De ESS biedt gemeenten, professionals en gemeenschappen praktijkkennis
46 Goed om hiervoor de samenwerking te zoeken met het TF-RIEC-programma inzake de Brabantse norm voor bestuurlijke weerbaarheid.
47 Het begrip "maatschappelijke onrust" wordt ook gebruikt bij cases waarbij bijvoorbeeld onrust ontstaat in een wijk bij huisvesting van een voormalige zedendelinquent. De aanpak van dit soort cases behoort tot de lokale verant woordelijkheden op het gebied van openbare orde en veiligheid en valt niet onder de scope van een Programmaraad Maatschappelijke Onrust.
aan over maatschappelijke spanningen en polarisatie en over radicalisering.
50
Regionaal Veiligheidsplan Oost-Brabant 2023-2026
Samen bouwen aan een veilig Oost-Brabant
51
4?
Concept versie 27 Juni 2022
Concept versie 27 Juni 2022
Ondermijning
(prioriteit 4) Inleiding
Waarom is dit onderwerp ook in de komende jaren van belang?
Oost-Brabant heeft geen uitzonderingspositie waar het
Zichtbaar het verschil maken houdt enerzijds in de
interventies in onderlinge afstemming in te zetten zijn
voor ruimte. De beelden die worden verkregen aan de
georganiseerde criminaliteit en ondermijning betreft.
korte zichtbare klap maken op een lokale locatie zoals
hand van onder andere de 'crimescript-methodiek', handelingsperspectieven voor interventiemogelijkheden.
Lokaal op gemeentelijk en basisteamniveau, maar
een witwaspraktijk in een nagelstudio, op een object
we effectiever en creëren we meer impact. Door het (laten) opwerpen van drempels door onszelf of onze
ook op regionaal niveau speelt er veel onder en boven
zoals een witte Mercedes van een crimineel die het
bondgenoten in de samenleving, zoals inwoners, instel
de oppervlakte. Beide niveaus zijn onlosmakelijk met
straatbeeld domineert en intimideert of op een subject
lingen en bedrijven, wordt het lastiger om criminele
elkaar verbonden, hebben elkaar nodig en versterken
zoals een beruchte straatdealer. Anderzijds houdt
verdienmodellen op te starten of te exploiteren. De
Het gaat bij de aanpak van ondermijning niet alleen
biedt basisteams, regionale en landelijke partners
elkaar wederkerig. Op beide niveaus wordt stevig door
het ook een aanpak in van een criminele familie die