Document · PDF

Jaarstukken 2023 gewaarmerkt

Raadsvergadering 4 juli 2024, gemeente BernhezeBij agendapunt: Vaststellen Jaarrekening Gemeente Bernheze 202335.344 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

de Wvggz (Wet verplichte Ggz) sinds 2020 samen in. Regionale inkoop leidt tot minder administratieve lasten voor de aanbieders, meer eenheid in de regio en een sterkere positie in het gesprek met aanbieders. Centrumregeling Jeugdhulp Noordoost-Brabant In Noordoost Brabant kopen we gezamenlijk de jeugdhulp in. Daarvoor is een gemeenschappelijke regeling met een centrumgemeente ('s-Hertogenbosch). Gezamenlijke inkoop leidt tot minder administratieve lasten voor aanbieders, efficiëntere inkoop en een betere positie in de onderhandeling met aanbieders. Een aantal taken (bijvoorbeeld gesloten jeugdzorg) moeten gemeenten verplicht gezamenlijk inkopen. Kleinschalig Collectief Vervoer Brabant Noordoost (KCV) Elf gemeenten zijn opdrachtgever voor het WMO-personenvervoer. Samen vormen zij het KCV. Met vervoer op maat dragen zij bij aan bereikbaarheid voor iedereen, en daarmee aan de participatie ook voor mensen met een beperking. Gezondheidsdienst Hart voor Brabant (GGD) De GGD voert taken uit voor ruim 1 miljoen inwoners voor zijn werkgebied. Hij bewaakt, beschermt en bevorderd de gezondheid van alle inwoners, met speciale aandacht voor kwetsbare inwoners en de jeugd. Regionale Ambulancevoorziening Brabant Midden, West en Noord (RAV) De RAV is een gemeenschappelijke regeling van 45 gemeenten.

De RAV verzorgt het ambulancevervoer, houdt de meldkamer ambulancezorg in stand en levert een bijdrage aan de Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR). Gemeenten betalen sinds 2012 geen bijdrage meer voor de RAV. Er wordt onderzoek gedaan naar welke organisatievorm in de toekomst past bij de RAV en wat daarin de wettelijke mogelijkheden zijn. Tot die tijd blijft de gemeenschappelijke regeling bij de gemeenten.

Beleidsindicatoren In de volgende tabel geven we de verplichte indicatoren vanuit waarstaatjegemeente.nl weer. Om de cijfers van Bernheze te kunnen plaatsen hebben we daarnaast een referentiemeting opgenomen. We gebruiken hiervoor de gemiddelde waarde van gemeenten in de grootteklasse van 25.000 tot 50.000 inwoners. Beleidsindicator Absoluut verzuim (aantal leerplichtigen per 1.000 leerlingen 5-18 jr)1

Jaar realisatie

Referentie

Bernheze

2019 2020 2021 2022

1,8 2,1 2,0 4,2

Geen data 2,4 1,1 8,0

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Beleidsindicator

Jaar realisatie

Referentie

Bernheze

Relatief verzuim (aantal leerplichtigen per 1.000 leerlingen 5-18 jr )2

2019 2020 2021 2022

22 17 18 21

8 7 11 13

Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers) (% deelnemers aan het VO en MBO onderwijs)3

2019 2020 2021 2022

1,7 1,4 1,6 2,1

1,1 1,1 1,0 1,9

Niet wekelijkse sporters (%) >19 jaar

2020 2021 2022

50,7 Geen data 47,9

41,4 Geen data 43,8

Aantal banen (aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar)

2019 2020 2021 2022

701,7 701,4 707,1 726,1

597,8 596,4 612,3 625,8

Jongeren met een delict voor de rechter (% 12 t/m 21 jarigen)

2019 2020 2021 2022

1% 1% 1% 1%

1% 0% 1% 0%

Kinderen in uitkeringsgezin dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen (% kinderen tot 18 jaar)

2019 2020 2021 2022

4% 4% 4% 4%

3% 3% 3% 3%

Werkloze jongeren (% 16 t/m 22 jarigen)

2019 2020 2021 2022

1% 2% 1% 1%

1% 1% 2% 2%

Netto arbeidsparticipatie (% van de werkzame beroepsbevolking t.o.v. de beroepsbevolking)

2019 2020 2021 2022

70,4 70,1 71,0 72,5

72,9 72,2 73,9 74,7

Personen met een bijstandsuitkering (aantal per 10.000 inwoners 18 jaar en ouder)

2019 2020 2021 2022 2023

253,8 325,8 277,7 239,4 230,3

154,3 342,4 169,7 148,0 141,2

Lopende re-integratievoorzieningen (aantal per 10.000 inwoners van 15 – 64 jaar)

2019 2020 2021 2022

188,1 194,0 Geen data 192,0

107,3 116,1 136,2 120,1

Jongeren met jeugdhulp (% van alle jongeren tot 18 jaar)4

2021 2022 2023

13,4 13,2 11,1

12,9 13,5 11,2

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Beleidsindicator

Jaar realisatie

Referentie

Bernheze

Jongeren met jeugdbescherming (% van alle jongeren tot 18 jaar)

2021 2022 2023

1,3 1,2 1,0

0,8 0,9 0,8

Cliënten met een maatwerkarrangement WMO (aantal per 10.000 inwoners)

2019 2020 2021 2022

643 676 689 Geen data

550 590 590 610

1) Het aantal leerplichtigen dat niet staat ingeschreven op een school. 2) Het aantal leerplichtigen dat wel staat ingeschreven op een school, maar ongeoorloofd afwezig is. 3) Het percentage van het totaal aantal leerlingen (12 – 23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat.

Wat heeft het gekost Taakveld 4.1 OPENBAAR ONDERWIJS 4.3 ONDERWIJSBELEID EN LEERLINGZAKEN 5.1 SPORTBELEID EN ACTIVERING 5.3 CULTUURPRESENTATIE, CULTUURPRODUCTIE EN 5.6 MEDIA 6.1 SAMENKRACHT EN BURGERPARTICIPATIE 6.2 WIJKTEAMS 6.3 INKOMENSREGELINGEN 6.4 BEGELEIDE PARTICIPATIE 6.5 ARBEIDSPARTICIPATIE 6.6 MAATWERKVOORZIENINGEN (WMO) 6.71A HULP BIJ HET HUISHOUDEN (WMO) 6.71B BEGELEIDING (WMO) 6.71C DAGBESTEDING (WMO) 6.72A JEUGDHULP BEGELEIDING 6.72B JEUGDHULP BEHANDELING 6.72C JEUGDHULP DAGBESTEDING 6.72D JEUGDHULP ZONDER VERBLIJF OVERIG 6.73A PLEEGZORG 6.73B GEZINSGERICHT 6.73C JEUGDHULP MET VERBLIJF OVERIG 6.74A JEUGDHULP BEHANDELING GGZ ZONDER VERBLIJF 6.74B JEUGDHULP CRISIS/LTA/GGZVERBLIJF 6.74C GESLOTEN PLAATSING 6.81A BESCHERMD WONEN (WMO) 6.81B MAATSCHAPPELIJKE- EN VROUWENOPVANG (WMO) 6.82A JEUGDBESCHERMING 6.82B JEUGDRECLASSERING 7.1 VOLKSGEZONDHEID 0.10 MUTATIE RESERVES Totaal

Primitieve begroting 1.764 1.550.304

Begroot na wijzigingen 3.228 1.473.199

Werkelijk Lasten 6.762 1.411.891

Primitieve begroting 336.762

Begroot na wijzigingen

247.667 465.980

587.308 578.730

348.810 446.905

289 24.337

222.098 24.337

202.712 24.337

800.110 2.468.764

849.769 7.940.259

849.687 8.086.950

12.141 240.684

43.434 5.720.391

43.322 8.791.050

3.724.496 6.977.409 4.293.738 495.500 1.062.683 2.495.251

4.360.986 9.308.970 4.770.589 549.174 1.059.945 2.591.783

4.262.120 9.838.828 4.779.912 528.194 1.079.793 2.575.682

4.484.347 1.000 53.784 -

104.341 5.346.055 4.549 48.784 -

262.369 5.233.779 5.808 1.197 46.214 -

2.083.059 557.728 876.301 166.704 368.770 909.847

2.253.329 554.000 1.666.831 93.818 570.332 904.081

2.294.204 556.566 1.475.267 140.137 578.721 813.954

1.459

146.495 58.897 407.376

206.421 80.831 660.594

179.355 75.124 646.179

1.522.823

1.825.434

2.093.374

1.121.916

717.664

823.659

241.620 34.995

182.894 40.000 34.995

188.736 21.355 14.283

316.708 -

258.797 41.222 1.382.155 34.762.371

497.493 50.240 1.416.623 316.708 46.146.228

472.806 43.840 1.355.444 3.027.648 49.016.187

18.213 82.196 5.253.753

116.246 3.687.586 16.055.372

3.766 152.496 2.875.187 18.382.183

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

419.384

Werkelijk baten

423.239

Financiële toelichting Algemeen Alle programma’s van 1 tot en met 7 bestaan uit diverse taakvelden, welke op hun beurt weer bestaan uit verschillende kostenplaatsen. We voorzien de taakvelden van een financiële toelichting als hier een bepaalde mate van afwijking is ontstaan tussen geraamd na wijziging 2023 en werkelijk 2023. Indien het taakveld een afwijking heeft van meer dan € 50.000 geven wij een financiële toelichting, waarbij ook wordt ingezoomd op de kostenplaatsen die deel uit maken van het betreffende taakveld. Taakveld 4.1 OPENBAAR ONDERWIJS 4.3 ONDERWIJSBELEID EN LEERLINGZAKEN 5.1 SPORTBELEID EN ACTIVERING 5.3 CULTUURPRESENTATIE, CULTUURPRODUCTIE EN 5.6 MEDIA 6.1 SAMENKRACHT EN BURGERPARTICIPATIE 6.2 WIJKTEAMS 6.3 INKOMENSREGELINGEN 6.4 BEGELEIDE PARTICIPATIE 6.5 ARBEIDSPARTICIPATIE 6.6 MAATWERKVOORZIENINGEN (WMO) 6.71A HULP BIJ HET HUISHOUDEN (WMO) 6.71B BEGELEIDING (WMO) 6.71C DAGBESTEDING (WMO) 6.72A JEUGDHULP BEGELEIDING 6.72B JEUGDHULP BEHANDELING 6.72C JEUGDHULP DAGBESTEDING 6.72D JEUGDHULP ZONDER VERBLIJF OVERIG 6.73A PLEEGZORG 6.73B GEZINSGERICHT 6.73C JEUGDHULP MET VERBLIJF OVERIG 6.74A JEUGDHULP BEHANDELING GGZ ZONDER VERBLIJF 6.74B JEUGDHULP CRISIS/LTA/GGZ-VERBLIJF 6.74C GESLOTEN PLAATSING 6.81A BESCHERMD WONEN (WMO) 6.81B MAATSCHAPPELIJKE- EN VROUWENOPVANG (WMO) 6.82A JEUGDBESCHERMING 6.82B JEUGDRECLASSERING 7.1 VOLKSGEZONDHEID

Lasten 3.534 -61.308 -238.498 -131.825 -82 146.691 -98.866 529.858 9.323 -20.980 19.848 -16.101 40.875 2.566 -191.564 46.319 8.389 -90.127 -27.066 -5.707 -14.415 267.940 105.995 5.842 -18.645 -20.712 -24.687 -6.400 -61.179 2.710.940 2.869.959

0.10 MUTATIE RESERVES 2 GEZONDE ZORGZAME GEMEENTE - Totaal

Baten

0 -3.855 19.386 0 112 -3.070.659 -158.028 112.276 -5.808 3.352 2.570 0 0 0 0 0 0 1.459 0 0 0 0 0 0 0 0 -3.766 0 -36.250 812.399 -2.326.811

Totaal 3.534 -65.162 -219.112 -131.824 31 -2.923.968 -256.894 642.133 3.515 -17.628 22.418 -16.101 40.875 2.566 -191.564 46.319 8.389 -88.668 -27.066 -5.707 -14.415 267.940 105.995 5.842 -18.645 -20.712 -28.452 -6.400 -97.429 3.523.339 543.149

Lasten: Een + saldo betekent dat er meer kosten zijn gemaakt dan geraamd. Een - saldo betekent dat de uitgaven in werkelijkheid lager zijn dan geraamd. Baten: Een + saldo betekent dat er minder inkomsten zijn ontvangen dan geraamd. Een - saldo betekent meer ontvangen inkomsten dan geraamd. Samen zorgt dit voor het saldo per taakveld, waarbij een + bedrag een nadelig saldo is voor het taakveld en een – bedrag een voordelig taakveld saldo

Taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken Voor volwasseneneducatie was een lokaal budget beschikbaar voor lesaanbod NTI1/NT2 en subsidie taalpunt. De kosten voor het lesaanbod hebben we bekostigd uit het regionaal beschikbare Non-formeel budget. Het taalpunt is niet tot uitvoering gekomen omdat er geen uren beschikbaar waren. VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Daarnaast hebben we een rijksbudget ontvangen voor taallessen aan Oekraïners. Dit budget hebben we ultimo 2023 nog niet besteed. Dat komt mede omdat we het taalaanbod voor Oekraïners anders georganiseerd hebben.

Taakveld 5.1 Sportbeleid en activering Verkenning toekomst sportparken Heeswijk-Dinther Voor het budget ten behoeve van ‘Verkenning toekomst sportparken Heeswijk-Dinther’ loopt momenteel de aanbesteding. De opdracht wordt in 2024 gegeven. Combinatiefuncties In Bernheze zijn combinatiefunctionarissen actief. De raad heeft aangegeven hiervoor geen extra eigen/lokaal budget te willen reserveren in de begroting. De (verplichte) cofinanciering van de hiervoor ontvangen rijksmiddelen moet derhalve vanuit bestaande budgetten, dan wel door externe partijen gebeuren. Het heeft enige tijd geduurd voordat we deze cofinancieringstaakstelling hadden gerealiseerd. De externe partijen kwamen aanvankelijk moeilijk over de brug, maar met name het aanstellen van vakleerkrachten bewegingsonderwijs op meerdere basisscholen biedt nu financieringsmogelijkheden. We hebben het in de eerste jaren ontvangen, maar nog niet besteedde rijksbudget, gereserveerd om de komende jaren als cofinanciering in te kunnen zetten. Dat zetten we nu jaarlijks voor een deel in.

Taakveld 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie PT Cultuurpresentatie, -productie,-participatie Voor de tijdelijke vervanging van de vacature medewerker kunst en cultuur hadden we een budget gereserveerd van € 53.000,-. Deze middelen hebben we niet besteed. De kosten zijn ten laste gebracht van de continuïteitsregeling.

Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Wet inburgering 2021 De nieuwe wet inburgering is in werking getreden op 1 januari 2022 en geldt voor iedereen die vanaf 1-1-2022 inburgeringsplichtig is. Voor de inburgeringsvoorzieningen ontvangen we van het rijk een specifieke uitkering (SPUK). Bijvoorbeeld voor inkoop van een leertraject, het Participatieverklaringstraject, de Module Arbeidsmarkt en Participatie, maatschappelijke begeleiding en de kosten voor een tolk. Daarnaast ontvangen we een specifieke uitkering Onderwijsroute. De onderwijsroute is een van leerroutes om in te burgeren. De niet bestede middelen moeten terugbetaald worden aan het rijk. In het bestuurlijk akkoord m.b.t. opvang van asielzoekers is afgesproken dat het kabinet voldoende financiële middelen beschikbaar stelt voor integratie. A.g.v. een hogere instroom van inburgeraars hebben gemeente extra financiële middelen ontvangen via de algemene uitkering. Deze middelen VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

hebben we gereserveerd voor het doel waarvoor ze beschikbaar zijn gesteld. Deze middelen hebben we echter niet besteed. Opvang Oekraïne Voor de diverse locaties noodopvang Oekraïners ontvangen we een normbedrag van € 83 per beschikbaar bed in een opvanglocatie. Daarnaast ontvangen we een volledige vergoeding voor de verbouwing van de locatie Tramplein Nistelrode. De ontvangen rijksvergoeding is € 2,7 mln hoger dan de werkelijke locatiekosten. In dit overschot is geen rekening gehouden met de inzet van de ambtelijke organisatie. Dit overschot hebben we gereserveerd in een bestemmingsreserve zoals door uw raad is vastgesteld in de 2de tussentijdse rapportage. De kosten voor de noodopvang aan de Zandkant in Heeswijk-Dinther worden volledig vergoed.

Taakveld 6.2 Wijkteams Voor de doelen van het Integraal Zorgakkoord (IZA) zijn in 4de kwartaal aan centrumgemeente Den Bosch rijksmiddelen beschikbaar gesteld. Om terugbetaling van deze rijksmiddelen te voorkomen hebben de regiogemeenten voornamelijk bestaande taken gefinancierd met deze middelen wat leidt tot een overschot in de jaarrekening van afgerond € 253.000

Taakveld 6.3 Inkomensregelingen In de decembercirculaire 2023 hebben we de laatste tranche ontvangen voor dekking van de kosten van de energietoeslag ad € 865.000. Deze hebben we niet meer kunnen verwerken in de raming waardoor dit op het budget minimabeleid tot een overschrijding leidt. Daarnaast hebben we via de algemene uitkering nog een bedrag ontvangen van € 90.703,- voor dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden en flankerend beleid energiearmoede. De uitgaven zullen echter pas in 2024 plaats gaan vinden.

Taakveld 6.7 Jeugdhulp De uitgaven voor de specialistische jeugdzorg zijn dit jaar substantieel hoger dan voorgaande jaren. Het gaat hier uitsluitend om jeugdhulp die we sinds 1-1-2022 inkopen via de pxqsystematiek, dus de uitvoeringskosten van ONS Welzijn of andere preventieve jeugdhulp zoals de Praktijkondersteuning GGZ vallen hier buiten. Er zijn meerdere oorzaken waardoor de kosten zo zijn gestegen, namelijk meer jeugdigen die jeugdzorg nodig hebben, jeugdigen blijven langer in zorg (problematiek is ernstiger) en ook een belangrijke oorzaak is de stijging van de tarieven. Tot slot hebben we dit jaar een paar kinderen waarvoor we erg hoge zorgkosten maken, dit gaat om een enkele geval om meer dan € 200.000,- per jeugdige. In de Tussentijdse rapportages 2023 hebben we al diverse bijstellingen gedaan o.b.v. extrapolatie van de inmiddels gerealiseerde kosten gedurende het boekjaar. De definitieve kosten vallen ongeveer € 125.000 hoger uit dan begroot.

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Regionaal is een paar jaar geleden door alle gemeenten budget ingelegd voor de transformatie van de jeugdzorg. Dit project loopt over meerdere jaren. Uw raad zal een voorstel gedaan worden om het overschot van € 100.300,- over te hevelen naar 2024.

Taakveld 7.1 Volksgezondheid Voor de doelen van het Integraal Zorgakkoord (IZA) zijn in 4de kwartaal aan centrumgemeente Den Bosch rijksmiddelen beschikbaar gesteld. Om terugbetaling van deze rijksmiddelen te voorkomen hebben de regiogemeenten vnl. bestaande taken gefinancierd met deze middelen wat leidt tot een overschot in de jaarrekening van afgerond € 253.00

Taakveld 0.10 Mutatie reserves De ontvangen rijksvergoeding voor Oekraïne is € 2,7 miljoen hoger dan de werkelijke locatiekosten. In dit overschot is geen rekening gehouden met de inzet van de ambtelijke organisatie. Dit overschot hebben we gereserveerd in een bestemmingsreserve zoals door uw raad is vastgesteld in de 2de tussentijdse rapportage.

Ontwikkeling reserve transities (sociaal domein) In de jaarrekening 2022 rapporteerden wij uw raad dat ultimo 2022 de stand van de reserve Transities (sociaal domein) € 13.988.494,-. was. Ultimo 2023 is de stand van deze reserve € 12.003.310,-. Dit saldo is enerzijds ontstaan door een onttrekking van € 2.301.892,- en anderzijds door een toevoeging van € 316.708,-.

Toelichting toevoegingen De toevoegingen zijn het gevolg van: Toevoeging ten gunste van de reserve Transities

Bedrag

Restitutie van centrumgemeente Oss als gevolg van opgebouwde reserve € middelen beschermd wonen o.b.v. afspraken bij vaststelling regionale ontwikkelagenda. Met deze middelen worden de lokale gemeenten in staat gesteld de basis voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid op orde te brengen

316.708

Totaal

316.708

€

Toelichting onttrekkingen De reserve is ingezet voor: Uitgaven ten laste van reserve Transities

Bedrag

Bijstelling budgetten sociaal domein (huish. Hulp, begeleiding, jeugdzorg

€

1.555.606

Energietoeslag voor inwoners met een laag inkomen – verhoging naar 130% van het sociaal minimum

€

361.542

Vervanging duo-fietsen en carry-cab

€

13.567

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Uitgaven ten laste van reserve Transities

Bedrag

Transformatie jeugdzorg

€

26.617

Inhuur tijdelijke capaciteit (wmo-consulenten, beschermd wonen, gezondheidsbeleid

€

289.598

Evaluatie de Wegwijzer

€

5.328

Opstellen meerjaren onderhoudsplannen culturele centra t.b.v. notitie beleidsuitgangspunten Sociale Culturele Centra in Bernheze

€

12.270

Implementatie AVE

€

21.355

Uitvoering plan van aanpak eenzaamheid

€

1.849

Stimuleringsbudget burgerinitiatieven

€

14.160

Totaal

€

2.301.892

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Programma 3: Klimaatbestendig, biodivers en circulair Het klimaat verandert. De snelheid en hevigheid van deze verandering neemt in de aankomende jaren verder toe. De verwachtingen vanuit het Rijk en de regio zullen ook toenemen. We onderzoeken de komende jaren wat er nodig is om onze verantwoordelijkheid op gepaste wijze te kunnen nemen. In het kader van duurzaamheid moeten we op een andere manier onze huizen bouwen: beter bestand tegen extreme weersomstandigheden, zonder gasaansluiting en gebouwd met duurzame materialen en bouwmethoden. Er ligt een opdracht om zuiniger om te gaan met energie en duurzame energie op te wekken. Hierbij komen weer andere fysieke, ruimtelijke en sociale vragen op ons af, zoals de plaatsing van windturbines of zonneparken. En tevens: hoe gaan we om met de hoge kosten van de energietransitie en toenemende energiearmoede? De impact van de klimaatverandering, die mondiaal nu op de agenda staat, voelen we uiteraard ook lokaal en is complex en ingrijpend. Waar mogelijk faciliteren wij een andere manieren van ondernemen door agrariërs. Ook kijken wij naar onze eigen openbare ruimte en de tuinen van onze inwoners die sterk versteend zijn. Wateropvang, hitte en droogte wordt een steeds groter vraagstuk.

Hoe voeren we water af als het in groten getale valt? En tegelijkertijd: hoe houden we het langer vast wanneer periodes van droogte aanbreken? De biodiversiteit loopt mondiaal terug. Aangezien insecten onze voedselgewassen bestuiven is dat een probleem dat nog veel verder reikt dan alleen het verliezen van de intrinsieke waarden van natuur. De vraag naar grondstoffen neemt wereldwijd toe. Circulariteit is een manier om vorm en inhoud te geven aan deze uitdaging. Dit vraagt om zuiniger en slimmer om te gaan met grondstoffen, producten en diensten en het maken van keuzes als het gaat om ons afvalbeleid.

Wat hebben we bereikt -

605 huishoudens zijn geholpen bij het verlagen van de energierekening met de aanpak van energiearmoede (klusbus en energiecoaches) Klimaatadaptieve inrichting en gebruik van onze openbare ruimte in Bernheze We hebben bijgedragen aan de biodiversiteit door mee te doen aan een aantal subsidieregelingen, zoals Erven Plus en Stimuleringsregeling Landschap Aan het team is een beleidsmedewerker duurzame leefomgeving toegevoegd.

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Wat hebben we daarvoor gedaan Klimaatadaptieve inrichting en gebruik van onze openbare ruimte in Bernheze In 2023 zijn op diverse locaties in onze gemeente nieuwe bomen gepland om hittestress tegen te gaan, en is schoon regenwater afgekoppeld om verdroging tegen te gaan, maar ook om wateroverlast te voorkomen. Ook zijn er werkzaamheden voorbereid om groenperken en bestaande wadi's klimaatadaptiever in te richten, met meer struiken en beplanting.

Verminderen van de hittestress In het Groenstructuurplan, vastgesteld in december 2023, zijn kaarten opgenomen die laten zien waar de grootste behoefte is aan koelteplekken en gebruiksgroen. Deze helpen om gericht te werken aan vergroening op de plekken waar deze het hardst nodig is. In het groenstructuurplan is ook een groennorm opgenomen die gaat gelden voor zowel in- als uitbreidingswijken. In 2023 zijn in drie dorpskernen Heeswijk-Dinther, Heesch en Nistelrode, klimaatplannen opgesteld samen met de ondernemers om te vergroenen in de centra. Dit om wateroverlast, maar ook hittestress tegen te gaan. Uitvoering in 2024.

Voorkomen wateroverlast We werkten in 2023 samen met buurgemeenten, waterschap (Watersamenwerking As50+) en RNOB om wateroverlast in stedelijk gebied te voorkomen en afvalwater op een doelmatige en efficiënte manier in te zamelen, te transporteren en te zuiveren. In 2023 zijn via de klimaatatlas (www.as50.klimaatatlas.net) kwetsbare locaties en panden in beeld gebracht. Ook voor de woningbouwcorporaties is dit in 2023 gedaan in het kader van het duurzaamheidsakkoord. Op basis dan de locaties is een prioritering aangebracht, en kunnen maatregelen in 2024 uitgevoerd worden in de openbare ruimte. Eerst via de Impulsregeling klimaatadaptatie, waarvoor Bernheze wederom in 2023 subsidie heeft ontvangen, en daarna structureel op basis van projecten die we opnemen in het Operationeel programma Riolering, onderdeel van het Gemeentelijk Rioleringsplan 2020 t/m 2023. Een 50% versie is in december 2023 opgesteld. Er is weer een deel van het regenwater in de Traverse van Heeswijk-Dinther afgekoppeld. Dit water gaat niet meer naar de rioolwaterzuivering. Door afkoppeling vind er ook minder wateroverlast plaats. Daarnaast zijn op enkele locaties in de dorpskernen op een relatief eenvoudige manier schoon regenwater afgekoppeld om te versnellen.

Voorkomen overstromingen Wij hebben ook in 2023 actief deelgenomen aan het Regio Deal Project “Puzzelen met Ruimte”/ Gebieds Gerichte Aanpak in het stroomgebied van de Aa. In 2023 hebben we met Waterschap Aa en Maas samen gewerkt om maatregelen te nemen om overstromingen uit het regionale watersysteem van de rivier de Aa te voorkomen. Het Waterschap heeft hierin de lead, maar VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

vanwege de vele ontwikkelingen in het buitengebied blijven we opgaven combineren en pakken we kansen om werk met werk te maken.

Tegengaan droogte Met Waterschap Aa en Maas, en Brabant Water werken we samen om maatregelen te nemen om droogte in onze gemeente te voorkomen. Het Waterschap heeft ook hierin de lead en combineren we vanwege de vele ontwikkelingen in het buitengebied de opgaven en pakken we kansen om werk met werk te maken. Als gemeente ligt onze invloedssfeer i.r.t. droogtebestrijding met name in het stedelijk gebied. In ons stedelijk gebied zorgen wij voor vergroening en afkoppeling van schoon regenwater, en infiltratievoorzieningen. Wij kunnen er zo voor zorgen dat daar meer water inzijgt in de bodem en wij vinden het onze verantwoordelijkheid om daar actief aan bij te dragen.

Natuurgebieden versterken en verbinden In 2023 hebben we een start gemaakt met de bosbeheervisie door met onze partners in het buitengebied en buurgemeente Maashorst af te stemmen wat wensen en ambities zijn. Naar de droge ecologische verbindingszone (EVZ) 't Grolder is een onderzoek uitgevoerd en een eerste overleg met de provincie hierover heeft plaatsgevonden. Doel hiervan is deze EVZ hoger geprioriteerd te krijgen bij de provincie zodat deze ook open staat voor subsidie. Waterschap en gemeenten hebben samen gewerkt aan de natte EVZ Groote Wetering waar een deel tussen de Vinkelse Molen en de Loosbroeksestraat is ingericht.

Openbaar groen biodiverser inrichten en beheren Het Groenstructuurplan is in december 2023 vastgesteld. Met de groenbeheerplannen is een start gemaakt. Hierin verwerken we de mogelijkheden om biodiverser te werken.

Duurzaam verpachten van onze landbouwgronden Veel van onze landbouwgronden hebben we afgelopen jaar op duurzame wijze verpacht door onder andere bloemrijke randen verplicht te stellen, het gebruik van bestrijdingsmiddelen te reguleren en door teeltsturing. Door het Didam-arrest hebben we gewerkt bij inschrijving en had iedereen de kans zelf zijn inschrijfprijs te bepalen, rekening houdend met de voorwaarden die werden gesteld. Al onze gronden zijn verpacht en de gestelde maatregelen hebben nauwelijks geleid tot opbrengstderving.

Besparen op energieverbruik In 2023 hebben we uitvoering gegeven aan de aanpak van energiearmoede door de inzet van de regionale klusbus, vrijwillige energiecoaches en een witgoedregeling. De klusbus heeft in 2023 537 huishoudens bezocht en heeft ruim 4.900 kleine energiebesparende maatregelen geïnstalleerd. In Q1 van 2023 zijn in samenwerking met energiecooperatie BECO 10 vrijwilligers opgeleid tot energiecoach. In Q2 zijn de energiecoaches gestart met het voeren van coachgesprekken. De energiecoaches hebben in 2023 80 huishoudens bezocht waarvan 44 huishoudens gebruik hebben gemaakt van de witgoedregeling. VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Opwekken van duurzame energie Eind 2022 hebben drie initiatieven voor grootschalige zonneparken een positief principebesluit ontvangen. Dit jaar is de ruimte genomen om de initiatieven verder uit te werken voor de vergunningaanvraag. Er zijn informatiebijeenkomsten georganiseerd en met energiecooperatie BECO is de samenwerking opgezocht voor het invullen van het lokaal eigendom

Overgaan naar een aardgasvrije warmtevoorziening Als onderdeel van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) is in 2023 een gemeentelijke isolatieaanpak vormgegeven. De subsidieregeling is hiertoe tweemaal succesvol aangevraagd. De gemeentelijke isolatieaanpak is in 2023 volledig voorbereid (aanbesteding, communicatie, vaststellen uitvoeringsregels, etc.) en gaat van start in januari 2024

Circulaire economie In de voorbereiding van het “Van afval naar grondstoffenplan” wordt circulariteit van stoffen meegewogen. In 2050 hebben we een circulaire economie. In 2023 zijn we gestart met de oriëntatie op een visie en uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2050. Deze visie is in 2024/2025 gepland.

Verminderen huishoudelijk restafval In 2023 zijn we gestart met het van afval naar grondstoffenbeleidsplan op te stellen. Doel van dit beleid is om het restafval terug te dringen en de afvalscheiding te verbeteren. Het beleid wordt in 2024 ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraad. Daarnaast communiceren we regelmatig om de bewustwording van inwoners te vergroten en de afvalscheiding te verbeteren.

Stimuleren hergebruik materialen en grondstoffen Binnen de GWW sector is al veel geregeld op het gebied van hergebruik van materialen en grondstoffen. Voorbeelden hiervan zijn: •

Circa 50% van het nieuwe asfalt bestaat uit opgebroken asfalt

•

Als fundering van wegen gebruiken we menggranulaat (gebroken metselwerk en bestratingsmateriaal) waarmee we besparen op zand

In nieuw bestratingsmateriaal van beton wordt er vanuit de leveranciers circa 15% secundaire bouwstof gebruikt bestaande uit opgebroken betonproducten Wij kiezen er bewust voor om bij hergebruik van materialen en grondstoffen geen hogere eisen te stellen dan de leveranciers adviseren in verband met de garantiestelling van de producten. •

Verbeteren van lucht-, bodem- en waterkwaliteit We hebben actief meegewerkt aan het meetproject bij combiluchtwassers van de provincie in samenwerking met de WUR. De metingen zijn eind 2023 gestart en lopen nog heel 2024 door. Begin 2023 is ook een mobiel meetstation voor luchtkwaliteit geplaatst in Nistelrode waardoor we meer inzicht gaan krijgen in de lokale luchtkwaliteit. Voor houtstook is geregeld dat als het RIVM een stookalert uitgeeft, deze ook direct wordt verspreid via onze gemeentelijke communicatiekanalen. VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Verbonden partijen Hier geven we weer in hoeverre onze verbonden partijen bijdragen aan het resultaat. De verbonden partijen hebben we ook toegelicht in de paragraaf Verbonden partijen. Omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN) De ODBN voert als verlengd lokaal bestuur wettelijke taken uit op het gebied van milieuadvisering bij vergunningverlening en voert voor Bernheze integraal de WABO-toezichtstaken uit. Daarnaast houdt de ODBN zich bezig met gezamenlijke taken op het gebied van milieucriminaliteit en ketenaanpak rondom asbest en bodemkwaliteit. ODBN voert voor ons een opdracht uit gericht op handhaving van de energiebesparingsverplichting voor de bedrijven die vallen in de categorie midden gebruikers. Dit gebeurt op grond van bepalingen in de wet Milieubeheer.

Jaar realisatie

Referentie

Bernheze

Omvang huishoudelijk afval (restafval) (kg/inwoner)

2019 2020 2021 2022

135 138 133 120

68 Geen data 75 Geen data

Hernieuwbare elektriciteit (%)1

2019 2020 2021

25,2 Geen data Geen data

10,7 19,0 27,8

1) Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa

Wat heeft het gekost Taakveld 7.2 RIOLERING 7.3 AFVAL 7.4 MILIEUBEHEER 0.10 MUTATIE RESERVES Totaal

Primitieve begroting 2.118.215 2.951.595 1.693.180 5.814 6.768.804

Begroot na wijzigingen 2.041.777 3.495.260 2.820.911 120.000 8.477.948

Werkelijk Lasten 2.093.509 3.470.823 2.331.499 189.767 8.085.598

Primitieve begroting 2.614.616 3.517.028 6.692 21.073 6.159.409

Begroot na wijzigingen 2.539.908 3.528.746 348.740 1.043.137 7.460.531

Werkelijk baten 2.578.736 3.398.737 375.744 850.992 7.204.209

Financiële toelichting Algemeen Alle programma’s van 1 tot en met 7 bestaan uit diverse taakvelden, welke op hun beurt weer VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

bestaan uit verschillende kostenplaatsen. We voorzien de taakvelden van een financiële toelichting als hier een bepaalde mate van afwijking is ontstaan tussen geraamd na wijziging 2023 en werkelijk 2023. Indien het taakveld een afwijking heeft van meer dan € 50.000 geven wij een financiële toelichting, waarbij ook wordt ingezoomd op de kostenplaatsen die deel uit maken van het betreffende taakveld. 7.2 RIOLERING 7.3 AFVAL 7.4 MILIEUBEHEER

Taakveld

0.10 MUTATIE RESERVES 3 KLIMAATBESTENDIG, BIODIVERS EN CIRCULAIRE - Totaal

Lasten 51.732 -24.437 -489.412 69.767 -392.350

Baten -38.828 130.009 -27.004 192.145 256.322

Totaal 12.905 105.572 -516.416 261.911 -136.028

Taakveld 7.3 Afval In 2023 is € 20,- per huisaansluiting van het vastrecht van de afvalstoffenheffing teruggegeven. Dat was niet begroot (€ 246.000). De kosten voor de afvalverwerking vielen iets hoger uit dan begroot. De baten van de milieustraat zijn hoger dan begroot en de verwerkingskosten zijn in werkelijkheid lager dan begroot doordat er minder kilo's hout, puin, wit- en bruingoed, glas etc verwerkt zijn. De opbrengsten van Van Munster zijn niet in de begroting opgenomen. De openbare prullenbakkenvergoeding is geboekt in 2023 Dit loopt via de afvalreserve.

Taakveld 7.4 Milieubeheer Milieutaak De verwachtingen op basis van het werkprogramma 2023 zijn niet gerealiseerd. Dit is onder andere te verklaren doordat de Omgevingswet in 2023 niet in werking getreden is (waar in de begroting wel rekening mee gehouden was). Verder zijn aan bodemtaken (meldingen en toezicht) minder uren besteed dan verwacht. Ook is er minder uur geschreven op geprogrammeerd toezicht. De uren voor intake en verzending zijn daardoor lager dan begroot. Daarnaast zijn er verschillende VTH-vacatures bij de ODBN, waarvoor het werven van (ervaren) krachten lastig is. Dit samen betekent dat ongeveer 1.700 uur minder is afgenomen bij de ODBN. Als laatste is noemenswaardig dat verhoudingsgewijs meer bestede uren toegerekend zijn aan de grondexploitatie, wat extra dekking oplevert. In 2024 wordt er voor Bernheze gewerkt aan meer aandacht/bekendheid voor bodemrisico’s. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet zijn de bevoegdheden hiervoor ook grotendeels bij de gemeente komen te liggen. Het niet uitgevoerde geprogrammeerde toezicht in 2023 wordt naar 2024 doorgeschoven. De ODBN heeft verder permanent aandacht voor het werven van nieuwe specialisten.

Vanuit het landelijke Interbestuurlijk programma (IBP) voor versterking van het VTHstelsel loopt er (voor alle omgevingsdiensten) een traject voor om daarin te ondersteunen VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Lokaal klimaatbeleid De onderschrijding bestaat uit 3 posten. Namelijk de duurzame energieagenda 2023, DU klimaatmiddelen en de duurzame energieagenda 2022 . Dit zijn middelen die wij eenmalig van het Rijk hebben ontvangen voor uitvoering van de warmtetransitie. We gaan zuinig met deze middelen om en er zit geen bestedingstermijn aan.

Taakveld 0.1 Mutatie reserves Het grootste onderdeel binnen dit programma, waarvoor de werkelijke onttrekking lager is dan geraamd is Afval € 103.688,-.

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Programma 4: Duurzame landbouw en economie Agrarische bedrijven hebben een bijzondere positie binnen de gemeente Bernheze. Dat is altijd zo geweest en dat blijft ook in de toekomst zo. Het toekomstperspectief voor veel agrarische ondernemers verandert onder invloed van steeds strenger wordende regelgeving. Zij moeten op zoek gaan naar nieuwe kansrijke businessmodellen. Tegelijkertijd heeft de landbouw een belangrijke opgave bij het realiseren van een duurzame en gezonde leefomgeving voor onze inwoners. Leegstand van agrarische bebouwing (VAB’s) is onwenselijk. De kwaliteit van het landschap staat daarmee onder druk en ondermijnende activiteiten liggen op de loer. Om juist samen met onze agrarische ondernemers oplossingen te bedenken, hebben we het programma ‘Transitie Landbouw’ opgezet. De transitie van de landbouw is complex. Er komen veel vraagstukken bij elkaar. Het is belangrijk dat we deze vraagstukken zo weten te verbinden dat we tot een duurzame, economische ontwikkeling in Bernheze komen. Ook is het belangrijk dat we in onze aanpak voldoende aandacht hebben voor de sociale impact van de transitie van ons buitengebied. Vanuit zowel de provincie als het Rijk wordt gestuurd op de transitie van landbouw. Er zijn vele initiatieven en vele belanghebbenden.

De transitie van landbouw kan alleen slagen als alle partijen elkaar goed weten te vinden en als partners samen optrekken om een nieuwe toekomst te creëren voor een vitaal buitengebied en voor de agrariërs. Naast landbouw is bedrijvigheid en de daaraan gekoppelde werkgelegenheid van groot belang voor een vitale en duurzame economie. We willen binnen onze gemeente meer verbinding leggen tussen het binnen- en het buitengebied en tussen de ondernemers onderling. We werken verder aan meer ruimte om te kunnen ondernemen maar gaan daarnaast focus aanbrengen op de kwaliteit van het ondernemerschap en de gebieden om ze te versterken. Daarin nemen we kansen om grote maatschappelijke opgaven te realiseren mee. Dan hebben we het over o.a. het vergroenen en het ontstenen van de centra zodat het aantrekkelijker en klimaatadaptiever wordt en waar mensen prettiger en langer kunnen verblijven. En de opgave om iedereen mee te laten doen op een meer inclusieve arbeidsmarkt.

Wat hebben we bereikt -

Onze agrarische ondernemers faciliteren bij de transitie in de landbouw; Het waarborgen van de leefbaarheid in het buitengebied; Het waarborgen van de (ruimtelijke) kwaliteit in het buitengebied; Een sterk economisch buitengebied; Een vitale en duurzame economie en arbeidsmarkt Het programmateam transitie landbouw is dit jaar versterkt met een extra projectleider die samen met de bedrijfscontactfunctionaris directe contacten onderhoud met initiatiefnemers. VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Vanuit een Ja mits houding wordt samen met de ondernemer onderzocht welke kansen er liggen binnen de bestaande regelgeving en met het oog op de ontwikkelrichting van de omgevingsvisie. De vervolgstap is vaak een principeverzoek waarmee de ondernemer in het reguliere traject van de intake en omgevingstafel komt. Door mee te denken aan de voorkant wordt het initiatief vaak kansrijker, danwel wordt voorkomen dat een ondernemer op een niet kansrijk spoor zit. De samenwerking met economie zorgt ervoor dat ondernemers die willen ondernemen gezien en gehoord worden. De integrale samenwerking met ruimtelijke ordening maar ook met beleidsdisciplines mobiliteit, milieu, groen, recreatie maar ook sociaal domein zorgt ervoor dat bij landbouwtransities in het buitengebied aspecten zoals leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit onderdeel zijn van de afweging.

Wat hebben we daarvoor gedaan Agrarische ondernemers faciliteren bij de transitie in de landbouw Het programmateam is naast de projectleider dit jaar ook uitgebreid en bestaat nu uit 5 personen: programmamanager, beleidsadviseur, planologisch adviseur, projectleider en beleidsadviseur milieu. Het programma wordt herijkt om effectiever de agrarische ondernemers te kunnen faciliteren. De projectleider is samen met de bedrijfscontactpersoon het eerste aanspreekpunt voor de ondernemer. De verbinding intern wordt door hen gelegd met RO en VTHV. De planoloog faciliteert de initiatiefnemers zodra het vraagstuk meer begeleiding nodig heeft. Zo worden ondernemers ondersteund met bijvoorbeeld VAB impuls of Ruimte voor Ruimte regelingen. Bij specifieke vergunningsvragen adviseert de milieuadviseur. Omdat er in het buitengebied veel gaat spelen (denk aan BPLG) zet het programma zich ook in om deze doelstellingen te vertalen naar de eigen gemeente. Daarmee ook duidelijk te bieden aan de ondernemers. In 2023 hebben de projectleiders en gebiedsregisseurs via keukentafel gesprekken contact gehad met initiatiefnemers (agrariërs) in het buitengebied van Bernheze. In een tweetal gebieden zijn er in het kader van de regiodeal stallenaanpak kleine gebiedsprocessen gestart die hebben geleid tot een transitieopgave op dit locaties.

Voorbeeld is Nobisweg/Hommelsdijk waar nu een woningbouwprojectontwikkeling wordt gestart. En nabij Nistelrode(loosbroekseweg/kantje) waar in overleg met meerdere initiatiefnemers een plan is ontwikkeld voor een lokale transitie op die plek(stoppen/veranderen). De initiatiefnemers zullen zelf een principeverzoek indienen. Een groot aantal casussen zijn nog in bespreking en dat wordt vastgelegd in een nieuw instrument(GIStool). Deze tool geeft inzicht waar de kansen liggen voor uitbreiding, verplaatsing of verandering. Bij de gesprekken wordt ook de provincie of waterschap betrokken indien dit nodig is. Deze lopende zaken gaan verder in 2024. In het Aa-dal lopen twee transitieprojecten in het kader van de Gebiedsgerichte aanpak in samenwerking met het waterschap. In beide projecten worden stappen gezet in de planontwikkeling en onderhandelingen met de agrariërs in de extensiveringsopgave. Dit zijn vele kleine casussen waar veel tijd en energie in gaat en de verwachting is dat in 2024 weer verder vooruitgang wordt geboekt. Het is een nieuwe manier van werken waarvan de leerpunten worden meegenomen naar nieuwe gebiedsprocessen waar transitieopgaven liggen. VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Het waarborgen van de leefbaarheid in het buitengebied De integrale samenwerking met ruimtelijke ordening maar ook met beleidsdisciplines mobiliteit, milieu, groen, recreatie maar ook sociaal domein zorgt ervoor dat bij landbouwtransities in het buitengebied aspecten zoals leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit onderdeel zijn van de afweging. Het programma transitie landbouw werkt nauw samen met de programma's groene structuren en water. Daarnaast is er contact met het sociaaldomein en worden we betrokken bij het signaaloverleg. In 2023 is vooral gewerkt aan integrale samenwerking van de verschillende disciplines door bij te dragen aan bijvoorbeeld de ontwikkeling van het plan groene structuren en de mobiliteitsvisie. In de eerder genoemde gebiedsprocessen(pilots en GGA AA-dal) wordt de leefbaarheidsverbetering als randvoorwaarden genomen voor de ontwikkeling in het gebied. Tot slot is in 2023 een start gemaakt met de ontwikkeling van een afweegkader voor de besteding van Ruimte voor Ruimte gelden die bedoeld zijn voor investering in de verbetering van de kwaliteit en leefbaarheid van het buitengebied.

Het waarborgen van de (ruimtelijke) kwaliteit in het buitengebied De integrale samenwerking met ruimtelijke ordening maar ook met beleidsdisciplines mobiliteit, milieu, groen, recreatie maar ook sociaal domein zorgt ervoor dat bij landbouwtransities in het buitengebied aspecten zoals leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit onderdeel zijn van de afweging. Het programma transitie landbouw werkt nauw samen met de programma's groene structuren en water. De ruimtelijke kwaliteit van het buitengebied wordt als randvoorwaarde meegenomen in de gebiedsprocessen die worden uitgevoerd in het kader van de transitie landbouw

Een sterk economisch buitengebied Het kansenbeleid of wel het handelingsperspectief buitengebied vormt een belangrijke beleidsontwikkeling waarmee we dit jaar zijn gestart. Dit heeft enige vertraging opgelopen door onderbezetting van het programmateam. Echter het traject is weer opgepakt door de nieuwe beleidsadviseur buitengebied en wordt een belangrijk speerpunt voor komend jaar. De omgevingsvisie vormt een belangrijke leidraad. De projectleider die samen met de bedrijfscontactfunctionaris directe contacten onderhoud met initiatiefnemers. Vanuit een Ja mits houding wordt samen met de ondernemer onderzocht welke kansen er liggen binnen de bestaande regelgeving en met het oog op de ontwikkelrichting van de omgevingsvisie. De vervolgstap is vaak een principeverzoek waarmee de ondernemer in het reguliere traject van de intake en omgevingstafel komt. Door mee te denken aan de voorkant wordt het initiatief vaak kansrijker, danwel wordt voorkomen dat een ondernemer op een niet kansrijk spoor zit. De samenwerking met economie zorgt ervoor dat ondernemers die willen ondernemen gezien en gehoord worden. De keukentafelgesprekken die door de projectleiders worden gevoerd met de agrarische ondernemers gaan over het bieden van perspectief aan deze ondernemer. Door te onderzoeken wat de beste oplossing is voor de ondernemer.

Zoals een andere activitieit starten of verplaatsen naar een andere locatie om daar de onderneming te kunnen uitbreiden. VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Een vitale en duurzame economie en arbeidsmarkt In 2020 en 2021 is de economische visie ‘Van meer naar Beter’ en het actieprogramma economische visie vastgesteld. Vervolgens zijn we in 2023, in een economie met (nog steeds) een hoge dynamiek en een groot aantal uitdagingen, aan de slag gegaan met de uitvoering van dit actieprogramma (op een 6-tal pijlers die hieronder worden toegelicht) en de regie houden daarop. Dit heeft wederom geresulteerd in flinke stappen voorwaarts en in een aantal mooie successen. Verder zijn we gestart met de voorbereiding op de actualisatie van de Economische Visie en het actieprogramma waarmee we in 2024 aan de slag gaan. Op het gebied van dienstverlening, verbinden en aanjagen (pijler 1) zijn er positieve resultaten op het gebied van samenwerken met de ondernemers. We zijn steeds vaker en beter zichtbaar, we communiceren meer en werken aan verdere verbetering van de communicatie. Ook is het gelukt om andere beleidsvelden en relevante organisaties een podium te bieden en ze in contact met de ondernemers te brengen. Wat niet onbenoemd mag blijven is dat het diverse keren gelukt is om ondernemers met elkaar in contact te brengen in succesvolle inspiratiesessies op het gebied van innovatie.

Om verder te werken aan ‘vitale en leefbare centra’ hebben we na een eerste impuls in 2022 te hebben gegeven om de centra aantrekkelijker maken door ‘vergroening’ (zie pijler 6; duurzaamheid en klimaatadaptie) in 2023 extra middelen weten te verkrijgen en hebben samen met (lokale) ondernemers de uitvoering van de plannen in 2024 voorbereid. Daarnaast hebben we deelgenomen aan KVO-Winkelcentra en weten mede hierdoor de centra veilig en leefbaar te houden. Verder is het beleid om leegstand tegen te gaan zeer succesvol geweest. We hebben ten tijde van het corona tijdperk maar ook daarna met de gevolgen vanuit de oorlog in Oekraïne, in tegenstelling tot de verwachtingen, de leegstand in de Retail flink weten te beperken en te houden naar een zeer lage leegstand van slechts 3,3%. Bron: Locatus. Om extra aandacht te geven aan het buitengebied en aan de transitie in de agrarische sector heeft de bedrijfscontactfunctionaris een vaste rol hierin gehad voor gesprekken over transformatie naar andere bedrijfsactiviteiten dan agrarische. Daarnaast hebben we de gemeenteraad met (agrarische) ondernemers en Agrifood Capital in contact gebracht via de AFC-radentour (AFC). Verder is er samengewerkt met ‘Brabantse Juweeltjes’ en ‘Visit Brabant’ en zijn de inkomsten uit toeristenbelasting fors gestegen van € 178.000,00 (2021) naar € 267.000 (2022).

Om ruimte te bieden om te ondernemen ontwikkelen we (lokale) bedrijventerreinen. Op ’t Retsel II zijn bijna alle in ’22 verkochte kavels bebouwd en de laatste 2 in ontwikkeling. Er is een onder meer een bedrijfsverzamelgebouw en een CPO (met 6 ondernemers) ontwikkeld. Daarnaast heeft de gemeente aandacht besteed aan de kleinere kernen Vorstenbosch en Loosbroek. We hebben hiervoor een inventarisatie gemaakt voor de (uitbreidings-)behoeft aan bedrijfskavels. Er zijn flinke stappen gemaakt met de (ontwerp)bestemmingsplannen voor Cereslaan-West en ’t Runneke inclusief regionale afstemming RNOB. De verwachting is dat beide plannen, begin 2024, VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

respectievelijk worden vastgesteld en ter inzage worden gelegd. Het verweer op de beroepen van Heesch West wordt medio december 2023 bij de Raad van State ingediend. We hebben gewerkt aan initiatieven voor een nog meer inclusieve arbeidsmarkt. Vanwege positieve ervaringen hebben we opnieuw een bananenmarkt georganiseerd in 2023 waar 70 deelnemers 14 Bernhezer bedrijven hebben bezocht waarbij 4 personen een plaatsing naar werk hebben gevonden. Inzet op PSO blijft succesvol en heeft een groei van 3 naar 10 PSOgecertificeerde bedrijven (2018-2023) in Bernheze opgeleverd. Daarnaast hebben 165 ondernemers uit Bernheze de weg gevonden naar StartersSucces Oss/Bernheze waar zij een intake hebben gedaan, aan een activiteit hebben deelgenomen of een coaching traject hebben gevolgd. Betreft duurzaamheid, klimaatadaptie en toekomstbestendigheid hebben we een vervolg gegeven aan het ‘vergroenen’ van de centra. Met extra middelen die vrij gemaakt zijn, zijn we aan de slag gegaan met offertes en contracten voor de concrete uitvoering in 2024. Daarnaast zijn er in 2023 28 nieuwe publieke laadpalen geplaatst (15 in 2022) en hebben we een inventarisatie gemaakt welke bedrijven moeten voldoen aan de energielabel-C verplichting. Op het gebied van duurzame en toekomstbestendige arbeidsmarkt zijn we met o.a. met PSO-certificering aan de slag Indicator

2018

2020

2022

2024

Cijfer voor mkb-vriendelijkste gemeente

6,1

6,3

-* (6,5)

6,7

20+% (21%)**

- **

8 (8)

10 (10)

Percentage zonnepanelen op bedrijfsdaken Aantal PSO-gecertificeerde bedrijven (PSO: keurmerk/norm voor sociaal ondernemen)

Tekst in geel is streefgetal en in groen daadwerkelijk gerealiseerd. *Er heeft in 2022 geen nieuwe enquete ‘MKB-vriendelijkste gemeente’ plaatsgevonden. De instantie die dit organiseert heeft de vorige editie later uitgevoerd vanwege de coronacrisis en heeft nu aangegeven dat er een nieuwe concept ontwikkeld wordt, deze willen we mogelijk in 2024 gaan gebruiken.. ** indicator niet meer te raadplegen op website (percentage volgens laatste update) en daarnaast heeft de gemeente vanwege de opgetreden netcongestie niet meer verder kunnen inzetten op het stimuleren van meer zon op dak.

Dienstverlening, verbinden en aanjagen: We hebben ons veelvuldig laten zien bij ondernemersorganisaties en hebben proactief meegedaan aan de overleggen. Denk hierbij aan Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO), Centrum Management, Samenwerkende Ondernemersverenigingen Bernheze (SOB) en veel regionale organisaties en samenwerkingsverbanden. Daarnaast hebben we meerdere thema-avonden, banenmarkten en collegebezoeken georganiseerd o.a. met BIZOP, WSP/PimWerkt en StartersSucces. Daarnaast hebben we succesvol ondernemers uit het MKB en uit de Agrarische Sector weten te verbinden, inspireren en te enthousiasmeren door middel van het organiseren van twee inspiratiesessies (SPARK Maker Zone en Agritechnica) om innovatief werken in hun eigen sector aan te jagen. Regionaal hebben we samen met ondernemers aan initiatieven van RNOB/AFC deelgenomen zoals de RNOB ondernemerstafel, AFC-ontbijtsessie en AFC-radentour. VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Vitale en leefbare centra: We hebben nieuwe commerciële planaanvragen en initiatieven (via intaketafel en omgevingsoverleg) getoetst. Hierdoor landen commerciële ruimtes op de juiste locatie, blijven behouden op plaatsen waar deze gewenst zijn en wordt versnippering, verval en leegstand tegengegaan. Om de centra te vergroenen hebben we vervolgstappen gezet waaronder bijeenkomsten met de werkgroep Gemeente Bernheze, informatieavond met bewoners en vaststelling/uitvoering en begroting (offertes/contracten) van de plannen. Verder hebben we wederom actief deelgenomen aan bijeenkomsten van Centrum Management, OV’s en KVO-Winkelcentrum. Buitengebied: Om de innovaties in de agrarische sector aan te jagen en agrarische ondernemers onderling te verbinden hebben we een inspiratiesessie ‘innovatie in de agrarische sector’ georganiseerd. Daarnaast hebben we ook samen met AgriFood Capital de AFC-radentour georganiseerd. Ook zijn we steeds betrokken bij ingediende initiatieven van ondernemers via de intake- en omgevingstafel waar nieuwe initiatieven worden besproken en getoetst om zo passende bedrijvigheid in het buitengebied mogelijk te maken. De bedrijfscontactfunctionaris biedt extra ondersteuning bij deze trajecten. Verder is er actief samengewerkt aan en met ‘Brabantse Juweeltjes’ en ‘Visit Brabant’ om recreatie en toerisme in Bernheze nog beter op de kaart te zetten.

Bedrijventerreinen: Over bedrijventerrein ‘t Runneke zijn gesprekken met ondernemers en omgeving gevoerd. Er is gewerkt aan diverse varianten van kavelindeling (met meer nieuwe bedrijfslocaties) Er is al met een aantal ondernemers afspraken gemaakt en overeenkomsten opgesteld. Deze worden naar verwachting begin 2024 jaar gesloten. Daarnaast is er gewerkt aan het opstellen van een concept bestemmingsplan op basis van deze variant. De benodigde onderzoeken zijn bijna allemaal uitgevoerd en er heeft regionale afstemming plaatsgevonden. De verwachting is dat het plan begin 2024 ter inzage wordt gelegd. Daarnaast hebben we gewerkt aan het verder uitwerken van het uitgifteprotocol Heesch-West / Cereslaan-West en om de vraag up to date te houden. 2023 heeft in het teken gestaan van het opstellen van verweer tegen de beroepschriften die bij de Raad van State zijn ingediend. De verwachting is dat medio 2024 de beroepen inhoudelijk door de Raad van State behandeld. Verder sluiten we steeds aan bij de drie KVO-overleggen om de bedrijventerreinen leefbaar en veilig te houden. Ook sluiten we aan bij de regionale overleggen ‘Werkgroep Bedrijventerreinen’ en ‘1-Loket’ om regionaal afspraken te maken en bedrijven te laten landen op de juiste locatie (zoals bijvoorbeeld XXL-logistiek).

Arbeidsmarkt: Vanwege het succes in 2022 hebben we opnieuw in samenwerking met WSP/PimWerkt en de ondernemersverenigingen een banenmarkt georganiseerd. Daarnaast hebben we een goed contact onderhouden met Starterssucces Oss/Bernheze die starters en jonge ondernemingen ondersteunen/coachen. In regionaal verband is ook het zzp-boost georganiseerd. Verder hebben we onze samenwerking met PSO Nederland (Prestatieladder Socialer Ondernemen) voortgezet. Er zijn wederom gesprekken gevoerd met diverse ondernemers in Bernheze om ze te ondersteunen (via vouchers) bij het behalen van dit PSO-certificaat. Duurzaamheid – toekomstbestendigheid:. We hebben in regionaal verband de RNOB ondernemerstafel georganiseerd en gewijd aan het thema ‘Duurzame bedrijventerreinen’. VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Daarnaast houden we aandacht bij de planvorming voor het ontwikkelen van nieuwe bedrijventerreinen voor gasloos, voorzien van zonnepanelen en eventueel met groene daken. Gezien we momenteel te maken hebben met het verschijnsel ‘Netcongestie’ is dit een steeds complexere opgave wat ook aandacht vraagt om slimme oplossingen, m.n. voor grote bedrijventerreinen zoals Heesch West. Verder zijn er dit jaar 28 nieuwe publieke laadpalen geplaatst. Naast een impuls voor het verduurzaming van bedrijven zijn we ook druk in de weer geweest om een impuls te geven aan het ‘vergroenen’ van de centra. Dit lees je onder punt ‘Vitale en leefbare centra’. Betreft ‘Duurzame en toekomstbestendige arbeidsmarkt’ zie het vorig punt hierboven.

Verbonden partijen Hier geven we weer in hoeverre onze verbonden partijen bijdragen aan het resultaat. De verbonden partijen hebben we ook toegelicht in de paragraaf Verbonden partijen. Regio Noordoost-Brabant (RNOB) Er zijn uitdagingen die te groot zijn om als gemeente of waterschap alleen aan te gaan. Bijvoorbeeld omdat ze grenzen overschrijden, te ingewikkeld zijn of te duur zijn. Die opgaven vragen om een gezamenlijke aanpak. RNOB is daarvoor het platform. De regio heeft daarvoor een samenwerkingsagenda vastgesteld, van de samenwerkende overheden, zestien gemeenten en twee waterschappen. De agenda focust zich op mobiliteit en ruimte, leefomgeving (onder andere klimaat en energie) en vestigingsklimaat. Onze opgaven vragen om een gezamenlijk handelingsperspectief en een opgavegerichte benadering, waarbij verschillende overheden op wisselende schaalniveaus samenwerken. Ook is de samenwerking met ondernemers en kennisinstellingen hierbij van groot belang. Deze agenda sluit aan op de strategische agenda’s voor de stichting AgriFood Capital en die van Regio Noordoost-Brabant Werkt! (en vice versa). Dit zijn de agenda’s ter versterking van de economische structuur en het innovatievermogen van de regio en de arbeidsmarktaanpak. Heesch West De gemeenschappelijke regeling Heesch West heeft als doel het ontwikkelen van een nieuw regionaal bedrijventerrein.

In een ambitieuze, toekomstgerichte ontwikkeling biedt Heesch West ruimte aan middelgrote tot zeer grootschalige bedrijven, die elders in de regio geen passende huisvesting (meer) vinden. In belangrijke mate zijn dit bedrijven die nu al een regionale binding hebben en zich binnen onze regio willen doorontwikkelen. Heesch West versterkt het vestigingsklimaat voor Noordoost-Brabant door in te spelen op deze specifieke kwaliteiten. Het nieuwe terrein biedt vestigingsmogelijkheden voor nieuwe regionale en (inter)nationale ruimtevragers én biedt uitbreidingsmogelijkheden voor het bedrijfsleven uit onder andere onze gemeente.

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Brabant Water De organisatie richt zich op drinkwatervoorziening in onze regio. Als aandeelhouder kunnen we via de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering aan tafel zitten bij gebruik van delen van ons gebied voor de drinkwater voorziening en de effecten op duurzaamheid en gebruik van onze omgeving.

Jaar realisatie

Referentie

Bernheze

Functiemenging (%)

2019 2020 2021 2022

49,8 49,7 49,7 50,2

48,4 48,2 48,7 49,1

Het aantal vestigingen van bedrijven (aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar)

2019 2020 2021 2022

147,3 153,0 158,8 167,6

146,6 152,9 160,9 173,2

1) De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen.

Wat heeft het gekost Taakveld 3.1 ECONOMISCHE ONTWIKKELING 3.2 FYSIEKE BEDRIJFSINFRASTRUCTUUR 3.3 BEDRIJVENLOKET EN BEDRIJFSREGELINGEN 0.10 MUTATIE RESERVES Totaal

Begroot Begroot Primitieve na Werkelijk Primitieve na Werkelijk begroting wijzigingen Lasten begroting wijzigingen baten 311.731 321.691 326.053 6.256 6.256 5.080 188.204 184.511 106.679 190.595 187.511 102.679 112.620 116.043 136.143 24.884 24.884 23.568 2.391 3.000 4.000 614.946 625.245 568.876 221.735 218.651 135.327

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Taakveld 3.1 ECONOMISCHE ONTWIKKELING 3.2 FYSIEKE BEDRIJFSINFRASTRUCTUUR 3.3 BEDRIJVENLOKET EN BEDRIJFSREGELINGEN 0.10 MUTATIE RESERVES 4 DUURZAME LANDBOUW EN ECONOMIE - Totaal

Lasten 4.362 -77.832 20.100 -3.000 -56.369

Baten 1.176 84.832 1.316 -4.000 83.324

Totaal 5.538 7.000 21.416 -7.000 26.954

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Bernheze&id=ae6328fb-055e-456d-a172-1afb76237b6b