Jaarstukken 2023 gewaarmerkt

Heesch | 4 juni 2024

Jaarrekening 2023 Gemeente Bernheze

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

1

Inhoudsopgave Inhoudsopgave

2

Voorwoord

3

Deel I Jaarverslag: Programmaverantwoording 2023

5

Programma 1: Leefbare kernen

6

Programma 2: Gezonde zorgzame gemeente

15

Programma 3: Klimaatbestendig, biodivers en circulair

33

Programma 4: Duurzame landbouw en economie

40

Programma 5: Weerbare en veilige samenleving

49

Programma 6: Dienstverlening en sterke organisatie

54

Programma 7: Financiën

60

Deel II Jaarverslag: Paragrafen

64

A. Lokale heffingen

65

B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

75

C. Kapitaalgoederen

90

D. Financiering

99

E. Bedrijfsvoering

101

F. Verbonden partijen

113

G. Grondbeleid

126

H. Subsidies

137

I. Wet open overheid (WOO)

142

Deel III: Jaarrekening

143

Rechtmatigheidsverantwoording

144

Balans per 31 december 2023

146

Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling

148

Toelichting op de balans

156

Algemeen financieel beleid

180

SiSa

208

Ensia verklaring (informatieveiligheid)

256

Privacy verklaring

257

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

258

Raadsbesluit

259

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

2

Voorwoord Aan de raad van Bernheze, Hierbij bieden wij u de Jaarrekening over 2023 aan. Hiermee leggen wij verantwoording af over de uitvoering van het beoogde beleid dat is opgenomen in de begroting 2023, de eerste in deze bestuursperiode, die op 10 november 2022 in uw raadsvergadering werd vastgesteld. De begroting en dus ook de verantwoording in de jaarrekening lopen langs de lijnen van de Staat van Bernheze. Vanuit de bedrijfsvoering (algemene dienst) hebben wij 2023 afgesloten met een positief resultaat van € 3.658.193,02. Daarnaast is het resultaat vanuit de bouwgrondexploitaties € 1.659.065,19 (gedeelte vanuit de woningbouwexploitaties € 1.663.065,19 en de exploitaties ten behoeve van bedrijventerreinen -/- € 4.000,00). Samen zorgt dit in 2023 voor een positief resultaat van € 5.317.258,21. Samen Bouwen aan een Veerkrachtig Bernheze vat de focus van het bestuursprogramma op drie kernambities samen: Bouwen, Werken vanuit het gedachtegoed positieve gezondheid en dat Samen doen. Om dit te realiseren gaat aan een toekomst bestendige uitvoering een degelijke voorbereiding vooraf. In 2023 is veel tijd besteed aan inventariseren, analyseren en op basis daarvan plannen maken en besluiten te nemen. De eerste stappen in de uitvoering zijn gezet, de vaart komt er de komende jaren in. Uiteraard heeft Bernheze slagvaardig mee bewogen met urgente nieuwe situaties.

De uit 2022 voortvloeiende Oekraïne-crisis en de daaropvolgende energiecrisis maakten dat we ons als organisatie wendbaar hebben getoond en extra activiteiten hebben uitgevoerd naast onze reguliere taken. In deze jaarstukken kijken we daarom niet alleen terug op de geplande activiteiten, maar ook onze bijdragen om onder andere Oekraïners een veilige plek te bieden en mensen te compenseren voor de hoge energielasten. Leefbare kernen: Het woningaanbod is verbeterd door specifieke afspraken voor elke doelgroep. De omgeving waarin we leven is groen(-er) en m.n. voor fietsers en voetgangers fijner te doorkruisen en in te recreëren. Daarnaast is er belangrijke visie ontwikkeld om klaar te zijn voor de omgevingswet die in 2024 in werking treedt. Gezonde zorgzame gemeente: Er is het Breed Maatschappelijk Beleid vastgesteld dat extra houvast geeft bij toekomstbestendig sociaal domein en dwarsverbanden legt met onder andere omgevingsvisie en Sportakkoord. Praktisch gezien hebben we kunnen stimuleren dat (gezonder) deelnemen aan onze samenleving in werken en in sociaal contact mogelijk is. Klimaatbestendig, biodivers en circulair: De openbare ruimte is verder ingevuld waarbij met het vaststellen van het Groenstructuurplan prioriteiten zijn gesteld om in de toekomst onder andere hittestress, wateroverlast en droogte te verminderen. De vergroening van het centrum helpt daar ook bij.

Meer direct hebben we huishoudens geholpen de impact van de energiecrisis te verminderen. VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

3

Duurzame landbouw en economie: Een begeleidingsteam helpt nu om agrarische ondernemers te faciliteren bij transities. De uitvoering van plannen voor vitale en duurzame economie en arbeidsmarkt helpt het waarborgen van leefbaarheid, (ruimtelijke) kwaliteit en een sterk economisch buitengebied. Weerbare en veilige samenleving: Er zijn dit jaar vooral binnen samenwerkingsverbanden meerjarige plannen ontwikkeld om in de toekomst nog beter te kunnen uitvoeren. Communicatie, bewustwording en direct contact via boa’s heeft in 2023 al bijgedragen aan een gevoel van weerbaarheid en veiligheid. Dienstverlening en sterke organisatie: Met als vertrekpunt het programma Dienstverlening zijn o.a. door digitalisering en procesoptimalisatie, burgerpeilingen, begeleiding van nieuwe medewerkers en initiatieven om personeel vast te houden, stappen gezet om de bedrijfsvoering te ontwikkelen. Financiën: Over 2023 legt het college nadrukkelijk verantwoording af over de rechtmatigheid van handelen. Vanuit de planning en control cyclus is een kadernota tot stand gekomen om meerjarig stevig in de schoenen te kunnen staan, betaalbaarheid te waarborgen en evenwicht en flexibiliteit te behouden. De jaarrekening is een doorslag van de vastgestelde begroting.

Dit verantwoordingsdocument is gecontroleerd door BDO Audit & Assurance B.V., die in 2020 door uw raad is benoemd voor de controle over de boekjaren 2020 tot en met 2023. De jaarstukken bestaan uit drie onderdelen: I: Programmaverantwoording,

II: Paragrafen,

III: Jaarrekening

In de programmaverantwoording onder deel I is opgenomen wat we van het voorgenomen beleid hebben gerealiseerd en wat we aan nieuwe onderdelen in 2023 hebben toegevoegd. Deze verantwoording gaat in op de gemaakte keuzes en de mate waarin we deze hebben waargemaakt. Hierbij beantwoorden we de drie vragen, zoals deze ook in de begroting zijn gesteld, maar dan op basis van uitvoering:

- Wat hebben we bereikt - Wat hebben we daarvoor gedaan - Wat heeft het gekost Bij alle programma’s hebben we een analyse van de afwijkingen opgenomen. In deel II zijn de verplichte paragrafen opgenomen. Hierin rapporteren we aan de hand van de uitgangspunten die in de begroting over 2023 waren opgenomen. Deel III betreft de jaarrekening en omvat de balans met uitgebreide toelichting. Hiermee brengen we onze financiële positie per einde 2023 in beeld, zodat hierover een verantwoord oordeel kan worden gegeven. Daarnaast zijn er overzichten van baten en lasten die analyses en toelichtingen integraal mogelijk maken. Het college van burgemeester en wethouders. VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

4

Deel I Jaarverslag: Programmaverantwoording 2023

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

5

Programma 1: Leefbare kernen Bernheze telt vijf kernen: Heesch, Heeswijk-Dinther, Nistelrode, Vorstenbosch en Loosbroek. Het is belangrijk dat onze vijf kernen leefbaar zijn en blijven voor huidige en toekomstige generaties. Dit vraagt om voldoende en goede woningen, een hoogwaardig ingerichte groene woonomgeving die uitnodigt om te ontmoeten, bewegen en recreëren, waar voorzieningen op peil zijn. En dat de kernen goed bereikbaar zijn én blijven met (elektrische) auto’s, fiets en openbaar vervoer. Om onze kernen leefbaar te houden is het van belang dat onze gemeente een plek is waar inwoners goed kunnen leven, waar ze zich verbonden voelen met de kern, andere inwoners ontmoeten en waar nodig voor elkaar zorgen. Dit vraagt om een woonomgeving die schoon, heel, veilig en klimaatbestendig is, met voldoende voorzieningen voor de dagelijkse behoeften. De groene omgeving van Bernheze moet ruimte bieden voor ontspanning en recreatie voor zowel onze inwoners als bezoekers van omliggende dorpen en steden. Voorzieningen, zoals scholen, sportverenigingen en bibliotheken, zijn weliswaar niet onmisbaar voor de leefbaarheid van onze kernen, ze dragen wel in grote mate bij aan het woonplezier. Voorzieningen vormen een belangrijke basis voor een gezonde zorgzame samenleving. Niet iedere voorziening kan in iedere kern aanwezig zijn.

Naast het feit dat verkeersveiligheid sowieso een belangrijk thema is, zijn goede verbindingen van, naar én met die voorzieningen ook in dat kader een belangrijk punt van aandacht.

Wat hebben we bereikt -

Toename van passend en betaalbaar woningaanbod voor alle doelgroepen; Groene leefomgeving die uitnodigt om te wonen, te ontmoeten, bewegen en te recreëren; Voorzieningenniveau en openbare ruimte op niveau; Goede bereikbaarheid van onze kernen, met daarbij extra aandacht voor de verkeersveiligheid,

-

m.n. voor fietsers en voetganger; Kwalitatief goede en aantrekkelijke fiets- en wandelroutes; Aandacht voor ons erfgoed en monumenten; Klaar zijn voor de invoering van de omgevingswet.

Wat hebben we ervoor gedaan Wonen Door blijvende krapte op de woningmarkt en de verwachte toename van huishoudens zijn extra woningen nodig. Om hiertoe te komen hebben we in maart 2023 regionale afspraken gemaakt met buurgemeenten in Noordoost- Brabant en de Provincie. We gaan tot en met 2030 2485 woningen bouwen. Dat zijn er bijna 700 meer dan vorig jaar gepland stonden Toen stond het aantal toe te voegen woningen nog op 1.800. Ook hebben we afgesproken dat we in ieder project 30% sociale huurwoningen gaan toevoegen in plaats van de eerder beoogde 25%. Om dit te bewerkstelligen VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

6

hebben we in juli 2023 prestatieafspraken gemaakt met de woningbouwcorporaties die actief zijn binnen onze gemeentegrenzen. Ondanks dat we bijna 2500 woningen moeten toevoegen zien we dat er veel meer projecten worden aangedragen. Om kritisch te kijken welke woningen aansluiten bij onze woonvisie worden projecten afgewogen of de bouw ervan wenselijk is. Zo voorkomen we dat er enkel dure woningen worden gebouwd of woningen die niet aansluiten bij de doelgroepen binnen onze gemeente. Om de komende jaren nog meer te kunnen sturen op onze woningbouwopgave heeft de raad in december 2023 de doelgroepenverordening vastgesteld waarmee we kunnen waarborgen dat de juiste woningen voor de juiste doelgroepen beschikbaar blijven en daarbij ook voldoen aan de juiste prijzen.

Openbare ruimte & groen We ronden de herinrichting van de Traverse af De herinrichting van de Traverse bestaat uit een vijftal fases: −

Fase 1 Traverse tussen Raadhuisplaza en Abdijstraat

Gereed

−

Fase 2 Traverse tussen komgrens Heeswijk en Abdijstraat

Gereed

−

Fase 3 Traverse tussen Raadhuisplaza en Torenstraat

In uitvoering

−

Fase 4 Traverse tussen Torenstraat en rotonde Hulsakker

Start augustus 2024

−

Fase 5 Hertog Janstraat

Klaar voor participatie

Start van de herinrichting van fase 3 heeft vertraging opgelopen door het niet leverbaar zijn van gebakken bestratingsmateriaal. Inmiddels is de uitvoering hiervan in volle gang. Deze fase is in april 2024 gereed. Fase 4 starten we met de uitvoering in augustus 2024. Niet direct aansluitend aan fase 3. Dit heeft te maken met wegwerkzaamheden in Veghel en Middelrode. Als alles gelijktijdig in uitvoering zou zijn is de gehele route niet bereikbaar voor het openbaar vervoer. In overleg met Arriva, Gemeente Meierijstad (Veghel) en Gemeente Sint Michielsgestel (Middelrode) hebben we dit zo met elkaar afgestemd. We starten met de voorbereiding van het traject Weijen – Laar – Raadhuisplein in Nistelrode Ambtelijk zijn we gestart met de voorbereiding. Er zal gevraagd worden om het krediet beschikbaar te stellen na de uitkomsten van het lopende verkeeronderzoek, waarna het ontwerp- en inspraakproces opgestart zal worden. We verduurzamen de openbare verlichting In 2023 hebben we het resterende deel van de openbare verlichting voorzien van een led armatuur. Hiermee is nagenoeg de gehele openbare verlichting voorzien van een led armaturen. Daarnaast is er een start gemaakt met het aanbrengen van extra verlichting op de voetgangersoversteekplaatsen. Deze werkzaamheden lopen door in 2024.

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

7

Monumenten en Erfgoed Voor het project Bronsschat zijn de volgende onderdelen uitgevoerd: ontwikkelen huisstijl en website, voorbereiding en gedeeltelijke uitvoering onderwijspakket, fietsroute, voorbereidende werkzaamheden (grote) landmark, en voorbereidende werkzaamheden voor de tentoonstelling Onderons. In het kader van het uitvoeringsprogramma Erfgoedvisie is uitvoering gegeven aan het project “Canon Bernheze”, kerkenvisie Bernheze (vastgesteld Q1 2023), subsidieregeling voor gemeentelijke monumenten en is verder gewerkt aan het project koppelkansen erfgoed en transitielandbouw. In dit kader wordt gewerkt aan een gebiedsproces voor Kameren als onderdeel van het GGA-project Aa-dal Noord. In april 2023 heeft de raad verder de nieuwe subsidieregeling voor gemeentelijke monumenten vastgesteld.

Recreatie In 2023 zijn de gebiedsvisies voor natuurgebied De Maashorst en De Hooge Vorssel ontwikkeld en vastgesteld. Daarin is nadrukkelijk ook de bij deze gebieden passende ruimte voor recreatieve ontwikkeling meegenomen. Diverse omvormingen van agrarische naar recreatieve bedrijvigheid zijn planologisch e/o vergunning-technisch mogelijk gemaakt (bijv. camperplaats). En het uitgebreide recreatieve wandel- en fietsroutenetwerk is ook in 2023 up-to-date en in goede staat van onderhoud gehouden.

Voorzieningen op peil In 2023 hebben we op verschillende manieren geïnvesteerd in onze voorzieningen. De meerjarige onderhoudsplannen van Technische voorzieningen sportparken (verlichting en beregening) en Sportvelden (natuurgras en veldomheiningen) zijn opnieuw vastgesteld. Hiermee is goed onderhoud ook voor de komende jaren geborgd. We voerden een onderzoek uit naar de toekomstige capaciteitsbehoefte van onze binnensportaccommodaties. In 2023 zijn we aan de slag gegaan met de verduurzaming van onze gemeentelijke gebouwen. Het doel is te zorgen dat alle gemeentelijke gebouwen in 2024 over energielabel A beschikken. In 2023 hebben we investeringen gedaan bij onder andere de sporthallen 't Vijfeiken, de Zaert, de Overbeek, bij sportzaal Lindershof, Bernrode, MFA 't Dorp in Heesch, Heemschuur Nistelrode en in de gemeentewerf. De werkzaamheden variëren van het plaatsen van LED-verlichting tot het vervangen van oude CV ketels door hybride warmtepompen. Na afronding van alle werkzaamheden eind 2024 laten we nieuwe energie labels opstellen voor de gebouwen. Voor de gemeenschapshuizen vervullen we een aanjaagrol en daarmee zorgen we ervoor dat deze de wettelijk verplichte maatregelen (de Erkende Maatregelen Lijst) kunnen uitvoeren en over minimaal energielabel C beschikken.

We hebben in 2023 gemeenschapshuizen gewezen op bestaande regelingen via een brief die is meegestuurd met de energiecompensatiemaatregel.

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

8

In nauwe samenwerking met de besturen van de gemeenschapshuizen werkten we aan de herijking van het gemeenschapshuizenbeleid. Met begeleiding van PON Telos resulteerde dit eind 2023 in een 80% versie van een nieuw beleid voor sociaal culturele centra (SCC). Met de nieuwe benaming van sociaal culturele centra doen we recht aan de diversiteit aan activiteiten die in de gemeenschapshuizen plaatsvinden. In 2024 verwachten we de vaststelling van de notitie beleidsuitgangspunten Sociaal Culturele Centra, met daarbij inzichtelijk de financiële consequenties van de nieuwe beleidsuitgangspunten. In 2023 hebben we ook een haalbaarheidsonderzoek voor BS Op Weg in Vorstenbosch uitgevoerd. De commissie MZ, de Dorpsraad en het schoolbestuur hebben hun voorkeur uitgesproken voor het scenario vernieuwbouw. Het schoolbestuur en de commissie MZ hebben eind 2023 gevraagd om vaart te maken in de besluitvorming in het te kiezen scenario. De zorgen om snelheid hebben we herkend en hier zijn we actief mee aan de slag gegaan binnen de mogelijkheden die er zijn. Verwachting voor 2024 is dat de voorkeursvariant in 2024 wordt vastgesteld door de raad, het investeringskrediet beschikbaar is én er gestart kan worden met de uitvoering. Medio 2023 gaf Stichting Carmelcollege en het bestuur van Hooghuis Heesch aan te hebben besloten de locatie in Heesch vanaf augustus 2025 te sluiten.

Het aantal leerlingen dat jaarlijks instroomt daalt waardoor het Hooghuis de kwaliteit van het onderwijs nu en in de toekomst niet goed kan borgen. Het besluit van Het Hooghuis heeft voor maatschappelijke en politieke onrust gezorgd. Niet alleen verdwijnt er een voorziening voor voortgezet onderwijs in Bernheze, ook heeft Het Hooghuis Heesch vanwege haar kleinschaligheid een belangrijke rol in het bieden van onderwijs aan leerlingen die meer aandacht en structuur nodig hebben. Wij hebben daarom bij het ministerie voor Primair- en Voortgezet onderwijs aandacht gevraagd voor het behoud van kleinschalig onderwijs in kleine kernen, zoals Heesch. We zijn met het bestuur en de directie van Het Hooghuis in gesprek gegaan om te kijken of we de school konden behouden. We hebben met het samenwerkingsverband voortgezet onderwijs en een geïnteresseerde onderwijsorganisatie gekeken naar alternatieven voor voortgezet onderwijs in Heesch. Beide opties bleken niet haalbaar. De financiële afwikkeling van de sluiting van Het Hooghuis vindt plaats in 2024. In 2024 voeren we ook gesprekken over andere invullingsmogelijkheden, waaronder primair onderwijs, van de locatie Het Hooghuis.

Mobiliteit en verkeersveiligheid Begin 2023 is een begin gemaakt aan de mobiliteitsvisie en het mobiliteitsplan. Via een startnotitie is het plan van aanpak voor het nieuwe mobiliteitsplan in raad behandeld en goedgekeurd. Na de aanbestedingsprocedure is adviesbureau Kragten BV de opdracht gegund en is er van start gegaan met de eerste stap van het proces, het opstellen van de mobiliteitsvisie. Er hebben verschillende werkzaamheden plaatsgevonden. Er zijn een drietal werkateliers georganiseerd voor de volgende partijen: ambtelijke organisatie, belangenorganisaties/partners, gemeenteraad en een groep scholieren van het gymnasium in Bernrode. Naast de werkateliers heeft een online enquête opengestaan voor alle inwoners van Bernheze. Ook zijn er verschillende analyses gedaan op het VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

9

gebied van beleid. Al deze werkzaamheden hebben geleid tot een mobiliteitsvisie die vastgesteld wordt in 2024. Na vaststelling van de mobiliteitsvisie gaan we aan de slag met het opstellen van het mobiliteitsplan. In 2023 is ook gestart met opstellen van de nieuwe parkeernota voor Bernheze, genaamd nota parkeerbeleid. Het bestaande beleid omtrent parkeernormen is verouderd en niet concreet genoeg. Met de nieuwe nota parkeerbeleid spelen we in op de actuele trends en ontwikkelingen met betrekking tot parkeren, vooral bij nieuwbouwprojecten binnen onze gemeente. Het hoofddoel hiervan is het voorkomen van toekomstige discussies over parkeer gerelateerde kwesties. De Nota Parkeerbeleid wordt vastgesteld in 2024. In 2023 heeft de verkeersanalyse Nistelrode een vervolg gekregen, nadat we hier in 2022 mee gestart waren. In juli hebben we de rapportage met conclusies over de verkeersdrukte in Nistelrode gedeeld met de raad en pers. We hebben daarna aanvullend onderzoek gedaan in de vorm van een verkenning naar infrastructurele maatregelen rondom Nistelrode. Deze bevindingen nemen we mee naar 2024 en worden verder uitgewerkt in een integrale SWOT-analyse waar we Nistelrode gaan benaderen vanuit de brede context, en niet alleen vanuit verkeerskundig oogpunt.

Omgevingswet De ontwerp-omgevingsvisie is in 2023 na een zorgvuldig participatietraject met partnerorganisaties, inwoners en ondernemers door de raad vastgesteld en ter inzage gelegd. In drie inwonersbijeenkomsten hebben we gelegenheid gegeven om vragen te stellen over de ontwerp-omgevingsvisie aan het college. Met een nota van zienswijzen bereiden we in 2023 de definitieve besluitvorming voor in Q1 2024. In het project omgevingsplan is in 2023 geoefend in het wijzigen van het omgevingsplan en zijn de voorbereidingen getroffen om organisatorisch en kennisinhoudelijk conform de Omgevingswet te kunnen handelen. Daarnaast zijn een intaketafel en omgevingstafel ingericht en hebben daarmee geoefend, zowel intern als samen met ketenpartners. Bernheze is aangesloten op het landelijke DSO. In de laatste testen bleek dat de basisvoorzieningen goed werken. De eerste toepasbare regels van de bruidsschat zijn in het omgevingsloket geladen. Naast de digitale toegankelijkheid is ook de fysieke toegankelijkheid voor onze inwoners en initiatiefnemers ingericht met een vernieuwd frontoffice-backoffice proces.

Verbonden partijen Hier geven we weer in hoeverre onze verbonden partijen bijdragen aan het resultaat. De verbonden partijen hebben we ook toegelicht in de paragraaf Verbonden partijen.

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

10

Vereniging van eigenaren van gebouw “Plein 1969” Het gebouw wordt o.a. gebruikt voor samenkomsten met maatschappelijk doel. Als medebestuurslid draagt de gemeente bij aan onderhoud en de instandhouding van (het gemeentelijke deel) het gebouw.

Wat heeft het gekost Primitieve begroting 206.594

Begroot na wijzigingen 296.013

Werkelijk Lasten 336.490

Primitieve begroting 337.916

Begroot na wijzigingen 338.436

Werkelijk baten 420.992

4.413.192

4.665.457

4.078.398

296.861

455.145

468.366

-

4.425

4.425

-

-

-

2.808

8.670

8.670

-

-

-

3.4 ECONOMISCHE PROMOTIE

573.429

710.492

634.466

108.156

108.156

102.710

4.2 ONDERWIJSHUISVESTING

1.164.192

1.047.476

985.382

51.355

64.248

132.094

5.2 SPORTACCOMMODATIES

2.334.860

2.759.386

2.404.220

736.162

766.355

856.674

5.4 MUSEA

29.655

25.210

26.779

6.227

6.227

6.228

5.5 CULTUREEL ERFGOED

165.127

301.239

217.059

10.800

10.800

10.800

5.7 OPENBAAR GROEN EN (OPENLUCHT) RECREATIE 6.1 SAMENKRACHT EN BURGERPARTICIPATIE 7.5 BEGRAAFPLAATSEN EN CREMATORIA 8.1 RUIMTE EN LEEFOMGEVING

2.074.479

2.522.096

2.203.428

17.424

139.294

726.266

771.646

1.137.089

1.068.043

301.462

322.614

437.240

101.218

121.530

75.761

108.750

54.750

60.926

1.285.284

2.296.065

2.336.056

266.320

301.652

438.705

8.2 GRONDEXPLOITATIE (NIETBEDRIJVENTERREINEN) 8.3 WONEN EN BOUWEN

9.564.941

7.474.198

4.317.631

12.776.527

9.419.389

6.059.908

1.775.370

1.969.548

1.376.622

1.722.961

1.043.124

1.099.724

0.10 MUTATIE RESERVES Totaal

3.307.237

4.715.353

4.658.942

391.763

5.299.534

4.291.860

27.770.032

30.054.247

24.732.372

17.132.684

18.329.724

15.112.493

Taakveld 0.3 BEHEER OVERIGE GEBOUWEN EN GRONDEN 2.1 VERKEER EN VERVOER 2.2 PARKEREN 2.5 OPENBAAR VERVOER

Financiële toelichting Algemeen Alle programma’s van 1 tot en met 7 bestaan uit diverse taakvelden, welke op hun beurt weer bestaan uit verschillende kostenplaatsen. We voorzien de taakvelden van een financiële toelichting als hier een bepaalde mate van afwijking is ontstaan tussen geraamd na wijziging 2023 en werkelijk 2023. Indien het taakveld een afwijking heeft van meer dan € 50.000 geven wij een financiële toelichting, waarbij ook wordt ingezoomd op de kostenplaatsen die deel uit maken van het betreffende taakveld. Taakveld 0.3 BEHEER OVERIGE GEBOUWEN EN GRONDEN 2.1 VERKEER EN VERVOER 2.2 PARKEREN 2.5 OPENBAAR VERVOER 3.4 ECONOMISCHE PROMOTIE 4.2 ONDERWIJSHUISVESTING 5.2 SPORTACCOMMODATIES 5.4 MUSEA 5.5 CULTUREEL ERFGOED 5.7 OPENBAAR GROEN EN (OPENLUCHT) RECREATIE

Lasten 40.477 -587.059 0 0 -76.026 -62.094 -355.166 1.569 -84.180 -318.668 VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

Baten -82.556 -13.221 0 0 5.446 -67.846 -90.319 -1 0 -586.972

Totaal -42.079 -600.281 0 0 -70.580 -129.940 -445.485 1.567 -84.180 -905.640

11

Taakveld 6.1 SAMENKRACHT EN BURGERPARTICIPATIE 7.5 BEGRAAFPLAATSEN EN CREMATORIA 8.1 RUIMTE EN LEEFOMGEVING 8.2 GRONDEXPLOITATIE (NIET-BEDRIJVENTERREINEN) 8.3 WONEN EN BOUWEN

Lasten -69.046 -45.769 39.991 -3.156.568 -592.926 -56.411 -5.321.877

0.10 MUTATIE RESERVES 1 LEEFBARE KERNEN - Totaal

Baten -114.626 -6.176 -137.053 3.359.481 -56.600 1.007.674 3.217.231

Totaal -183.672 -51.945 -97.062 202.914 -649.526 951.263 -2.104.646

Lasten: Een + saldo betekent dat er meer kosten zijn gemaakt dan geraamd. Een - saldo betekent dat de uitgaven in werkelijkheid lager zijn dan geraamd. Baten: Een + saldo betekent dat er minder inkomsten zijn ontvangen dan geraamd. Een - saldo betekent meer ontvangen inkomsten dan geraamd. Samen zorgt dit voor het saldo per taakveld, waarbij een + bedrag een nadelig saldo is voor het taakveld en een – bedrag een voordelig taakveld saldo

Taakveld 2.1 Verkeer en vervoer Bermen Als gevolg van de lange periode van regen najaar 2023 hebben we voor € 52.000,-- aan geprogrammeerde werken aan de bermen en onverharde wegen uitgesteld. Verkeersplannen De afschrijvingen van 9201006 Traverse Heeswijk-Dinther en 9201022 Haalbaarheidsstudie 4de poot rotonde Retsel zijn nog niet gestart. Openbare verlichting De afschrijvingen van de Verduurzaming OV 2021 - armaturen en Verduurzaming OV 2021 masten zijn nog niet gestart. Wegen De overshijding is hoofdzakelijk te wijten aan: • Meer strooiacties dan geraamd. •

Een aansprakelijkheidstelling met maximaal eigen risico.

• Minder inkomsten vanuit de leges en degeneratievergoedingen vanuit de nutsbrijven. Verder in zijn algemeenheid zijn de personeels- en materiaalkosten veel sterker gestegen dan de door ons toegepaste indexeringen.

Taakveld 3.4 Economische promotie Recreatievisie Het uitvoeringsbudget van de recreatievisie is gefaseerd beschikbaar gesteld over de periode 2017-2019. De besteding liep echter over de periode 2018 t/m 2022. Een aantal projecten is in die periode (mede a.g.v. corona) nog niet uitgevoerd of (deels) anders ingezet. Het hiermee nog niet benutte budget is overgeheveld naar 2024. Met de vaststelling van het uitvoeringsplan 2024 in Q1 besluit het college ook over de besteding van dit restantbudget. Beheer Maashorst

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

12

Het beheerbudget natuurgebied De Maashorst is bepaald o.b.v. gemiddelde afschrijving inclusief vervangingen. Dat betekent dat de uitgaven per jaar kunnen fluctueren. Afgelopen jaar bleken minder uitgaven nodig.

Taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting De onderschrijding is het gevolg van een voordelige renteomslag. Voor de toelichting op de rente omslag verwijzen wij u naar Programma 7 Financiën.

Taakveld 5.2 Sportaccommodaties Waterveld MHC Heesch Bij de ingebruikneming van het waterveld MHC Heesch in september 2023 bleek dat er een lekkage was in het zogenaamde Fieldflow systeem. De aannemer werkt sindsdien, in overleg met de vereniging en de gemeente, aan een oplossing hiervoor. Al met al leidt dit tot een vertraging van de definitieve oplevering. Het veld kan wel gebruikt worden, en dat is ook het geval vanaf de start van het huidige seizoen. De afgelopen winterperiode, waarin er geen trainingen en wedstrijden gepland stonden, zijn herstelwerkzaamheden aan het systeem uitgevoerd. De komende periode moet blijken of deze het gewenste effect hebben. Versnelde verledding sportparken Daarnaast is in december 2023 een budget beschikbaar gesteld voor begeleiding versneld uitvoeren verledding sportparken. Deze vindt plaats in 2024. Sportpark De Hoef Loosbroek Ultimo 2023 is de aanleg van tennispark Loosbroek nog niet gestart, waardoor de beschikbare budgetten nog niet zijn ingezet. De aanleg wordt voorzien in 2024.

Taakveld 5.5 Cultureel erfgoed De onderschrijding op dit taakveld bevat meerdere kleinere posten

Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie Vanuit het voorzichtigheidsbeginsel ramen we geen structurele inkomsten van pacht en huur voor de Wildhorst. In de bestuursrapportages zijn de opbrengsten tot dat moment bijgeraaamd. Inmiddels zijn er nog meer huurders / erfpachters die aan hun verplichtingen hebben voldaan. Dit levert een voordeel van circa € 182.000,-. Daarnaast hebben we circa € 25.000,-- minder uitgegeven aan plankosten. Afschrijvingslasten De post afschrijvingen betreft de volgende 3 bedragen: 1. Kansrijke initiatieven buitengebied 36.362 euro, 2. Vitaal buitengebied / transitie landbouw 91.830 euro en 3. Onvoorzien buitengebied 64.711 euro. De inschatting is dat deze budgetten in 2024 of 2025 aangesproken worden. VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

13

Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Voor de subsidieregeling compensatie energielasten 2022 en 2023 non-profitorganisaties is door de gemeenteraad een budget beschikbaar gesteld van € 250.000,-. Ultimo 2023 was hiervan nog een bedrag beschikbaar van € 126.214,-. Dit budget is nog benodigd voor compensatie van de energielasten 2023, die in 2024 wordt uitgevoerd.

Taakveld 7.5 Begraafplaatsen en crematoria Door de extreme daling in het aantal begravingen, is er in 2023 voor gekozen de tarieven alleen te indexering (dus geen kostendekkende tarieven meer). Dit komt tot uiting door de negatieve dotatie aan de voorziening begraafplaats. Er is een onderzoek gestart naar de toekomst van begraafplaats ’t Loo. Uitkomsten, beleidsmatig en financieel, zullen in 2024-2025 volgen

Taakveld 8.1 Ruimte en leefomgeving Omgevingswet De werkelijke afschrijvingen over OW - opleiden programma, OW - inhuur extern personeel, OW uitvoeren en monitoren omgevingsvisie, OW - opstellen omgevingsvisie en OW - opstellingsplan inclusief MER zijn lager dan begroot.

Taakveld 8.2 Grondexploitatie (Niet-bedrijventerreinen) De activiteiten van de bouwgrondexploitatie worden toegelicht in paragraaf G van deze jaarrekening. Het resultaat is hier eveneens weergegeven.

Taakveld 0.1 Mutatie reserves De grootste onderdelen binnen dit programma, waarvoor de werkelijke onttrekking lager is dan geraamd zijn: Erfgoedvisie (€ 38.488,-), Afschrijving pand Kromstraat (€ 71.084,-), diverse kleine posten met betrekking tot afschrijvingen (€ 84.917,-) Door het naleven van de door het BBV opgelegde POC-methode (Percentage of Completion) in het grondbedrijf en de afsluitingen van complexen is voor € 109.211,- minder winst genomen en voor € 629.223,- meer verlies genomen. Deze worden gedekt door een bijdrage uit de reserve

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

14

Programma 2: Gezonde zorgzame gemeente In Bernheze vinden we het belangrijk dat iedereen kan meedoen, mensen elkaar kennen en zorg dragen voor elkaar. Dit vraagt om een zorgzame en sociale gemeenschap en om veerkrachtige en weerbare inwoners. Om dit te bereiken zetten we onder andere algemene voorzieningen en individuele ondersteuning in voor onze inwoners. Ondanks de sociale en zorgzame gemeenschap zijn er altijd mensen die kwetsbaar zijn en individuele hulp nodig hebben om mee te blijven doen in de samenleving. Voor een zorgzame en sociale gemeenschap zijn een sterk verenigingsleven, (maatwerk-)voorzieningen en inwonersinitiatieven onmisbaar. Ontmoetingsplekken in de buitenlucht, maar ook voorzieningen als een gemeenschapshuis, basisschool, sportaccommodatie, winkel en bibliotheek zorgen ervoor dat de inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Indien nodig kunnen inwoners een beroep doen op ondersteuning via onze toegang Wegwijzer. Onder Wegwijzer is de dienstverlening vanuit de Participatiewet (PW), Jeugdwet (JW), Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en Welzijn verenigd. De impact van de coronacrisis is merkbaar. We zien bijvoorbeeld dat bij verschillende doelgroepen, waaronder jeugd, sprake is van een toegenomen vraag naar begeleiding. We zien kansen in het omarmen van het gedachtegoed van positieve gezondheid.

Positieve gezondheid richt zich op het versterken van de veerkracht van de mensen zelf en het vergroten van hun kwaliteit van leven. We ondersteunen inwoners op diverse leefgebieden zoals het dagelijks functioneren, het meedoen in de samenleving, bieden van zingeving, het verbeteren van het mentaal welbevinden en het bevorderen van een gezonde leefstijl. We bieden hulp bij het vinden van een passende en duurzame werkplek. Zo dragen we bij aan het fundament van een prettig woon- en leefklimaat in Bernheze.

Wat hebben we bereikt -

Meer mensen zijn in gelegenheid gesteld om mee te doen aan onze samenleving door realisatie en uitvoering van diverse regelingen, projecten en pilots. •

Taakstelling huisvesten statushouders nagenoeg gerealiseerd

•

Realisatie Crisis Nood Opvang Oekraïners

•

Inkomensondersteuning en participatie aan de arbeidsmarkt door:   

•

Uitvoering van PIM Werkt en ontwikkeling van PIM-labels Twee nieuwe PSO-gecertificeerde bedrijven binnen Bernheze Gemeente Bernheze heeft hoogste trede op de Prestatieladder Socialer Ondernemen behaald

Realisatie van maatwerktrajecten voor nieuwe Nederlanders om in te burgeren via het Nazorg traject

•

Realisatie pilot ontwikkelgerichte arbeidsmatige dagbesteding met capaciteit voor 20 personen. VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

15

•

Organisatie van een banenmarkt waardoor 4 inwoners werk hebben gekregen

•

Organiseren en uitkeren van energietoeslag voor inkomens tot 130% van het minimum aan 1138 inwoners (stavaza 20/12/23).

•

Organiseren en uitkeren van energiecompensatieregeling voor 19 maatschappelijke verenigingen en instellingen

•

Organiseren van 12 inloop momenten in vijf kernen in het tegengaan van armoede. 190 mensen zijn gesproken en gewezen op de mogelijke ondersteuning vanuit landelijke en lokale regelingen.

•

Realisatie taalklas voor anderstalige leerlingen in het basisonderwijs in basisschool De Kiem te Heesch

•

Uitbreiding van de Taalbrigade als vangnet voor de taalklas.

•

Extra inzet op doorgeleiding naad Voorschoolse Educatie door de GGD

•

Per 2023 hebben we op iedere school:

een GGD arts of verpleegkundige die begeleidt bij ziekteverzuim van leerlingen (basis- en voortgezet onderwijs).  een aansluitfunctionaris van ONS Welzijn die verdere hulp kan verlenen en specialistische jeugdhulp kan inzetten (basis- en voortgezet onderwijs).  Een familiecontactpersoon (basisscholen) Het verenigingsleven in Bernheze is vitaal en wordt gestimuleerd door kunst en culturele uitingen mede via subsidies 

-

• -

Faciliteren van kunstwerk op het middeneiland van de nieuwe rotonde Cereslaan

• Ondersteunen van cultureel verenigingsleven via subsidies Onze ondersteuning is toegankelijker gemaakt door meer outreachend te werken en te investeren in samenwerking en duidelijke kaders. •

Subsidie opbouwwerk ONS Welzijn verhoogd waardoor een vast aanspreekpunt per kern mogelijk is geworden

•

Koersdocument Mensen met psychische kwetsbaarheid is vastgesteld

•

Centrumregeling Wmo Brabant Noordoost Oost is aangepast

•

Beleidskader Wmo 2023-2028 Brabant Noordoost Oost is vastgesteld

•

Verordening maatschappelijk ondersteuning 2024 is door de Raad en nadere regels maatschappelijke ondersteuning zijn door het college vastgesteld. Via de nadere regels is ook invulling gegeven aan de inkomenstoets voor hulp bij huishouden.

•

Vanaf juli 2023 indiceert team Wegwijzer voor bescherm wonen en maatschappelijke opvang (doordecentralisatie vanuit centrum gemeente)

•

Doorlopen van aanbestedingen Wmo-maatwerkvoorzieningen op de thema’s Hulp bij het Huishouden, Regiotaxi en Hulpmiddelen.

•

Nieuwe centrumregeling Jeugd opgesteld.

•

Gestart met een expertteam 18-/18+ ten behoeve van de overgang van jeugdwet naar Wmo.

•

Extra aandacht gevraagd voor de pleegzorg tijdens de week van de Pleegzorg 

Waardering van 15 pleeggezinnen o.a. door bezoek aan een Alpaca boerderij VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

16

-

In 2023 hebben we ingezet op beleidsvorming welke kaders biedt aan het stimuleren van een gezonde leefstijl •

Iedere inwoner kan sporten of bewegen;

•

Inwoners zijn geïnformeerd over een gezonde manier van leven;

•

Integratie gezondheidsbeleid in het Integraal Meerjarenbeleidsplan Sociaal Domein 20232028

Plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord is opgesteld en goedgekeurd waardoor Rijkssubsidie wordt ontvangen voor de ketenaanpakken Sportakkoord, Kansrijke start, Valpreventie, Welzijn op recept, Gezonde leefstijl interventies volwassenen en aanpak overgewicht jeugd voor 2023 en verder. We hebben uitvoering gegeven aan het Mantelzorgplan 2021-2025 welke bijdraagt aan het versterken en borgen van de ondersteuning en waardering van de mantelzorgers

•

-

• -

Het aantal mantelzorgmakelaars is uitgebreid van 2 naar 3

• Mantelzorgwaardering is uitgereikt via ONS Welzijn Met het integraal meerjarenbeleidsplan, de Integrale Toegang Wegwijzer en de kernnetwerken geeft gemeente Bernheze steeds concreter vorm aan de integrale benadering en samenwerking met onze inwoners en partners. •

Het Integraal Meerjarenbeleidsplan Sociaal Domein 2023-2028 is vastgesteld

•

coördinator Integrale toegang Wegwijzer Bernheze is structureel ingevuld

•

Versterken toegankelijkheid van Toegang Wegwijzer door het organiseren van de bijeenkomst Samen Wijzen we de Weg

•

Uitgangspuntennotitie financiering informele structuur sociaal domein (kernnetwerk)

•

Stimuleringsregeling Sociaal Domein.

•

Monumentale status Molukse graven KNIL militairen

Wat hebben we daarvoor gedaan Inclusieve samenleving In december 2023 is door de Raad Het Breed Maatschappelijk Beleid (BMB): een Integraal Meerjarenbeleidsplan Sociaal Domein 2023-2028 vastgesteld. Het Breed Maatschappelijk Beleid heeft de kernambitie veerkracht, zoals geformuleerd in het bestuursakkoord, als uitgangspunt. We gaan uit van de kracht van een sterke gemeenschap en gedeelde verantwoordelijkheid. In dit BMB hebben we de kaders en speerpunten op hoofdlijnen neergelegd om te komen tot een toekomstbestendig sociaal domein, op inhoud en op financiën. Door het integrale karakter leggen we ook dwarsverbanden met de ontwikkelingen op andere beleidsterreinen zoals onder andere vastgesteld in de Omgevingsvisie en het Sportakkoord. In januari 2023 is de functie van gebiedsregisseur, nu genoemd coördinator Integrale toegang Wegwijzer Bernheze, structureel ingevuld. In augustus 2023 is het college en de raad middels een NTI geïnformeerd over de stand van zaken Wegwijzer en het laten vervallen van de evaluatie. De voorgaande evaluatie gaf nog voldoende aanknopingspunten voor doorontwikkeling van Toegang VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

17

Wegwijzer. Ook lieten de uitgevoerde cliëntervaringsmetingen zien dat de inwoners tevreden zijn over de dienstverlening (zowel toegang WMO, ONS welzijn en Meierijstad). We hebben daarom in 2023 ingezet op de behoefte om de toegankelijkheid van Wegwijzer te versterken. Dit hebben we gedaan door de bijeenkomst Samen wijzen wij de weg te organiseren. Het doel van de bijeenkomst was organisaties, verenigingen en instellingen die op een of andere manier samenwerken met Wegwijzer verder kennis te laten maken met Wegwijzer, maar vooral ook met elkaar. We hadden een hele hoge opkomst van meer dan 90 mensen met een mooie diverse vertegenwoordiging van politie, woonconsulenten, mensen uit het onderwijs, de bibliotheek, KBO’s, mantelzorgmakelaars, vluchtelingenwerk en meer. Natuurlijk was er ook een goede vertegenwoordiging van Wegwijzer aanwezig zoals onze Wmo-consulenten, sociaal werkers van ONS welzijn en consulenten van Meierijstad. Door het organiseren van deze bijeenkomst weten onze partners ons beter weten te vinden en wij hen. Dit draagt dan weer bij aan betere dienstverlening aan onze inwoners. In 2023 is de subsidie voor opbouwwerk van ONS welzijn verhoogd (1 fte). Door deze extra subsidie is het opbouwwerk aanwezig en vormt een vast aanspreekpunt in de kern. Met de extra inzet van opbouwwerkers in de kernen hebben we ervoor gezorgd dat: •

Inwoners de weg naar ondersteuning meer weten te vinden en weer ‘meedoen’ in de samenleving, o.a. door fysieke aanwezigheid in de kernen te vergroten met inlooppunten in de gemeenschapshuizen;

•

Samen met inwoners en vrijwilligersorganisaties activiteiten werden geïnitieerd, zoals de Zuinige zomer actie en activiteiten in de Week tegen de eenzaamheid. Ook ondersteunen de opbouwwerkers de verschillende kernnetwerken met het initiëren van verschillende activiteiten. Dit komt ten goede aan actief burgerschap, passend bij de behoeften van inwoners in de kern. Dit draagt bij aan sociale en leefbare kernen;

•

Preventieve inzet is versterkt. Want door het ophalen van signalen van individuele burgers, en het ophalen van situaties in de wijk kan ONS welzijn een collectief aanbod maken.

Twee uitvoeringsregelingen zijn vastgesteld: namelijk •

Uitgangspuntennotitie financiering informele structuur sociaal domein (kernnetwerk)

•

Stimuleringsregeling Sociaal Domein.

De twee uitvoeringsnotities hangen met elkaar samen en dragen bij aan het versterken van het inwonersinitiatief en het zelfredzaam zijn van inwoners. In 2023 hebben we wederom te maken gehad met een hogere taakstelling voor het huisvesten van statushouders. Deze taakstelling hebben we nagenoeg gerealiseerd. De Provincie heeft een maand uitstel gegeven waardoor we de taakstelling in januari 2024 alsnog hebben gerealiseerd. In de eerste helft van 2023 hebben we de taakstelling van 38 behaald. Voor de tweede helft 2023 is de taakstelling van 49 bijgesteld naar 32. Dit is inclusief plaatsing van vier Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen. De landelijke bijstelling naar beneden had twee redenen: er zijn VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

18

minder vergunningen aan statushouders verleend dan verwacht en de daling van het aantal nareizigers in het kader van gezinshereniging. De opvang van Oekraïense vluchtelingen is in november 2023 uitgebreid met een Crisis Noodopvang Oekraïne in Heeswijk Dinther. In de CNO zijn 200 Oekraïners gehuisvest. De zorg en ondersteuning is georganiseerd, denk aan inzet van zorgcoördinatie ONS welzijn en huisartsenzorg. In december 2023 besloot uw Raad om aan alle Molukse graven van de KNIL (Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger) militairen en hun partners van begraafplaatsen Loo en Parkstraat in Nistelrode een monumentale status te gaan geven. Daarnaast zijn er financiële middelen verleend voor de oprichting van een monument op begraafplaats Loo. De Molukse gemeenschap geeft zelf invulling aan een blijvende herinnering aan de bijzonder geschiedenis van de Molukkers. Dit besluit betekent eerbetoon en erkenning van de KNIL militairen en partners, en ook waardering voor de gehele Molukse gemeenschap. Het proces om hiertoe te komen is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met de Molukse gemeenschap.

Kunst en cultuur In 2023 is er een ontwerp gemaakt voor een kunstwerk op het middeneiland van de nieuwe rotonde Cereslaan. Het initiatief hiervan kwam vanuit de ondernemersvereniging Heesch en zij zijn ook de kartrekker van het project. De gemeente heeft een faciliterende rol en draagt financieel bij aan het project. Na realisatie van het kunstwerk verzorgt de gemeente het beheer en onderhoud. Het kunstwerk wordt in 2024 gerealiseerd. Het proces Kunst in de openbare ruimte is onder de loep genomen en aangepast. Ook in 2023 heeft het cultureel verenigingsleven ondersteuning gekregen via diverse subsidies.

Participatie via werk en inkomen Nederland is geschrokken door de hoge energieprijzen en stijgende prijzen in de supermarkt. Dit raakt iedereen, maar vooral de mensen die net (niet) konden rondkomen. Mede hierdoor is er een landelijke discussie over bestaanszekerheid ontstaan. De gemeente speelt hier een belangrijke rol in. In 2023 hebben we via het Breed Maatschappelijk Beleid ook de kaders meegegeven voor de wijze waarop we invulling geven aan het op orde brengen van de basisvoorwaarden om te kunnen bestaan, de bestaanszekerheid van onze inwoners. Dat betekent onder andere zorgen voor voldoende en voorspelbaar inkomen, de zekerheid van werk en woning en een toegankelijke gemeente. Vanuit de participatiewet hebben we bijgedragen aan inkomensondersteuning en participatie aan de arbeidsmarkt. Lokaal onderzoek van het Nibud (2020) en recent onderzoek vanuit Verwey Jonker (2023) laten zien dat onze regelingen ruimhartig zijn. De uitdaging is het bereiken van de inwoners van Bernheze. Doel is dat bewoners meer bekend raken en gebruik maken van de regelingen die er zijn. In nauwe samenwerking met lokale partners en met collega gemeentes Meijerijstad en Boekel hebben we in 2023 de volgende activiteiten ondernomen: VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

19

Met PIM Werkt zijn de afgelopen jaren stappen gezet om tot een innovatieve aanpak te komen om iedereen met een afstand tot de arbeidsmarkt die wil en kan werken te begeleiden naar werk. Om meer aan te sluiten bij de persoonlijke situaties zijn de afgelopen jaren diverse PIM labels ontwikkeld, in 2023 is o.a. het label Pim Academie gerealiseerd. Om meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt op een duurzame en een kwalitatief goede wijze aan werk te helpen wordt voortdurend ingezet op het stimuleren en begeleiden van bedrijven naar een PSO-certificering (Prestatieladder Socialer Ondernemen). Afgelopen jaar zijn er twee PSO gecertificeerde bedrijven binnen onze gemeente bijgekomen en heeft gemeente Bernheze zelf de hoogste trede behaald op de Prestatieladder Socialer Ondernemen. Dit brengt de teller op 8 bedrijven binnen Bernheze met een PSO-certificering. Voor de nieuwe Nederlanders die gaan inburgeren werken we meer met maatwerktrajecten en zogenaamde participatiebanen, dit draagt bij aan een snellere inburgering. Deze inwoners worden via het Nazorg traject begeleid door gemeente Meijerijstad. In 2023 hebben we een pilot ontwikkelgerichte arbeidsmatige dagbesteding gerealiseerd, welke beschikbaar is voor 20 personen.

Deze vorm van dagbesteding draagt bij aan het onderzoeken van ontwikkelpotentie, zelfstandigheid en draagkracht van de inwoner, en uiteindelijk het verlagen van de zorgkosten (zowel Wmo, participatie als zorgverzekering). In 2023 hebben we een banenmarkt georganiseerd. Tijdens deze markt zijn bedrijven uit de regio en inwoners uit ons participatiewet bestand uitgenodigd. De markten hebben als doel koppelingen te maken tussen onze inwoners en werkgevers. Hierdoor hebben we 4 inwoners uit ons participatiewet aan het werk geholpen. De energietoeslag 2023 voor inkomens tot 130% van het sociaal minimum is uitgekeerd. In 2023 hebben we de energietoeslag in twee keer uitgekeerd aan de relevante inwoners. De rijksoverheid stond toe om begin 2023 alvast op basis van de beleidsregels van 2022 € 500 uit te keren, dit is uitgekeerd aan 1310 huishoudens. Het tweede deel van de energietoeslag is uitgekeerd na goedkeuring van de nieuwe beleidsregels in oktober 2023. Op basis van deze beleidsregels is de resterende € 800 uitgekeerd. Eind 2023 (peildatum 20-12-2023) is er aan 1138 inwoners € 800 energietoeslag uitgekeerd. Gemeenten ontvingen van het rijk een vergoeding voor uitkering van de energietoeslag tot en met 120% van het sociaal minimum. In Bernheze hebben we dit opgehoogd naar 130% van het sociaal minimum waardoor het rijksbudget niet toereikend was.

De extra kosten voor de gemeenten komen hiermee op € 285.700,-. De rijksoverheid bekostigd een deel van de energietoeslag. Naast individuele inwoners hebben we ook een tegemoetkoming georganiseerd voor maatschappelijke verenigingen en instellingen, de regeling energiecompensatie voor maatschappelijke organisaties. Met deze subsidieregeling werd beoogd te voorkomen dat verenigingen, gemeenschapshuizen, culturele instellingen en maatschappelijke organisaties op niet commerciële basis in de gemeente Bernheze in continuïteitsproblemen kwamen als gevolg VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

20

van de stijgende energielasten. Doel van de regeling is het behouden van sociaal maatschappelijke/ culturele infrastructuur. In 2023 hebben organisaties een aanvraag tot compensatie mogen indienen voor het jaar 2022. In 2023 hebben 20 verenigingen / maatschappelijk instellingen gebruik gemaakt van de regeling energiecompensatie voor een totaalbedrag van € 123.786,-. Vanaf begin 2024 werd dit ook mogelijk voor het jaar 2023. Naar aanleiding van de dag tegen armoede op 17 oktober 2023 zijn 12 inloop momenten georganiseerd met vrijwilligers in de vijf kernen. Deze vrijwilligers deden met bewoners de ‘Potjescheck’. Als dank voor de komst ontvingen de bewoners een supermarkt bon van 25 euro. De ‘Potjescheck’ laat zien of iemand geen geld laat liggen, door alle mogelijke minimaregelingen te controleren. In totaal hebben we 190 mensen gesproken, die grof geschat € 145.500,- lieten liggen aan financiële ondersteuning vanuit landelijke of lokale regelingen. Ook hebben we veel geleerd om de dienstverlening richting inwoners te verbeteren. In 2023 hebben we een communicatiekalender opgezet waarin we maandelijks communiceren over regelingen en ondersteuningen die de gemeente biedt. Deze kalender is afgestemd met onze lokale minimapartners zoals schuldhulpmaatje, jeugdfonds sport en cultuur etc. Het doel hiervan is om het gebruik van onze regelingen te vergroten.

Gemeenten hebben een uitvoeringstaak om brede ondersteuning te bieden aan bewoners die (mogelijk) gedupeerde zijn van de toeslagen affaire. De ondersteuning is gericht op het werken aan een nieuwe start. Het plan van aanpak is gestoeld op de vijf leefgebieden: huisvesting, schulden, inkomen, zorg en opvoeding kinderen. Sinds april 2023 is deze taak bij de uitvoering van Meierijstad belegd. Zo staan er twee ervaren consulenten klaar om (mogelijk) gedupeerden op te vangen.

Zorg en ondersteuning 0 tot 100 jaar De geleidelijke doordecentralisatie van de financiële verantwoordelijkheid beschermd wonen is voorlopig uitgesteld tot 1 januari 2025. Ter voorbereiding hierop heeft uw raad in uw vergadering van juli het Koersdocument Mensen met psychische kwetsbaarheid vastgesteld en is de Centrumregeling Wmo Brabant Noordoost Oost aangepast. Vanaf 1 juli 2023 indiceert ons team Wegwijzer voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Ook heeft uw raad in de vergadering van juli 2023 het Beleidskader Wmo 2023-2028 Brabant Noordoost Oost vastgesteld. Ter uitvoering hiervan zijn de hulp bij het huishouden en hulpmiddelen aanbesteed en gegund. In 2023 hebben we diverse aanbestedingen Wmo-maatwerkvoorzieningen doorlopen, namelijk Hulp bij Huishouden, Regiotaxi en Hulpmiddelen. De aanbesteding regiotaxi (uitgevoerd vanuit de GR KCV) heeft geresulteerd in het sluiten van een contract voor de duur van 5 jaar (met optie 3x verlengen met 1 jaar) met Connexxion Taxi Services per 1 januari 2024. De aanbesteding hulpmiddelen (samen met de gemeenten Oss, Boekel en Maashorst) heeft geresulteerd in het opnieuw sluiten van een contract met de bestaande partners Kersten en Medipoint per 1 april VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

21

2024. De regionale aanbesteding Hulp bij Huishouden (voorheen: huishoudelijke verzorging) had meer voeten in aarde dan de twee andere aanbestedingen. Dit was met name te wijten aan het feit dat aanbieder BrabantZorg de keuze maakte om niet in te schrijven op de aanbesteding waardoor, synchroon aan het aanbestedingsproces, een proces moest worden doorlopen om de inwoners die hulp bij huishouden ontvingen van BrabantZorg per 1 januari 2024 over te brengen naar een andere aanbieder. Gezien het feit dat BrabantZorg een grote regionale partner is, was dit een behoorlijk proces dat we in december 2023 goed hebben kunnen afronden. Krapte op de arbeidsmarkt geeft grote druk op de uitvoering van hulp bij huishouden. We houden dit nauwlettend in de gaten. In december 2023 heeft de gemeenteraad, ter vervanging van de verordening 2020, de verordening maatschappelijke ondersteuning 2024 vastgesteld. In het verlengde daarvan heeft het college de nadere regels maatschappelijke ondersteuning 2024 vastgesteld. Met deze lokale regelgeving is de gemeente klaar voor onder andere de uitrol van de aanbesteding hulp bij huishouden waaronder de invoering van een algemene voorziening. Maar met de nieuwe regels ontwikkelt de gemeente Bernheze ook het thema financiële eigen verantwoordelijkheid door, namelijk door de invoering van een inkomenstoets voor hulp bij huishouden.

Dit vooruitlopend op de landelijke ontwikkelingen om de inkomensafhankelijke eigen bijdrage weer in te voeren (voor alle Wmo-maatwerkvoorzieningen). In 2022 in de centrumregeling jeugdhulp geëvalueerd. In 2023 is een nieuwe centrumregeling opgesteld die per 1 januari 2024 in werking treedt. Met deze nieuwe centrumregeling zijn de afspraken voor de regionale samenwerking voor de inkoop van jeugdhulp en flankerend beleid geactualiseerd en aangepast aan de gemeentelijke herindeling. De gemeenteraad heeft een positieve zienswijze afgegeven op de nieuwe centrumregeling. We zijn gestart met een expertteam 18-/18+. Wanneer een kind met een jeugdzorgbeschikking 17,5 jaar wordt komt er een signaal vanuit het systeem dat we de situatie van deze jeugdige moeten bekijken. Wanneer zorg mogelijk moet blijven doorlopen na het bereiken van de 18-jarige leeftijd bespreken we de casus in het expertteam. De deelnemers van het expertteam kunnen ook zelf (op een ander moment in het leven van de jongere) een casus inbrengen in het expertteam. Tijdens de week van de pleegzorg hebben we extra aandacht gevraagd voor de pleegzorg. De gemeenten in Regio Noordoost-Brabant hebben in 2023 de handen ineen geslagen met de campagne jouw huis een 2e thuis.

Ook voor het gemeentehuis van Bernheze en bij de verschillende sociaal culturele centra lagen er deurmatten om op een symbolische wijze aandacht te vragen voor een 2e thuis en de noodzaak van extra pleeggezinnen. Door pleeggezinnen, die kinderen een 2e thuis bieden in regio Noordoost/Brabant, kunnen kinderen in hun eigen omgeving opgroeien. In Bernheze hebben we momenteel 15 pleeggezinnen die kinderen een 2e thuis bieden. We hebben in 2023 onze waardering getoond aan deze gezinnen, onder andere door een bezoek aan een Alpaca boerderij waardoor ook de verschillende gezinnen met elkaar in contact werden gebracht. VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

22

Gelijke kansen op onderwijs In 2023 was de instroom van anderstalige leerlingen in het basisonderwijs voldoende om Rijkssubsidie te krijgen voor een taalklas. Deze taalklas is in het schooljaar 2023-2024 ingericht op basisschool De Kiem Heesch. Na 1 jaar in de taalklas stromen de leerlingen terug naar de school van hun woonplaats. Leerlingen die verder dan 6 km van de taalklas wonen, komen in aanmerking voor leerlingenvervoer. Ook hebben we de taalbrigade uitgebreid. De taalbrigade is een vangnet voor de taalklas en richt zich op leerlingen die niet naar de taalklas kunnen komen, leerlingen van groep 1 en 2 en op ondersteuning van leerkrachten met betrekking tot onderwijs aan anderstalige leerlingen. We hebben extra ingezet op de doorgeleiding naar Voorschoolse Educatie door de GGD. De GGD indiceert voor Voorschoolse educatie en kan ouders die dit nodig hebben extra ondersteunen bij het vinden van een passende plek voor hun kind. In aanloop naar een betere verbinding tussen onderwijs- jeugdhulp hebben we in 2023 geïnvesteerd in de lokale basiszorgstructuur op scholen. We hebben op iedere school (basis- en voortgezet onderwijs) een GGD arts of verpleegkundige die begeleidt bij ziekteverzuim van leerlingen. Ook hebben we voor iedere school een aansluitfunctionaris van ONS Welzijn die verdere hulp kan verlenen en specialistische jeugdhulp kan inzetten.

Op de basisscholen is daarnaast sinds 2023 een familiecontactpersoon actief die bij hulpvragen het contact legt met leerlingen en ouders, leerkrachten ondersteund bij hulpvragen van leerlingen en de verbinding maakt met de aansluitfunctionaris als meer hulp nodig is. Door de toename van zorgcasussen op het voortgezet onderwijs hebben we de inzet van de GGD voor begeleiding ziekteverzuim in 2023 verder uitgebreid. We verwachten dat deze uitbreiding structureel nodig is en nemen dit voor 2024 mee in de lokale inkoop van de GGD (plustaken en keuzetaken). Om kinderen passend onderwijs te bieden ondersteunen we ouders bij het vervoer van hun kinderen wanneer dit nodig is. Echter in 2023 bleken er grote landelijke personeelstekorten die ook invloed hadden op de uitvoering van het leerlingenvervoer in onze regio. De wisselingen van chauffeurs, vertraging van ritten waardoor kinderen later op school zijn en klachten met betrekking tot de communicatie en klantenservice spelen ook in Bernheze. De laatste maanden van 2023 hebben we veelvuldig contact gehad met de vervoerder om verbeteringen te realiseren. Onder andere communicatie is door de vervoerder verbeterd (inwoners te woord staan en reactietermijnen voor klachten). Begin 2024 heeft de vervoerder een verbeterplan beloofd voor het rijden van de ritten. We blijven nauw met elkaar in overleg.

Vanwege inzet van ambtelijke capaciteit op niet geraamde activiteiten zoals Het Hooghuis hebben we in 2023 de evaluatie van het onderwijskansenbeleid en het onderzoek naar lokale verbinding tussen domeinen onderwijs en jeugdhulp niet uitgevoerd. Dit is doorgeschoven naar 2024.

VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf:

23

Positieve gezondheid Het nieuwe gezondheidsbeleid hebben we geïntegreerd in het Meerjarenbeleidsplan Sociaal Domein 2023-2028. In 2024 wordt dit beleid verder vertaald naar uitvoeringsplannen. Voor de doelen van het gezondheidsbeleid doen we dit in samenhang met de omgevingsvisie en het Gezond en Actief Leven Akkoord (zie onderstaand). Voor eventueel milieukundig advies van de GGD hebben we sinds 2023 jaarlijks budget beschikbaar (lokaal budget en budget vanuit basistaken GGD). Landelijk zijn er afspraken gemaakt om het gebruik van medische zorg terug te dringen. Hiervoor zijn twee akkoorden afgesloten: Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA). Voor invulling van het GALA hebben we in 2023 een plan van aanpak vastgesteld waarmee we subsidie bij het Rijk aangevraagd hebben voor uitvoering van de ketenaanpakken van GALA (Sportakkoord, Kansrijke start, Valpreventie, Welzijn op recept, Gezonde leefstijl interventies volwassenen en aanpak overgewicht jeugd). In 2023 hebben we met name ingezet op preventie en opvoedingsondersteuning voor kwetsbare ouders en jeugd. Het geactualiseerde basistakenpakket van de GGD is in 2023 vastgesteld en zal vanaf 2024 uitgevoerd worden. In het herijkte pakket is meer focus op ouderen, kwetsbaren (nieuwkomers, jonge moeders) en een gezonde fysieke leefomgeving.

Het beleidskader Hartveilig Bernheze is ook in 2023 uitgevoerd. Door beperkte ambtelijke capaciteit is dit beleidskader niet herijkt/geëvalueerd. Dit is doorgeschoven naar 2024. Hierbij kijken we met name naar verbeteringen voor het beheer en onderhoud.

Verbonden partijen Hier geven we weer in hoeverre onze verbonden partijen bijdragen aan het resultaat. De verbonden partijen hebben we ook toegelicht in de paragraaf Verbonden partijen. Regionaal Bureau Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten Brabant Noordoost (RBL BNO) Het RBL BNO voert voor gemeente Bernheze en de regio de wettelijk verplichte taken rond leerplicht en RMC (Regionale Meld- en coördinatiefunctie) uit. Het voorkomen en terugdringen van ongeoorloofd schoolverzuim, voortijdig schoolverlaten en langdurig thuiszitten is haar kerntaak. Werkvoorzieningschap Noordoost-Brabant Het Werkvoorzieningschap is opdrachtgever voor IBN als uitvoeringsorganisatie van de Wet sociale werkvoorziening (Wsw). Het Werkvoorzieningschap is namens zes gemeenten enig aandeelhouder en eigenaar van IBN. Centrumregeling WMO en Wvggz Brabant Noordoost-Oost Gemeente Oss is centrumgemeente voor de inkoop van Wmo-ondersteuning (voor de taken die vanaf 2015 door de gemeente worden uitgevoerd). De centrumgemeente koopt in namens de deelnemende gemeenten. Tevens kopen we in de regio gezamenlijk de uitvoerende taken vanuit VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 2 juli 2024 Behorende bij briefnr. 240420 Paraaf: