Jaarstukken 2022

De energieprijzen zijn in 2022 fors gestegen, waardoor veel inwoners te maken hebben met een hoge energierekening. Vanuit het rijk zijn middelen beschikbaar gesteld voor de aanpak van energiearmoede. In de zomer is de aanpak vastgesteld bestaande uit 1. klusbus, 2. energiecoaches en 3. een witgoedregeling. Het tweede halfjaar van 2022 is gebruikt ter voorbereiding van de uitvoering. Vanaf december is de klusbus actief en in 2023 worden ook de energiecoaches ingezet.

4. Circulariteit, inclusief afval Global goals:

pagina 69

Wat hebben we bereikt Ook in 2022 stond de vacature “beleidsadviseur duurzaamheid en afval” nog open. 2022 is benut om alsnog de overeenkomst met de gemeente Den Bosch voor het “uitsluitend recht” aan te gaan. Gelet op de totstandkoming van een nieuw bestuursakkoord is ook dat eerst afgewacht.

Wat hebben we daarvoor gedaan De vacature “beleidsadviseur duurzaamheid en afval” is inmiddels vervuld en begin 2023 worden de bestuurlijke wensen met betrekking tot (nieuw) afvalbeleid geïnventariseerd.

5. Klimaatadaptie Global goals:

Wat hebben we bereikt Een duurzame, gezonde en betaalbare leefomgeving Gemeente Bernheze heeft in 2022 veel bereikt op het gebied van klimaatadaptatie. Onderstaand een opsomming van de verschillende activiteiten. −

Er is een afkoppelvisie/plan gemaakt voor de kernen Nistelrode en Vorstenbosch. Een afkoppelplan geeft inzicht in de meest geschikte locaties voor infiltratie van schoon regenwater en waterberging in en rondom de kern. Met deze plannen krijgen we inzicht in strategisch belangrijk locaties voor de gemeente. Hier kunnen we in gebiedsvisies en omgevingsvisie op focussen.

−

Bij reconstructies van onder andere de Traverse in Heeswijk-Dinther en de Kerkstraat in Vorstenbosch is gezorgd voor een gescheiden rioolstelstel. Hierdoor komt schoon regenwater niet meer in het riool terecht.

−

Dit jaar is er samen met ondernemers en inwoners uit Heesch, Nistelrode en Heeswijk-Dinther nagedacht over een klimaatadaptievere inrichting van de centra. Door middel van drie informatieavonden zijn ondernemers geïnformeerd en geactiveerd om zelf aan de slag te gaan. Lokale ondernemers werken de schetsen voor groenere centra verder uit. In het

pagina 70

komende jaar wordt een breder participatietraject opgezet, waarbij ook de gemeenteraad en inwoners op de schetsen kunnen reageren en ideeën kunnen inbrengen. Nadat deze fase is doorlopen is het plan om eind 2023 tot de uitvoering over te gaan. −

Voor het vergroenen van de omgeving van het gemeentehuis is een programma van eisen opgesteld. Dit programma is langs betrokken collega’s in de organisatie gestuurd. Op basis van het programma van eisen is een ontwerper bezig met het uitwerken van de eerste schetsen.

−

Per kern zijn maatregelen bedacht en uitgewerkt om de grootste knelpunten op het gebied van wateroverlast aan te pakken. Deze maatregelen worden in het komende jaar door een aannemer uitgevoerd.

−

Samen met een externe partij zijn plannen gemaakt om het vastgoed van de gemeente af te koppelen. In het komende jaar worden de werkzaamheden uitgevoerd.

−

2022 was het eerste jaar waarin de hemelwaterverordening in werking is getreden. Dit betekent dat we ook bij alle nieuwe kleinere initiatieven (minder dan 500 m2 nieuw verhard oppervlak) in onze gemeente een minimale berging van 20mm per m2 verharding geadviseerd hebben. Initiatiefnemers worden hierdoor verplicht gesteld een bijdrage te leveren aan het opvangen van water.

−

In 2022 is samen met het waterschap verder onderzoek naar de decentrale waterzuiveringsinstallatie die bij HVCH in Heesch staat. Met de opgedane kennis wordt de installatie verder ontwikkeld. De resultaten zijn op verschillende landelijke en regionale evenementen gepresenteerd, zoals bijvoorbeeld STOWA.

−

Daarnaast zorgden we ervoor dat klimaatadaptatie een plek kreeg in verschillende andere beleidskaders. Klimaatadaptatie is een belangrijke component in de omgevingsvisie, het groenstructuurplan, het afwegingskader voor reconstructies, het woonbeleid en de verschillende gebiedsvisies. In de aankomende jaren wordt ingezet op het verder verankeren van de klimaatdoelen in het beleid van de gemeente.

−

Bernheze heeft dit jaar in verschillende samenwerkingsverbanden plaatsgenomen en via werkgroepen een bijdrage geleverd. Er wordt samengewerkt binnen de watersamenwerking As50+, waarin een gezamenlijke subsidieregeling is opgezet en gezamenlijk wordt ingekocht. Op regionaal niveau neemt Bernheze zitting in de groep klimaatadaptatie van RNOB. Daarnaast vertegenwoordig Bernheze de watersamenwerking As50+ bij het platform klimaatadaptatie Zuid-Nederland.

Hoe weten we dat Jaarlijks wordt vanuit het World Economic Forum een rapportage opgeleverd (Global Risks Report 2021), waarin de impact van risico's en de mate van optreden worden weergegeven. De laatste jaren wordt de rapportage gekenmerkt door een beeld waarbij de effecten van klimaatverandering tov andere risico's steeds hoger scoren. Kortweg neemt de kans van optreden van de klimaatrisico's toe, waarbij ook de impact om de leefomgeving groot is. Daarmee wordt aangetoond dat wereldwijd, maar ook heel lokaal in Bernheze, de noodzaak tot aanpassing aan

pagina 71

het veranderend klimaat hoog op de agenda moet staan. Onderstaand overzicht geeft dit beeld weer.

Verder zijn er in Nederland dit jaar op verschillende niveaus alarmerende rapporten over het klimaat gepubliceerd. De onafhankelijke Droogte Commissie Brabant heeft een rapport uitgebracht met de toepasselijke titel “zonder water geen later”. In het rapport wordt de alarmerende staat van de droogte in Brabant beschreven (bron: Eindrapport adviescommissie Droogte: Zonder water, geen later - Provincie Noord-Brabant). In november 2022 heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de brief “rol Water en Bodem bij ruimtelijke ordening” gepubliceerd. In het rapport wordt gesteld dat voor alle ontwikkeling in Nederland Water en Bodem sturend moeten zijn (Bron: Kamerbrief over rol Water en Bodem bij ruimtelijke ordening | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl). Verder heeft de vereniging voor drinkwaterbedrijven in Nederland een signaal afgegeven. Wevin, waar ook Brabant Water in deelneemt, geeft aan dat er zonder actie van de overheid de drinkwatervoorziening in Noord-Oost Brabant voor 2030 niet meer zeker is (bron: Drinkwatersector slaat alarm: zonder actie meer knelpunten levering drinkwater - Nieuwsberichten Vewin).

pagina 72

Deze zomer hebben we in Bernheze ook weer veel last gehad van de droogte. Het neerslagtekort was dit jaar tijdens bepaalde periodes hoger dan het zeer droge jaar 2018. De onderstaande grafiek en kaart geven dit weer. Kortom, de uitgebrachte rapporten en gegevens tonen aan dat het klimaat sterk veranderd en dit verstrekkende gevolgen heeft voor allerlei sectoren. Er zal een grote omslag in de manier van omgaan met water moeten komen. Het is daarom voor Bernheze de aankomende jaren belangrijk stevig te blijven inzetten op het thema klimaatadaptatie.

Wat hebben we daarvoor gedaan In het bovenstaande verhaal is toegelicht wat we in Bernheze in 2022 hebben bereikt en daarvoor hebben gedaan. Onderstaand wordt per thema een verdere toelichting gegeven. Risicodialogen over klimaat (gesprekken met belanghebbenden)(in uitvoering) In 2021 ondertekende Bernheze en woningbouwcorporaties Joost, Mooiland en Brabant Wonen het duurzaamheidsakkoord. Dit jaar hebben we gezamenlijk gewerkt aan de doelstellingen uit het akkoord. We organiseerde communicatie acties richting bewoners. Daarnaast is door Bernheze voor het bezit van corporaties in kaart gebracht welke risico’s er zijn op het gebied van wateroverlast en hittestress. In het komende jaar willen we op basis hiervan gaan samenwerken in het nemen van maatregelen op de meest urgente locaties. Klimaatbewustzijn & gezondheid In 2022 is de subsidieregeling klimaatadaptieve maatregelen met een aantal aanpassingen voortgezet. Dit jaar hebben 41 huishoudens gebruik gemaakt van de regeling waarmee zij groene daken, regentonnen, wadi’s hebben gerealiseerd. Hiermee is er voor 37.522 m2 aan verhard oppervlak afgekoppeld. Dit jaar hebben we meegedaan aan het NK tegelwippen. Een wedstrijd om inwoners te stimuleren tegels eruit te halen en groen aan te brengen. In het kader van deze actie konden inwoners tegels gratis inleveren bij de milieustraat.

Ook kregen zij gratis planten bij tuincentrum Meijs en konden ze bij Sherpa een gratis machine krijgen voor werkzaamheden. In totaal zijn er 2979 tegels verwijderd. In december is er via de watersamenwerking As50+ een actie

pagina 73

georganiseerd met tuincentra en bouwmarkten in de regio. Inwoners konden 10 dagen lang gratis tegels inleveren voor een zak bloembollen. Het goede voorbeeld geven Dit jaar is er samen met ondernemers en inwoners uit Heesch, Nistelrode en Heeswijk-Dinther nagedacht over een klimaatadaptievere inrichting van de centra. Door middel van drie informatieavonden zijn ondernemers geïnformeerd en geactiveerd om zelf aan de slag te gaan. Lokale ondernemers werken de schetsen voor groenere centra verder uit. In het komende jaar wordt een breder participatietraject opgezet, waarbij ook de gemeenteraad en inwoners op de schetsen kunnen reageren en ideeën kunnen inbrengen. Nadat deze fase is doorlopen is het plan om eind 2023 tot de uitvoering over te gaan. Voor het vergroenen van de omgeving van het gemeentehuis is een programma van eisen opgesteld. Op basis van het programma van eisen is een ontwerper bezig met het uitwerken van de eerste schetsen. Per kern zijn maatregelen bedacht en uitgewerkt om de grootste knelpunten op het gebied van wateroverlast aan te pakken. Samen met een externe partij zijn plannen gemaakt om het vastgoed van de gemeente af te koppelen. In het komende jaar worden de werkzaamheden uitgevoerd. Aanpassingen in de openbare ruimte Per kern zijn maatregelen bedacht en uitgewerkt om de grootste knelpunten op het gebied van wateroverlast aan te pakken.

De maatregelen zijn gebaseerd op onze klimaatatlaskaarten. Deze maatregelen worden in het komende jaar door een aannemer uitgevoerd en zorgen ervoor dat de meest kwetsbare locaties worden aangepakt.

6. Beheer, openbare ruimte Global goals:

Wat hebben we bereikt Door de uitvoering van onderhoud, reparaties, renovaties en vervangingen hebben we de leefomgeving prettiger, veiliger, functioneler en toekomstbestendiger gemaakt.

pagina 74

Wat hebben we daarvoor gedaan In 2022 hebben we door middel van inspecties en metingen de openbare ruimte gemonitord. Op basis van deze inspecties is de openbare ruimte beoordeeld en zijn maatregelen bepaald, geprogrammeerd of uitgevoerd. Reconstructie: uitvoering rioleringsplan Begin 2022 is het “Operationeel Programma Riolering 2022” vastgesteld. Hierin zijn alle projecten en plannen omschreven die we in 2022 gingen uitvoeren. Bijna alle taken zijn uitgevoerd of in uitvoering. Begin 2023 wordt in het nieuwe OP 2023 gereflecteerd op de uitvoering in 2022. Naast de reguliere operationele rioleringstaken, zoals kosten voor het in stand houden van de riolering, zijn de grotere rioleringsprojecten noemenswaardig; We hebben een groot deel van de riolering in de Kerkstraat in Vorstenbosch vervangen voor een gescheiden rioolstelsel. Schoon regenwater is vanaf nu lokaal in Vorstenbosch afgekoppeld. Ook bij de reconstructie van de Traverse in Heeswijk-Dinther is een gescheiden rioolstelstel aangelegd, waardoor schoon regenwater is afgekoppeld. Met de maatregelen neemt de kans op wateroverlast af en doordat water in het gebied infiltreert gaan we droogte tegen. Daarnaast vindt er een grote renovatie plaats in het drukrioolstelsel en is de uitvoering gestart. Dit wordt nader beschreven in het programma Verkeer, Vervoer en Waterstaat.

Verbonden partijen Gezondheidsdienst Hart voor Brabant (GGD) De GGD voert voor gemeenten een aantal wettelijke taken uit en draagt daarnaast bij aan preventie en onderzoek. Deze gemeenschappelijke regeling draagt met name bij aan preventie op het gebied van gezondheid voor iedereen en op het gebied van jeugd.

Regionale Ambulancevoorziening Brabant Midden, West en Noord (RAV) De RAV is een gemeenschappelijke regeling van 45 gemeenten. De RAV verzorgt het ambulancevervoer, houdt de meldkamer ambulancezorg in stand en levert een bijdrage aan de Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR). Gemeenten betalen sinds 2012 geen bijdrage meer voor de RAV. Er wordt onderzoek gedaan naar welke organisatievorm in de toekomst past bij de RAV en wat daarin de wettelijke mogelijkheden zijn. Tot die tijd blijft de gemeenschappelijke regeling bij de gemeenten.

Omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN) De ODBN voert als verlengd lokaal bestuur wettelijke taken uit op het gebied van milieuadvisering bij vergunningverlening en voert voor Bernheze integraal de WABO-toezichtstaken uit. Daarnaast

pagina 75

houdt de ODBN zich bezig met gezamenlijke taken op het gebied van milieucriminaliteit en ketenaanpak rondom asbest en bodemkwaliteit. ODBN voert voor ons een opdracht uit gericht op handhaving van de energiebesparingsverplichting voor de bedrijven die vallen in de categorie midden gebruikers. Dit gebeurt op grond van bepalingen in de wet Milieubeheer.

Beleidsindicatoren In de volgende tabel geven we de verplichte indicatoren vanuit waarstaatjegemeente.nl weer. Om de cijfers van Bernheze te kunnen plaatsen hebben we daarnaast een referentiemeting opgenomen. We gebruiken hiervoor de gemiddelde waarde van gemeenten in de grootteklasse van 25.000 tot 50.000 inwoners. De waarde van Bernheze is weergegeven onder realisatie. Wij nemen vijf vergelijkingsjaren op in de tabel, waarbij we uitgaan van de meest actuele informatie die beschikbaar is. Bron: Waarstaatjegemeente.nl Beleidsindicator

Jaar realisatie

Referentie

Realisatie

Omvang huishoudelijk afval (restafval) (kg/inwoner)

2017 2018 2019 2020 2021

153 146 135 137 130

106 89 68 Niet bekend Niet bekend

Hernieuwbare elektriciteit (%)

2016 2017 2018 2019 2020

19,0 Geen data Geen data 24,7 Geen data

3,4 4,4 7,2 10,7 19,7

Wat kostte het? Lasten 2022 Nr.

Omschrijving taakveld

7.1

Volksgezondheid

1.252.567

1.273.607

1.256.725

17.965

17.965

18.214

7.2

Riolering

2.120.256

2.105.972

2.090.784

2.570.001

2.561.829

2.587.442

7.3

Afval

2.806.159

3.047.402

2.951.796

3.357.997

3.383.160

3.313.524

7.4

Milieubeheer

1.532.272

3.019.823

1.942.563

6.510

454.488

111.552

7.5

Begraafplaatsen en crematoria

100.256

121.206

83.896

105.788

105.788

63.113

0.10

Reserves programma 7

18.279

128.219

21.073

589.993

307.675

8.453.983

6.079.334

7.113.223

6.401.520

Totaal

Geraamd

Baten 2022

7.829.789

Geraamd na wijzigingen

9.568.010

Werkelijk

Geraamd

Geraamd na wijzigingen

Werkelijk

pagina 76

Financiële toelichting Financiële afwijking raming na wijziging t.o.v. werkelijk Nr.

Omschrijving taakveld

Lasten

Baten

Totaal

7.1

Volksgezondheid

-16.882

-249

-17.131

7.2

Riolering

-15.188

-25.613

-40.801

7.3

Afval

-95.606

69.636

-25.970

7.4

Milieubeheer

-1.077.260

342.936

-734.324

7.5

Begraafplaatsen en crematoria

-37.310

42.675

5.365

0.10

Reserves programma 7

128.219

282.318

410.537

Taakveld 7.2 Riolering Personeel taakveld Riolering Voor een deel zijn de onderhoudswerkzaamheden aan het riool door de buitendienst verminderd. Dit wordt veroorzaakt door het ontstaan van vacatures.

Taakveld 7.4 Milieubeheer Milieutaak De verwachtingen op basis van de werkplanning 2022 zijn niet gerealiseerd. Moeite om vacatures in te vullen speelt ook binnen de ODBN. Daarnaast zijn meer uren toegerekend aan met name de grondexploitatie, wat ook extra dekking oplevert.

Taakveld 0.10 Mutaties reserves taakveld 7 De geraamde uitgaven op diverse initiatieven en investeringskredieten zijn niet of niet volledig uitgegeven, waardoor de hiervoor beschikbaar gestelde dekking uit de reserves ook lager is dan geraamd. De grootste onderdelen binnen dit programma, waarvoor de werkelijke dekking lager is dan geraamd zijn: Klimaatmiddelen (uitgaven € 57.862,-, restant € 114.000,-), Aan de slag met energie (uitgaven € 8.749,-; restant € 38.454), duurzame energieagenda (uitgaven € 38.121,-, resterende dekking € 15.879,-). Daarnaast hebben we een bedrag van € 128.000 toegevoegd aan de reserve riolering, waarmee we begrotingstechnisch geen rekening hebben gehouden. Tot slot zorgt het werkelijke saldo van de onderdelen afval voor een onttrekking van € 157.701,-, welke € 60.404,- lager is dan het geraamd.

pagina 77

Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Wat hebben we bereikt in het begrotingsjaar? 1. Woonvisie 2022-2027 Global goals:

Wat hebben we bereikt Wij hebben een nieuwe woonvisie gemaakt. Daarin is aandacht voor het woningbouwprogramma, dat zowel kwantitatief als kwalitatief een aantrekkelijk perspectief biedt voor het invullen van de woonbehoefte van de gemeente. Binnen het woningbouwprogramma gaat het om inclusiviteit. Dat betekent verlangen naar een passende woning voor iedereen. Één van de belangrijkste pijlers hierbij is betaalbaarheid. Immers heb je weinig aan een passende woning, wanneer je hem niet kunt betalen. Daarom hebben we een ambitieus doel gesteld van 75% betaalbare woningen, waarvan 25% sociale huur. Wij hebben daarbij in ieder geval extra aandacht voor de volgende doelgroepen: senioren (vanaf de 55 jaar), starters, statushouders, woonwagen- bewoners, arbeidsmigranten en (sociale) huurders. In de woonvisie is aandacht voor wat stakeholders kunnen bijdragen aan het oplossen van de vraagstukken. Tevens is er aandacht voor de verduurzaming van de woningvoorraad (aansluitend op het Duurzaamheidsakkoord) en voor de relatie van wonen met het sociale domein (wonen en zorg). Onze woonvisie blijkt te werken. Uit cijfers blijkt dat de gemiddelde prijs per vierkante meter voor nieuwbouwwoningen ongeveer een kwart lager ligt dan de gemiddelde prijs per vierkante meter voor een bestaande woning.

Dit is een indicatie van het gegeven dat we erin slagen als gemeente onze nieuwbouwwoningen betaalbaar te houden. Tegelijkertijd hebben we inmiddels in onze plancapaciteit voldoende woningen om aan de behoefte tot 2026 te voldoen. Daarom is het nu zaak dat we onze zachte plannen zoveel mogelijk verharden en dat we versnellen, zodat de woningen er ook zo snel mogelijk komen. We hebben onze taakstelling voor huisvesting statushouders behaald, ons woonwagenbeleid komt binnenkort op de rol en ook voor andere doelgroepen zijn we op casusniveau druk in de weer. Zo zijn we in de planvorming bezig met een project waarbij vooral op starters wordt gemikt.

pagina 78

Hoe weten we dat Kwantitatief volgen wij het uitvoeringsprogramma van onze Woonvisie 2022-2027 (inclusief herijkingen). Kwalitatief geeft het regionaal woonbehoefteonderzoek 2019 daaraan in eerste instantie richting. In het komende jaar wordt er een nieuw regionaal woonbehoefteonderzoek uitgevoerd. Voor het eerst voeren we daarvoor een onderzoek op kernniveau uit. Hieruit kunnen we zien of de woningbehoefte van een inwoner van Loosbroek bijvoorbeeld verschilt van dat van een inwoner uit Nistelrode. Mocht blijken dat de behoefte op lokaal niveau dusdanig is veranderd dat woonvisie noodzakelijk is, dan kunnen we ervoor kiezen hier uitvoer aan te geven. Het kan dan gaan om bijvoorbeeld de kwantitatieve vraag voor woning, of een verandering aan woonvorm/soort.

Wat hebben we daarvoor gedaan De gemeente houdt op diverse wijzen een vinger aan de pols op het gebied van wonen. Zo heeft de gemeente in december 2021 de nieuwe Woonvisie ‘Perspectief op goed wonen in onze kernen’ vastgesteld. Hiertoe hebben we getracht de woningbouwprogrammering verder aan te scherpen door middel van het vastleggen van prijscategorieën en hebben we afgesproken tot 2030 1800 woningen te willen bouwen, met name voor starters en senioren. Hierdoor is het algemene regel geworden dat ieder nieuwbouwproject van méér dan vier woningen in Bernheze voor minimaal driekwart bestaat uit betaalbare woningen. Daarnaast hebben we een samenwerkingstafel Woningbouw opgericht, waarin we de samenwerking tussen ketenpartners op het gebied van wonen hebben versterkt. Bovendien hebben we op 9 maart 2023 de woondeal getekend. Hierin hebben we opgenomen ook regionaal onze samenwerking te willen verbeteren, ons in te gaan zetten voor 30% sociale huurwoningen in nieuwbouwprojecten en te gaan versnellen. Deze beleidsstukken hebben zich al snel vertaald in het beleid. Zo is op het moment van schrijven (maart 2023) alle ruimte voor woningbouwprojecten tot 2026 (1.160 woningen) in de planning reeds ingevuld.

pagina 79

2. Transitie landbouw Global goals:

Wat hebben we bereikt Vanuit het programma transitie landbouw stonden we ook in 2022 zo optimaal mogelijk in contact met onze agrarische ondernemers. Via keukentafelgesprekken hebben we vooral de ondernemers begeleid die wilden aftasten wat het stopzetten van de (agrarische) onderneming voor hen inhoudt. Vanwege het ontbreken aan financiële middelen is vooral gekeken naar mogelijkheden van herbestemmen van de locatie (bijvoorbeeld alternatieve (vaak niet-agrarische) bedrijfsactiviteiten) en de inzet van woonfuncties (Ruimte voor Ruimte constructies) als tegenprestatie voor sanering van de bedrijfsgebouwen/bedrijfsvoering. Veel herbestemmingstrajecten zijn in voorgaande jaren ingezet en werden in 2022 vervolgd. Doorgaans zijn ondernemers daarbij gewezen op de mogelijkheid op deskundig advies vanuit de regeling VABimpuls. Inmiddels hebben in Bernheze 40 eigenaren van bedrijfsgebouwen ondersteuning vanuit VABimpuls gekregen. In 2022 zijn in het buitengebied 4 gebiedsprocessen opgestart die bijdragen aan de transitie van de landbouw en een kwalitatief hoogwaardig buitengebied waar het goed wonen, werken en recreëren is. Via onze deelname aan de RegioDeal zijn hiervoor gebiedsregisseurs en een gebiedsmakelaar ingezet.

Met aanvulling van deze functies kunnen we nog breder in het buitengebied aanwezig zijn, maar is er ook meer armkracht om relaties te leggen tussen marktontwikkelingen en overheidsdoelstellingen. Ook kunnen en zullen we kritischer meedenken en richting geven in de zoektocht naar oplossingen voor de agrarische ondernemers die zich op hun toekomst willen/moeten voorbereiden.

Wat hebben we daarvoor gedaan Begeleiden agrariërs In 2022 is er volop ingezet op het begeleiden van agrariërs bij het stoppen verbreden of omvormen van hun bedrijf. Dit jaar heeft de gemeente veel verzoeken binnengekregen van agrariërs die nadenken over een andere bedrijfsvoering (stoppen, nevenfuncties, gewijzigde productiemethoden, andersoortige bedrijfsmatige activiteiten, etc.) Agrariërs willen iets anders pagina 80

vanwege sociaal-maatschappelijke redenen (bedrijfsopvolging, gewijzigde voedselconsumptie, etc.). Deze verzoeken hebben we opgepakt en de agrariërs zijn begeleid in de vervolgstappen die zij kunnen zetten. Andere overheden en instanties bieden agrariërs ook mogelijkheden om na te denken over een transitie. Er is daarom nauw samengewerkt met onder andere ZLTO, Waterschap, regiogemeenten, provincie Noord-Brabant en VABimpuls. Samen met Provincie en ODBN (ondersteuningsteam) is de “studio transitie landbouw Bernheze” voortgezet. Hierin zijn vroegtijdig ideeën van agrariërs besproken. Ook is de daaruit voortvloeiende (of benodigde) strategische en gebiedsgerichte aanpak afgestemd. Naast de aandacht voor de intensieve veehouderij heeft er ook steeds meer transitie plaatsgevonden (en begeleid moeten worden) naar meer natuurinclusieve-; verbrede-; en/of met andere economische activiteiten gecombineerde vormen van landbouw. Begeleiden planologische wijzigingen We hebben dit jaar veel planologische verzoeken (principeverzoeken/vergunningaanvragen/ bestemmingsplannen) vanuit de agrarische sector ontvangen en begeleid. Voorafgaand en naar aanleiding van een verzoek worden gesprekken gevoerd met de initiatiefnemers. We begeleiden ze en helpen ze bij het volgen van de juiste procedures.

Het afhandelen van planologische wijzigingsverzoeken en aanpassingen van milieuvergunningen heeft veel afstemming en inzet gekost dit jaar. Gebiedsgerichte aanpak In 2022 is gewerkt aan het kansenbeleid buitengebied. Dit beleid zal in het komende voorjaar aan het college worden voorgelegd. Dit beleid maakt voor ondernemers in het buitengebied duidelijk welke mogelijkheden er zijn voor het omvormen van hun bedrijf. Dit geeft agrariërs meer duidelijkheid over de mogelijke toekomstrichtingen. Daarnaast zijn we in 2022 gestart met 4 gebiedsprocessen. We nemen hiervoor deel aan de regionale (RegioDeal) projecten stallenaanpak, puzzelen met ruimte, GGA en de erfgoeddeal. In 2022 zijn er hiervoor 3 mensen ingehuurd. In 2023 wordt er een vierde persoon voor het gebied Heeswijk-Dinther ingehuurd. De gebieden waar gebiedsprocessen lopen zijn: -

Loosbroeksweg en ’t Kantje Aa-dal •

-

Omgeving kasteel Heeswijk (Kameren)

• Heeswijk Dinther (o.a. omgeving landgoed Zwanenburg) Nobisweg-Hommelsedijk

Kwaliteitsverbetering buitengebied Dit jaar zijn er in Bernheze ruimte voor ruimte titels gerealiseerd. Hiermee heeft de gemeente een bijdrage ontvangen vanuit de stimuleringsregeling. Ook dit jaar zijn er stallen gesloopt en hebben we agrariërs geholpen met stoppen of overschakelen naar andere bedrijfsvoering.

pagina 81

Stallenaanpak In oktober 2022 zijn een gebiedsregisseur en gebiedsmakelaar ingehuurd in het kader van het project stallenaanpak. De gebiedsmakelaar is de agrarische sector in kaart aan het brengen op een interactieve digitale kaart. De makelaar zal de ontbrekende informatie ophalen door in gesprek te gaan met agrarische ondernemers. Deze kaart gaat hij gebruiken om te schakelen tussen vraag van en aanbod naar agrarische locaties en gronden. Daarmee proberen we te zorgen dat agrariërs die door willen op de juiste plek zitten of terecht komen. De gebiedsregisseur brengt de kwaliteiten van het buitengebied in kaart door middel van een rekentool. Daarnaast gaat de gebiedsregisseur aan de slag op plekken waar veel veranderingen plaatsvinden, zoals de Loosbroekseweg. Door de veranderingen integraal te bekijken kunnen kansen voor een gebied worden gepakt en de leefbaarheid worden verbeterd. Onderdeel van de stallenaanpak is het tegengaan van (potentieel) ondermijnende activiteiten in het buitengebied. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met onder andere het RIEC. Bernheze neemt deel aan de pilot ondermijning buitengebied. Samenwerking met de ODBN vindt op meerde onderdelen plaats. (onder andere Toezicht en handhaving met betrekking tot milieu- en bouwregelgeving). Daarnaast is er een model huurovereenkomst opgesteld waar agrariërs gebruik van kunnen maken bij het verhuren van stallen.

In de huurovereenkomst staan voorwaarden die ondermijning tegen gaan. Elke 6 weken wordt met andere deelnemende gemeentes afgestemd over het project stallenaanpak. Er wordt een handboek gevormd met de do’s en don’t voor gebiedsprocessen. Daarnaast wordt er gewerkt aan een mogelijk sloopfonds. GGA In het Aa-dal rondom kasteel Heeswijk is in samenwerking met erfgoed een gebiedsregisseur in gesprek met partijen. De regisseur spreekt hierbij ook met agrariërs. In deze gesprekken wordt gekeken welke kwaliteiten en kansen er zijn in het gebied. Agrariërs zijn belangrijke partners in het bereiken van de doelen in het gebied. In het gebied rond Aa in Heeswijk-Dinther wordt gewerkt aan een gebiedsgerichte aanpak in samenwerking met het Waterschap Aa en Maas. Er zijn vanuit verschillende agrarische bedrijven aanvragen bij de gemeente binnen gekomen. Door inzet van een gebiedsregisseur zorgen we dat de veranderingen bijdragen aan een gezonder leefbaarder en veiliger buitengebied. Samenwerking Bernheze heeft in 2022 deelgenomen aan de (regionale) bestuurlijke en ambtelijke “koplopers groep”. Hierin worden gezamenlijk strategieën en aanpak van de transitie van de landbouw bepaald en afgestemd. In 2022 is hier onder andere de koersnotitie transitie landbouw opgesteld. In dit document staat de toekomstvisie op de landbouw voor de regio Noord Oost Brabant.

De regionale portefeuillehouderoverleggen worden ambtelijk gezamenlijk voorbereid. Daarnaast

pagina 82

neemt wethouder Daandels plaats in de klankbordgroep mest, een belangrijk onderwerp voor Bernheze. Naast deze regionale samenwerking is in 2022 maximaal samen opgetrokken met de partners uit het “partneroverleg” (onder andere ZLTO, IVN, dorpsraden). Daarnaast is er aansluiting gezocht bij de gebiedsdialoog met onze inwoners, bedrijven en organisaties met betrekking tot totstandkoming omgevingsvisie-/plan. Uiteraard zijn provincie en ODBN belangrijke samenwerkingspartners. Bij onder andere de gebiedsgerichte aanpak van het Aa-dal, wordt nauw samen opgetrokken met het Waterschap. Verder vertaalt het programmateam de verschillende rapporten en regelingen vanuit Europa, rijk, provincie en regio naar Bernheze. De relevante informatie brengen we onder de aandacht bij onze agrarische ondernemers en gebruiken we voor de transitie van onze landbouw. Daarnaast is er een website gemaakt waarop subsidieregelingen voor agrarische bedrijven worden getoond. Interne afstemming De transitie van de landbouw raakt ook andere beleidsvelden. Het programmateam heeft daarom dit jaar veelvuldig intern afstemming gezocht. In bijvoorbeeld de gebiedsgerichte aanpakken de beleidsvelden duurzaamheid, klimaat, natuur, economie, milieu, wonen en recreatie meegenomen. Deze beleidsvelden bieden kansen voor agrariërs in het buitengebied.

Daarnaast levert het programmateam input voor de omgevingsvisie op het gebied van de transitie van de landbouw. Er is actief samenwerking gezocht met de afdelingen RO, VTHV en handhaving. Met deze samenwerking zorgen we ervoor dat signalen vanuit agrariërs zo snel mogelijk bij het programmateam terecht komen. Vaak is een signaal aanleiding voor een keukentafelgesprek. Daarnaast wordt er 3-wekelijks een stuurgroepoverleg gehouden met wethouders Wijdeven en Daandels. Hierin worden de actuele ontwikkelingen besproken.

3. Omgevingswet Global goals:

pagina 83

Wat hebben we bereikt In oktober 2022 is besloten de invoering van de Omgevingswet opnieuw uit te stellen. Wij gaan vooralsnog uit van - de door de minister gecommuniceerde - nieuwe inwerkingtredingsdatum van 1 januari 2024, maar deze datum staat nog niet vast. De reden van dit uitstel ligt bij knelpunten in het Digitale Stelsel Omgevingswet. Dit ligt buiten de invloedsfeer van de gemeenten. Daardoor hebben gemeenten onvoldoende kunnen oefenen. De afgelopen periode zijn er nieuwe processen ingericht voor het werken met de Omgevingswet. Ondanks de vertraging invoering Omgevingswet gaan we met deze nieuwe processen werken. Met deze nieuwe processen verbeteren we namelijk onze dienstverlening. Het uitstel van de Omgevingswet heeft geen invloed op omgevingsvisie en omgevingsplan. We houden vast aan het vaststellen van de omgevingsvisie eind 2023 en een omgevingsplan uiterlijk 31 december 2029.

Wat hebben we daarvoor gedaan Wettelijke instrumenten Omgevingsvisie In 2021 zijn we begonnen met het proces van co-creatie naar een omgevingsvisie. Met als doel om naast een visie ook een omgevingsconvenant te sluiten, waarbij we alle partners vragen hun handtekening te zetten onder een gedeelde omgevingsvisie. We hebben eerst onze maatschappelijke partners, ketenpartners, ondernemers en inwoners gevraagd hun dromen, ideeën en suggesties voor de toekomst van Bernheze in 2040 te delen. Dit hebben we gedaan in fysieke bijeenkomsten, enquêtes en digitaal via het platform samenbernheze.nl. Begin 2022 hebben we het inspiratiedocument samengesteld op basis van deze input. Vervolgens zijn wederom in co-creatie gaan werken aan drie toekomstscenario’s voor Bernheze. Deze gebruiken we om de Omgevingseffectrapportage op te stellen. Daarvoor hebben we ook een beoordelingskader vastgesteld in de Notitie Reikwijdte en Detailniveau. De resultaten van dit traject hebben we eind 2022 gebundeld in een tussen rapportage “drie toekomstscenario’s voor Bernheze in 2040”. Mede op basis van de OER gaan we de beste onderdelen van de scenario’s volgens de “cherry picking” methode in co-creatie samenvoegen tot de concept omgevingsvisie in 2023. Deze omgevingsvisie beschrijft hoe we de komende decennia in Bernheze willen leven en bevat ambities die we willen halen en kwaliteiten die we willen behouden.

Bij het opstellen van de omgevingsvisie gaan we de lopende en nieuwe beleidsvisies integreren tot één samenhangende visie voor de fysieke leefomgeving. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de economisch visie, de woonvisie, groenvisie en onderdelen van de gezondheidsvisie. In het komende jaar werken we toe naar de definitieve omgevingsvisie en het omgevingsconvenant. Omgevingsplan In 2022 hebben we het casco opgezet voor ons omgevingsplan en vanaf de zomer hebben we geoefend met het omzetten van bouwregels uit onze bestemmingsplannen naar het

pagina 84

omgevingsplan. Bij het oefenen is de inhoud van de bruidsschat aan de orde gekomen, het opzetten van toepasbare regels en de (on)mogelijkheid om regels uit de verschillende bestemmingsplannen en verordeningen te harmoniseren tot algemene regels. De ervaringen die we opgedaan hebben met het oefenen hebben we gebundeld een eerste concept van een “handboek omgevingsplan Bernheze”. Afstemmen omgevingsvisie met omgevingsplan Uitloop bij zowel het opstellen van de omgevingsvisie als met het oefenen met het omgevingsplan heeft ervoor gezorgd dat de afstemming tussen de twee sporen nog in een pril stadium is. Wel hebben de beide projectteams afgestemd waar nieuw beleid mogelijk invloed gaat hebben op de regels uit de bestemmingsplannen, bijvoorbeeld bij de definitie van nieuwe gebiedstypen in de omgevingsvisie, of de activiteiten die we in de toekomst willen faciliteren of juist uitfaseren. Omgekeerd is al bij verschillende beleidsvelden meegedacht vanuit de omgevingsplan systematiek over het formuleren van nieuw beleid. Mensen toegerust op hun taak Werken aan de cultuuromslag vindt in algemene zin plaats door het werken vanuit de beginselen van de Omgevingswet toe te passen in de dagelijkse praktijk. Dat gebeurt inmiddels op verschillende plaatsen in de gemeente.

Het proces intake- en omgevingstafel is een voorbeeld, waarin - vanuit meerdere vakgebieden integraal - wordt samengewerkt volgens de uitgangspunten van de Omgevingswet. De medewerkers zijn in 2022 opgeleid voor het werken met de Omgevingswet. Het uitstel van de invoering Omgevingswet heeft tot gevolg dat er in het komende

jaar opnieuw aandacht zal zijn voor het opleiden van medewerkers. Dienstverlening Met het inrichten van de intake- en omgevingstafel werken we vanuit de uitgangspunten van de omgevingswet, waarvan participatie deel uitmaakt. Er zijn procedures waarmee initiatieven op één punt in de gemeente worden verzameld om vervolgens via het proces intake- en omgevingstafel samen met de initiatiefnemer worden behandeld. De interne en externe communicatie wordt planmatig uitgevoerd. In 2022 zijn twee magazines Omgevingswet uitgegeven (interne communicatie). De externe communicatie richt zich met name op het project omgevingsvisie. Hier is een website voor ingericht. Monitoring heeft nog geen specifieke aandacht gekregen. Alvorens monitoring in te richten gaan we eerst de omgevingsvisie afronden en ervaring opdoen met het werken met het omgevingsplan. We gaan hier in het komende jaar verder mee aan de slag.

pagina 85

4. VTH (vergunningverlening, Toezicht en handhaving) Global goals:

Wat hebben we bereikt Door uitvoering te geven aan het bestuurlijk vastgesteld Uitvoeringsprogramma VTH 2022 hebben we (mede) bereikt, dat de gemeente Bernheze wordt ervaren als een leefbare en veilige leefomgeving.

Hoe weten we dat Binnen gemeente Bernheze bepalen we de prioriteiten voor de VTH-taken op basis van het bestuurlijk vastgesteld programma. Dit in combinatie met een risicoanalyse en inachtneming van VTH-kwaliteitscriteria, zoals geformuleerd in het VTH beleidsplan 2019-2022 met de hierin opgenomen indicatoren. We gebruiken signalen, waaronder het bestuurlijk programma, de ODBNKadernota, (landelijke) ontwikkelingen, jaarverslagen VTH, beleid veiligheid (beleidskader integrale veiligheid 2019-2022) en interne beleidsontwikkelingen om voortgang te bewaken en (tussentijds) te evalueren of doelen bereikt worden.

Wat hebben we daarvoor gedaan Om tot een leefbare en veilige leefomgeving te komen, hebben we de volgende activiteiten uitgevoerd: - Uitvoering gegeven aan het bestuurlijk vastgesteld Uitvoeringsprogramma VTH 2022. - Op basis van het beleid arbeidsmigranten (vastgesteld december 2020) zijn de volgende werkzaamheden verricht: •

controleren op illegale en menswaardige huisvesting arbeidsmigranten;

•

controleleren op het bijhouden van een nachtregister en - daar waar van toepassing inschrijving in de BRP;

•

voeren van gesprekken met huisvesters om overtredingen op te lossen en in de toekomst te voorkomen;

•

waar nodig aanpassen van VTH-werkprocessen;

•

zorgen voor samenhang met relevante beleidsontwikkeling, waaronder mensenhandel en toerisme en recreatie.

pagina 86

-

-

De feitelijke transformatie van de Wildhorst wordt gefaseerd uitgevoerd. In de uitvoeringsfase hebben we ingezet op het regelmatig uitvoeren van (toezicht)controles (link met thema Toerisme & Recreatie) ter ondersteuning van het transformatieproces. We hebben actief deelgenomen en input geleverd aan relevante overleggen van de opgave openbare orde en veiligheid, zoals het Maasland Interventie Team (MIT). De Omgevingsdienst Brabant Noord heeft - in samenwerking met een aantal deelnemers – waaronder de gemeente Bernheze – een start gemaakt met de voorbereiding van een nieuw kader voor de gehele VTH-keten. Momenteel kent de ODBN twee kaders, te weten: het ROK VV en het ROK TH. Het doel is om te komen tot een verdere integratie van de gehele VTH keten. Voorts is in dit kader ingezet op het meer informatie-gestuurd werken, zodat capaciteit daar ingezet wordt waar het risico/het effect het grootst is. Dit traject loopt nog door in 2023.

5. VTH, Wet kwaliteitsborging (Wkb) Global goals:

Wat hebben we bereikt De inwerkingtreding van de Omgevingswet (Ow) en Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is wederom uitgesteld. Vooralsnog wordt 1 juli 2023 aangehouden als nieuwe inwerkingtredingsdatum. In 2022 hebben we inmiddels de nodige voorbereidingen getroffen om als organisatie (team VTHV) klaar te zijn voor de komst van de Ow en Wkb. Het uitstel (van inwerkingtreding) biedt ons nu de mogelijkheid om langer te oefenen/ons nog beter voor te bereiden op de komst van deze nieuwe wetten. Met betrekking tot de implementatie van de Omgevingswet zijn de werkprocessen “Vergunningverlening” en “Verkennen initiatief” herijkt/herschreven. Tevens zijn nieuwe samenwerkingsafspraken met ketenpartners (waaronder de provincie Noord Brabant, de Omgevingsdienst Brabant Noord, de Veiligheidsregio Brabant Noord) vastgesteld. Naast een Verordening Uitvoering & Handhaving 2023 (vastgesteld in november 2022) is in december 2022 nog de Verordening Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK) 2023 door de raad vastgesteld. Ook is een nieuw legesmodel Ow voorbereid, dat gebruikt kan worden om de Legesverordening Omgevingswetproof te maken.

pagina 87

In het kader van participatie is voorts een handreiking/leidraad “Participatie voor initiatiefnemers/ vergunningaanvragers” opgesteld. Deze wordt aan initiatiefnemers/vergunningaanvragers meegegeven, wanneer zij zich bij de gemeente melden met een ruimtelijk initiatief. In 2022 is ook een nieuw VTH applicatie (Rx.Mission) geïmplementeerd, dat Omgevingswetproof is en ons verder ondersteund bij de uitvoering van onze VTH taken. Daarnaast hebben alle betrokken medewerkers een opleidingstraject Ow gevolgd. Voor wat betreft de implementatie van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is een aantal nieuwe (werk)processen beschreven, waaronder de “melding bouwactiviteit” en de “gereedmelding”. Ook hebben betrokken medewerkers een module/training Wkb gevolgd. De Wkb biedt ruimte om zelf invulling te geven aan de Wkb. In dat kader is in 2022 een begin gemaakt met de voorbereiding van een aantal beleidskeuzes, welke zullen worden “opgenomen” in het nog op te stellen/te actualiseren VTH beleidsplan 2023-2026.

Hoe weten we dat Nu de Ow en Wkb nog niet in werking zijn getreden, hebben we nog niet kunnen monitoren en evalueren of de gestelde doelen (onder andere toename ervaren kwaliteit van het bouw- en woningtoezicht en toename van de kwaliteit van de leefomgeving) zijn gehaald/bereikt.

Wat hebben we daarvoor gedaan Nu de Ow en Wkb nog niet in werking zijn getreden, hebben we geen werkzaamheden verricht onder het regime van deze nieuwe wetten. Wel hebben we al diverse voorbereidingen getroffen, zodat we als organisatie klaar zijn om uitvoering te geven aan de Ow en Wkb, zoals beschreven onder “wat hebben we bereikt”. Tevens hebben we - vooruitlopend op de komst van de Ow – reeds geoefend met het proces “Verkennen Initiatief” (oftewel het proces Intake- en Omgevingstafel). Ook zijn we medio 2022 al live gegaan met Rx.Mission. Concreet betekent dit dat alle aanvragen/ meldingen met betrekking tot de Wabo, APV en bijzondere wetten worden geregistreerd in dit nieuwe VTH systeem. Ook toezicht- en handhavingstrajecten worden in Rx.Mission geregistreerd en doorlopen. 2023 gaan we gebruiken om dit systeem verder door te ontwikkelen en in te richten (en Ow- en Wkb-proof te maken).

Beleidsindicatoren In de volgende tabel geven we de verplichte indicatoren vanuit waarstaatjegemeente.nl weer. Om de cijfers van Bernheze te kunnen plaatsen hebben we daarnaast een referentiemeting opgenomen. We gebruiken hiervoor de gemiddelde waarde van gemeenten in de grootteklasse

pagina 88

van 25.000 tot 50.000 inwoners. De waarde van Bernheze is weergegeven onder realisatie. Wij nemen vijf vergelijkingsjaren op in de tabel, waarbij we uitgaan van de meest actuele informatie die beschikbaar is. Bron: Waarstaatjegemeente.nl Beleidsindicator

Jaar realisatie

Referentie

Realisatie

Gemiddelde WOZ waarde (duizend euro)

2018 2019 2020 2021 2022

230 250 271 285 313

Geen data 292 321 333 374

Nieuw gebouwde woningen (aantal per 1.000 woningen)

2017 2018 2019 2020 2021

7,3 7,5 8,6 8,7 8,0

21,8 16,4 24,0 8,0 12,3

Demografische druk (%)*1

2017 2018 2019 2020 2021

59,1 59,7 60,0 60,5 61,0

57,2 57,5 57,4 57,6 58,6

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (in €)

2018 2019 2020 2021 2022

666 682 720 Geen data Geen data

648 677 720 751 825

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (in €)

2018 2019 2020 2021 2022

740 756 797 Geen data Geen data

693 724 772 802 878

1) De som van het aantal personen van 0 tot 15 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 15 tot 65 jaar.

Wat kostte het? Lasten 2022 Geraamd

Geraamd na wijzigingen

Baten 2022

Nr.

Omschrijving taakveld

Werkelijk

Geraamd

Geraamd na wijzigingen

Werkelijk

8.1

Ruimtelijke ordening

1.381.777

2.795.641

2.375.624

265.875

265.875

253.928

8.2

Grondexploitatie (niet-bedrijventereinen)

14.967.924

14.732.944

5.869.428

17.508.420

17.190.370

7.154.329

8.3

Wonen en bouwen

1.651.362

1.800.062

1.614.747

1.612.263

1.611.211

1.748.060

0.10

Reserves programma 8

2.540.496

2.519.426

1.538.051

152.000

1.684.923

1.335.529

Totaal

20.541.559

21.848.073

11.397.850

19.538.558

20.752.379

10.491.846

pagina 89

Financiële toelichting Financiële afwijking raming na wijziging t.o.v. werkelijk Nr.

Omschrijving taakveld

8.1

Ruimtelijke ordening

8.2

Grondexploitatie (niet-bedrijventereinen)

8.3 0.10

Lasten

Baten

Totaal

-420.017

11.947

-408.070

-8.863.516

10.036.041

1.172.525

Wonen en bouwen

-185.315

-136.849

-322.164

Reserves programma 8

-981.375

349.394

-631.981

Taakveld 8.1 Ruimtelijke ordening Personeel taakveld Ruimtelijke ordening Voor de taskforce ruimtelijke ordening stelde de raad krediet beschikbaar dat voor een gedeelte nog niet besteed is.

Ruimtelijke ordening Op de post ruimtelijke ordening worden kosten geboekt voor het aanpassen van bestemmingsplannen. Deze worden met de inwerkingtreding van de Omgevingswet vervangen door het omgevingsplan. In afwachting van de inwerkingtreding van de Omgevingswet zijn we zeer terughoudend om bestemmingsplannen nog aan te passen. Dit heeft in 2022 geleidt tot een aanzienlijke onderschrijding van deze post. Daarnaast hebben we in 2022 minder advieskosten met betrekking planschade die we niet konden verhalen gehad.

Taakveld 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) De activiteiten van de bouwgrondexploitatie worden toegelicht in paragraaf G van deze jaarrekening. Het resultaat is hier eveneens weergegeven. Realisatie van de bouwgrondexpoitaties zijn vertraagd, afgezet tegen de oorspronkelijk planning. Dit heeft geresulteerd in minder kosten voor bouwrijp maken en minder verkoopopbrengsten. Begroot resultaat € 2,8 miljoen. Werkelijk resultaat € 1,2 miljoen.

Taakveld 8.3 Wonen en bouwen Personeel taakveld wonen en bouwen Bij het beleidsteam woon- en leefgemeente zijn gedurende het afgelopen jaar een aantal vacatures geweest. Hierdoor is onderuitputting van de salariskosten ontstaan.

Bouw-, woning,- en welstandtoezicht De budgetoverschrijding aan ingeleend personeel staat in relatie tot de extra leges opbrengsten voor omgevingsvergunningen. In 2022 hebben wij meer aanvragen ontvangen die getoetst

pagina 90

moesten worden aan een hogere toetsingsniveau t.o.v. voorgaande jaren. Wij hebben daardoor meer aanvragen ter beoordeling uit moeten zetten voor de activiteit bouwen (bouwbesluit 2012: constructieve- en bouwtechnische toets), conform de toetsingsmatrix behorende bij het VTH-beleid 2019-2022 Bernheze. Daarnaast maakten we in 2022 nog gebruik van een flexibele schil / extern bureau op het gebied van casemanagement (afhandeling aanvraag van ontvangst t/m besluitvorming). Dit vanwege het op orde stellen van de formatie en overige organisatorische taken zoals de implementatie van een nieuw zaaksysteem, herinrichting vergunningverlening, legesverordening, omgevingsplan, proces verkennen of initiatieven. Dit alles om klaar te zijn voor de invoering van de omgevingswet.

Volkshuisvesting Bij het vaststellen van de woonvisie heeft de raad een krediet vastgesteld ten behoeve van het onderzoeken en ontwikkelen van instrumenten ten behoeve van de woonvisie. Deze activiteiten zijn nog niet gestart. Dit geldt ook voor het uitwerken van het programma woonvisie. Een het ander heeft te maken met de onderbezetting van personeel.

Taakveld 0.10 Mutaties reserves taakveld 8 De geraamde uitgaven op diverse initiatieven en investeringskredieten zijn niet of niet volledig uitgegeven, waardoor de hiervoor beschikbaar gestelde dekking uit de reserves ook lager is dan geraamd. De grootste onderdelen binnen dit programma, waarvoor de werkelijke dekking lager is dan geraamd zijn: Project omgevingsvisie/omgevingsplan ( uitgaven € 714.925; restant € 294.559), Woonvisie (uitgaven € 3.874; restant € 46.126), Taskforce Ruimtelijke ordening (uitgaven € 356.521; restant € 74.859), ecologische verbindingszones (geen uitgaven; restant € 125.000) Door het naleven van de door het BBV opgelegde POC-methode (Percentage of Completion) in het grondbedrijf en de afsluitingen van complexen is voor € 1,2 miljoen aan winsten genomen van de bouwgronden in exploitatie woningbouw.

pagina 91

Deel 2: Paragrafen

pagina 92

A. Lokale heffingen Inleiding In artikel 10 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten is bepaald dat de paragraaf betreffende de lokale heffingen ten minste bevat: -

de geraamde inkomsten; het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; een aanduiding van de lokale lastendruk; een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid; een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen, waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe bij de berekening van tarieven en heffingen, die hoogstens kostendekkend mogen zijn, wordt bewerkstelligd dat de geraamde baten de ter zake geraamde lasten niet overschrijden, wat de beleidsuitgangspunten zijn die ten grondslag liggen aan deze berekeningen en hoe deze uitgangspunten bij de tariefstelling worden gehanteerd.

Geraamde/werkelijke inkomsten De opbrengsten van de (belangrijkste) belastingen en heffingen worden in onderstaande tabel weergegeven: Belastingen en heffingen

Geraamde inkomsten

Werkelijke inkomsten

Mutatie

Onroerende zaakbelasting (OZB)

7..527.615

7.453.324

-0,99%

Afvalstoffenheffing (restfractie, GFT en milieustraat)

2.906.166

2.846.011

-2,07%

Rioolheffing

2.496.932

2.460.719

-1,45%

Toeristenbelasting

167.238

165.445

-1,07%

Reclamebelasting

29.200

30.889

5,78%

Overzicht en beleidsuitgangspunten ten aanzien van de lokale heffingen Het algemeen te voeren financieel beleid doen wij op basis van evenwichtige keuzes. Wij letten hierbij op de taken en de daarvoor beschikbare middelen. Uiteraard met het doel om het gemeentelijk huishoudboekje kloppend te houden. Ten gevolge hiervan kijken wij bij het belastingen tarievenbeleid naar de kosten van het in stand houden van de algemene voorzieningen en de OZB-prijs die daar redelijkerwijs voor betaald zou moeten worden. Dit kan betekenen dat wij ons bij onze keuzes laten leiden door de wens om voorzieningen te houden/te realiseren en daarvoor de prijs doorberekenen.

pagina 93

Voor het uitvoeren van taken op het gebied van afval, riool en diverse andere diensten gaan wij uit van het doorberekenen van de kostprijs. Wij doen dit vanuit de gedachte dat deze voldoen aan het profijtbeginsel.

Onroerende zaakbelasting De tariefsaanpassing voor 2022 bedroeg 1,3%. Dit is de bijgestelde prijsindex gelijk aan de recente meicirculaire 2021. Voor 2022 gelden de WOZ-waarden met waardepeildatum 1 januari 2021. Deze waarden zijn tot stand gekomen op basis van de geactualiseerde taxaties van het geïnventariseerde onroerend goed inclusief areaaluitbreiding (nieuwbouw, verbouw en sloop). De landelijke marktontwikkeling over de periode van 1 januari 2020 tot 1 januari 2021 een waardestijging voor woningen van 15,4% en waardestijging voor niet-woningen van 2,2%. Deze waardestijging heeft geen invloed op de lokale lastendruk van de burgers en bedrijven.

Afvalstoffenheffing Het afvalbeleid stelde de raad op 15 december 2016 vast. De rode draad hiervan is dat het restafval zoveel mogelijk wordt gescheiden van andere afvalstromen. Door maatregelen die betrekking hebben op de wijze van inzameling van het GFT, PMD, luiers, textiel en de effecten van tariefprikkels willen we onze doelstellingen halen. Voor 2022 profiteren we van een gunstigere doorberekening van de PMD-kosten en -opbrengsten dan waar we aanvankelijk van uitgingen. Sinds jaar en dag hanteren we daarvoor een tarief naar gewicht en ledigingsfrequentie. In verband met de nieuwe aanbesteding voor de inzameling ziet het er naar uit dat het wegen niet meer mogelijk is of slechts tegen erg hoge kosten. We gaan om deze reden uit van een vastrecht met een variabel ledigingstarief dat uitgaat van een gemiddelde aantal kg’s per lediging. We denken dat dit gedifferentieerd afvaltarief nog voldoende prikkels biedt als middel om mede onze afvaldoelstellingen te bereiken. De gemiddelde kosten dalen in 2022 ten opzichte van de verwachtingen met circa € 10,- per aansluiting en komt daarmee op € 235,90. (Dit is inclusief de € 6,- per aansluiting vermindering).

Rioolheffing Op basis van het Gemeentelijk Rioolplan 2020-2023 passen wij de tarieven aan met de trendmatige prijsindex van 1,3%. Als gevolg van de verschillen in waardeontwikkeling van woningen en niet-woningen, vindt hier wel een verschuiving plaats in de lastendruk van nietwoningen (lager) naar woningen (hoger).

Ontwikkeling lokale lastendruk Onder woonlasten verstaan wij: OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing.

pagina 94

De berekening voor 2022 is gebaseerd op een gemiddelde waarde van een woning van € 383.794,- en een gemiddelde waarde van een niet-woning van € 346.169,-. (waardepeildatum 2021). Overzicht ontwikkeling gemiddelde lokale lastendruk

2022 Begroting

2022 rekening

Afwijking tov begroting (%)

Woningen

Eigenaar

561,49

561,49

0,00%

Woningen

Gebruiker

245,20

235,90

-3,79%

Woningen

Eigenaar en gebruiker

806,69

797,39

-1,15%

Niet-woningen

Eigenaar

1.199,13

1.199,13

0,00%

Niet-woningen

Gebruiker

814,54

814,54

0,00%

Niet-woningen

Eigenaar en gebruiker

2.013,67

2.013,67

0,00%

De afvalkosten vallen voor 2022 voordelig uit. Het aantal ledigingen zijn voor GFT met 3% gestegen terwijl restafval met 10% is gedaald. Zowel voor begroting als rekening is de eenmalige teruggave van € 6,- opgenomen. Dit heeft tot gevolg dat voor de gebruikers van woningen een lagere lastendruk ontstaat. Voor de eigenaar/gebruiker levert als resultaat op dat het tarief bijna gelijk is aan dat van vorig jaar. Voor de niet-woningen heeft het afvaltarief geen invloed.

Kwijtscheldingsbeleid Op basis van artikel 26 van de invorderingswet geven wij uitvoering aan de kwijtschelding van belastingen. De gemeente Bernheze hanteert een zo ruim mogelijk kwijtscheldingsbeleid. Op 27 juni 2019 besloot uw raad in het kader van de harmonisatie van het kwijtscheldingsbeleid BSOB, dat: •

voor de kosten van bestaan een percentage van 100% van de bijstandsnorm te hanteren voor personen jonger dan de AOW-gerechtigde leeftijd;

•

de norm voor de kosten van bestaan voor AOW-gerechtigden te baseren op de toepasselijke netto AOW-bedragen in de plaats van op de toepasselijke bijstandsnorm;

•

bij het bepalen van het netto-besteedbare inkomen voor kwijtschelding rekening wordt gehouden met de kosten van kinderopvang;

•

de kwijtschelding voor natuurlijke personen die een bedrijf of een zelfstandig beroep uitoefenen (kleine ondernemers) in stand wordt gehouden.

Voor kwijtschelding komt de volgende heffingen in aanmerking: •

onroerende zaakbelasting eigenaar woning en niet-woning en gebruik niet-woning;

•

Afvalstoffenheffing tot het vastgesteld maximum van € 152,- o.b.v. Verordening op de heffing en invordering van afvalstoffenheffing Bernheze 2022

• rioolheffing In 2022 is voor een bedrag van € 64.112 aan kwijtschelding verleent en volledig toe te schrijven aan afvalstoffenheffing.

pagina 95

Kostendekkendheid tarieven In het Besluit begroting en verantwoording is bepaald dat alleen kosten worden opgenomen die betrekking hebben op het primaire proces. Dit betekent dat het niet zondermeer mogelijk om vanuit de taakvelden volledig inzicht te krijgen in alle kosten die maximaal kostendekkend mogen zijn. Kosten van overhead worden centraal geraamd, maar dienen wel in verband gebracht te worden met de integrale kostprijs. Om deze reden is het van belang dat op een andere wijze uit de begroting blijkt hoe de tarieven worden berekend en welke (beleids)keuzes bij die berekening zijn gemaakt. Deze paragraaf verschaft deze informatie. De gemeente Bernheze kent een aantal belastingen en heffingen die kunnen worden onderscheiden in algemene dekkingsmiddelen (ozb) en heffingen waarvan de besteding is gebonden (afvalstoffenheffing, rioolheffing, leges, etc.). De huidige legesverordening is verdeeld in drie titels, namelijk: 1. Titel 1: Algemene dienstverlening; 2. Titel 2: Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning; 3. Titel 3: Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn. Kruissubsidiëring binnen deze titels is mogelijk, maar niet meer tussen titels. Op basis van onderzoek hebben wij geconstateerd dat (zie hiervoor ook de raad van 16 december 2010) dat een 100% kostendekkend niveau voor Titel 1 en 3 niet haalbaar is.

Voor Titel 1 worden wij geconfronteerd met de door het Rijk gemaximeerde tarieven, terwijl bij Titel 3 het kostendekkend maken zou leiden tot onacceptabele tariefstijgingen. Daar waar mogelijk streven wij om de tarieven naar een kostendekkend niveau te brengen. Voor Titel 2 geldt een 100% kostendekkendheid als uitgangspunt evenals voor de zogenaamde retributies van afval en riool. In verband met de invoering van de omgevingswet is wederom uitgesteld, nu naar 1 januari 2024.

Rioolheffing Goede riolering is nodig voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu en het tegengaan van wateroverlast. Als gemeente hebben we de taak om voor die riolering te zorgen: we hebben de zorgplicht voor stedelijk afvalwater, voor afvloeiend hemelwater en voor grondwatermaatregelen. Met het nieuwe, meer adaptieve, GRP willen wij verder gaan door:

pagina 96

•

nog nadrukkelijker te kijken naar ontwikkelingen die in de stedelijke omgeving plaatsvinden rond water, grondstoffen, energie en ruimtelijke ontwikkelingen;

•

de zorgplicht nog breder in te bedden in de interne en externe processen, waardoor betere afstemming plaatsvindt op andere processen in de (openbare) ruimte.

•

Het projectmatig klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte.

•

De beleidsambities die hierbij horen zijn:

•

adaptief en risicogestuurd beheer;

•

klimaatadaptatie;

•

samenwerking in As50+-verband;

•

inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen.

Om alle kosten te kunnen dekken, heffen we rioolheffing. We heffen van eigenaren op basis van de WOZ-waarde Hierbij wordt onderscheid gemaakt in: onroerende zaken die in hoofdzaak tot woning dienen, en onroerende zaken die niet in hoofdzaak tot woning dienen. Het grootste deel van de lasten is bedoeld voor het opvangen van de vervanging en relining van de riolering. Gezien het feit dat er nogal wat onzekerheden zijn over het exacte tijdstip van de vervangingspiek (na 2040) en de ontwikkeling van nieuwe (goedkopere) renovatietechnieken is het niet verstandig om per direct een theoretisch op lange termijn kostendekkend tarief te hanteren. De huidige heffing ligt onder het op lange termijn kostendekkende tarief. Er zijn vele scenario’s mogelijk om naar een kostendekkend niveau te groeien. In wezen is het een vraagstuk van verdeling in de tijd: hoe langzamer we naar een kostendekkend niveau groeien, hoe hoger we uiteindelijk uitkomen. Het zwaartepunt van de uitgaven komt na 2040. Daarom passen wij het tarief de komende jaren niet (behoudens inflatiecorrectie) aan. Vanaf 2030, rekening houdend met de verwachtte vervangingspiek, gaan we de tarieven verhogen. De reden hiervoor is gelegen in het feit dat de noodzaak tot stijging ontbreekt.

Een tariefstijging hoeft namelijk pas na drie planperiodes (2030) te worden doorgevoerd om vanaf die periode te gaan sparen voor de (theoretische) vervangingspiek die na 2040 zal gaan optreden. De komende jaren zal duidelijk worden of die piek ook daadwerkelijk gaat optreden. In de tussenliggende periode zal de strategie vervangen versus relinen verder worden geoptimaliseerd. Deze benadering is tevens in overeenstemming met de aanbeveling van de Commissie BBV om ten behoeve van het tarief een horizon van 10 jaar te hanteren. Kosten taakveld Riolering, excl. onderhoud incl. (omslag)rente1

2.090.784

Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen

-126.724

Netto kosten taakveld Riolering

1.964.060

pagina 97

Toe te rekenen kosten: Overhead

169.822

BTW2

185.276

Dotatie reserves

128.219

Totale kosten

2.447.377

Overige opbrengsten beschikking reserves Opbrengst heffingen

2.460.719

Totaal opbrengsten

2.460.719

Dekkingspercentage

100,55%

1) 2)

Geen omslagrente a.g.v. ontbreken van boekwaarde activa. De BTW zoals opgenomen in de tabel betreft de kostprijsverhogende compensabele BTW over de gemaakte kosten. Voor deze compensabele btw is een korting toegepast op de algemene uitkering.

Afvalstoffenheffing De focus ten aanzien van afval ligt tegenwoordig op het maximaal hergebruiken van producten en grondstoffen: de circulaire economie. Afval zien als grondstof is goedkoper, duurzamer en milieuvriendelijker. De richting die we op moeten is het denken en handelen van inwoners (nog) verder om te schakelen van afval naar grondstof, zodat het hergebruik stijgt en de hoeveelheid restafval daalt. De volgende ambities zijn in het beleidsplan opgenomen: De milieuambitie: Bernheze moet er naar streven om in 2030 afvalloos te zijn (dat wil zeggen dat er geen huishoudelijk afval meer vrijkomt dat als restafval verwerkt moet worden). De kostenambitie kan omschreven worden als “een goede kwaliteit tegen een redelijke prijs”. Bij voorkeur gaan de kosten voor afvalbeheer niet omhoog, maar een stijging is bespreekbaar als daar wat tegenover staat. De serviceambitie: gemak voor de burger. Inwoners moeten hun afval zo veel mogelijk kwijt kunnen op het moment dat zij dat willen en zij zich dus ook weinig zorgen hoeven te maken over opslagruimte in huis (niet méér opslagmiddelen dan noodzakelijk). Aandacht voor werkgelegenheid (als vierde element aan de afvaldriehoek): preventie, hergebruik en recycling van afval kan lokale (sociale) werkgelegenheid opleveren. Denk hierbij aan nieuwe werkgelegenheid door sortering en vermarkting van afvalstromen, kringloopwinkels en repaircafés.