Gebiedsvisie bebouwingsconcentraties Bernheze
Tekst van het document
•
Er is vrij zicht op (agrarisch) landschap
minimale breedte van circa 25 meter nodig. Deze zone dient
•
Er is nog ruimte om het lint verder te verdichten zonder
onbebouwd te blijven en hier zijn ook geen belemmerende
smaller dan 20 meter kan dus nooit een Ruimte voor Ruimte-
het agrarische karakter te ondermijnen
landschapselementen, zoals houtwallen en -singels
Een goede landschappelijke inpassing van nieuwe en bestaande percelen grenzend aan landschapsvensters
gewenst. Zo zijn er dus drie scenario’s met betrekking tot
3.
landschapsvensters in deze visie. Hieronder is beschreven op
•
Geen landschapsvenster
is van belang. Zo is van onderstaande voorbeelden het
Daar waar geen landschapsvenster is aangegeven is
landschapsvenster dat begeleid wordt door robuuste
basis van welke criteria bepaald is of sprake is van een star
op basis van de landschappelijke kwaliteit in beginsel
groenstructuren en waarbij een historische boerderij
of flexibel landschapsvenster, of dat geen sprake is van een
bebouwing toegestaan
gecamoufleerd zichtbaar is (Dintherse Hoek), krachtiger dan
Er is zicht op storende elementen of op achterkanten van
het landschapsvenster waarbij het perceel is ingepast met
(agrarische) bebouwing
kleinschalige tuinbeplanting en waar de bebouwing meer
Het toevoegen van bebouwing kan in een sterkere
impact heeft op de totale beleving (Nistelrode).
waardevol landschapsvenster.
• •
landschapsbeleving resulteren
38
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
BOUWSTENEN
Landschapsvenster bij Dintherse Hoek
Landschapsvenster ten zuiden van Nistelrode
39
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
BOUWSTENEN 3.11 ZICHTLIJN OP LANDMERK Een zichtlijn is een denkbeeldige lijn vrij van obstakels, waarlangs men kan kijken. Door her en der in het landschap zichtlijnen richting een landmerk te behouden ontstaat oriëntatie en herkenning.
Vrij zicht vanuit het beekdal op de kerk van Dinther
ONTWERPPRINCIPES •
Wees zorgvuldig met het situeren van nieuwe bebouwing aan de dorpsrand en voorkom dat deze waardevolle zichtlijnen vanuit het landschap op een landmerk belemmeren.
•
Pas op de juiste plekken wegbeplanting toe; deze beplanting kan het zicht naar een landmerk opsturen en benadrukt zichtlijnen.
Fraai zicht over de historische akker op de molen en kerk van Vorstenbosch
40
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
BOUWSTENEN 3.12 RELIËF Aardkundige waarden bestaan uit de natuurlijke variatie in
zeldzame omstandigheden is dit gunstig voor bepaalde
het aardoppervlakte van geomorfologische, geologische,
planten en dieren.
bodemkundige en geohydrologische verschijnselen. Deze
ONTWERPPRINCIPES •
Het toevoegen van bebouwing op de
lagen in onze ondergrond vertellen het verhaal van de
3. Historische essen / akkers
natuurhistorie van gebieden en bieden aanknopingspunten
De historische essen en akkercomplexen bevinden zich met
voor een betekenisvolle inrichting. Aandacht voor deze
name op de dekzandruggen rondom de oude nederzettingen.
waarden is van groot belang aangezien deze vormend zijn
De akkers liggen van nature hoog en droog zodat deze
steilranden is absoluut ongewenst vanwege de
geweest voor ons landschap en ze door eeuwenlange, vaak
gebieden, evenals de woonplekken, goed beschermd zijn
zelfs millennialange perioden, zijn gevormd. Ingrepen in
tegen overstromingen. Veelal hebben de oudere akkers in
aardkundige waarden en voor de Peelrandbreuk
deze aardlagen kunnen onomkeerbare schade berokkenen
de loop der eeuwen ook een bol reliëf gekregen door het
en dienen dus goed beschermd te worden. In de gemeente
opbrengen van plaggenmest (mest vermengd met heide-
het egaliseren of anderszins verwijderen van dit
Bernheze zijn de aardkundige waarden vooral zichtbaar door
of grasplaggen). Deze bolling is waardevol omdat dit het
subtiele reliëfverschillen.
historische agrarische gebruik van het gebied zichtbaar
reliëf is ongewenst.
maakt. Vaak vormt een groep van kleinere individuele akkers
Peelrandbreuk, de wijstgronden en de
ook vanwege mogelijke tektonische risico’s. Ook
•
De zone rondom de Peelrandbreuk en de
1. Peelrandbreuk
(kampen) een eenheid die omgeven is door boerderijen aan
De Peelrandbreuk is een geologische breuklijn die ten dele
slingerende wegen. Veel van de essen waren omgeven door
zichtbaar is in hoogteverschillen. De breuklijn loopt van het
houtwallen, bedoeld om het vee en het wild bij de gewassen
dat deze voorbehouden blijft aan ontwikkeling
noordwesten bij Heesch naar het zuidoosten bij Nistelrode,
weg te houden. De perceelgrenzen bestonden uit sloten en
van natuur, landschap, cultuurhistorie en
en van daaruit verder naar Limburg. Binnen de gemeente
greppels, singels of bomenrijen.
Bernheze is het hoogteverschil het best afleesbaar tussen
Veel van de historische essen en akkers zijn vanaf de jaren
Heesch en Nistelrode. Het versterken en zichtbaar maken
‘50 bebouwd en betrokken bij de dorpsuitbreidingen vanwege
van deze hoogteverschillen is waardevol voor natuur en
hun hoge ligging direct grenzend aan de dorpen. Daarbij
landschap, maar ook ten behoeve van de recreatieve en
zijn de oorspronkelijke aardkundige en landschappelijke
narratieve waarde van het landschap.
waarden verdwenen. De overgebleven historische essen
vanwege de aardkundige en cultuurhistorische
en akkers verdienen een goede bescherming vanwege
waarden. Wel zijn dit van oudsher hogere
2. Wijstgronden
hun cultuurhistorische, landschappelijke, ecologische en
De Peelrandbreuk doet het grondwatersysteem in Bernheze
recreatieve functie.
in twee delen uiteen vallen. Op de relatief hoge Peelhorst kan
wijstgronden verdient door de unieke waarden
extensieve recreatie. •
Het toevoegen van bebouwing op de historische essen en akkers is in principe onwenselijk
plekken in het landschap en om die reden interessante bewoningslocaties. Voor de
het water, dankzij de aanwezigheid van slecht doorlatende
4. Steilranden
bodemlagen, niet in de bodem wegzakken waardoor het
Steilranden zijn abrupte hoogteverschillen die kunnen
als het ware langs de randen de Peelhorst afstroomt. Door
samenhangen met historische oevers, erosie door rivieren
in beginsel onbebouwd blijven, maar in geval
een slecht doorlatende kleilaag langs de rand wordt het
of beken en afgravingen. Met name rondom Heeswijk-
water opgestuwd en komt het als ‘wijstwater’ weer aan de
Dinther en in het beekdal van de Aa liggen steilranden die
van hoge noodzaak tot bouwen kan afgewogen
oppervlakte. De ijzerrijke kwel kan fosfaatfixatie veroorzaken,
de oude meanders van de beek leesbaar maken. Veel van
wat plaatselijk merkwaardige en gunstige gevolgen kan
de opvallende steilranden zijn bij het kanaliseren van de Aa
waarbij de voorkeur geldt dat de essen als
hebben voor de waterkwaliteit. Door de ecologisch relatief
helaas al verdwenen. De overgebleven steilranden zijn daarom
zeldzame
des te waardevoller en dienen goed beschermd te worden.
eenheid zoveel mogelijk leesbaar blijven.
41
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
aangegeven historische essen geldt dat deze
worden of essen bebouwd mogen worden,
BOUWSTENEN 3.13 LANDSCHAPPELIJKE ZONE Veel van de bouwstenen hebben betrekking op de bebouwde
1.
omgeving en op concrete ruimtelijke landschappelijke
Een ruimtelijke scheiding tussen de kern en een
elementen. Op enkele plekken rondom de vijf dorpen
bebouwingslint of -cluster door middel van een
van Bernheze is het echter ook waardevol om grotere
landschappelijke zone
structuren aan te wijzen waar landschappelijke kwaliteiten
Groene buffer
a. Ter voorkoming van het ruimtelijk aaneengroeien
de boventoon voeren. Maar wel met een evenwicht in
van het cluster/lint met de kern
belevingswaarde en gebruikswaarde. Deze zones zijn
b. Ter bescherming van de landelijke karakteristiek
dus nadrukkelijk geen natuurgebieden. Het zijn gebieden
van het cluster/lint en daarmee van de identiteit en
waar ruimte is voor agrarische en recreatieve functies en
het verhaal van het gebied
voor kleinschalige ontmoeting (bijv. sport, stadslandbouw,
c. Ter waarborging van de unieke woon- en/of
evenemententerrein) in combinatie met landschapsbouw. Dit
werkmilieus in het cluster/lint
zijn dus echte ‘dorpslandschappen’ waar dorp en landschap optimaal samenkomen. In deze visie zijn de volgende drie
2.
Groene wig
landschappelijk relevante zones onderscheiden:
Een landschappelijke structuur die tot in de woonkern doordringt a. Ter versterking van de relatie tussen de kern en het landschap b. Ter versterking van de woonkwaliteit en het welzijn in de kernen c.Ter ontwikkeling van een vitale en functionele kernrandzone 3.
Kansrijke ecologische schakel
Een doelbewust ingericht gebied waarmee verschillende landschappelijk, hydrologisch, aardkundig en/of ecologisch waardevolle gebieden ruimtelijk en functioneel met elkaar verbonden worden a.Ter ontwikkeling van robuuste natuurlijke en ecologische netwerken b. Ter versterking van het recreatieve landschap van Bernheze
42
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
BOUWSTENEN 3.14 RECREATIEVE ROUTES Vervoer passend bij het landschap kan bijdragen aan de beleving van het verhaal van het gebied. Zo kan het verder versterken van recreatieve routes ook een bijdrage leveren aan de eigenheid en het karakter van het landschap van Bernheze. In deze visie zijn de voorgestelde recreatieve routes uit de Erfgoedvisie Bernheze 2020-2030 (d.d. 6 maart 2020) overgenomen.
ONTWERPPRINCIPE •
43
Creëer ‘ommetjes’ vanuit het dorp naar de omgeving en langs de dorpsrand zelf, waarmee het dorp contact maakt met de omgeving.
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
BOUWSTENEN 3.15 ZANDWEGEN EN ZANDPADEN Zandwegen en zandpaden zijn cultuurhistorische pareltjes in het moderne landschap. De geschiedenis van het landschap is te vertellen aan de hand van zandpaden en ze geven een goede indicatie van de ontginningsgeschiedenis. Vroeger werden zandpaden veel gebruikt en zo hebben zandpaden verschillende functies. Kerkenpaden verbonden boerderijen en gehuchten met de kerk en veldpaden liepen dwars door de velden of het bouwland en ontsloten deze. Tegenwoordig vervullen zandpaden een zeer belangrijke functie in het netwerk van recreatieve routes. Bovendien hebben zandpaden een belangrijke ecologische waarde als verbinding, maar ook als natuurlijk leefgebied van dieren. Ze dragen bij aan de biodiversiteit.
ONTWERPPRINCIPES
44
•
Behoud de zandpaden zoveel mogelijk in de oorspronkelijke staat en voorkom dat deze worden verhard.
•
Voorkom nieuwe bebouwing aan het zandpad. Dat is beter voor zowel het landschap en de natuur als voor de recreant en de aanwonende. Woonontwikkelingen liggen op ruime afstand van het zandpad en de bijbehorende beplanting.
•
De wegbeplanting hoort bij het zandpad en is ecologisch en cultuurhistorisch ook waardevol; behoud deze zoveel mogelijk.
•
Voorkom het realiseren van erfafscheidingen (hekken) en uitritten aan een zandpad , maar beperk het gebruik van het zandpad tot recreatief gebruik en ten behoeve van incidenteel landbouwverkeer.
Historische zandweg Ruitersweg Oost met laanbeplanting van populier ten zuiden van Heesch
Historische zandweg Leijgraafweg ten zuiden van Vorstenbosch
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
BOUWSTENEN 3.16 HERSTEL LANDSCHAP
3.17 ACHTERSTE GEVELROOILIJN
Rondom de kernen in de bebouwingsconcentraties liggen
Dit landschapsherstel kan op verschillende manieren
De achterste gevelrooilijn is opgenomen waar erven en
locaties die nu een dusdanige negatieve invloed hebben op de
plaatsvinden:
bebouwingsmassa’s diep het landschap in steken, waardoor
beoogde ruimtelijke kwaliteit dat herstel van het landschap hier gewenst is. Het betreft hier specifiek: •
•
de gaafheid en leesbaarheid van de dorpsrand wordt 1. In geval van functies die niet passend in het landschapstype zijn én landschappelijk niet goed zijn
aan de opgenomen rooilijn de voorkeur. Met de achterste
Grootschalige (agrarische) bebouwing tegen beken of in
ingepast: dissonante functie (rode stippellijn op de
gevelrooilijn wordt het ideaalbeeld geschetst waarbij, na
het open beekdal;
visiekaarten). Hier geldt dat de eerste stap is om te
eventuele beëindiging van een agrarisch bedrijf of na sloop
zoeken naar verplaatsing of sloop. Verplaatsing naar een
van bedrijfsbebouwing, hier geen (woon)bebouwing in de
(Agrarische) bebouwing die relatief diep het landschap in
passende locatie is het ideaalbeeld. Na verplaatsing is
tweede lijn wenselijk is.
steekt en niet of nauwelijks landschappelijk ingepast is;
hier landschapsherstel mogelijk. Als dat niet kan is het streven om de functie landschappelijk beter in te passen
•
Dorpslandschappen waar door ruilverkaveling, schaalvergroting en agrarische intensivering de
(tweede stap). 2. In geval van functies die op zich wel passen in het
oorspronkelijke kernkwaliteiten (deels) verloren
landschapstype, maar die landschappelijk niet goed zijn
zijn gegaan, maar waar wel potentiële ecologische,
ingepast: landschapsherstel (groene bolletjeslijn op de
hydrologische, aardkundige, landschappelijke en/of
visiekaarten). Hier geldt dat het streven is om de functie
cultuurhistorische waarden zijn.
landschappelijk beter in te passen, zodat deze minder impact heeft op de beleving van het landschap.
45
aangetast. Hier verdient sloop met mogelijke nieuwbouw tot
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
PARAGRAAF | Deelonderwerp
4.
46
DE VIJF KERNEN GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
foto: Ineke van Grunsven
DE VIJF KERNEN
In dit hoofdstuk gaan we in op de zones direct rondom de vijf kernen van Bernheze: de kernrandzones. De afbeelding hiernaast geeft weer welke gebieden rondom de dorpen we daarbij in beschouwing hebben genomen. Het
Heesch
onderzoeksgebied is daarbij soms ruimer dan de definitie van een kernrandzone zoals die door de provincie wordt gehanteerd. Zodoende kunnen we de geweste verweving tussen dorpskern en het buitgebied goed vastleggen in deze visie. Voor iedere kern is een hoofdstuk met daarin een algemene beschrijving van de karakteristieken en de kwaliteiten:
Nistelrode
de eigenheid van de kern. Op de schaal van de kern zijn vervolgens algemene uitgangspunten geformuleerd die betrekking hebben op uitbreidingsrichtingen, grootschalige groenstructuren en versterking van die eigenheid. Rondom iedere kern zijn kleine verschillen in structuur, functionaliteit en/of ruimtelijke kwaliteit. Om gebiedsgerichte uitspraken te doen om deze nuanceringen te behouden en versterken is de zone rondom de kern opgedeeld in deelgebieden. Voor ieder deelgebied zijn dan ook specifieke uitgangspunten
Loosbroek
geformuleerd. Hierin liggen ook de meer gedetailleerde keuzes zoals het behoud van landschapsvensters en het herstellen van landschapsverstorende situaties. De dorpsentrees bepalen voor een groot deel de beleving tussen kern en landschap. Vandaar dat tot slot de
Vorstenbosch Heeswijk Dinther
aspecten. Hier liggen kansen voor versterking van de verwevenheid en identiteit.
Visiegebied kernrandzones
47
dorpsentrees beoordeeld zijn op ruimtelijk sterke en zwakke
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
HEESCH
DE VIJF KERNEN | Heesch 4.1 HEESCH ALGEMEEN
•
In de stedenbouwkundige structuur en groenstructuur van Heesch zijn de geschiedenis en ontwikkeling van het dorp
Lintdorp in oostwest-richting met uitbreiding richting het zuiden
•
afleesbaar. Heesch ligt op de overgang van de Peelhorst
Grote dorpsuitbreiding aan de oostzijde (De Nieuwe
•
Radiale wegenstructuur vanuit de kern het landschap in
dekzandlandschap in het noorden. De oudste bebouwing
•
(Deels) zichtbare en beleefbare breuklijn met hoog en laag
staat aan de noordrand van het dorp, met de slingerende Mgr.
terras •
de doorgaande wegen Bosschebaan, ‘t Dorp - Graafsebaan en de Nistelrodeseweg - Osseweg is Heesch sterk uitgebreid
Het lint aan de Wijststraat is een restant van een
•
het dorp zijn bedrijventerreinen gerealiseerd. Het huidige
binnen •
in Heesch. Het groen in de kern bestaat voornamelijk uit
Historische landschappelijke, ecologische en recreatieve
Ontwikkelen van het veld tussen Vinkelsestraat - Deken van der Cammenweg - Boogstraat t.b.v mix woningbouw / kleinschalige bedrijvigheid
•
In het gebied Hoge Wijst hooguit enkele RvR-ontwikkelingen toestaan en verder met name landschappelijk versterken van het kleinschalig dorpslandschap met behoud van open ruimten en doorzichten
•
Buurtschapje Lage Wijst als ruimtelijke eenheid behouden en versterken, waken voor aaneengroeien met kern Heesch
•
Behoud en landschappelijke versterking van buurtschap Zoggel, waken voor aaneengroeien met kern Heesch
•
Behouden en versterken van historische zandwegen (m.n. Ruitersweg)
•
Kleinschalig dorpslandschap met historische dorpslinten tussen Heesch en A59 versterken door transformatie
•
Zichtbaarheid en representativiteit van het bedrijventerrein aan de westzijde versterken
structuur van zandpaden met bomenlanen •
Waardevolle open ruimtes in groene landschappelijke
De noordrand van Heesch, tussen de kern en de A59, is een
kamers, met name op dekzandvlakte ten zuiden en
overgangszone waar, naast wonen, met name agrarische
westen van de kern
gronden liggen, maar waar een toenemende druk en behoefte
•
Weinig relatie tussen dorpsrand en landschap, slechte zichtbaarheid en het landschap komt nauwelijks het dorp
laanbeplanting langs de linten.
Grootschalige uitbreidingskansen voor Heesch liggen met name aan de westzijde (Nieuwe Erven), met respect voor rationele landschaps- en verkavelingsstructuur
kransvormig wegenpatroon om oude akkercomplexen
met woonwijken uit verschillende perioden. Ten westen van dorpscentrum bevindt zich aan De Misse, het centrale plein
•
Erven)
in het oosten, de jonge ontginningen in het zuiden en het
van den Hurklaan als centrale ontsluiting. Na de aanleg van
ALGEMENE UITGANGSPUNTEN
•
Bebouwingsclusters Zoggel en Lage Wijst
is aan verdichting. De randen van Heesch zijn vanaf het buitengebied nauwelijks waar te nemen. Andersom geldt ook dat het buitengebied vanuit de kern nauwelijks te ervaren is. Ten zuidoosten van de kern ligt het bosgebied van de Maashorst. Ten zuiden en westen liggen agrarische gronden. Rondom de kern liggen enkele historische groen- en padenstructuren. (bron: Structuurvisie)
49
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Heesch
Legenda Analyse Infrastructuur Gebiedsontsluiting Dorpsontsluiting Zandweg / zandpad
Dorp Bestaande bebouwing Vergund maar onbebouwd Dorpscentrum
Heesch Noord
Historisch dorpslint Bedrijventerrein Sportcomplex
S
Identiteitsdragende bebouwing
3 2
Kerk Abdij / klooster Molen Overige monumenten (Rijk en gemeente)
4
Zichtlijn op landmerk S
B
Dorp vs. Landschap
Heesch
1
Dorpsrand - zwak Reeds geplande afronding dorpsrand
Zoggel
Dorpsentrees - sterk
De Maashorst
6
10
S
5
S
Groese Bunders
Dorpsentrees - te verbeteren Dorpsentrees - zwak
Landschap Landschappelijk deelgebied Waterstructuur
B
Rivier, beek & kanaal
7 9
Overige structurerende waterloop 8
Groenstructuur Boscomplex
Lage Wijst
Hoge Wijst
Lage Wijst
Laan & dreef Houtwal & houtsingel Waardevolle open ruimte Reliëf Peelrandbreuk
Landgoed Berkt
Wijstgrond Historische es / akker Steilrand Kansrijke landschappelijke zone
Analyse Heesch
50
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Heesch DEELGEBIEDEN Omdat Heesch op de overgang tussen het hogere kampenlandschap en de lagere dekzandvlakten ligt, is er sprake van duidelijke verschillen in het landschap direct rondom het dorp. Rondom Heesch onderscheiden we vijf deelgebieden waarvan de specifieke karakteristieke kenmerken hierna beknopt zijn beschreven: 1. Heesch Noord 2. De Maashorst 3. Hoge Wijst 4. Lage Wijst 5. De Groese Bunders
1
2 5
4
51
3
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Heesch Legenda Visie Infrastructuur Gebiedsontsluiting Dorpsontsluiting Zandweg / zandpad Recreatieve route
Dorp Bestaande bebouwing Vergund maar onbebouwd Dorpscentrum Historisch dorpslint
Heesch Noord
Bedrijventerrein Sportcomplex Identiteitsdragende bebouwing
S
Kerk
3 2
Abdij / klooster Molen Overige monumenten (Rijk en gemeente) Zichtlijn op landmerk
4
Dorp vs. Landschap S
B
Dorpsrand - te verbeteren / versterken Reeds geplande afronding dorpsrand
Heesch
1
Zoekgebied nieuwe planmatige afronding dorpsrand Transformatie dorpsrand
I
Dorpsentrees - te behouden / versterken
Zoggel
Achterste gevelrooilijn - terugdringen bebouwing
De Maashorst
Herstel landschap - verplaatsing of inpassing
Landschap 6
10
Landschappelijk deelgebied
S
5
S
Groese Bunders
Waterstructuur Rivier, beek & kanaal
B
Overige structurerende waterloop Groenstructuur
7 9
Boscomplex
8
Laan & dreef - bestaand / te behouden Laan & dreef - nieuw / te versterken
II
Houtwal & houtsingel
Lage Wijst
Hoge Wijst
Landschapsherstel Waardevolle open ruimte
Lage Wijst
Landschapsvenster - star Landschapsvenster - flexibel Reliëf Peelrandbreuk
Landgoed Berkt
Wijstgrond Historische es / akker Steilrand Landschappelijke zone
Visie Heesch
52
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Heesch 1. Heesch Noord Het landschap ten noorden van Heesch is een kleinschalig kampenlandschap met boscomplexen, lanen en houtsingels afgewisseld met akkers. Door schaalvergroting en ruilverkaveling zijn veel singels verdwenen. Dit gebied geldt als stedelijk uitloopgebied voor Oss en Heesch. De aanleg van
UITGANGSPUNTEN Voor dit deelgebied gelden de volgende uitgangspunten op hoofdlijnen: •
Het transformeren van de groene geledingszone naar een gebied met betere gebruiks- en toekomstwaarde waarbij te denken valt aan woonmilieus in een parkachtige setting, kleinschalige en duurzame landbouw en/of een zorglandschap.
•
Het creëren van doorwaadbaarheid door het versterken van de recreatieve routestructuur, het faciliteren van doorgangen ten behoeve van fietsers en wandelaars onder de A59 en het realiseren van een afwisselend kleinschalig landschap.
•
Het respecteren van de historische linten grenzend aan het kleinschalige dorpslandschap en waar mogelijk in deze linten de relatie met het landschap versterken door ommetjes en zicht op het landschap.
de A59 heeft Heesch echter afgesneden van dit landschap. Er is een smalle geledingszone ontstaan tussen de autosnelweg en de noordrand van het dorp. Deze noordrand bestaat uit de historische dorpslinten. Veelal zijn deze linten zo dicht gebouwd dat er nauwelijks een relatie is met het landschap. Langs de A59 is een dichte singelbeplanting die een beleving van het landschap aan weerszijden van de weg bemoeilijkt.
Akker met houtsingels en bosschages aan de Goorstraat in Heesch Noord
53
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Heesch 2. De Maashorst Het bosgebied van het natuurgebied de Maashorst bestaat met name uit loof- en naaldbos op stuifzand. Dit bosgebied is onderdeel van het provinciale Natuurnetwerk Brabant (NNB). In de Middeleeuwen waren de boeren gedwongen om het oerbos te kappen om plaats te maken voor akkers. Later ontstonden hier, door overbegrazing van vee, heidevelden. De huidige bossen zijn vanaf de tweede helft van de 19e eeuw door de mens aangeplant voor de houtproductie (met name grove den).
UITGANGSPUNTEN Voor dit deelgebied gelden de volgende uitgangspunten op hoofdlijnen: •
Het uitsluiten van nieuwe bebouwing in het bosgebied ten zuidoosten van Heesch.
•
Het onderzoeken naar mogelijkheden voor transformatie van het gebied rondom de Kortdreef in de vorm van ruim opgezette woningbouw (Ruimte voor Ruimte) in combinatie met het robuust versterken van het kleinschalige landschap.
In het bosgebied ten oosten van Heesch is een arboretum genaamd het ‘Bomenpark’, met verschillende soorten bomen en struiken en een grote waterpartij. Ten zuiden daarvan, aan de Nistelrodeseweg, is nog een restant van een heidecomplex aanwezig. Tussen het bos en de oostrand van Heesch, op het terras van de Peelhorst, is een open agrarische ruimte met enkele Ruimte voor Ruimte-woningen en agrarische bedrijven. De kernrandzone is hier kleinschalig en gevarieerd.
De Maashorst
54
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Heesch 3. Hoge Wijst De Wijststraat vormt de nog herkenbare overgang tussen de dekzandrug waarop Heesch ligt en de dekzandvlakte. Deze heldere overgang is belangrijk voor de leesbaarheid van het landschap. Aan de Wijststraat is door de eeuwen heen een
UITGANGSPUNTEN Voor dit deelgebied gelden de volgende uitgangspunten op hoofdlijnen:
agrarisch lint gegroeid.
•
Behoud het kleinschalige landschap. Grootschalige ontwikkelen zijn ongewenst.
Het gebied ten noorden van de Wijststraat bestaat uit
•
Kleinere ontwikkelingen mogelijk indien deze bijdrage aan het kleinschalige landschap en zijn voorzien van een goede landschappelijke inpassing
•
Het verbeteren van de landschappelijke structuur door middel van het landschappelijk inpassen van openliggende bebouwing
oude bouwlanden met een kenmerkende onregelmatige blokverkaveling. Dit gebied vormt een kleinschalig dorpslandschap in de kernrand van Heesch met onder meer sportvelden, maneges, agrarische bedrijven en wonen, met ieder hun eigen maat, schaal en uitstraling. Het gebied ten zuiden van de Wijststraat is later ontgonnen en heeft van oudsher een kleinschalige strokenverkaveling die door ruilverkaveling is getransformeerd in een meer rationele blokverkaveling. Hier overheerst de agrarische functie. Zowel aan de noord- als zuidzijde is de landschappelijke structuur van singels op de perceelgrenzen grotendeels verdwenen waardoor sommige erven open en bloot in het landschap liggen.
Wijststraat met rechts bebouwd lint en links zicht op het open agrarische landschap
55
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Heesch 4. Lage Wijst De buurtschap de Lage Wijst is geconcentreerd op een kruispunt van de wegen Kruishoekstraat, Vinkelsestraat, Dennenboomstraat en de onverharde Ruitersweg (Oost en West). De buurtschap ligt tevens op de overgang van verschillende landschapstypen waardoor er een gevarieerd beeld ontstaat; ten oosten de blokverkaveling van de oude dekzandrug, ten westen de rationele jonge ontginningen van de Nieuwe Erven en ten zuiden het landgoed Berkt op de grootschalige en open dekzandvlakte. In het cluster Lage Wijst bevinden zich met name woningen en enkele (agrarische) bedrijven. Veel van de erven liggen niet
UITGANGSPUNTEN Voor dit deelgebied gelden de volgende uitgangspunten op hoofdlijnen: •
Voorkomen van het dichtgroeien van de ruimte tussen de kern en Lage Wijst (groene lob II)
•
Het behoud van Lage Wijst als losstaand buurtschap in het landschap
•
Voorkomen van nieuwe ontwikkelingen direct aan het Ruiterspad (-Oost en -West)
•
Inbreiding van het cluster is mogelijk indien dit bijdraagt aan de landschappelijke inpassing van het buurtschap
•
Het verbeteren van de structurerende groenelementen
goed ingepast in het landschap. Door het ontbreken van structurerende groene elementen is het beeld wat rommelig. Wel zijn er enkele mooie doorzichten op het achterliggende landschap. De ligging tegen de kern, maar wel in het groen is waardevol.
Zicht op het cluster Lage Wijst vanaf de Ruitersweg Oost
56
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Heesch 5. De Groese Bunders De naam ‘bunders’ verwijst naar een laat ontgonnen, moerassig gebied. De Nieuwe Erven zijn binnen dit gebied de jongste ontginningen. Tot omstreeks 1960 kenmerkte dit gebied zich door een sterke noordzuidgerichte smalle strokenverkaveling met sloten en singels op de perceelgrenzen. Deze kleinschalige verkaveling is veranderd in een grootschalige blokverkaveling. Het rationele rechtlijnige karakter is nog wel goed leesbaar in het gebied doordat de wegen begeleid worden door laanbomen. Hierdoor ontstaan landschappelijke kamers met waardevolle open ruimten. Tot 1960 was er nauwelijks bebouwing in dit gebied aanwezig. Vanaf toen is met name langs de oostwestgerichte wegen Zoggelsestraat en Nieuwe Erven agrarische
UITGANGSPUNTEN Voor dit deelgebied gelden de volgende uitgangspunten op hoofdlijnen: •
Het uitbreiden van de kern tot maximaal de Bunderstraat
•
Voorzien in een zachte overgang in dichtheid en typologie richting het Ruiterspad-West
•
Het behouden van het rationeel rechtlijnige landschap
•
Het voorkomen van het dichtgroeien van de ruimte tussen de kern en Zoggel (groene lob I)
•
Het behoud van Zoggel als losstaand buurtschap in het landschap
bebouwing gekomen. De oorspronkelijke eerste bebouwing in de buurtschap Zoggel dateert al van veel eerder. In het gebied staan relatief veel karakteristieke boerderijen uit het begin van de 20e eeuw of vroeger. Door de relatieve openheid zijn deze goed zichtbaar. Tussen de bebouwing zijn veel doorzichten naar het agrarische landschap.
Rationele kamerstructuur van de Groese Bunders vanaf de Bunderstraat
57
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Heesch DORPSENTREES
3. Osseweg [N603]
5. Nistelrodeseweg
Belangrijke schakels in de relatie tussen dorp en landschap
•
•
De Osseweg is de hoofdverbinding tussen Heesch en
Sterke beleving van het besloten boslandschap van de
zijn de dorpsentrees. Hierna zijn de bestaande dorpsentrees
Oss. Bij de dorpsentree heeft de weg een breed profiel
Maashorst met de afwisseling van open agrarische velden
via de belangrijke wegen geanalyseerd. In het groene kader
met een rijbaan (asfalt) met brede grasbermen en
aan de zuidoostzijde van Heesch.
zijn de sterke punten en in het rode kader de zwakke punten
laanbomen en een vrijliggend fietspad.
benoemd.
• •
Dorpsentree is groen door ruime bermen met grote
Tussen de A59 en de dorpsrand is een groene
bomen, groene voortuinen en een goede inpassing van de
1. Bosschebaan - Cereslaan
geledingszone met open velden en houtsingels waarmee
dorpsrand.
•
het dorp vanaf deze zijde een relatief groene entree heeft.
Fraaie groene beleving vanaf de Bosschebaan door de ruime bermen met oude laanbomen aan beide zijden van de weg.
•
• •
De kwekerij en de karakteristieke langgevelboerderij aan
Het buitengebied komt hier voor Heesche begrippen
De zone direct in het dorp is rommelig en stenig door
relatief ver het dorp in waardoor een relatie tussen dorp
bebouwing dicht op de weg en grootschalige bedrijvigheid
en landschap is.
met buitenopslag.
de dorpsentree versterken het groene beeld.
•
Achterkanten van de woningen aan De Boekweit staan met een stenen muur gericht aan de Nistelrodeseweg.
•
Zicht op harde dorpsrand nieuwbouwbuurt vanaf de Bosschebaan.
•
Het kleinschalige groen langs deze muur kan deze niet 4. Graafsebaan
voldoende uit het zicht onttrekken. Dit in contrast met de
•
De Graafsebaan is de historische verbindingsweg tussen
grote groene Ruimte voor Ruimte-kavels aan de oostzijde
Heesch en Schaijk en Grave. Dit is leesbaar door de oude
van de weg.
Zicht op rommelige voorterreinen bij bedrijven.
bomen en enkele karakteristieke boerderijen langs de weg.
•
Het garagebedrijf met de auto’s aan de straat is rommelig en weinig representatief.
2. Dommelstraat •
•
De beleving van de Graafsebaan is die van een oud
De Dommelstraat is een van de drie verbindingen
lint met af en toe een doorzicht op het kleinschalige
tussen het dorp Heesch en het kleinschalige oude
landschap.
kampenlandschap ten noorden van de A59. Deze verbinding is interessant voor recreatief (langzaam)
•
De laanstructuur is her en der onderbroken.
•
Het beeld is rommelig door de veelheid aan gebouwen,
verkeer. •
Begeleiding van laanbomen aan beide zijden van de weg.
•
Na de onderdoorgang bij de A59 is een open omkaderd veld aan weerszijden van de weg.
bouwstijlen en functies langs de Graafsebaan. •
Er is een diffuse overgang van landschap naar dorp waardoor de dorpsentree niet erg duidelijk leesbaar is, hoewel het een primaire ontsluitingsweg betreft.
•
Het beeld is verrommeld door zicht op de achterzijden van de bebouwing.
58
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Heesch 6. Schoonstraat
7. Deken van der Cammenweg
9. Nieuwstraat
•
•
•
Karakteristieke slingerende weg door kleinschalig
Dorpsentree ligt ter hoogte van kruising van
dorpslandschap met goede opbouw naar het dorp:
karakteristieke slingerende wegen door kleinschalig
agrarisch gebied, sportvelden, dorp.
dorpslandschap.
verdichtende lint het dorp in. •
•
Oude laanbeplanting aan beide zijden van de weg tot in
•
Oude laanbeplanting aan beide zijden van de weg.
Oude laanbeplanting met onderbegroeiing aan beide zijden van de weg. Het verwijderen van de
het centrum van Heesch.
onderbegroeiing leidt tot meer zicht op het landschap. •
•
Geleidelijke aankomst vanuit het landschap via het
Goede beleving van de open historische es ten oosten
Doorzichten op het landschap tussen bebouwing en landschapselementen.
•
Doorzichten op het landschap tussen lintbebouwing.
Karakteristieke boerderij ter hoogte van dorpsentree.
•
De laanbeplanting van oude eiken stopt direct zodra men
van de Schoonstraat. • •
Groene tuinen aan de Schoonstraat versterken het groene beeld.
•
in het dorp is. De overgang van landschap naar dorp is •
Zicht op (agrarische) bebouwing tegen de dorpsrand.
Relatief smal wegprofiel met fietsstroken.
hierdoor abrupt. •
Beeld van de weg in het dorp is rommelig door variatie aan verhardingstypen en gebrek aan opgaand groen.
•
Slechte beleving van de Peelrandbreuk die parallel
8. Vinkelsestraat
met de weg loopt door egalisaties en opgaande
•
landbouwgewassen. Wijstverschijnsel is hier niet meer
Entree vanuit buurtschap Lage Wijst door kleinschalig dorpslandschap.
aanwezig.
10. Zoggelsestraat •
•
Breed wegprofiel met vrijliggend fietspad.
•
De hekwerken bij de sportvelden verstoren het groene landelijke beeld.
verdichtende lint het dorp in. •
Oude laanbeplanting met onderbegroeiing aan beide zijden van de weg. Het verwijderen van de
•
onderbegroeiing leidt tot meer zicht op het landschap.
Oude laanbeplanting aan beide zijden van de weg tot in het dorp.
•
Groene voortuinen dragen bij aan het groene beeld.
•
Doorzichten op het landschap tussen lintbebouwing.
•
Kale hoek bij situatie bedrijf hoek Nieuwstraat-
•
Zicht op de grootschalige agrarische bedrijfsgebouwen
Vinkelsestraat
59
Geleidelijke aankomst vanuit het landschap via het
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
aan het lint.
NISTELRODE
DE VIJF KERNEN | Nistelrode 4.2 NISTELRODE ALGEMEEN
De Peelrandbreuk loopt in noord-zuidelijke richting en
Nistelrode maakt deel uit van een reeks van oude
zorgde in het verleden door de natte wijstverschijnselen
ontginningen op de Peelhorst, die langs de Peelrandbreuk
voor onbruikbare gronden. De gronden waren alleen geschikt
liggen. De ruimtelijke structuur van Nistelrode wordt bepaald
als hooi- en grasland. Dwars op de Peelrandbreuk, in oost-
door lintbebouwing in een noord-zuidrichting, evenwijdig
westelijke richting, werden daarom afwateringssloten
aan de Peelrandbreuk. Nistelrode heeft een historisch
gegraven met als gevolg dat op de hogere horst het water
centrum met karakteristieke driehoekige pleinen en
bij de breuk niet langer werd vastgehouden. De gronden
historische bebouwing. De structuur van de uitbreidingen
konden vervolgens ontgonnen worden, het veen verdween
van Nistelrode loopt hoofdzakelijk evenwijdig aan de oude
en de hoogteverschillen werden geëgaliseerd. Tegenwoordig
wegenstructuur. Kenmerkend voor de ruimtelijke structuur
worden de wijstverschijnselen rondom de breuklijn beter
zijn de buurtschappen Menzel, Donzel, Kantje en Maxend, die
gewaardeerd en beschermd.
ALGEMENE UITGANGSPUNTEN •
Kleine dorpsuitbreidingen aan zuidzijde
•
Grotere dorpsuitbreiding in groene lob aan westzijde (tussen Donzel en Dobbestraat): hier een nieuwe rafelige dorpsrand met relatie tot agrarisch ommeland maken
•
Zone langs A50 versterken door meer landschappelijke en visuele verbindingen tussen Nistelrode en Maashorst (zie visie in LOP): o.m. goede verbinding beek en auto-/ fietsverbinding
•
Groene lob richting molen behouden en landschappelijk versterken
•
Zorgvuldig omgaan met de linten aan zuidzijde (Maxend, Achterstraat, Delst): hier liggen kansen voor landschapsversterking i.c.m. beperkte Ruimte voor Ruimte
•
De Peelrandbreuk en wijstverschijnselen landschappelijk en hydrologisch versterken in het gebied tussen Achterstraat en Delst
•
Zichtbaarheid en representativiteit van het bedrijventerrein aan de noordzijde versterken
•
Rommelige en onduidelijke zones bij Donzel (noordwest) en Kantje (zuidwest) herstructureren en verbeteren
•
Laanstructuur in de kern aanvullen (m.n. Laar en Wijen)
met Nistelrode zijn verbonden door een aaneengesloten lint van voornamelijk agrarische bebouwing. Aan de noordzijde
De belangrijkste karakteristieken van het landschap langs de
van de kern, tussen de woonbebouwing van de kern en de
Peelrandbreuk op de Peelhorst zijn:
Noorderbaan (die aansluit op de A50), ligt het kleinschalige
•
bedrijventerrein Kleinwijk. De oude wegen naar het centrum zijn voorzien van laanbeplanting, die veelal is onderbroken of
lage terrassen en wijstgronden •
versnipperd. Vanuit het buitengebied strekt het groen op een aantal locaties nog relatief ver door tot de kern. In één van
bos en heide van de Maashorst op het hoge terras ten oosten van Nistelrode
•
deze groene lobben bevindt zich de molen Windlust.
akkercomplexen en bebouwingsconcentraties grenzend aan de dorpskern
• De randen van de kern hebben een verschillend karakter. In
(deels) zichtbare en beleefbare breuklijnen met hoge en
kleinschalig en veelvormig mozaïeklandschap ten westen van Nistelrode
het noorden en oosten wordt het bebouwd gebied begrensd door de Noorderbaan en de A50. Het gebied tussen de kern en de A50 is ingevuld met een sportpark, agrarische percelen en toenemende woningbouw. De west- en zuidrand zijn over het algemeen zacht te noemen. Ten noorden van de Noorderbaan liggen de bosgebieden van de Maashorst. In het westen en zuiden liggen agrarische gronden. (bron: Structuurvisie)
61
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Nistelrode
Legenda Analyse Infrastructuur Gebiedsontsluiting Dorpsontsluiting Zandweg / zandpad
De Maashorst
Dorp Bestaande bebouwing Vergund maar onbebouwd
Donzel
Dorpscentrum Historisch dorpslint B
1
2
Bedrijventerrein Sportcomplex
B
B
Identiteitsdragende bebouwing Kerk Abdij / klooster Molen Overige monumenten (Rijk en gemeente)
9
Zichtlijn op landmerk
Loo
Dorp vs. Landschap
Nistelrode
Dorpsrand - zwak
Het Broek 3
Reeds geplande afronding dorpsrand
De Mortel
Dorpsentrees - sterk Dorpsentrees - te verbeteren
8
S
Dorpsentrees - zwak
Landschap
7
Landschappelijk deelgebied Waterstructuur 4
Rivier, beek & kanaal
5
Overige structurerende waterloop Groenstructuur
6
Boscomplex Laan & dreef
Maxend
Menzel en Bus
Houtwal & houtsingel Waardevolle open ruimte Reliëf Peelrandbreuk Wijstgrond Historische es / akker Steilrand Kansrijke landschappelijke zone
Analysekaart kern Nistelrode Meeuwerheide
62
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Nistelrode DEELGEBIEDEN
1. Het bosgebied van de Maashorst
Omdat Nistelrode in het breukgebied tussen de hoge en
Het bosgebied van het natuurgebied de Maashorst bestaat
lage delen ligt, is er sprake van duidelijke verschillen in het
met name uit loof- en naaldbos op stuifzand. Dit bosgebied
landschap direct rondom het dorp. Rondom Nistelrode
is onderdeel van het provinciale Natuurnetwerk Brabant
onderscheiden we vier deelgebieden waarvan de specifieke
(NNB). In de Middeleeuwen waren de boeren gedwongen om
karakteristieke kenmerken hierna beknopt zijn beschreven:
het oerbos te kappen om plaats te maken voor akkers. Later
1.
het bosgebied van de Maashorst
ontstonden hier, door overbegrazing van vee, heidevelden. De
2.
de Mortel
huidige bossen zijn vanaf de tweede helft van de 19e eeuw
3.
de historische es bij Maxend
door de mens aangeplant voor de houtproductie (met name
4.
het Broek
grove den).
UITGANGSPUNTEN Voor dit deelgebied gelden de volgende uitgangspunten op hoofdlijnen: •
Het uitsluiten van nieuwe bebouwing in het bosgebied ten noorden van de Noorderbaan.
•
Het creëren van een representatieve zichtbaarheid van de bedrijven aan de Noorderbaan als dorpsrand.
•
Het versterken en herstellen van landschappelijke elementen in het open gebied ten westen van de A50: houtwallenen singels.
In het gemengde bosgebied direct ten noorden van Nistelrode is omstreeks 1991 een golfbaan aangelegd. Samen met het kleinschalige landbouwgebied De Vorssel vormt dit een open plek in het bosgebied. De autosnelweg A50 snijdt dit bosgebied ten noorden van Nistelrode af van de rest van het omvangrijke bosgebied van de Maashorst.
1
4 2
3
63
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Nistelrode Legenda Visie Infrastructuur Gebiedsontsluiting Dorpsontsluiting Zandweg / zandpad Recreatieve route
Dorp De Maashorst
Bestaande bebouwing Vergund maar onbebouwd Dorpscentrum
Donzel
Historisch dorpslint Bedrijventerrein
1
2
Sportcomplex Identiteitsdragende bebouwing
B
Kerk Abdij / klooster Molen Overige monumenten (Rijk en gemeente) Zichtlijn op landmerk
9
Dorp vs. Landschap Loo
Dorpsrand - te verbeteren / versterken
Nistelrode
Reeds geplande afronding dorpsrand Zoekgebied nieuwe planmatige afronding dorpsrand
A.
Het Broek
Transformatie dorpsrand
3
Dorpsentrees - te behouden / versterken
De Mortel
Achterste gevelrooilijn - terugdringen bebouwing Herstel landschap - verplaatsing of inpassing
8
S
Landschap Landschappelijk deelgebied
7
Waterstructuur Rivier, beek & kanaal Overige structurerende waterloop
4
Groenstructuur
5
Boscomplex Laan & dreef - bestaand / te behouden
6
Laan & dreef - nieuw / te versterken Houtwal & houtsingel Landschapsherstel
Maxend
B.
Menzel en Bus
Waardevolle open ruimte Landschapsvenster - star Landschapsvenster - flexibel Reliëf Peelrandbreuk Wijstgrond Historische es / akker Steilrand Landschappelijke zone
Visiekaart kern Nistelrode Meeuwerheide
64
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Nistelrode 2. De Mortel Het landschappelijke beeld van het gebied ten oosten van Nistelrode wordt vooral bepaald door de autosnelweg [A50]. Door de snelweg met geluidswal is de relatie tussen Nistelrode en het landschap
UITGANGSPUNTEN Voor dit deelgebied gelden de volgende uitgangspunten op hoofdlijnen: •
Het open gebied ten westen van de A50 en ten oosten van Nistelrode biedt kansen voor een planmatige afronding van de dorpsrand.
•
Het behouden van waardevolle open ruimten (oude bouwlanden) aan de oostzijde van de A50.
•
Het accentueren van de Beekgraaf met een knotbomenrij en deze inzetten als stevige verbinding tussen de gebieden aan beide zijden van de A50.
•
Het creëren van een groen raamwerk van houtsingels en lanen waarbinnen planmatige afronding plaats kan vinden.
op de hoger gelegen Maashorst bij de buurtschap Loo verstoord. Tussen het dorp en de autosnelweg is een kleinschalig dorpslandschap ontstaan met de sportvelden en kleine agrarische percelen. Halverwege de A50 loopt een groene lob vanaf De Mortel richting het dorp.
Kleinschalig dorpslandschap met rechts de geluidswal van de A50
65
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Nistelrode 3. De historische es bij Maxend Dit gebied tussen de kern Nistelrode en het bosgebied van de Meeuwerheide wordt doorsneden
A50
NISTELRODE
door drie noord-zuid lopende bebouwingslinten: van west naar oost zijn dat Dintherseweg, Maxend, Achterstraat en Delst. Tussen de bebouwingslinten liggen agrarische en landschappelijke zones. Het gebied ligt op de overgang van het hoge terras en
Kan tj
e
het lagere terras rondom de Peelrandbreuk. In dit gebied zijn dus subtiele verschillen in de ondergrond met potentiële karakteristieke eigenschappen zoals wijst. Door schaalvergroting en intensivering
Delst - Rijksweg A50
van de landbouw zijn de karakteristieke kenmerken
lintbebouwing en
niet meer goed zichtbaar; het landschap is hier om deze morfologische verschillen weer zichtbaar en beleefbaar te maken in het landschap. Het meest prominente onderscheid in de ondergrond
C.
A.
Achterstraat - Delst
C.
Peelrandbreuk
is de Peelrandbreuk die grofweg parallel aan de Achterstraat loopt.
dorpsuitbreiding
B.
genivelleerd. Ten zuiden van Nistelrode is er een kans
Dintherseweg - Maxend
Maxend - Achterstraat
agrarische bedrijven in
open akkercomplex
en wijst
landschappelijke kamers
Maxend
lst
De
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
t
66
aa erstr Acht
Zonering historische es bij Maxend
DE VIJF KERNEN | Nistelrode Zone A. Maxend - Achterstraat De zone tussen Maxend en de Achterstraat (zone A) ligt op de uitloper van de dekzandrug tussen Vorstenbosch en Nistelrode. Hier is een historisch akkercomplex dat van oudsher een relatief grootschalige en onregelmatige verkaveling en een
UITGANGSPUNTEN Voor dit deelgebied gelden de volgende uitgangspunten op hoofdlijnen: •
Het beleefbaar houden van de historische akker in relatie tot de (agrarische) linten en dorpskern door waardevolle doorzichten vanaf de weg te behouden of te creëren en hier zeer beperkt nieuwe bebouwing toe te staan.
•
Het met respect voor de oude akker inpassen van de geplande dorpsafronding ten zuiden van de kern.
•
Het goed landschappelijk inpassen van grootschalige (agrarische) bebouwing langs Maxend, Achterstraat en Molenhoeve.
•
Het versterken van de landschappelijke geleding langs de Achterstraat waarbij het zuidelijke deel van het lint groen en besloten is en het noordelijke deel meer open is en deze landschappelijke geleding ook toepassen bij het lint Maxend.
•
Het aanvullen van de ontbrekende laanbeplanting langs de weg Maxend en Achterstraat.
open landschapsbeeld kent. Dit gebied is als gevolg van de Peelrandbreuk droger en daarom geschikter voor akkerbouw. Het lint Maxend is zeer intensief bebouwd met vooral woonbebouwing aan de noordzijde en veelal (intensieve agrarische) bedrijven aan de zuidzijde van de Dintherseweg. De bebouwing - met name de historische langgevelboerderijen staat op veel plekken dicht op de weg. Tussen de bebouwing zijn vanaf Maxend nauwelijks doorzichten op de open es ten oosten daarvan. De weg Maxend heeft een structurerende laanbeplanting - zij het met enkele gaten - die doorloopt tot in Nistelrode, maar die ter hoogte van de kerk stopt. Het lint aan de Achterstraat is relatief open met verspreid staande bebouwing. Met name vanaf het noordelijke deel van het lint is veel zicht op de open es. Hier is echter ook zicht op de achterzijde van de bebouwing langs het lint Maxend en Molenhoeve, waar een goede landschappelijke inpassing grotendeels ontbreekt. Het zuidelijke deel van de Achterstraat bestaat uit woningen in een robuuste groene setting van oude laanbeplanting en houtsingels, die aansluit bij het reliëfrijkere bos- en stuifduingebied Meeuwerheide.
67
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Nistelrode Zone B. Achterstraat - Delst
De zone tussen de linten Achterstraat en Delst (zone B) ligt aan de hoge zijde van de Peelrandbreuk. Hier komen dan ook kenmerkende wijstverschijnselen voor die een unieke potentiële biotoop voor verschillende zeldzame flora vormen. In de afgelopen 15 jaar heeft in het gebied tussen de kern en de Brandsestraat een stevige natuur- en landschapsontwikkeling plaatsgevonden, waarmee de natte graslanden in combinatie met houtsingels en sloten zijn teruggebracht. De laanstructuur van het noordelijke deel van de Achterstraat is versnipperd. Het bebouwingslint van Delst is aan de westzijde beperkt tot enkele ruime en groene woonpercelen met daartussendoor zichten op het landschappelijke gebied.
UITGANGSPUNTEN
68
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
•
Voor dit deelgebied gelden de volgende uitgangspunten op hoofdlijnen:
•
Het ontwikkelen van dit deelgebied als een potentieel waardevol landschap door het versterken van de reeds gedane investeringen in het zichtbaar en beleefbaar maken van de Peelrandbreuk en het verschijnsel van wijst in combinatie met landschapsontwikkeling.
•
Het beleefbaar houden van dit ecologisch waardevolle landschap in relatie tot de (agrarische) linten en dorpskern door waardevolle doorzichten vanaf de weg te behouden of te creëren en hier geen nieuwe bebouwing toe te staan.
•
Het behouden en beschermen van historische zandpaden.
•
Het aanvullen van de ontbrekende laanbeplanting langs de Achterstraat.
DE VIJF KERNEN | Nistelrode Zone C. Dintherseweg - Maxend en Delst - Rijksweg A50 Het gebied tussen de Dintherseweg en Maxend is een afwisseling van grootschalige agrarische bedrijven en open landschappelijke kamers. De korrel van de bebouwing is relatief groot en het
UITGANGSPUNTEN Voor dit deelgebied gelden de volgende uitgangspunten op hoofdlijnen: •
Het versterken van dit kleinschalige landschap door een robuust landschappelijk kader te ontwikkelen met daartussen ruimte voor bebouwingsvelden en open landschapskamers.
landschap sluit niet voldoende aan bij de intensiteit van de bebouwing, waardoor de bebouwing het beeld overheerst.
De zone tussen het lint Delst en de rijksweg A50 is een smalle zone met historische lintbebouwing ten noorden van de weg Menzel. In de zone tussen het lint en de rijksweg hebben de nieuwste dorpsuitbreidingen van Nistelrode plaatsgevonden. Ten zuiden van de weg Menzel is het landschap
UITGANGSPUNTEN Voor dit deelgebied gelden de volgende uitgangspunten op hoofdlijnen: •
Het behouden van de stedenbouwkundige geleding langs de weg Delst waarbij het zuidelijke deel van het lint vrijwel onbebouwd is en het noordelijke deel richting de dorpskern intensiever bebouwd is.
•
Het toestaan van verdere dorpsuitbreidingen in het noordelijke deel van deze zone.
grotendeels onbebouwd. Vanaf Delst is nauwelijks zicht op het landschap ten oosten van de weg.
69
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Nistelrode 4. Het Broek Het gebied ten westen van Nistelrode bestaat uit een laaggelegen dekzandvlakte die zorgt voor de afvoer van het wijstwater vanaf de Peelhorst. Door de lagere ligging en van nature nattere omstandigheden (hogere grondwaterstand) had dit gebied vroeger een fijnmazige, strookvormige verkavelingsstructuur met veel sloten en singels op de perceelgrenzen. Deze verkaveling is momenteel veel grootschaliger als gevolg van ruilverkaveling. De beplanting is nu
UITGANGSPUNTEN Voor dit deelgebied gelden de volgende uitgangspunten op hoofdlijnen: •
Het verbeteren van de beeldkwaliteit door het aanleggen en onderhouden van erfbeplantingen.
•
Het benutten van de wijstgronden op de overgang naar het dekzandgebied voor natuurontwikkeling.
•
Het versterken van de dorpsranden en het landschappelijk verdichten van lintbebouwing op de dekzandruggen met landschapselementen.
•
Het verbeteren van de leefgebieden voor struweelvogels en dassen en het vergroten van de biodiversiteit door de aanleg van kleinschalige landschapselementen (bosjes, perceelgrensbeplanting) en het aanvullen van wegbeplantingen.
•
Het zichtbaar maken en versterken van de beken en weteringen door het begeleiden met rijbeplanting (knotwilg) of ecologische graslanden.
•
Het behouden en versterken van waardevolle zichten op het buitengebied vanuit de lintbebouwing om de relatie tussen het dorp en het landschap te versterken.
•
Het behoud van bebouwingscluster Donzel als zelfstandig buurtschap, voorkom aangroei met de kern en behoud de sterke relatie met het landschap.
nog sterk langs de wegen en vele zandpaden. Er zijn nog enkele structurerende houtsingels als relicten van vroeger. Hierdoor zijn landschappelijke ‘kamers’ ontstaan die zorgen voor een waardevol mozaïek van open ruimtes. Dit maakt het gebied tot een ideaal leefgebied voor struweelvogels en - ten noorden van Donzel - ook voor de das. Direct aan de westrand van Nistelrode, op de overgang van hoog naar laag, kenmerkt het landschap zich nog door slingerende wegen en een meer organische verkaveling. Verder naar het westen, richting het natte gebied ‘t Berkt, wordt de verkaveling rationeler en rechtlijniger. Als gevolg van de schaalvergroting en landschappelijke kaalslag liggen veel (grootschalige) agrarische bedrijven relatief open en zonder landschappelijke verankering in het buitengebied. Donzel, een voormalig agrarisch lint, is nu een landelijke woonstraat die door het groene karakter en haar cultuurhistorische betekenis veel kwaliteit heeft. De bebouwing aan Donzel heeft zich van oudsher gevestigd op de kruispuntjes met Dijkstraat en Weverstraat. Deze clustering is ook nu nog herkenbaar.
70
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Nistelrode
Zicht op het historische bebouwingslint van Nistelrode vanuit Het Broek
71
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
DE VIJF KERNEN | Nistelrode DORPSENTREES
2. Noorderbaan - Berghemseweg
4. Delst
Belangrijke schakels in de relatie tussen dorp en landschap
•
•
zijn de dorpsentrees. Hierna zijn de bestaande dorpsentrees
Sterke beleving van het besloten boslandschap van de Maashorst aan de noordzijde van Nistelrode.
Geleidelijke aankomst vanuit het landschap via het verdichtende lint het dorp in.
via de belangrijke wegen geanalyseerd. In het groene kader zijn de sterke punten en in het rode kader de zwakke punten
•
benoemd.
De Noorderbaan is de hoofdverbinding (randweg) tussen
•
Begeleiding van laanbomen aan beide zijden van de weg.
•
Doorzichten op het landschap tussen lintbebouwing aan
Nistelrode en de A50. Deze weg heeft een stevig verkeerskundig (asfalt)profiel. Het beeld wordt hier
1. Heescheweg
bepaald door asfalt en auto’s. Wel is veel ruimte voor een
•
Sterke beleving van het besloten boslandschap van de
groene begeleiding in de vorm van bomen en struiken in
Maashorst aan de noordzijde van Nistelrode.
ruime grasbermen.
westzijde van de weg. •
Het zandpad tussen Delst en Achterstraat is een mooi relict tegen de dorpsrand.
•
De Heescheweg is de hoofdverbinding tussen Nistelrode
•
De bedrijfsbebouwing van Kleinwijk en ‘t Runneke
en Heesch. Deze weg heeft een stevig verkeerskundig
presenteert zich niet optimaal aan de Noorderbaan. Het
(asfalt)profiel dat ter hoogte van de weg Weijen overgaat
beeld is wat verrommeld en versnipperd.
in een meer dorps wegprofiel. •
Representatieve moderne (bedrijfs)bebouwing aan entree (brandweer, Strijbosch), maar wat verder het dorp in wordt
3. Loo
het beeld rommeliger.
•
Het beeld is groen door begeleidende laanbeplanting en de sportvelden.
•
Er ontbreekt een structurerende wegbegeleiding van laanbomen het dorp in.
•
De weg Loo is de enige directe verbinding tussen het dorp Nistelrode ten westen en het landschap van de Maashorst en Loo ten oosten van de A50. Deze verbinding is interessant voor recreatief (langzaam) verkeer. Fietsers, voetgangers en automobilisten maken hier gebruik van dezelfde rijbaan. De verbinding tussen dorp en landschap kan hier sterker. Een en ander in combinatie met het park Beekgraaf.
72
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
•
De laanbeplanting stopt zodra men in het dorp is.
DE VIJF KERNEN | Nistelrode 5. Achterstraat
6. Maxend - Kantje
8. Heuvelstraat
•
•
•
Geleidelijke aankomst vanuit het landschap via het
Begeleiding van laanbomen aan beide zijden van de weg.
verdichtende lint het dorp in.
de andere zijde van de weg. •
•
Begeleiding van laanbomen aan één zijde en de beek aan
Begeleiding van laanbomen aan beide zijden van de weg.
Karakteristieke entree vanaf slingerende wegen met een groen beeld.
•
Groene landschappelijk inpassing van de nieuwbouwwijk ten noorden en ten zuiden van de Heuvelstraat.
•
Doorzichten op het landschap tussen lintbebouwing aan
•
beide zijden van de weg.
Doorzichten op het landschap tussen lintbebouwing is aan beide zijden van de weg zeer beperkt.
•
Een goede beleving van het landschap aan weerszijden van de weg.
•
Het zandpad tussen Delst en Achterstraat is een mooi
•
relict tegen de dorpsrand.
Het lint is met name aan de oostzijde van de weg sterk verdicht, waardoor het onduidelijk is waar de kern van Nistelrode begint.
•
Karakteristieke monumentale boerderij bij dorpsentree
9. Donzel •
•
Laanbeplanting is op verschillende plekken onderbroken.
Het gebied oogt rommelig en onoverzichtelijk onder
Oude laanbeplanting aan beide zijden van de weg.
•
Het smalle wegprofiel benadrukt het agrarische karakter
andere door bebouwing dicht op de weg en zicht op agrarische bedrijven die landschappelijke niet goed zijn
•
•
De weg wordt net vóór de dorpsentree gekruist door
ingepast.
van het lint Donzel.
de Peelrandbreuk, die hier slecht beleefbaar is door opgaande landbouwgewassen.
•
Veel karakteristieke en gevarieerde bebouwing langs de weg.
•
De grootschalige agrarische bebouwing zonder
7. Loosbroekseweg
landschappelijke inpassing aan Maxend verstoort het
•
Begeleiding van laanbomen aan beide zijden van de weg.
•
beeld.
Goede afwisseling van bebouwde kavels en open weiden zorgt voor een geleidelijke overgang van het lint Donzel
•
Parkachtige boomstructuren ten westen van de kern
naar de kern Nistelrode.
breken het directe zicht op de dorpsrand. De metalen hoge hekken zijn hier echter landschappelijk verstorend.
•
Zicht op grootschalige agrarische bebouwing tegen de dorpsrand en in het lint Donzel.
•
De grootschalige agrarische bebouwing zonder landschappelijke inpassing aan de Loosbroekseweg en Kantje verstoord het beeld.
•
De structuur van de woonbuurt ten noorden van de Loosbroekseweg sluit gebiedsvreemd aan op de weg, waardoor stenige kopgevels aan driehoekige grasvelden het beeld bepalen. Dit is een nieuwbouwwijk, zonder historische of karakteristieke bebouwing.
73
GEBIEDSVISIE | BEBOUWINGSCONCENTRATIES BERNHEZE | 13 SEPTEMBER 2021
HEESWIJK-DINTHER
DE VIJF KERNEN | Heeswijk-Dinther 4.3 HEESWIJK-DINTHER ALGEMEEN
Landschapstype
Heeswijk en Dinther zijn ontstaan op de oeverwal die tussen
•
Dekzandrug
de beekdalen van de Aa en Leijgraaf is gelegen. Op de brede
•
Oud essen- / hoevenlandschap
ALGEMENE UITGANGSPUNTEN •
Het dorp uitbreiden langs de oude linten (in westelijke
dekzandrug zijn twee kernen ontstaan te midden van een
- kleinschalig en veelvormig: mozaïek
richting) of richting het noorden met behoud van
complex van akkers en weilanden, waar een kleinschalig
- overgang hoog-laag
eigenheid van de historische bebouwingslinten.
kampenlandschap is ontstaan. Door uitbreiding van de
- bebouwingslinten
bebouwing op aangrenzende akkers zijn de kernen Heeswijk
houtwallen, zandpaden, diepe sloten, boscomplexen
door verwijderen van bebouwing en/ of het toepassen
en Dinther aan elkaar gegroeid. De ruimtelijke structuur
en laanbeplanting
van een groene inpassing. Hier tevens inzetten op een
wordt bepaald door de aaneengesloten lintbebouwing van
•
•
Beekdal Aa (zuid) en Leijgraaf (noord)
de voormalige kernen, parallel aan het dal van de Aa. Na de
- halfopen en kleinschalig karakter
samenvoeging is tussen Heeswijk en Dinther, rondom Plein
- kenmerkende elementen: meanderende beekloop,
De dorpsrand aan het beekdal van de Aa versterken
contrastrijke overgang van dorp naar beekdal. •
De structuur van groene lobben die het dorp ingaan is waardevol en dient behouden te blijven → sterke
1969, een nieuw dorpscentrum met winkels en voorzieningen
oude afgesloten meanders, (elzen/essen-)
verwevenheid dorp en landschap en hoge woonkwaliteit
gerealiseerd. De centrale ruimtes van de vroegere dorpen
hakhout, wilgenstruweel, ten zuidwesten van
I. lob entree west: het historische landschap met de
(met karakteristieke open ruimtes en monumentale bomen)
Heeswijk: populierenbosjes, madelanden en bolle
es en de agrarische linten vormt een waardevolle
zijn, net als de historische lintstructuur, nog herkenbaar
akkers en in Aa-beekdal ook steilranden
kernrand. Inzetten op duurzame agrarische functies
aanwezig. Uitbreidingen van de kern liggen met name aan
en cultuurgronden op de historische es.
de noordzijde van de oorspronkelijke lintbebouwing. Aan de
•
Langgerekt dorp op smalle dekzandrug
II. lob Pater v.d. Elsenstraat: de groene parkachtige
oostzijde van de kern ligt een klein bedrijventerrein, dat qua
•
Zuidzijde dorp grenst direct aan het beekdal van de Aa
zone bij de Abdij van Berne versterken als schakel
maat en schaal goed bij de kern past.
•
Noordzijde dorp grenst aan kleinschalig
tussen dorp en landschap. Inzetten op recreatieve
kampenlandschap met diverse groene lobben die in het
functies en landschappelijke versterking i.r.t. de
dorp dringen
abdij, het beekdal en de Heeswijkse Bossen
Heeswijk-Dinther heeft aan de noordzijde van de kern, richting de Leijgraaf, een kleinschalige, rafelige dorpsrand
•
Ten noorden daarvan is het beekdal van de Leijgraaf
(via Meerstraat).
met waterlopen, bomenrijen en bosjes. Aan de zuidzijde,
•
Uitgestrekte bebouwing langs weg die is samengegroeid
III. lob Dintherse Broek: de groene lob tussen