T_Bijlage 7 Plan MER inclusief bijlagen
Tekst van het document
3
23/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
In de zomer van 2016 bracht het RIVM een eerste onderzoek Veehouderij en gezondheid omwonenden uit (RIVM Rapport 2016-0058, 2016). Dit onderzoek beperkte zich tot NoordBrabant en Noord-Limburg. Om te weten te komen of er in andere regio’s ook een verband te vinden is tussen gezondheid en veehouderij, is het onderzoek nu ook uitgevoerd in gebieden in de provincies Gelderland, Utrecht en Overijssel. Ook in deze regio’s zien de onderzoekers het extra risico op longontsteking rond geitenhouderijen, meerdere jaren achter elkaar en ook met verschillende manieren van onderzoek. Daarom gaan de onderzoekers ervan uit dat in het algemeen geldt dat mensen die rond geitenhouderijen wonen iets vaker longontsteking krijgen dan mensen die rond andere veehouderijen wonen en mensen die niet bij een veehouderij in de buurt wonen. Voor geitenhouderijen geldt daarom vanuit de provincie al een rechtstreeks werkend (vooralsnog tijdelijk) verbod op nieuwvestiging en uitbreiding. In de onderzoeken zijn meer verbanden gevonden tussen het wonen in de omgeving van veehouderijen en de gezondheid. Sommige effecten zijn negatief voor de gezondheid, andere zijn positief. Bij het opstellen van dit planMER is kennisgenomen van dit onderzoek. De onderzoeksresultaten gaven echter geen aanleiding om de effectbeschouwing in dit planMER te wijzigen.
Netto wordt het effect als neutraal beoordeeld, met de kanttekening dat dit een voorzichtige beoordeling is. Een (licht) negatief effect zou er ook aan toegekend kunnen worden, weer te geven als [0 (0/-)]. Klimaat De ontwikkelingen die binnen het plan mogelijk zijn leiden ertoe dat het gebied minder klimaatbestendig wordt. Een verdere bebouwing zorgt voor het versterken van de effecten van klimaatverandering. Daarnaast geldt echter ook dat ontwikkelingen kansen bieden om zaken aan te pakken. Het kan dan gaan om hoe nieuwe bebouwing wordt aangelegd en ingepast, of bestaande situaties kunnen aangepast worden. Denk bijvoorbeeld aan het aanplanten van meer groen om hittestress te beperken wanneer een weg wordt aangepakt of aan het realiseren van nieuwe natuur. Dit is alleen niet hard als uitgangspunt opgenomen in het plan, maar biedt zeker mogelijkheden. Het effect wordt uiteindelijk als licht negatief beoordeeld (0/-). Conclusies - doorwerking planMER in bestemmingsplan Maximale invulling van alle ontwikkelmogelijkheden die agrarische bouwvlakken hebben (worst case), kan leiden tot significant negatieve effecten op omliggende Natura 2000-gebieden als gevolg van forse stikstofdepositietoenames (op voor verzuring gevoelige habitats). Overige ontwikkelingen die het bestemmingsplan mogelijk maakt leiden niet tot nauwelijks tot effecten op belangrijke gebiedswaarden en -kenmerken.
Door in het bestemmingsplan voorwaarden voor het gebruik 4 in de planregels op te nemen wordt echter een ongewenste toename van stikstofdepositie ten opzichte van de huidige, feitelijke en planologisch legale situatie voorkomen, waardoor significant negatieve effecten uitgesloten zijn. Op basis van de aan de planregels toegevoegde voorwaardelijke afwijkingsbevoegdheid (omschakelen mag onder voorwaarde dat de initiatiefnemer aantoont dat een omschakeling niet
Een activiteit die leidt tot een toename van de emissie/depositie van stikstof is op basis van de in de planregels opgenomen begripsbepalingen en gebruiksregels niet toegestaan.
4
24/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
leidt tot nadeliger milieueffecten dan het huidige gebruik) zijn ongewenste effecten op geur en luchtkwaliteit uit te sluiten. De conclusie luidt daarom dat het bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2020’ uitvoerbaar is.
25/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
1 Inleiding Voor u ligt het milieueffectrapport (planMER) over het nieuwe bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2020’ van de gemeente Berkelland. Dit hoofdstuk beschrijft de aanleiding voor de m.e.r. procedure, de belangrijkste betrokken partijen en de stappen die in de m.e.r. procedure worden gezet.
1.1
Een nieuw bestemmingsplan buitengebied voor Berkelland
De gemeente Berkelland is op 1 januari 2005 ontstaan vanuit de herindeling tussen de voormalige gemeenten Borculo, Ruurlo, Eibergen en Neede (BREN-gemeenten). Zij heeft een oppervlakte van circa 26.430 ha, meet van oost naar west zo’n 25 km en van noord naar zuid zo’n 17 km. Voor het buitengebied van de gemeente gold een lappendeken van diverse, veelal (sterk) verouderde, bestemmingsplannen. Tegen deze achtergrond heeft de gemeente Berkelland na de herindeling toegewerkt naar een nieuw bestemmingsplan dat haar hele buitengebied omvat. Dit heeft op 26 juni 2013 geleid tot de vaststelling van het bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2012’. In haar uitspraak van 27 augustus 2014 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State het bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2012’ geheel vernietigd (ABRvS, 27 augustus 2014, nr. 201308008). Dit maakt dat de gemeente opnieuw een bestemmingsplan moet opstellen voor haar buitengebied. De vernietiging van het bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2012’ heeft geleid tot een situatie waarin de voorheen geldende bestemmingsplannen weer zijn gaan gelden, waaronder vier grote bestemmingsplannen buitengebied van de voormalige gemeenten Borculo (1994), Eibergen (1996), Neede (1974-1979/1991) en Ruurlo (1996).
Naast deze bestemmingsplannen gelden in het buitengebied van Berkelland nog een groot aantal (partiële) bestemmingsplanherzieningen, vrijstellingen, ontheffingen, afwijkingen of projectbesluiten met ruimtelijke onderbouwingen of wijzigingsplannen die zijn gemaakt voor individuele ontwikkelingen. Een uitzondering op die situatie vormen twee locaties waar het vernietigde bestemmingsplan inmiddels was gewijzigd: • Bestemmingsplan ‘Buitengebied 2012, wijziging 2013-1’ (Bussinkdijk 3, Haarlo), gewijzigd op 28 januari 2014 •
Bestemmingsplan ‘Buitengebied 2012, wijziging 2013-2’ (Lebbenbruggedijkdijk 5, Borculo), gewijzigd op 11 maart 2014
Deze wijzigingsplannen blijven gelden voor de betrokken locaties. Belangrijkste redenen om de geldende bestemmingsplannen voor het buitengebied te actualiseren zijn de volgende: • Uniformeren ten opzichte van de bestaande plannen • Tegemoetkomen aan de wettelijke verplichting tot digitalisering van bestemmingsplannen • •
(IMRO2012) Verwerken van de huidige stand van wetgeving en beleid verwerken en de actuele stand van zaken in het Berkellandse buitengebied Het behouden en waar mogelijk ontwikkelen van de ruimtelijke en functionele kwaliteit van het plangebied
26/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
Omdat binnen de bestaande agrarische bouwvlakken nog ontwikkelruimte is, moet voor het nieuwe bestemmingsplan een milieueffectrapport worden gemaakt. 1.1.1
Doel van het bestemmingsplan
Het bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2020’ richt zich op het behoud en waar mogelijk de ontwikkeling van de ruimtelijke en functionele kwaliteit van het plangebied. Het richt zich hierbij vooral op de aan het buitengebied gebonden functies (wonen, werken, landbouw, bos, natuur, landschap, recreatie en water), dit in samenhang met de dynamiek ervan in relatie tot de aanwezige waarden en kwaliteiten. Om negatieve effecten op beschermde Natura 2000-gebieden te voorkomen (en een haalbaar plan te maken) kiest de gemeente Berkelland ervoor om in de planregels van het bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2020’ een specifiek gebruiksverbod op te nemen. Door een toename van de depositie tot strijdig gebruik te verklaren, wordt zeker gesteld dat uitvoering van het bestemmingsplan voor wat betreft stikstof niet leidt tot significant negatieve effecten op (omliggende) Natura 2000-gebieden (zie figuur 2.3). In hoofdstuk 5 wordt hier verder op ingegaan.
1.2
Waarom dit milieueffectrapport (planMER)?
In de zomer van 2014 vernietigde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna te noemen: de Afdeling) het bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2012’. Om die reden is een nieuw bestemmingsplan gemaakt met inachtneming van de Afdellings-uitspraak. Bij het vernietigde bestemmingsplan is destijds (2012) een milieueffectrapport gemaakt (planMER). Ook dit planMER moest opnieuw worden gemaakt om als onderlegger te kunnen dienen voor het nieuw te maken bestemmingsplan. Uitspraak Raad van State (vernietiging bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2012’) Volgens de Afdeling kon het planMER niet als basis dienen voor het bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2012’, aangezien hierin geen rekening was gehouden met de maximale planologische mogelijkheden die het bestemmingsplan bood. De Afdeling kon in het planMER niet terugzien op welke wijze rekening was gehouden met de afwijkings- en wijzigingsbevoegdheden in het plan, doordat er in het plan geen maximum was opgenomen voor het aantal maal toepassen van deze afwijkings- en bevoegdheidsmogelijkheden. Het planMER ging er vanuit dat niet alle agrariërs in het gebied gebruik zouden maken van hun maximale doorgroeimogelijkheden.
In het planMER werd gesteld dat het doorrekenen van een maximale invulling van alle planmogelijkheden weinig toevoeging zou hebben, omdat dat eenzelfde uitkomst zou geven ten aanzien van de Natura 2000-gebieden. De Afdeling volgde die redenatie niet. Er werd naar voren gebracht dat zelfs eenzelfde uitkomst in de doorrekening niet automatisch eenzelfde uitkomst oplevert ten aanzien van andere te onderzoeken aspecten in het planMER, zoals het woon- leefklimaat en de volksgezondheid. Op basis van deze onzekerheid mocht het planMER volgens de Afdeling niet aan het plan ten grondslag worden gelegd, reden waarom zij oordeelde dat het plan niet met de vereiste zorgvuldigheid was vastgesteld en daarom moest worden vernietigd.
27/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
Het nieuwe bestemmingsplan voor het buitengebied is planm.e.r.-plichtig omdat dit bestemmingsplan het kader vormt voor eventuele Besluitm.e.r. (beoordelings)plichtige activiteiten (bijvoorbeeld uitbreidingen van veehouderijen). In dat geval geldt vanuit het Besluitm.e.r, onderdeel D, categorie 14 dat voor het kaderstellende plan (het bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2020’) een planMER opgesteld dient te worden. De milieueffectrapportage (m.e.r. 5) heeft als doel het milieu een volwaardige plaats te geven in de bestuurlijke besluitvorming. De gemeente Berkelland kan bovendien met de uitkomsten van de m.e.r. een solide onderbouwing geven vanuit de milieuaspecten voor het vast te stellen bestemmingsplan voor het buitengebied. Het milieueffectrapport stelt het gemeentebestuur in staat vast te stellen waar ontwikkelingen op een duurzame wijze naast elkaar kunnen plaatsvinden. Wettelijke m.e.r. plicht De verplichting tot het voeren van een m.e.r. is wettelijk vastgelegd in de Wet milieubeheer (Wm). In hoofdstuk 7 van deze wet is geregeld dat het bij bepaalde plannen en/of besluiten met mogelijke grote milieugevolgen verplicht is informatie te verzamelen over de milieugevolgen van de beoogde ingreep. Het doel is het milieubelang volwaardig te laten meewegen bij dergelijke plannen en/of besluiten.
Voor deze plannen en/of besluiten wordt de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.) doorlopen. In de bijlage bij het Besluit m.e.r. is bepaald voor welke ingrepen een m.e.r. procedure doorlopen moet worden. Dit is mede afhankelijk van de aard en omvang van de activiteit en het soort besluit. Onderscheid planm.e.r. projectm.e.r. Daarnaast is er een onderscheid tussen planm.e.r. (voor (globale) kaderstellende plannen en besluiten) en besluitm.e.r. (voor (concrete) besluiten op basis waarvan realisatie mogelijk is). Uitgangpunt is dat het uiteindelijke milieueffectrapport (MER) aan moet sluiten bij het detailniveau van het plan of besluit waaraan het gekoppeld is. In casu is sprake van een planMER. Hierna worden echter steeds alleen de termen m.e.r. en planMER gebruikt.
5 Binnen de m.e.r.-procedure worden de volgende afkortingen gebruikt: de m.e.r. en het MER. De m.e.r. duidt de procedure van milieueffectrapportage aan, zoals het onderzoek, de inspraak en alle bijkomende adviezen en dergelijke. De afkorting MER staat voor het eindproduct, het milieueffectrapport
28/164
Kenmerk
1.3
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
Advies Commissie voor de m.e.r. over reikwijdte en detailniveau en PlanMER Bestemmingsplan Buitengebied 2016
In 2016 was de gemeente Berkelland voornemens de procedure omtrent het Bestemmingsplan Buitengebied opnieuw op te starten en daarbij een PlanMER op te stellen. Op 19 april 2016 bracht de Commissie voor de m.e.r. haar advies uit over de reikwijdte en het detailniveau van het milieueffectrapport 6. Met dit advies is bij het opstellen van dit planMER rekening gehouden. In deze paragraaf staat puntsgewijs de essentie van het advies, op welke manier daar in dit planMER rekening mee is gehouden en waar het betreffende aandachtspunt in dit planMER wordt behandeld. In haar advies beschouwt de Commissie voor de m.e.r. onderstaande punten als essentiële informatie in het planMER. • Inzicht in de huidige, feitelijke situatie en in de ontwikkelbehoefte van agrarische bedrijven in het plangebied. In paragraaf 2.1 tot en met 2.3 wordt achtereenvolgens ingegaan op de huidige kenmerken van het plangebied en omgeving (paragraaf 2.1), het plan- en studiegebied (paragraaf 2.2) en wordt de kenschets van veehouderij zoals die nu is gegeven (paragraaf 2.3). Daarnaast wordt van ieder aspect (cultuurhistorie, landschap, natuur et cetera) in de hoofdstukken 5 en 6 de huidige situatie beschreven. De ontwikkelbehoefte van de agrarische bedrijven staat in paragraaf 2.3 (kenschets van de •
veehouderij) Een onderbouwing van de totstandkoming van de alternatieven en van de gehanteerde referentiesituatie. Alternatieven staan uiteengezet in hoofdstuk 3 (paragraaf 3.2) en de
•
gehanteerde referentiesituatie staat in paragraaf 4.2 uitgelegd Beschrijving van een alternatief dat geen aantasting van natuurlijke kenmerken van nabijgelegen Natura 2000-gebieden met zich brengt. Hoofdstuk 4 bevat de resultaten van het stikstofonderzoek. In dat hoofdstuk worden verschillende alternatieven beschouwd. In paragraaf 4.6 staan de resultaten van de emissieberekeningen samengevat. Hieruit wordt duidelijk onder welke voorwaarden het bestemmingsplan geen aantasting van natuurlijke
•
kenmerken van nabijgelegen Natura 2000-gebieden met teweegbrengt Beschrijving van een alternatief dat de ontwikkelingsmogelijkheden baseert op de verschillende voorkomende landschapstypen in het plangebied. Het bestemmingsplan bevat een set regels die agrarische bedrijfsontwikkelingen sturen ter voorkoming van schade aan het landschap. Naast een grondige beschrijving / analyse van de bestaande landschapskwaliteiten, wordt in paragraaf 6.2 uiteengezet of sprake kan zijn van negatieve effecten op landschapswaarden als gevolg van uitvoering van het bestemmingsplan. Omdat de voorgenomen activiteit (het plan) regels bevat ter voorkomen van schade aan landschap, bevat dit planMER geen alternatief dat de ontwikkelingsmogelijkheden baseert op de
•
diversiteit aan landschapstypen binnen de gemeente Beschrijving van de maximaal mogelijke effecten van het voornemen op natuur, bodem en water, landschap, cultuurhistorie en leefomgeving, inclusief een passende beoordeling als significante gevolgen niet zijn uit te sluiten. De maximaal mogelijke effecten staan beschreven in de effectparagrafen van hoofdstuk 5 (natuur) en hoofdstuk 6 (overige thema’s). De passende beoordeling staat in paragraaf 5.4.1
6
Commissie voor de m.e.r. / projectnummer: 3073, 19 april 2016 29/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
Op 6 juli 2017 bracht de Commissie voor de m.e.r. haar advies uit over het milieueffectrapport 7. Het ‘Bestemmingsplan Buitengebied 2016’ is vervolgens niet in procedure gebracht. Met het toetsingsadvies van de Commissie voor de m.e.r. in 2017 is bij het opstellen van dit planMER rekening gehouden. In deze paragraaf staat puntsgewijs de essentie van het advies, op welke manier daar in dit planMER rekening mee is gehouden en waar het betreffende aandachtspunt in dit planMER wordt behandeld. Ter voorbereiding op dit planMER is niet nogmaals een NRD opgesteld omdat het voornemen, vergeleken met het eerder in 2016 gestarte procedure vrijwel gelijk ia gebleven. De Commissie voor de m.e.r. oordeelde in 2017 dat in het (concept) MER nog informatie ontbrak die essentieel is om het milieubelang goed te kunnen meenemen in de besluitvorming: • Het MER geeft onvoldoende aan waar in het buitengebied en/of kleinere kernen (lokale) geurknelpunten kunnen optreden en wat daarvan het effect is op het woon- en leefklimaat. Ook moet duidelijk zijn of er maatregelen te nemen zijn om deze negatieve effecten van geurhinder te voorkomen. De geurknelpunten en het effect van de maximale inzet van geurbeperkende maatregelen op woon- en leefklimaat zijn beschreven in paragraaf •
6.7 en paragraaf 7.5.3 In het MER zijn de effecten van (kleine) windturbines op vleermuizen en vogels niet beschreven. Ook hiervoor moet duidelijk zijn welke maatregelen er zijn om deze effecten te voorkomen. De Commissie vindt het essentieel voor de besluitvorming over het bestemmingsplan dat in het aangevulde MER de effecten van kleine windturbines op vleermuis- en vogelsoorten en mogelijke mitigerende maatregelen worden beschreven. Denk hierbij aan een vergunningenstelsel of een zonering voor de plaatsing van windmolens (dat wil zeggen dat plaatsing van windmolens in vleermuis- en vogelrijke landschapstypen niet mogelijk wordt gemaakt). Paragraaf 5.4.4 gaat in op de effecten van (kleine) windturbines op een aantal soorten
De Commissie constateert dat geen invulling is gegeven aan het advies om een ‘landschappelijk alternatief’ te ontwikkelen, waarbij ontwikkelingen zoveel mogelijk worden afgestemd op het betreffende landschapstype. Daardoor worden mogelijk kansen gemist om integraal en gebiedsgericht landschappelijke kwaliteiten te verhogen of nieuwe kwaliteiten toe te voegen. De Commissie adviseert om bij verdere besluitvorming (vergunningverlening) de Markeboeken als inspiratiebron te gebruiken om met betrokken partijen (initiatiefnemers, belangenorganisaties, bewoners et cetera) kansen voor het versterken van landschappelijke waarden te benutten. De cultuurhistorische waardenkaart die naar verwachting binnenkort door de gemeenteraad zal worden vastgesteld kan hierbij eveneens een belangrijke rol spelen. De effecten op landschap worden beschreven in paragraaf 6.2.
7
Commissie voor de m.e.r. / projectnummer: 3073, 19 april 2016, 6 juli 2017
30/164
Kenmerk
1.4
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
Stappen in de m.e.r.-procedure
Op deze milieueffectprocedure is de uitgebreide m.e.r.-procedure van toepassing (artikel 7.9 Wet Milieubeheer). Deze uitgebreide procedure is in acht genomen. Het planMER is voorafgegaan door de notitie reikwijdte en detailniveau (vanaf hier: het startdocument). Dit document lag in de periode van 17 februari tot 29 maart 2016 ter inzage op het gemeentehuis (Marktstraat 1 te Borculo) en was in die periode te raadplegen via de website www.gemeenteberkelland.nl. Een ieder heeft de gelegenheid gekregen om zienswijzen in te dienen. Er is één zienswijze binnengekomen. Het gemeentebestuur heeft ervoor gekozen de Commissie voor de m.e.r. advies uit te laten brengen over het startdocument. Op 19 april 2016 heeft de Commissie voor de m.e.r. haar advies uitgebracht (zie paragraaf 1.4). De m.e.r.-procedure is gekoppeld aan de procedure van het bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2020’. Het planMER wordt samen met het voorontwerpbestemmingsplan ter visie gelegd. De reacties op het planMER worden verwerkt waarna het planMER opnieuw met het ontwerpbestemmingsplan ter inzage ligt. Vervolgens geeft de Commissie voor de m.e.r een (verplicht) toetsingsadvies (binnen de inspraaktermijn). De gemeenteraad neemt vervolgens een besluit over het vaststellen van het bestemmingsplan op basis van het MER, de inspraakreacties en overige adviezen. Het besluit wordt bekend gemaakt.
De procesgang wordt in figuur 1.1 geïllustreerd. Na afronding van deze plan-m.e.r.-procedure ten behoeve van het bestemmingsplan kan sprake zijn van Besluitm.e.r.-plicht voor activiteiten die dit bestemmingsplan voor het buitengebied mogelijk maakt, zoals uitbreidingen van veehouderijbedrijven. Dit is afhankelijk van de omvang van de bedrijven. De Besluitm.e.r. dient uitgevoerd te worden op individueel bedrijfsniveau in het kader van de vergunningverlening. Deze uitbreidingen zullen ook steeds getoetst moeten worden aan de Wet natuurbescherming (hierna te noemen Wnb), zowel aan soorten- als gebiedsbescherming. Niet uitgesloten is dat voor dergelijke uitbreidingen passende beoordelingen (op vergunningsniveau, artikel 2.7, Wnb) opgesteld moeten worden.
31/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
Figuur 1.1 Milieueffectprocedure (m.e.r.) vanaf ter inzage ligging met het ontwerp bestemmingsplan. Bron: Commissie voor de m.e.r.
1.5
Initiatiefnemer en bevoegd gezag
Het planMER doorloopt zijn eigen procedure parallel aan die van het bestemmingsplan. In de m.e.r.-procedure is het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Berkelland initiatiefnemer en daarmee de opsteller van het MER. De gemeenteraad van de gemeente Berkelland is het bevoegd gezag voor de vaststelling van het planMER en heeft de formele en procedurele verantwoordelijkheid.
1.6
Opbouw dit milieueffectrapport
Hoofdstuk 1 bevat de inleiding (onder andere doel bestemmingsplan, aanleiding m.e.r.). De uitgangspunten en het kader van dit milieueffectrapport worden behandeld in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op het plan en de alternatieven. De onderzoeksaanpak stikstof wordt beschreven in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 5 bevat de milieueffecten voor natuur. De overige milieueffecten zijn terug te vinden in hoofdstuk 6 (steeds voorafgegaan door de referentiesituatie). Een overzicht van de effecten staat in hoofdstuk 7, een overzicht van de leemten in kennis in hoofdstuk 8.
32/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
2 Kader van dit MER Dit hoofdstuk staat stil bij het kader van het MER. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het plan- en studiegebied, het relevante beleid waaruit het bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2020’ is voortgekomen en de ontwikkelingen rondom het thema stikstof.
2.1
Kenmerken van het plangebied en omgeving
De gemeente Berkelland is een grote plattelandsgemeente in de Achterhoek van de provincie Gelderland. De gemeente wordt in het zuiden begrensd door de gemeente Oost Gelre, in het westen door de gemeenten Bronckhorst en Lochem, in het noorden door de Overijsselse gemeente Hof van Twente en Haaksbergen, en in het oosten door Stadt Vreden (Duitsland). De vier grote kernen in de gemeente zijn Borculo, Ruurlo, Eibergen en Neede, zoals te zien op figuur 2.1. De kleine kernen zijn Beltrum, Geesteren, Gelselaar, Haarlo, Noordijk, Rekken en Rietmolen. Het landelijke gebied van de gemeente betreft een zeer gevarieerd gebied met een oppervlak van in totaal circa 20.000 ha. De omgevingsdienst heeft in de gemeente Berkelland ,in het kader van een inventarisatie van de gemeentelijke veehouderij, in 2020 ruim 800 veehouderijen geteld. Ongeveer 200 ervan hebben zelf aangegeven voor de stoppersregeling in aanmerking te (willen) komen 8. Verreweg het grootste deel van de bedrijven (478) zijn ‘klassieke’ melkveehouderijen. Bijna 100 bedrijven houden kippen en/of varkens, en gelden als niet-grondgebonden veehouderij. Ruim tweehonderd bedrijven staan te boek als gemengd bedrijf, schapenhouderij, paardenhouderij of zijn gespecialiseerd in het houden van een ander soort dan de boven genoemden.
De melkveehouderij is dus binnen de agrarische sector de grootste bedrijfstak, gevolgd door de varkenshouderij. Het buitengebied wordt doorkruist door de Twenteroute N18, de provinciale weg tussen Varsseveld en Enschede.
Vermoed wordt dat van de 800 bedrijven die nog geregistreerd staan bij de omgevingsdienst er een substantieel aantal binnen kort ook formeel mee zullen stoppen. In de meitellingen worden door het CBS namelijk niet meer dan ongeveer 650 actieve bedrijven geregistreerd. Dit kan een verklaring zijn voor het relatief grote aantal stoppers.
8
33/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
Figuur 2.1 De watertoren in Eibergen aan de Oostzijde van de Haaksbergseweg
Figuur 2.2 Plangebied bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2020’
34/164
Kenmerk
2.2
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
Plan- en studiegebied
De geografische reikwijdte van het planMER wordt gevormd door de grenzen van het bestemmingsplan. Het nieuwe bestemmingsplan beslaat het overgrote deel van het buitengebied van Berkelland waarbij alleen een aantal locaties waarvoor in de afgelopen jaren al een digitaal bestemmingsplan is vastgesteld buiten het plangebied zijn gelaten. Het beoogd plangebied behorend bij het bestemmingsplan staat globaal afgebeeld in figuur 2.2. In de nabijheid van het plangebied liggen Natura 2000-gebieden die zich binnen de Nederlandse grenzen bevinden. Dit zijn de Borkeld, het Stelkampsveld, het Korenburgerveen, Willinks Weust, Bekendelle, Buursezand & Haaksbergerveen en het Witte Veen. Daarnaast bevinden zich nog Natura 2000-gebieden (net) over de grens in Duitsland. Dit zijn het Zwillbrocker Venn und Ellewicker Feld, Moore und Heiden des westlichen Münsterlandes, Witte Venn, Krosewicker Grenzwald en Lüntener Fischteich und Ammeloer Venn. De locatie van de Nederlandse Natura 2000-gebieden nabij het plangebied is weergegeven in figuur 2.3.
Figuur 2.3 Natura 2000-gebieden rondom het plangebied
Plangebied Het plangebied van het planMER is het gebied waarin de daadwerkelijke aanpassingen plaatsvinden. Het plangebied ligt in de gemeente Berkelland. Figuur 2.2 geeft de begrenzing van het plangebied weer. In paragraaf 2.1 is een beschrijving opgenomen van de kenmerken van het plangebied.
35/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
Studiegebied De effecten van de voorgestelde activiteiten kunnen echter verder reiken dan de grenzen van het bestemmingsplan. Gedurende de planm.e.r. wordt daar rekening mee gehouden, dit noemen we het studiegebied. Zowel binnen het plangebied als in de directe nabijheid liggen verschillende Natura 2000-gebieden. Deze gebieden maken onderdeel uit van het studiegebied. De omvang van het plangebied kan daardoor per milieuaspect verschillen. In de verschillende deelonderzoeken is per thema aangegeven wanneer het studiegebied afwijkt van het plangebied.
2.3
Kenschets veehouderij Berkelland in de huidige situatie
Binnen het plangebied van het bestemmingsplan ‘Buitengebied Berkelland 2020’ liggen blijkens de recent uitgevoerde inventarisatie door de omgevingsdienst van de vergunningen en meldingen in totaal ruim 800 veehouderijen. Onderstaand wordt de bijdrage aan de stikstof emissie vanuit het plangebied geschetst: • • •
Melkveehouderij: 53 % Varkenshouderij: 23 % Pluimvee: 10 %
•
Overig: 14 %
Huidige feitelijke situatie De resultaten van de vergunningeninventarisatie zijn vergeleken met de gegevens van het CBS op basis van de mei-tellingen in 2019. Uit deze vergelijking blijkt dat het aantal dieren dat op de veehouderijen in het plangebied wordt gehouden volgens de mei-tellingen lager uitvalt dan de vergunde aantallen in het kader van de omgevingsvergunningen (onderdeel milieu) of meldingen op grond van het Activiteitenbesluit Milieubeheer (tabel 2.1). Tabel 2.1 Aantal dieren in het plangebied (bronnen: CBS; gemeente Berkelland) Aantal dieren
Inventarisatie 2019
CBS 2019 9
Verschil
Rundvee totaal
103.867
48.162
54 %
Varkens totaal
246.453
207.489
16 %
Pluimvee totaal
1.132.003
502.863
56 %
De geconstateerde verschillen kunnen ontstaan doordat bedrijven minder dieren houden dan het maximaal vergunde aantal. Daarnaast kan een bedrijf een vergunning/melding hebben voor een uitbreiding maar deze nog niet hebben gerealiseerd. Verder is het zeer waarschijnlijk dat een behoorlijk aantal meldingen betrekking heeft op locaties waar inmiddels geen dieren meer worden gehouden. Bij het berekenen van de huidige situatie is voor de verschillen (tabel 2.1) gecorrigeerd (zie paragraaf 4.3.1). Ontwikkelbehoefte veehouderijbedrijven Om beter zicht te krijgen op ontwikkelbehoeften van agrarische ondernemers is in 2010 onderzoek gedaan naar de ontwikkelmogelijkheden en - wensen (agrarische enquête, 9
Bron CBS, gecombineerde opgave 2019 (meitellingen)
36/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
gebiedscommissie Berkelland). Het doel van deze enquête was om inzicht te krijgen in het perspectief en kansen voor agrarische bedrijven. De Bedrijfsontwikkelingsplannen, zoals die zijn opgesteld voor de intensieve veehouderij, waren hier mede aanleiding toe 10. In het vervolg op de landbouwvisie heeft LTO per gemeente een landbouwverkenning uitgevoerd. De verkenning geeft zicht op de ontwikkelingsmogelijkheden en -beperkingen voor de agrarische sector. Het beeld is en blijft dat het aantal agrarische bedrijven verder zal afnemen en de schaalgrootte toe zal nemen. De inschatting is dat ruim de helft van het aantal bedrijven uiteindelijk zal verdwijnen. Deze streek van de Achterhoek kent vanwege haar kleinschalige karakter weinig ruimte voor bedrijven met een zeer grote omvang. De bedrijven die overblijven groeien en zijn voornamelijk gezinsbedrijven. Tegen die achtergrond laat de gemeente in haar ruimtelijk beleid dan ook geen bouwvlakken toe die groter zijn dan 1,5 ha (niet-grondgebonden veehouderij) of 2 ha (grondgebonden veehouderij) en kent zij in het nieuwe bestemmingsplan bouwvlakken toe volgens het ‘bouwvlakken op maat’-principe.
Deze bedrijven hebben behoefte aan een bouwvlak met enige ontwikkelruimte, om (naast een bedrijfswoning) mestbassins en sleufsilo’s te realiseren, en om te kunnen voldoen aan moderne welzijns- en milieueisen, alsmede te kunnen voldoen aan de vraag om energieopwekking op locatie. De groeimogelijkheden die in het planalternatief mogelijk worden gemaakt, zijn mede gebaseerd op bovenstaande ontwikkelbehoeften van agrarische bedrijven die in vergelijking met de geldende bestemmingsplannen over het algemeen leidt tot kleinere bouwvlakken (zie paragraaf 3.2.3).
2.4
Beleids- en wettelijke kaders
Het bestemmingsplan staat niet op zichzelf. De voorgenomen ontwikkelingen hebben een relatie met diverse beleidskaders van de overheid. In deze paragraaf worden de belangrijkste beleidsstukken weergegeven (zie bijlage 3). In paragraaf 2.4.1 worden de ontwikkelingen die spelen rondom (het beleid voor) stikstofdepositie uitgelegd. Het overige beleid komt in paragraaf 2.6.1 aan bod. 2.4.1
Beleid rondom stikstofdepositie
Probleemschets stikstofdepositie In veel Nederlandse natuurgebieden (onder andere Natura 2000-gebieden) is er een overschot aan stikstof (ammoniak en stikstofoxiden). Verkeer, industrie en veehouderij zorgen ervoor dat er extra stikstof in de lucht komt (stikstofemissie). De stikstof komt daarna in de natuur terecht (stikstofdepositie). Dit is schadelijk voor de natuur (verzuring en eutrofiëring) doordat de kritische depositiewaarden (dat wil zeggen de stikstofneerslag die een habitattype kan verdragen) in natuurgebieden vaak worden overschreden. Dit belemmert ook vergunningverlening voor activiteiten van onder meer veehouders en ondernemers in de land- en tuinbouwsector. Daarom LTO Noord afdeling Berkelland ziet de uitkomsten van het onderzoek als een herkenbare en waarheidsgetrouwe weergave van de situatie. Landbouwvisie Berkelland 2011 - 2020, een actielijst voor de landbouw met ondernemerschap LTO Noord afdeling Berkelland, 2011
10
37/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
heeft het Rijk het initiatief genomen om deze stikstofproblemen aan te pakken. Daarvoor is in juli 2019 het Adviescollege stikstofproblematiek ingesteld, ook wel genoemd de Commissie Remkes. 2.4.2
Andere bronnen van stikstof
De commissie-m.e.r. schrijft in haar advies van 6 juli 2017 om naast de bronnen van stikstof die al in het planMER aan de orde worden gesteld, ook aandacht te besteden aan de effecten die voort kunnen komen uit mestaanwending, kunstmest, beweiding, overig verkeer en stookinstallaties. De te verwachten omvang vanuit deze bronnen wordt in deze paragraaf in het perspectief geplaatst van (de nauwkeurigheid van) het beschikbare gebiedsmodel. In paragraaf 2.5 en 2.6 worden emissies vanuit beweiden en bemesten nog verder in perspectief geplaatst. 2.4.3 Grondgebonden emissies Vanuit het agrarisch gebruik van de gronden in het buitengebied kunnen stikstof emissies optreden die voort komen uit het aanwenden van natuurlijke mest en kunstmest. Ook vanuit beweiding komen emissies voort. De hoeveelheid stikstof die vrij komt uit het gebruik van natuurlijke mest en kunstmest wordt bepaald door de gewassen die worden geteeld en de omvang van het gebruikte areaal. Zoals blijkt uit de tabel met de stikstofgebruiksnormen 11 wordt aan grasland de hoogte stikstof gift toegediend, te weten 250 kg N/ha/jaar. In het NEMA-model dat is ontwikkeld door de WUR 12 wordt een range aan aanwendingsverliezen aangehouden. De verliezen waar rekening mee wordt gehouden gaan uit van ongeveer 2 - 5 %.
Bij een worst case stikstof aanwending van 250 kg/ha voor weiland zijn de grondgebonden emissies dus ongeveer 5 - 12,5 kg N/ha/jaar. Omdat het plangebied ongeveer 1.000 ha groot is zijn de grondgebonden verliezen ongeveer 5.000 - 12.500 kg/jaar. Echter, de voorgenomen activiteit (i.c. het bestemmingsplan) heeft geen gevolgen voor de omvang van het voor bemesting beschikbare areaal. Het bevat ook geen mechanisme waardoor er ten gevolge van het plan meer areaal in gebruik genomen zal worden voor weiland (met een relatief hoge stikstofgebruiksnorm). Als er al sprake zou zijn van een gevolg voor het beschikbare areaal dan zou het bestemmingsplan ervoor zorgen dat het areaal afneemt ten opzichte van het huidig feitelijk gebruik: het opvullen met gebouwen van de nog beschikbare ruimte in de bij recht te gebruiken bouwvlakken. Het beschikbare gebiedsmodel is gebaseerd op standaard uitgangspunten en aannames, en de werkelijke gebiedsemissie wordt dus met een relatief grote onnauwkeurigheidsmarge benaderd. Los van het feit dat het bestemmingsplan geen mechanisme in zich heeft waardoor de omvang van de mestaanwending zou kunnen toenemen is de berekende bijdrage vanuit mestaanwending van een dusdanige orde grote dat deze weg zou vallen in de onzekerheidsmarge van het beschikbare gebiedsmodel.
Het toevoegen van deze stikstofbron aan het model zou de nauwkeurigheid van de modelleringen niet aanwijsbaar vergroten. 11 12
Tabel 1 behorende bij het Mestbeleid 2019-2021 Emissies naar lucht uit de landbouw in 2014 - Berekeningen met het model NEMA - WOt-technical report 90
38/164
Kenmerk
2.4.4
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
Overig verkeer
In de TNO Factsheet d.d. oktober 2019 over de emissies en depositie van stikstof in Nederland wordt kort samengevat welke bronnen in welke mate bijdragen aan de depositie in Nederland. TNO rapporteert dat de belangrijkste bijdrage aan de totale depositie wordt veroorzaakt door de landbouw (= 45 %). Het Nederlands wegverkeer draagt slechts 6 % bij aan de totale depositie. Er wordt ook ingegaan op mogelijke regionale verschillen. Uit de figuur 2.4 blijkt dat de variabele sectorbijdrage voor landbouw in Gelderland ongeveer 13 kg/ha bedraagt (168 mol/ha). Het wegverkeer in Gelderland draagt ongeveer 3 kg/ha bij (28 mol/ha). Deze door TNO gerapporteerde regionale variabele sectorbijdragen komen redelijk overeen met het landelijke beeld zoals geschetst door TNO.
Figuur 2.4 Variabele sectorbijdragen aan de stikstofdepositie (bron: Factsheet emissies en depositie van stikstof in Nederland - oktober 2019)
Bovenstaande geeft weer dat in de huidige situatie de bijdrage aan de depositie vanuit het wegverkeer ongeveer 15 % is ten opzichte van de bijdrage aan de depositie vanuit de landbouw. Het is echter de vraag welke bijdrage de ontwikkelingsmogelijkheden die het plan biedt levert aan de groei van het verkeer. Opgemerkt wordt dat de ontwikkeling van de melkveehouderij zich vooral kenmerkt door een steeds verdergaande schaalvergroting. De schaalgrootte van de bedrijven neemt toe. Het lijkt daarom aannemelijk dat de aard van de verkeersaantrekkende werking ook gekenmerkt wordt door een steeds toenemende schaalgrote: de emissie per Groot Vee Eenheid (GVE) neemt dan af. Daarnaast geldt dat het in de lijn der verwachting ligt dat de omvang van de varkenshouderij, conform het landelijke beeld van de recent opengestelde ‘warme sanering’ met 7 - 10 % af zal nemen. Ook dit zal per saldo zorgen voor minder verkeer. Dus, los van het feit dat het vooralsnog onduidelijk is of het bestemmingsplan wel een mechanisme in zich heeft waardoor de omvang van het lokale verkeer zou kunnen toenemen, is de te verwachten bijdrage vanuit het verkeer van een dusdanige orde grootte dat deze weg zou vallen in de onzekerheidsmarge van het beschikbare gebiedsmodel. Het toevoegen van deze
39/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
stikstofbron aan het model zou de nauwkeurigheid van de modelleringen niet aanwijsbaar vergroten. 2.4.5
Stookinstallaties
Voor het verwarmen van dierenverblijfplaatsen zijn stookinstallaties van beperkte omvang nodig. De mogelijke groei van het aantal dieren in het plangebied kan zorgen voor een beperkte groei van de opgestelde verwarmingscapaciteit. Stookinstallaties voor de glastuinbouw komen in het plangebied vrijwel niet voor. Gezien het geringe effect op de depositie vanuit een toename van de veehouderij is het niet erg aannemelijk dat de groei van de stookinstallaties in de dierenverblijfplaatsen binnen het plangebied van een dusdanige orde grote zou zijn dat deze uit zal stijgen boven de onzekerheidsmarge van het beschikbare gebiedsmodel. Het toevoegen van deze stikstofbron aan het model zou de nauwkeurigheid van de modelleringen niet aanwijsbaar vergroten.
2.5
Beweiden in het planMER
Door de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna te noemen: de Afdeling) is op 29 mei 2019 uitgesproken dat er geen rechtsgeldige reden is om voor het beweiden van vee een vrijstelling te verlenen van de vergunningplicht op grond van de Wnb 13. Sinds beweiden na 29 mei 2019 niet langer is vrijgesteld van de vergunningplicht hoort het effect van de emissies vanuit de weidegang nu ook bij de mogelijke effecten die op kunnen treden vanuit een agrarisch buitengebied. Beweiden is daarom nu ook formeel onderdeel van de vergunning voor de stalemissies 14 . In het gebiedsmodel is in alle gevallen uitgegaan van de emissies die horen bij het 100 % op stal houden van het rundvee. In de WUR-publicatie PASsend beweiden van oktober 2016 is vastgesteld dat, als alle melk- en kalfkoeien minimaal 720 uur per kalenderjaar geweid worden, er sprake is van een ammoniakemissiereductie van 5 %. In het gebiedsmodel is geen differentiatie aangebracht voor het wel/niet beweiden van rundvee, maar is uitgegaan van de worst case: geen weidegang. Zowel bij de berekening van de referentie situatie, als bij de berekening van de worst case, is uitgegaan van het gedurende 100 % van de tijd op stal houden van het rundvee. De absolute gebiedsemissie is daarom in beide gevallen een overschatting van de werkelijke situatie waarin het rundvee wel een deel van de tijd in het weiland staat.
Het effect van het worst case alternatief op de depositie is vervolgens bepaald door beide alternatieven van elkaar af te trekken. Als de differentiatie voor beweiding wel aangebracht zou zijn, dan zou dat geen gevolgen hebben gehad voor de resultaten van het onderzoek zoals die in het planMER zijn gepresenteerd. Het worst case scenario betekent immers altijd een behoorlijke toename van stikstof ten opzichte van de referentie situatie ook al zouden beide gecorrigeerd worden voor beweiding. Daar komt bij dat het bestemmingsplan er niet op is gericht om het areaal dat gebruikt wordt voor agrarisch gebruik, dan wel (meer specifiek) voor beweiding, te beïnvloeden. In het licht van de te verwachten 13 14
ECLI:NL:RVS:2019:1603 Dit is sinds 17 april 2020 het formele standpunt van de provincies
40/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
ontwikkelingen in de sector in het algemeen, en in het buitengebied van Berkelland in het bijzonder, is het aannemelijk dat dat areaal in de planperiode eerder af dan toe zal nemen.
2.6
Bemesten in het planMER
De Afdeling sprak op 29 mei 2019 ook uit dat er geen rechtsgeldige reden is om voor het bemesten van gronden een vrijstelling te verlenen van de vergunningplicht op grond van de Wnb. Eerder 15 stelde de Afdeling echter al vast dat het bemesten van gronden niet onlosmakelijk samenhangt met de exploitatie, oprichting en uitbreiding van een agrarisch bedrijf. Het uitrijden van mest is namelijk niet noodzakelijk voor de afvoer van mest van een agrarisch bedrijf, omdat er alternatieven zijn zoals de verwerking ervan op een andere locatie dan de gronden van het bedrijf. Ook geldt dat het areaal aan landbouwgrond in het plangebied niet toeneemt ten opzichte van het vorige bestemmingsplan en is evenmin sprake van een feitelijke toename van landbouwgrond. Eerder is er sprake van een geleidelijke afname daarvan. Het uitrijden van mest is op zich zelf wel een vergunningsplichtige activiteit maar staat dus los van het in gebruik hebben van dierenverblijfplaatsen in het buitengebied, waar het planMER over gaat. Overigens geldt dat het toepassen van moderne mest injectie technieken de ammoniakverliezen aan de atmosfeer heeft teruggebracht van 74 % naar 2 % 16.
Dat betekent als het effect van bemesten wel zou zijn onderzocht, dan zou dat slechts marginale gevolgen hebben gehad voor de resultaten van het onderzoek zoals die in het planMER zijn gepresenteerd, los van het feit dat een effect van bemesten zich niet goed met planregels laat ondervangen.
2.7
De verspreidingsberekeningen
In het planMER is, op basis van de inventarisaties van de vergunning/melding dossiers zoals die door de omgevingsdienst in 2019 zijn uitgevoerd, een gebiedsmodel gebouwd. In dat gebiedsmodel zijn de kenmerken van de verschillende veehouderijen opgenomen. Het model richt zich met name op de gegevens die van belang zijn voor het vaststellen van de huidige stikstofemissie vanuit het gebied. Dit is gedaan op een dusdanige manier dat, op een abstractieniveau passend bij een bestemmingsplan, de data gebruikt kunnen worden om de stikstofdepositie vanuit het gebied op Natura 2000-gebieden met voldoende nauwkeurigheid vast te kunnen stellen. De bepalende parameters waar rekening mee is gehouden zijn het soort dieren, het aantal dieren, het soort stal en de omvang van het bouwvlak. Detailgegevens over het stalontwerp vallen buiten het gebiedsmodel. Voor berekeningen ten behoeve van een (vergunningaanvraag voor) een individueel bedrijf doen detailgegevens over het stal ontwerp er wel toe. Maar het onderzoek op gebiedsniveau vindt plaats op een ander abstractieniveau. Daarom volstaat voor een planMER het gebruik van (de voorgangers van) AERIUS2019, ondanks dat daarin nu nog geen rekening wordt gehouden met gebouwinvloeden op korte afstand.
In het planMER is, gebruik makend van het verspreidingsmodel AERIUS, doorgerekend hoe groot de stikstofdepositie vanuit het plangebied is in de huidige situatie. Vervolgens is, vanuit het in het 15 16
ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1260 Emissies naar lucht uit de landbouw, 1990-2013; WOt-technical report 46
41/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
planMER beschreven worst-case alternatief, vastgesteld hoe groot de toename van de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden zou kunnen zijn als rekening wordt gehouden met de maximale groeimogelijkheden die er nog zijn binnen de toe te kennen bouwvlakken, zonder de emissiereducerende techniek aan te passen. Berekend is dat de toename van de stikstofdepositie dan ongeveer 50 mol/ha/jaar zal zijn. Ook bij een aangepaste set uitgangspunten voor deze berekeningen (zie paragraaf 3.1) zal er sprake zijn van een toename van de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden. In het kader van de passende beoordeling is vastgesteld dat een toename van de stikstofdepositie aanleiding geeft tot significant negatieve effecten. Bij het beoordelen van de status van de in het planMER gepresenteerde rekenresultaten is relevant of er een kans is dat er op basis van een nieuwe berekening andere conclusies getrokken zouden moeten/kunnen worden. Het is een feit dat er in de worst case sprake kan zijn van een substantiële toename van de stikstofemissies uit het gebied (zoals onderbouwd in paragraaf 3.1.3). In een hernieuwde berekening, gebruik makend van bijvoorbeeld AERIUS 2019a, zal een dergelijke toename van de stikstofemissies uit het gebied zich zeker weten ook weer vertalen in een toename van de stikstofdepositie vanuit het plangebied, en dus van een ongewenst en significant effect.
Overigens wordt opgemerkt dat ook niet-agrarische bedrijvigheid weliswaar een (beperkt) stikstofeffect kan hebben, maar dat die niet-agrarische bedrijvigheid niet is gemodelleerd voor de stikstofberekening. Het ten opzichte van agrarische bedrijven ondergeschikte stikstofeffect in relatie tot de onnauwkeurigheidsmarges in het model maakt dat een verdergaande modellering niet tot wezenlijk andere resultaten zal leiden. Het uitvoeren van meer gedetailleerd verspreidingsberekeningen zal dus geen ander resultaat opleveren: ook nieuwe berekeningen zullen laten zien dat de maximale mogelijkheden van het plan ongewenste effecten op de stikstofdepositie tot gevolg zullen hebben.
2.8
Consequenties op beleidsmatig niveau
In deze paragraaf worden de teksten in het planMER die betrekking hebben op kaderstellend beleid tegen het licht gehouden. Ook de gevolgen voor de manier waarop in het planMER wordt omgegaan met mogelijke (aanvullende) planregels wordt heroverwogen vanuit de nieuwe juridische randvoorwaarden. 2.8.1 Beleidskaders: paragraaf 2.4.1 In de vorige paragrafen van het planMER is ingegaan op de landbouw-specifieke beleidskaders die direct en indirect sturend kunnen werken op stikstofemissies en -depositie. Het PAS had geen directe consequenties voor bestemmingsplannen omdat ook onder de werking van het PAS geen ontwikkelruimte kon worden gereserveerd voor bestemmingsplannen. Het wegvallen van het PAS heeft in de context van een bestemmingsplan dan ook slechts beperkte gevolgen voor het bestemmingsplan zelf. Wel heeft het gevolgen voor de manier waarop de stikstofregeling in een bestemmingsplan moet worden verwerkt. In de bestemmingsplanregeling kan immers geen ruimte meer worden geboden voor eventuele toenemende stikstofdeposities op Natura 2000-gebieden
42/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
die onder het PAS zouden zijn toegestaan voor Wnb-toestemmingen waarbij ontwikkelruimte zou worden toebedeeld. Met het wegvallen van het PAS kan in een bestemmingsplan dus in geen ruimte meer worden geboden voor een toename van de stikstofdepositie op Natura 2000gebieden (tenzij het gaat om vergunde Wnb-rechten). De PAS-maatregelen die gericht zijn op natuurherstel blijven van kracht. Ook de bronmaatregelen blijven bestaan en worden waarschijnlijk zelfs aangescherpt. Met betrekking tot het beleid voor het beoordelen van vergunningaanvragen voor projecten geldt dat dit beleid wordt heroverwogen. Een en ander heeft echter geen gevolgen voor de resultaten zoals die in het planMER worden gepresenteerd omdat dit onderwerpen zijn van landelijk beleid en zich op Berkellands grondgebied geen Natura 2000-gebieden bevinden. 2.8.2 Neveneffecten van de voorgestelde gebruiksbeperkingen: paragraaf 4.5.2 In paragraaf 4.5 van het planMER wordt voorgesteld om een voorwaardelijke beperking in het bestemmingsplan op te nemen: wijzigingen en/of uitbreidingen van de dierverblijfplaatsen zijn mogelijk binnen het in het nieuwe bestemmingsplan toe te kennen bouwvlak, met dien verstande dat het gebruik van de bestaande en nieuwe dierverblijfplaatsen niet wordt toegestaan als er sprake zou zijn van een toename van de stikstofemissie/depositie uit het bouwvlak ten opzichte van de referentie situatie.
Ook met het wegvallen van het PAS blijft een dergelijke voorwaardelijke beperking een effectieve maatregel om ongewenste effecten te voorkomen. Met het wegvallen van het PAS is het vooralsnog niet mogelijk om, ook niet binnen strikte randvoorwaarden, de emissies vanuit de bedrijfsvoering te doen toenemen. Geconstateerd wordt dat een generieke gebruiksregel die tot doel heeft te voorkomen dat er sprake is van een toename van stikstofemissie/depositie, vanuit de ruimtelijke ordening gelijkwaardige randvoorwaarden oplegt aan de ondernemers in het plangebied als waarvan nu (na het wegvallen van het PAS) sprake is vanuit de sectorale natuurwetgeving. 2.8.3 Mogelijkheden om af te wijken van de generieke gebruiksregel: paragraaf 4.5.3 De uitspraak 201201041/1/R4 van 1 juni 2016 (in zake het bestemmingsplan Weststellingwerf) biedt in ieder geval één mogelijkheid om af te wijken van de gebruiksregel zoals die is beschreven in paragraaf 4.5.1. Deze door de Raad van State aangehaalde mogelijkheid om een uitzondering te maken op de gebruiksregel wordt gevormd door al die bouwvlakken waarvoor op de datum dat het bestemmingsplan definitief wordt vastgesteld geldt dat er een onherroepelijke Wnb-vergunning is afgegeven 17. Deze bouwvlakken en Wnb-vergunningen worden in de planregels vermeld via een bijlage bij de planregels.
Verdergaande mogelijkheden om af te kunnen wijken van de generieke gebruiksregel zijn, na de uitspraak van 29 mei 2019, vooralsnog niet langer aan de orde. Het (vergunningen)beleid dat in samenspraak tussen het ministerie en de provincies wordt ontwikkeld richt zich op het structureren van de mogelijkheden die salderen biedt aan het realiseren van projecten zonder dat Voor de randvoorwaarden waaraan deze beschikking dient te voldoen wordt verwezen naar de uitspraak van 1 juni 2016 in het algemeen, en naar paragraaf 49.9 van deze uitspraak in het bijzonder.
17
43/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
er (per saldo) sprake is van een toename van de depositie. Dat betekent dat als er straks voldoende duidelijkheid ontstaat over het beleid voor de vergunningverlening, een afgegeven vergunning naar verwachting zal voldoen aan de randvoorwaarden die gelden bij het toepassen van de generieke gebruiksregel. Afwijken van de gebruiksregel is dan niet langer aan de orde. De uitspraak van 29 mei 2019 verandert hier niets aan. De samenvatting van de resultaten van het stikstofonderzoek (zoals beschreven in paragraaf 4.6 van het planMER) sluiten aan op deze uitspraak.
2.9
Overige relevante wet- en regelgeving en beleidskaders
Nationaal Wet verantwoorde groei melkveehouderij Op 1 april 2015 is het systeem van melkquota vervallen. Met het vervallen van de melkquota is ook een indirecte beperking van het aantal melkkoeien vervallen. Om een verantwoorde groei van de melkveehouderij te borgen is op 1 januari 2015 de Wet verantwoorde groei melkveehouderij ingegaan. Kern van de wet is dat bedrijven met melkvee mogen groeien als er voldoende grond bij het bedrijf in gebruik is om de extra mest aan te wenden (grondgebondenheid), of als het bedrijf de extra geproduceerde mest volledig laat verwerken. Een combinatie van grond en mestverwerking om de extra mest te verantwoorden is ook mogelijk. De hoeveelheid mest die een bedrijf op eigen grond mag aanwenden, de fosfaatruimte, is beperkt op basis van fosfaatgebruiksnormen voor landbouwgrond en natuurterreinen. De Wet verantwoorde groei melkveehouderij en de fosfaatnormen hebben daarmee invloed op de wijze waarop een bedrijf kan of mag uitbreiden. Om meer dieren te houden dient een bedrijf over voldoende oppervlakte landbouwgrond te beschikken of een bedrijf moet (meer) mest laten verwerken. Wet grondgebonden groei melkveehouderij Sinds 1 januari 2016 is de Wet grondgebonden groei melkveehouderij in werking. Deze wet heeft tot doel om een groei van melkveehouderij zonder bijbehorende grond te voorkomen.
De wet introduceert via een getrapt stelsel een maximum op de hoeveelheid mest die verwerkt mag worden. De wet houdt in dat bij bedrijfsuitbreiding de eerste 20 kilo fosfaatoverschot per hectare zonder grondgebonden toepassing mag worden verwerkt. Bij overschotten tussen de 20-50 kilo per hectare moet 25 % van het overschot grondgebonden worden toegepast en bij overschotten boven de 50 kilo per hectare moet 50 % van het overschot grondgebonden worden toegepast. Daarmee is uitbreiding van melkveehouderijen zonder bijbehorende grond niet meer mogelijk. Fosfaatrechtenstelsel De Nederlandse veehouderij heeft in 2015 meer fosfaat geproduceerd dan is toegestaan op basis van Europese afspraken. De grootste toename komt van de melkveehouderij. Daarom is er sinds 1 januari 2018 het stelsel van fosfaatrechten. Het doel van het fosfaatrechtenstelsel voor melkvee
44/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
is dat de productie van fosfaat onder het fosfaatplafond komt en blijft. Het stelsel richt zich alleen op landbouwbedrijven met bedrijfsmatig gehouden melkvee (diercategorie 100, 101 en 102), omdat de melkveehouderij na het schrappen van het melkquotum sterk is gegroeid. Hierdoor is het productieplafond voor fosfaat overschreden. Het stelsel van fosfaatrechten is een aanvulling op de al bestaande stelsels, zoals de gebruiksnormen en -voorschriften, de mestverwerkingsplicht en de Verantwoorde Groei Melkveehouderij (VGM). Vanaf 1 januari 2018 mag een veehouderij met bedrijfsmatig gehouden melkvee niet méér fosfaat produceren dan het aantal fosfaatrechten in de bestaande situatie. Fosfaatrechten worden uitgedrukt in kilogrammen fosfaat: 1 recht is 1 kg fosfaat. Landbouwbedrijven ontvangen fosfaatrechten voor bedrijfsmatig gehouden melkvee op 2 juli 2015 (diercategorie 100, 101 en 102). Dit is melkvee dat voor gebruiks- en winstdoeleinden gehouden wordt. Een particulier houdt over het algemeen geen melkvee voor gebruiks- of winstdoeleinden, maar houdt de dieren vaak voor eigen gebruik. Dit valt onder hobbymatig gebruik. Als de dieren wel voor gebruiks- of winstdoeleinden gehouden worden, is er sprake van bedrijfsmatig melkvee en dus een landbouwbedrijf. Het is dus toegestaan voor particulieren en landbouwbedrijven om niet bedrijfsmatig melkvee te houden.
Voor particulieren geldt daarbij dat de totale mestproductie van hun melkvee maximaal 100 kg fosfaat in een kalenderjaar is. Besluit emissiearme huisvesting Het Besluit emissiearme huisvesting bepaalt dat dierenverblijven emissiearm moeten zijn als er emissiearme huisvestingssystemen beschikbaar zijn. Het besluit bevat maximale emissiewaarden: alleen huisvestingssystemen met een emissiefactor die lager is dan of gelijk is aan de maximale emissiewaarde zijn toegestaan. De maximale emissiewaarden (ammoniak/fijn stof) gelden voor melkvee, vleeskalveren, varkens, kippen, vleeskalkoenen en vlees-eenden. Per 1 augustus 2015 is er een geactualiseerd Besluit emissiearme huisvesting in werking getreden. Een belangrijke wijziging is de uitbreiding en aanscherping van de maximale emissiewaarden voor ammoniak. Het beperken van de stalemissies is één van de maatregelen in het kader van de programmatische aanpak van het stikstofprobleem in Nederland. Daarnaast is uitbreiding en aanscherping nodig om te kunnen blijven voldoen aan de NEC-richtlijn. Tot slot zijn er ontwikkelingen in de stand der techniek (toepassen van Beste Beschikbare Technieken). Er zijn sinds inwerkingtreding van het besluit huisvesting diverse nieuwe emissiearme systemen beschikbaar gekomen. Deze systemen maken aanscherpen van de maximale emissiewaarden mogelijk.
Een andere belangrijke wijziging is de opname van maximale emissiewaarden voor fijn stof. Dit zorgt op termijn voor verlaging van de fijn stofemissies. Het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) neemt de wijziging op als maatregel om de lokaal hoge achtergrondconcentraties aan te pakken.
45/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
Natuurbeschermingswetgeving De huidige natuurbeschermingswetgeving kan worden onderverdeeld in soortenbescherming en gebiedsbescherming: • Gebiedsbescherming wordt gewaarborgd door de Wet natuurbescherming (Wnb). Deze wet
•
beschermt Natura 2000-gebieden. Voor activiteiten met een mogelijk effect op deze gebieden is toetsing aan de Wnb noodzakelijk Soortbescherming wordt ook gewaarborgd door de Wnb. Deze wet beschermt inheemse dieren plantensoorten waarbij onderscheid wordt gemaakt in verschillende beschermingscategorieën. Voor alle activiteiten met een mogelijk effect op beschermde dieren plantensoorten is toetsing aan de Wnb noodzakelijk
•
De planologische bescherming van gebieden aangemerkt als Nationaal Natuur Netwerk vindt primair plaats bij ruimtelijke procedures en andere vergunningaanvragen
Om de biodiversiteit binnen de Europese Unie te behouden en te herstellen is het Natura 2000-beleid opgesteld. Dit is een samenhangend netwerk van beschermde natuurgebieden op het grondgebied van de lidstaten van de Europese Unie. Het netwerk is nog in ontwikkeling en omvat alle gebieden die beschermd zijn op grond van de Vogelrichtlijn (1979) en de Habitatrichtlijn (1992). De Wet natuurbescherming is op 1 januari 2017 in werking getreden. Het voegt drie bestaande natuurwetten samen, te weten de Flora- en faunawet, Natuurbeschermingswet 1998 en Boswet. In de nieuwe wet worden de regels eenvoudiger en duidelijker voor de bescherming van in het wild levende dieren en planten, Natura 2000-gebieden en bossen. De beschermingswerking van Beschermde natuurmonumenten is komen te vervallen. Voor activiteiten waar een omgevingsvergunning nodig blijft, moet die binnen 13 weken worden gegeven. Als binnen die termijn niet wordt beslist, dan is de vergunning automatisch verleend (lex silencio positivo). Cultuurhistorie Verdrag van Malta en WaMZ Volgens het Verdrag van Malta is een zorgvuldige omgang met archeologie gewenst. Ten aanzien van deze omgang moet bij ieder ruimtelijk initiatief rekening worden gehouden met archeologie.
Door de ondertekening van het Verdrag van Malta oftewel ‘het Europees Verdrag inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed’ in 1992 is de gang van zaken in de Nederlandse archeologie aanzienlijk veranderd. Het doel van het Verdrag van Malta is om beter zorg te dragen voor het archeologisch erfgoed dat zich in de bodem bevindt. In het verleden is er veel archeologisch erfgoed verloren gegaan ten gevolge van ruimtelijke ontwikkelingen, omdat er vooraf niet werd onderzocht of er belangrijke archeologische waarden in de bodem aanwezig waren. Het uitgangspunt van het Verdrag van Malta is dat er in de ruimtelijke ordening rekening dient te worden gehouden met het belang van archeologie. Archeologische waarden moeten volwaardig worden meegewogen in de besluitvorming van de ruimtelijke inrichting.
46/164
Kenmerk
R003-1231397LBE-V03-kzo-NL
In 2007 is het Verdrag van Malta in Nederlandse wetgeving geïmplementeerd, te weten in de Wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz). De Wamz is onder meer een wijziging van de Monumentenwet van 1988. Hierin is onder meer opgenomen dat de verantwoordelijkheid voor het bodemarchief wordt neergelegd bij de gemeenten, met het bestemmingsplan als centraal instrument. Daarnaast is een duidelijk rollenscheiding in het nieuwe bestel een belangrijke eis. 18 Erfgoedwet De Monumentenwetgeving is per 1 januari 2010 veranderd. Drie pijlers staan centraal in de Monumentenwet; cultuurhistorie meewegen in de ruimtelijke ordening, krachtiger en eenvoudiger regelgeving voor monumenten en herbestemmen van historisch waardevolle bebouwing. Voor de eerste pijlers betekent dit dat het Bro is aangepast, gemeente wordt verplicht geacht cultuurhistorische informatie te verzamelen en een zichtbare afweging te maken in het kader van het op te bestemmingsplan. Geluid Wet geluidhinder (ministerie van VROM, 2007) De Wet geluidhinder (Wgh) bepaalt vereiste zoneringen voor geluid. Deze wet is onlangs herzien. De Wet geluidhinder bevat een uitgebreid stelsel van bepalingen ter voorkoming en bestrijding van geluidshinder door onder meer industrie, wegverkeer en spoorwegverkeer.
De wet richt zich vooral op de bescherming van de burger in zijn woonomgeving en bevat bijvoorbeeld normen voor de maximale geluidsbelasting op de gevel van een huis. Geur Wet geurhinder en veehouderij (ministerie van VROM, 2007) De Wet geurhinder en veehouderij (Wgv) vormt vanaf 1 januari 2007 het toetsingskader voor de milieutoestemming, als het gaat om geurhinder vanwege dierenverblijven van veehouderijen. De Wet geurhinder en veehouderij geeft normen voor de geurbelasting die een veehouderij mag veroorzaken op een geurgevoelig object (bijvoorbeeld een woning). De geurbelasting wordt berekend en getoetst met het verspreidingsmodel. Dit geldt alleen voor dieren waarvoor geuremissiefactoren zijn opgenomen in de Regeling geurhinder en veehouderij. Voor dieren zonder geuremissiefactor gelden minimaal aan te houden afstanden. Bij gemeentelijke verordening kunnen gemeenten afwijken van de wettelijke normen. Fijn Stof Wet milieubeheer (ministerie van VROM) De Wet milieubeheer (Wm) richt zich op verschillende inrichtingen, met name voor bedrijven. De wet van 11 oktober 2007 tot wijziging van de Wet milieubeheer (luchtkwaliteitseisen) is op 15 november 2007 in werking getreden. Op het ‘Besluit niet in betekenende mate bijdragen (luchtkwaliteitseisen)’ is de ‘Regeling niet in betekenende mate bijdragen (luchtkwaliteitseisen)’ gebaseerd.