Programmabegroting 2026
Tekst van het document
Speerpunt Vitale winkelcentra. (070.040) Wat willen we bereiken? • Toekomstbestendige compacte winkel-/dorpscentra met aantrekkingskracht om er te verblijven. 50
Wat gaan we daarvoor doen? Samen met inwoners, ondernemers en organisaties via zogenaamde taskforces voor elke kern (en centrum), gaan we aan de slag met de revitalisering van de centra. (070.040.020) Hiervoor zijn de vastgestelde centrumvisies leidend. In Eibergen, Borculo en Neede zijn de revitaliseringen afgerond. De centrumvisie van Ruurlo is vastgesteld, een uitvoeringsbudget is door de gemeenteraad ter beschikking gesteld en met het uitwerken van de plannen is gestart. Centra toekomstbestendig maken is meer dan herinrichten van de fysieke ruimte. Samen met eigenaren, ondernemers en inwoners geven we vorm aan nog compactere centra waarbij aangenaam verblijven en transformatie belangrijke uitgangspunten zijn. Faciliteren van het ondernemersfonds. (070.040.010) Het ondernemersfonds is door de ondernemers zelf in het leven geroepen. Ondernemers willen met gezamenlijke middelen hun slagkracht vergroten. Het fonds wordt gefaciliteerd door de gemeente Berkelland. Dat betekent dat het fonds wordt gevuld met gelden die door ons geïnd worden via het instrument ‘reclamebelasting’. Zo voorkomen we dat zogenaamde ‘freeriders’ in de centra meeliften op de inspanningen en investeringen van de rest van de ondernemers in die centra.
Speerpunt Gerichte armoedebestrijding. (070.060) Wat willen we bereiken?
Bestaanszekerheid voor iedereen. Dit willen we bereiken door het opstellen en uitvoeren van een beleidsplan bestaanszekerheid '25-'28. Dit doen we samen met een ‘klankbordgroep bestaanszekerheid’ van inwoners met ervaringskennis en met onze maatschappelijke partners. Speerpunten daarbij zijn schuldhulpverlening, minimaregelingen en initiatieven van maatschappelijke partners. Wat gaan we daarvoor doen? Wij bieden aanvullende inkomensondersteunende regelingen voor inwoners. (070.060.010) We kennen veel regelingen die zijn gericht op het voorkomen van armoede of het bestrijden van de effecten ervan. We verbeteren de vindbaarheid van ondersteuning. Wij investeren in de lokale aanpak schuldhulpverlening. (070.060.030) We zorgen voor een effectievere samenwerking met de Stadsbank en vrijwilligersorganisaties. Wij werken samen binnen een dekkend netwerk met externe ketenpartners. In Berkelland hebben wij een breed netwerk aan ketenpartners dat onze inwoners op uiteenlopende inkomens- en werkvraagstukken ondersteuning biedt. We brengen dit aanbod op een heldere en laagdrempelige manier bij zowel inwoners als medewerkers onder de aandacht.
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2025 (na bestuursrapportage) en 2026 • Activiteit 070.020.010: In de begroting 2026 van Fijnder zit een stijging (€ 1.470.000) op deze activiteit vanwege gestegen wettelijk minimumloon, loon- en prijscompensatie, volumestijging, hogere kosten bijstandsuitkeringen en stijgende ICT kosten Fijnder. Deze 51
• •
toename is al uitgebreider toegelicht in het goedgekeurde raadsvoorstel "1e berap 2025 en primitieve begroting 2026 Fijnder". Fijnder heeft in de eigen begroting 2026 2 programma's (Inkomen en Ondersteuning) samengebracht in het programma bestaanszekerheid. Hierdoor heeft in onze eigen begroting een verschuiving plaatsgevonden van (€ 1.687.000) 070.060.010 naar 070.020.010 Activiteit 070.030.030: De lasten voor het project Everskamp zijn op basis van de werkelijke ontwikkelingen naar beneden bijgesteld. Activiteit 070.060.010: Fijnder heeft in de eigen begroting 2026 2 programma's (Inkomen en Ondersteuning) samengebracht in het programma bestaanszekerheid. Hierdoor heeft in onze eigen begroting een verschuiving plaatsgevonden van (€ 1.687.000) 070.060.010 naar 070.020.010.
Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit
Realisatie 2024
2025 (primitief)
2025 (Na bestuursrapportage)
2026 (primitief)
2027 (primitief)
2028 (primitief)
2029 (primitief)
Lasten 070.010.020 Huisvesting
-1.326
-948
-1.052
-962
-962
-962
-962
070.020.010 Wij ondersteunen inwoners in re-integratie en toeleiding naar (betaald) werk.
-16.960
-17.998
-18.627
-21.787
-21.787
-21.787
-21.787
070.020.020 Wij stimuleren inwoners om maximaal te participeren in de samenleving.
-130
-174
-99
-139
-139
-139
-139
070.030.030 Stimuleren ontwikkelingen bedrijven
-627
-428
-428
-192
-192
-192
-192
070.040.010 Faciliteren van ondernemersfonds
-233
-218
-218
-218
-218
-218
-218
070.040.020 Aan de slag met de revitalisering van de centra
-58
-35
-35
-35
-35
-35
-35
070.050.010 Effectief inzetten promotie
-3
0
0
0
0
0
0
-2.513
-2.196
-2.265
-585
-585
-585
-585
070.060.030 We investeren in de lokale aanpak schuldhulpverlening
-125
-219
-219
-244
-534
-459
-459
070.500.010 Loonkosten
-6.812
-6.623
-6.676
-6.897
-6.488
-6.281
-6.281
070.700.010 Rente en afschrijving
-2.755
-1.335
-1.105
-1.273
-1.273
-1.273
-1.273
Totaal Lasten
-31.541
-30.172
-30.723
-32.331
-32.212
-31.930
-31.930
070.060.010 We bieden aanvullende inkomensondersteunende regelingen voor inwoners
52
Baten 070.010.020 Huisvesting
233
7
7
16
16
16
16
070.020.010 Wij ondersteunen inwoners in re-integratie en toeleiding naar (betaald) werk.
12.247
11.844
12.514
12.477
12.351
12.351
12.351
070.020.020 Wij stimuleren inwoners om maximaal te participeren in de samenleving.
4
8
8
8
8
8
8
070.030.030 Stimuleren ontwikkelingen bedrijven
482
491
491
255
255
255
255
070.040.010 Faciliteren van ondernemersfonds
213
203
203
203
203
203
203
070.040.020 Aan de slag met de revitalisering van de centra
56
59
59
59
59
59
59
070.060.010 We bieden aanvullende inkomensondersteunende regelingen voor inwoners
240
80
80
80
80
80
80
070.500.010 Loonkosten
166
0
0
0
0
0
0
Totaal Baten
13.641
12.691
13.361
13.097
12.971
12.971
12.971
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-17.900
-17.481
-17.361
-19.235
-19.242
-18.960
-18.960
070.710.010 Reserves
2.176
0
191
0
0
0
0
Totaal Onttrekkingen
2.176
0
191
0
0
0
0
070.710.010 Reserves
-422
-21
-162
-91
-91
-91
-91
Totaal Stortingen
-422
-21
-162
-91
-91
-91
-91
Mutaties reserves
1.754
-21
29
-91
-91
-91
-91
-16.146
-17.502
-17.333
-19.325
-19.332
-19.050
-19.050
Onttrekkingen
Stortingen
Gerealiseerd resultaat
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • •
Economische Agenda 2020 - 2024 Inrichtingsplan Samen aan het Stuur Integraal Huisvestingsplan
53
VEILIGHEID Veilig zijn in Berkelland? Daar zorgen we samen voor!
Wat speelt er? • De toegenomen verharding van maatschappelijke verhoudingen en omgangsvormen blijft. Dit wordt onder andere zichtbaar in toegenomen onveiligheid van ambtenaren en bestuurders. • De versterking tussen zorg en veiligheid bestendigen we. Onder andere omdat inwoners met problematiek langer thuis blijven wonen of juist opgevangen moeten worden. • Het gebruik van (big) data begint een steeds grotere rol te spelen. Enerzijds om zicht te krijgen op de aard en omvang van problemen en risico’s. Anderzijds geeft data zicht op mogelijke oplossingen of preventieve maatregelen. • We zien een toenemende trend in het juridiseren van onze samenleving. Evenementen zijn niet meer vanzelfsprekend. En met complexere landelijke wetgeving en rechterlijke uitspraken geeft dit onzekerheid bij organisatoren of ze hun evenement nog wel kunnen organiseren. Dit stelt hogere eisen aan de kwaliteit van onze dienstverlening. • Tot slot is ondermijning een actueel en groeiend probleem. Vrijkomende gebouwen in het buitengebied, verschillende bedrijfstakken met een verhoogd risicoprofiel, maar ook de financiering van bouwwerken vragen om scherpte en aandacht. Nieuw is hierin de aandacht voor ondermijning in de zorg.
Speerpunt Veiligheid, integraal en risicobewust. (080.030)
Wat gaan we daarvoor doen? Doorontwikkeling Zorg en veiligheid. In 2024 zijn veiligheid en zorg beter gaan samenwerken. We hebben hiervoor een speciaal team opgericht dat zich bezighoudt met zorg en veiligheid. Hierin is de aanwezige deskundigheid gebundeld en worden de onderlinge afstemming versterkt en een integrale aanpak geborgd. Preventie is hierbij een belangrijk uitgangspunt. Hieraan werken we samen met de betrokken ketenpartners. We gaan door met de manier waarop onze BOA’s werken Ze zijn zichtbaar in de wijken en praten met inwoners, ondernemers en bezoekers van onze gemeente en bij de verschillende samenwerkingspartners. Ze zijn zichtbaar en aanwezig in de wijken en ook bij overleggen waar veiligheid en leefbaarheid een rol spelen. Zij worden daarnaast ingezet als de vierde hulpverleningspartij, ondersteunen onder andere bij ongevallen, rijden rond met een AED en worden ingezet bij reanimaties. De BOA’s zijn dienstverleners daar waar mogelijk en handhavers daar waar noodzakelijk. In het Uitvoeringsplan 2026 kunnen we aangeven waar we onze BOA's extra willen inzetten. We stellen een uitvoeringsplan integrale veiligheid op. (080.020.010) We gaan uit van een meer integrale en risicobewuste benadering van veiligheid op basis van ons Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 en het onderliggende risicoprofiel.
Hierbij zetten we in op preventie, ontwikkelen we duidelijke kaders en zijn we van daaruit voorspelbaar voor onze ketenpartners. Onze keuzes en kaders onderbouwen en monitoren we met data. Dit doen we integraal, omdat wij zien dat veiligheid veel beleidsterreinen raakt. Denk aan inwoners met onbegrepen gedrag, jeugdproblematiek, huiselijk geweld en middelengebruik. Maar ook aan ondermijning, ontwikkelingen in ons buitengebied, onze fysieke leefomgeving en digitale 54
veiligheid. De komende jaren zetten we in op een meer gestructureerde en samenhangende aanpak. Risicobewust omdat we op basis van een onderbouwde risicoanalyse willen gaan inzetten op de veiligheidsrisico’s die het meest urgent zijn of het grootste risico vormen in onze gemeente. In 2026 starten we met het opstellen van een nieuw Integraal veiligheidsplan met betrokkenheid van de gemeenteraad.
Speerpunt Crisisbeheersing. (080.020) Afgelopen jaren hebben we gezien dat we altijd voorbereid moeten zijn op een mogelijke crisis. Dit kan een landelijke crisis zijn, maar ook bijvoorbeeld een brand in een appartementencomplex een gaslekkage of een explosie. We zorgen dat er binnen het gemeentehuis een groep ambtenaren voldoende opgeleid en getraind is om te kunnen helpen bij een landelijke of lokale crisis. De lasten voor ongediertebestrijding worden overgeheveld van activiteit Integrale Veiligheid (080.020.010) uit het programma Veiligheid naar de activiteit We beheren ons openbaar groen (010.030.010) uit het programma Onze aantrekkelijke leefomgeving.
Wat gaan we daarvoor doen? We dragen bij aan de Veiligheidsregio Noord Oost Gelderland. (080.020.020) In de Veiligheidsregio Noord Oost Gelderland (VNOG) borgen wij onze fysieke veiligheid. Binnen de VNOG worden stappen gezet naar een verdere professionalisering. De gemeenteraad wordt hierin periodiek meegenomen en heeft de mogelijkheid te reageren op plannen en begroting. We ervaren dat naast een bijdrage aan de incidentbestrijding (acute fase) er veel ambtelijke inzet gaat zitten in de nazorgfase. Inzet die naar aard en omvang niet te voorspellen valt en een wissel trekt op andere werkzaamheden.
Speerpunt Vergunningverlening en handhaving. (080.010)
Wat gaan we daarvoor doen? Verdere professionalisering en digitalisering vergunningverlening. (080.010.020) In 2025 wilden we de overstap maken naar RXMission, het softwarepakket waarin ook de omgevingsvergunningen worden afgehandeld. Deze overstap heeft vertraging opgelopen door personele wisselingen en het uitblijven van een aangepaste APV vanuit de VNG. In 2026 denken wij deze stap te kunnen gaan zetten. Actualisering handhavingsbeleid. (080.010.010) De regels van de gemeente hebben alleen nut als we ook controleren of mensen zich eraan houden. Ons handhavingsbeleid is in 2024, mede op basis van het risicoprofiel, geactualiseerd en in lijn gebracht met de landelijke en regionale standaarden. In 2025 zijn de kaders verder uitgewerkt. In 2026 doen we ervaring op in de praktijk om te zien of dit uitvoerbaar is.
55
Speerpunt Ondermijning
Wat gaan we daarvoor doen? We blijven sterk inzetten op bewustwording met betrekking tot ondermijning. In juni 2025 heeft de heer Van der Torre een onderzoekrapport opgeleverd over ondermijning in de Achterhoek. Dit onderzoek wordt geïntegreerd in de (raads)cyclus bij het komen tot het jaarlijkse Uitvoeringsplan Veiligheid (UVP). In dit geval het Uitvoeringsplan Veiligheid 2027. Zodoende staat dit onderzoek niet alleen en maakt het onderdeel uit van de reguliere beleidsvormingscyclus. Op basisteamniveau (politie) versterken we onze samenwerking om gemeentegrensoverschrijdende casussen of bedrijven die van de ene naar de andere gemeente gaat te volgen.
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2025 (na bestuursrapportage) en 2026 • Activiteit 080.500.010: De loonkosten worden verdeeld over de programma's door te inventariseren aan welke taakvelden medewerkers hun tijd besteden. Deze inventarisatie vindt niet ieder jaar plaats, maar heeft voor de begroting 2026 wel plaatsgevonden. Ten opzichte van de laatste inventarisatie is het aantal medewerkers dat tijd besteed aan openbare orde en veiligheid gestegen. Daarom worden meer loonkosten doorbelast aan dit programma.
56
Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit
Realisatie 2024
2025 (primitief)
2025 (Na bestuursrapportage)
2026 (primitief)
2027 (primitief)
2028 (primitief)
2029 (primitief)
Lasten 080.010.010 Gemeentelijke handhaving
-413
-27
-60
-27
-62
-62
-62
080.010.020 Omgevingsdienst Achterhoek
-1.669
-1.614
-1.614
-1.824
-1.824
-1.824
-1.824
080.020.010 Integrale veiligheid
-455
-450
-545
-354
-354
-354
-354
080.020.020 Veiligheidsregio Noord Oost Gelderland
-3.044
-2.949
-2.949
-3.046
-3.200
-3.278
-3.278
0
-15
-15
-15
-15
-15
-15
080.500.010 Loonkosten
-764
-819
-819
-1.226
-1.226
-1.226
-1.226
080.700.010 Rente en afschrijving
-51
-53
-50
-50
-50
-50
-50
-6.396
-5.927
-6.052
-6.542
-6.731
-6.809
-6.809
080.010.010 Gemeentelijke handhaving
439
18
18
18
18
18
18
080.010.020 Omgevingsdienst Achterhoek
16
0
0
150
150
150
150
080.020.010 Integrale veiligheid
129
124
124
130
130
130
130
080.020.020 Veiligheidsregio Noord Oost Gelderland
0
0
0
15
15
15
15
080.030.010 Informatieveiligheid
Totaal Lasten Baten
Totaal Baten
583
141
141
312
312
312
312
-5.813
-5.786
-5.911
-6.229
-6.418
-6.496
-6.496
080.710.010 Reserves
0
0
48
0
0
0
0
Totaal Onttrekkingen
0
0
48
0
0
0
0
Gerealiseerd saldo van baten en lasten Onttrekkingen
Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat
0
0
48
0
0
0
0
-5.813
-5.786
-5.863
-6.229
-6.418
-6.496
-6.496
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • •
Integraal Veiligheidsplan Achterhoek Oost 2023-2026 Uitvoerings- en handhavingsstrategie 2024 Gemeente Berkelland VTH Beleidsplan 2025-2028 Gemeente Berkelland
57
Beleidsindicatoren Indicator
Geschikte data
Eenheid
Activiteit
Boa’s beschikken over De permanente her- en bijscholing (PHB), de RTGB % gevolgde vereiste de noodzakelijke (regionale toetsing geweldsbeheersing) zijn jaarlijks opleidingen kennis en kunde terugkomend en voorzien van een examen. Daarnaast zijn jaarlijks incidentele opleidingen in het kader van omgaan met jeugd, alcohol en drugs, ondermijning, verward gedrag, radicalisering, etc.
We richten ons op onveiligheidsgevoelens
Boa’s zijn zichtbaar voor de inwoners
We creëren en behouden een vertrouwensband
De Boa’s dragen het herkenbare uniform, rijden en fietsen met herkenbare voertuigen.
Boa’s zijn zichtbaar en Aanwezigheid op die plekken waar aandacht aanspreekbaar voor noodzakelijk is. Ook vanuit preventief oogpunt. de inwoners
JA-NEE
Aantal evenementen-, We creëren en behouden horeca-, overlast- en een vertrouwensband jeugdcontroles dat wordt uitgevoerd. (Kwantitatief en Kwalitatief)
Boa’s hebben een krachtig netwerk met partners
De Boa’s nemen structureel deel aan het sociaal Aantal (gekwalificeerde) We zijn betrokken bij overleg, het jeugdregie overleg, de overleggen van de multidisciplinaire overleggen buurtbewoners en gebiedsteams, kernen, wijkagenten, horeca, dat gevolgd wordt. partners ondermijning, ondernemers.
Meldingen worden snel afgehandeld
Registratie terugbelverzoeken via KCC en Operationeel Centrum Politie en zaken via zaaksysteem.
Het aantal dagen tussen het We creëren en behouden binnenkomen van een een vertrouwensband melding en de afhandeling, stijging/daling.
Herhaalmeldingen
Registratie via zaaksysteem van meldingen over al bestaande zaken.
% en trend
We creëren en behouden een vertrouwensband
58
ALGEMEEN BESTUUR EN BEDRIJFSVOERING Wat speelt er? De basis voor de gemeente ligt in het algemeen bestuur en de bedrijfsvoering die nodig is om de doelen te realiseren.
Speerpunt Algemeen bestuur en bedrijfsvoering. Wat willen we bereiken? • •
We willen een stabiel, goed gefaciliteerd bestuur. We zorgen voor een goede ondersteuning op de primaire dienstverleningsprocessen voor onze inwoners, bedrijven en instelling.
Wat gaan we daarvoor doen? Bestuur. (090.010.010) We gaan werken aan het herstel van vertrouwen om een vruchtbare samenwerking tussen raad en college te herstellen.
Speerpunt Klantgerichte dienstverlening. •
•
In 2026 werken we door aan het verbeteren van onze dienstverlening. Dit doen we op basis van de vastgestelde visie op dienstverlening welke in 2024 door het college is vastgesteld en aan de gemeenteraad is gepresenteerd. In 2026 zorgen we er nog meer dan anders voor dat landelijke trends en ontwikkelingen binnen gemeentelijke dienstverlening handen en voeten worden gegeven. Met name de versnelde digitalisering en de kansen die Artificial Intelligence (A.I.) ons biedt borgen we in onze bedrijfsprocessen. Inwoners en ondernemers kunnen zo sneller en makkelijker informatie vinden en producten en diensten aanvragen. We spelen daarmee verder in op de behoefte die er is om meer digitale dienstverlening te bieden, maar laten het niet ten koste gaan van de meer traditionele kanalen zoals het doen van een aanvraag aan de balie of het stellen van een vraag via de telefoon.
We zorgen ervoor dat ongeacht het kanaal wat gekozen wordt, inwoners en ondernemen op een uniforme werkwijze bediend worden en blijven we investeren in het verbeteren van de dienstverlening en blijven hierop aanspreekbaar.? Zo zorgen we ervoor dat de servicenormen die in de visie zijn vastgesteld niet alleen in de werkprocessen worden opgenomen, maar deze ook daadwerkelijk zo goed als mogelijk worden gehaald! We monitoren dit nauwlettend om zo onze inwoners en ondernemers zo veel mogelijk op de hoogte houden van hun de (aan)vraag van een product of dienst. We blijven als organisatie daarover met elkaar in gesprek en we laten in onze houding en gedrag zien dat we gaan voor een proactieve dienstverlening! We communiceren nog actiever naar onze inwoners en ondernemers over hoe en wanneer we bereikbaar zijn en hoe zij toch de juiste informatie kunnen vinden of een aanvraag kunnen doen wanneer het gemeentehuis gesloten is. Bovendien blijven we onze inwoners en ondernemers bevragen of zij tevreden zijn met onze dienstverlening. We vragen dan ook wat aandacht nodig heeft om zo niet alleen onze dienstverlening continu te blijven verbeteren, maar ook om te laten zien dat we gaan voor een optimale dienstverlening! 59
Wat gaan we daarvoor doen? Dienstverlening. (090.020.010) en 090.020.030) We blijven ervoor zorgen dat we minimaal 95% binnen de gestelde termijn reageren op vragen en verzoeken en bewaken dat deze gehaald worden, zoals vastgesteld in de visie op dienstverlening. We investeren in de digitale dienstverlening en A.I. en introduceren in 2026 een virtuele assistent waar inwoners en ondernemers 24/7 terecht kunnen en hen antwoord geeft op vele vragen of bijvoorbeeld helpt met het doen van een aanvraag. We verbouwen de publiekswinkel op basis van het herinrichtingsplan zodat deze meer gastvrij en toegankelijk is en het voor inwoners en ondernemers een prettige plek is om te bezoeken. We blijven werken op afspraak om inwoners en ondernemers te helpen met (aan)vragen van en over onze producten en diensten én investeren ook om deze producten en diensten meer digitaal beschikbaar te maken. We voeren dientsverleningsovereenkomsten uit. (090.020020) Er zijn dienstverleningsovereenkomsten met onder andere Fijnder en de Omgevingsdienst Achterhoek. Dit zijn overeenkomsten op het gebied van bedrijfsvoeringstaken (ICT, financiële- en salarisadministratie).
Speerpunt Moderne bedrijfsvoering. In de paragraaf Bedrijfsvoering is de inhoudelijke informatie over de bedrijfsvoering opgenomen.
Wat gaan we daarvoor doen? Bedrijfsvoering. (090.030.010 t/m 090.030.050) In 2026 werken we aan een uitvoeringsplan op basis van de in 2025 vastgestelde visie op bedrijfsvoering. Speerpunten zijn onder andere beter procesmatig werken, het verbeteren van stuurinformatie en verdere digitalisering van werkprocessen. Ook wordt een herziene I-visie opgesteld, een bijgewerkte visie op informatisering en digitalisering. Gemeente als voorbeeld We geven graag het nieuwe voorbeeld door een nieuw intern mobiliteitsplan uit te werken. Ook stimuleren we duurzaam reizen voor woon/werkverkeer en starten we met een pilot voor duurzame dienstreizen. Op het gebied van ons gebouwenbeheer is bij nieuwbouw duurzaamheid een belangrijke randvoorwaarde. Bij de bestaande sportaccommodaties wordt gewerkt aan een aanpassing van ons gebouwenbeheersysteem waarbij gebruik gekoppeld wordt aan het verwarmen om hiermee het energieverbruik te verlagen. Tenslotte is er een onderzoek gestart naar een efficiënter vastgoedbeheer. Hierin worden adviezen meegenomen rond verduurzaming van ons vastgoed.
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2025 (na bestuursrapportage) en 2026 • Activiteit 090.020.010: In 2025 hebben we te maken met de zogenaamde paspoortpiek. Door het verstrijken van de 10-jaarlijkse termijn moeten veel reisdocumenten worden vervangen. Dit leidt enerzijds tot hogere lasten. Anderzijds ontvangen we hier veel meer
60
•
•
• •
•
leges voor. Vanaf 2026 zal de aanvraag naar documenten weer terugkeren naar het normale niveau. Activiteit 090.030.010: Voor 2025 staan er diverse projecten op de rol zoals de Wet Open Overheid (WOO), Regiodeal en de organisatieontwikkeling. Hiervoor zijn deels eenmalige middelen geraamd en deels reserves voor aangewend. Mogelijk zullen deze projecten doorlopen naar 2026. Restantbudgetten hevelen we bij de jaarrekening 2025 over naar 2026. Activiteit 090.030.020: Voor 2025 staan er diverse projecten op de rol zoals hybride werken de verdere implementatie van de Omgevingswet. Hiervoor zijn deels eenmalige middelen geraamd en deels reserves voor aangewend. Mogelijk zullen deze projecten doorlopen naar 2026. Restantbudgetten hevelen we bij de jaarrekening 2025 over naar 2026. Activiteit 090.030.030: Het groot onderhoud en de aanpassing van de entree van het gemeentehuis zijn voor 2025 gepland. Deze lasten worden eenmalig gedekt door aanwending van reserves. Activiteit 090.500.010: De loonkosten worden verdeeld over de programma's door te inventariseren aan welke taakvelden medewerkers hun tijd besteden. Deze inventarisatie vindt niet ieder jaar plaats, maar heeft voor de begroting 2026 wel plaatsgevonden. Ten opzichte van de laatste inventarisatie is de activiteit voor de omgevingswet naar dit programma verschoven..
Activiteit 090.710.010: De onttrekking in 2025 (Na bestuursrapportage) hebben betrekking op het doorschuiven van de projecten. Dit doorschuiven vindt plaats via de reserve bestuurslijke claims.
Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit
Realisatie 2024
2025 (primitief)
2025 (Na bestuursrapportage)
2026 (primitief)
2027 (primitief)
2028 (primitief)
2029 (primitief)
Lasten 090.010.010 Bestuur
-344
-379
-384
-403
-403
-403
-403
090.010.020 Ondersteuning
-376
-346
-416
-426
-376
-376
-376
090.020.010 Burgerzaken
-537
-228
-546
-246
-246
-246
-246
090.020.030 Visie op dienstverlening
-48
0
-19
0
0
0
0
090.030.010 Algemeen
-3.682
-2.466
-3.047
-1.978
-2.196
-2.196
-1.978
090.030.020 Personeel
-1.501
-2.684
-4.260
-3.219
-3.219
-3.219
-3.219
090.030.030 Huisvesting
-839
-642
-948
-650
-650
-650
-650
090.030.040 Facilitair
-537
-504
-419
-419
-419
-419
-419
090.030.050 ICT
-3.107
-2.406
-3.435
-3.673
-3.892
-3.952
-3.952
090.500.010 Loonkosten
-13.224
-13.951
-13.991
-14.344
-14.344
-14.344
-14.344
090.700.010 Rente en afschrijving
-1.542
-1.155
-1.143
-903
-814
-897
-887
Totaal Lasten
-25.738
-24.762
-28.609
-26.260
-26.558
-26.701
-26.474
61
Baten 090.010.010 Bestuur
215
0
0
0
0
0
0
090.020.010 Burgerzaken
993
526
1.125
557
557
582
606
090.020.020 DVO's
904
889
904
889
889
889
889
090.030.010 Algemeen
1.181
544
694
657
657
657
657
090.030.020 Personeel
52
0
0
0
0
0
0
090.030.040 Facilitair
3
4
4
4
4
4
4
090.030.050 ICT
463
119
410
410
410
410
410
Totaal Baten
3.811
2.082
3.136
2.517
2.517
2.541
2.566
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-21.927
-22.680
-25.472
-23.744
-24.041
-24.160
-23.908
090.710.010 Reserves
587
304
2.207
315
315
315
315
Totaal Onttrekkingen
587
304
2.207
315
315
315
315
090.710.010 Reserves
-134
-60
-60
0
0
0
0
Totaal Stortingen
-134
-60
-60
0
0
0
0
Mutaties reserves
452
244
2.147
315
315
315
315
-21.475
-22.436
-23.325
-23.429
-23.726
-23.845
-23.593
Onttrekkingen
Stortingen
Gerealiseerd resultaat
62
OVERZICHT VAN ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN EN ONVOORZIEN Wat speelt er? • • •
Onze belangrijkste inkomstenbron, de algemene uitkering blijft vooralsnog lastig te voorspellen. Doorlopende aanpassingen in de landelijke ramingen voor de ontwikkeling in prijzen en economische groei zorgen bij iedere circulaire voor aanpassingen. De marktrente is laag. Overtollige liquide middelen leveren daardoor nauwelijks rendement op. Veranderde toezichtregels maken de inzet van reserves ingewikkelder.
Treasury. (100.010)
Dekkingsmiddelen. (100.020) Wat willen we bereiken? Een stabiele en reële (meerjaren) begroting met financiële ruimte voor nieuwe investeringen. Dit doen we door de wensen realistischer af te zetten tegen wat de mogelijkheden die er zijn om de zaken uit te voeren. Door fasering neemt de druk af en maken we op korte termijn ruimte vrij voor incidentele onderwerpen.
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2025 (na bestuursrapportage) en 2026 • Activiteit 100.010.010: Door investeringen zal ons creditsaldo in 2026 minder hoog zijn. De renteopbrengsten schatkistbankieren zijn daardoor naar verwachting lager dan in 2025. Verder verwachten we in 2026 minder renteopbrengst op de lening van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) dan in 2025. Daarom hebben we dit bedrag voorzichtig ingeschat. • Activiteit 100.030.010: De prijscompensatie voor 2026 is hier begroot. In 2025 is een groot gedeelte van de prijscompensatie verdeeld over andere programma's. • Activiteit 100.020.010: In 2026 stijgt de opbrengst onroerende zaakbelasting (OZB) met 2,6%. Daarnaast ramen we voor uitbreidingen met nieuwe panden een extra inkomst van € 30.000. De toename van de opbrengst OZB is in lijn met de besluitvorming van de perspectiefnota 2026. • Activiteit 100.020.020: De uitkomsten van de Meicirculaire 2025 zijn in deze begroting verwerkt. Ten opzichte van 2025 laten deze een stijging zien in 2026.
63
Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit
Realisatie 2024
2025 (primitief)
2025 (Na bestuursrapportage)
2026 (primitief)
2027 (primitief)
2028 (primitief)
2029 (primitief)
Lasten 100.010.010 We zorgen voor voldoende liquiditeit
-1.345
-979
-1.287
-1.045
-1.290
-1.540
-1.540
100.010.020 We beheren onze financiële middelen
-126
-135
-135
-135
-135
-135
-135
100.020.010 We innen belastingen
-617
-1.856
-672
-672
-672
-672
-672
11
-25
-25
-25
-25
-25
-25
100.030.010 Onvoorzien
-3
-2.679
-2.737
-3.085
-3.030
-2.780
-2.905
100.500.010 Loonkosten
-82
-88
-88
-122
-122
-122
-122
0
-92
0
-42
-42
-42
-42
-2.162
-5.854
-4.944
-5.126
-5.316
-5.317
-5.441
100.010.010 We zorgen voor voldoende liquiditeit
1.743
850
1.329
776
771
771
771
100.010.020 We beheren onze financiële middelen
2.199
1.392
1.636
1.392
1.392
1.392
1.392
100.020.010 We innen belastingen
12.033
13.360
12.176
12.508
12.538
12.898
13.263
100.020.020 We ontvangen algemene uitkering
95.341
95.348
99.605
101.319
100.159
97.298
98.178
100.020.030 We betalen vennootschapsbelasting
100.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten Baten
100.030.010 Onvoorzien
49
88
88
88
88
88
88
Totaal Baten
111.365
111.038
114.834
116.084
114.949
112.448
113.693
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
109.204
105.184
109.890
110.958
109.633
107.131
108.253
Gerealiseerd resultaat
109.204
105.184
109.890
110.958
109.633
107.131
108.253
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • •
Financiële verordening Treasurystatuut Nota reserves en voorzieningen
64
PARAGRAFEN
65
Bedrijfsvoering Berkelland goed georganiseerd! De bedrijfsvoering maakt de dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers, instellingen en bestuur mogelijk. We leveren mooi werk. Werk dat ertoe doet in de samenleving en waar wij trots op zijn. We groeien toe naar een situatie waarin we in control zijn en tegelijkertijd de flexibiliteit hebben om mee te bewegen met de behoeften uit de samenleving. Daarom is het belangrijk dat we de organisatie ondersteunen met de juiste middelen en werkprocessen en werken vanuit een stevig fundament. Na de afronding van de Visie op Dienstverlening, hebben we in 2025 een Visie op Bedrijfsvoering opgesteld. Deze visie geeft richting aan hoe we onze bedrijfsvoering organiseren. In 2026 werken we aan een uitvoeringsplan.
Trends en ontwikkelingen De wereld om ons heen verandert snel. Internationale ontwikkelingen en conflicten kunnen invloed op onze bedrijfsvoering hebben. Dat zien we bij bijvoorbeeld pogingen onze ICTsystemen aan te vallen. Maar ook de algehele verdergaande digitalisering, het oprukken van AI/kunstmatige intelligentie veranderende arbeidsmarkt etc. vragen om een open blik en een flexibele werkwijze en ook transparantie in het kader van betrouwbare overheid. Daarom volgt de bedrijfsvoeringsorganisatie de trends en ontwikkelingen in de samenleving. De afgelopen jaren zijn er veel (nieuwe) opgaven vanuit het Rijk naar de gemeenten gekomen. Soms groot. Soms klein. Dit vraagt ook wat van de bedrijfsvoeringsorganisatie en de capaciteit die daarvoor beschikbaar is. Zo is het aantal specifieke uitkeringen met de daarbij behorende gedetailleerde verantwoording drastisch toegenomen. Maar ook hebben veel van deze veranderingen gevolgen voor de ICT-organisatie en middelen die hiervoor nodig zijn. We merken dat dit in een krappe arbeidsmarkt knelt. En zeker knelt het ook in die gevallen waarin de middelen die we van het Rijk krijgen onvoldoende zijn.
Organisatieontwikkeling We hebben afscheid genomen van de zelforganisatie. Dit betekent dat we een managementlaag met teamleiders toevoegen en dat daarmee de managementstructuur wijzigt. In 2026 werken we aan de implementatie en realisatie van de organisatieontwikkeling. Het doel van de ontwikkeling is om de organisatie zo in te richten dat we doelen effectief en efficiënt realiseren. We zijn er voor een goede dienstverlening aan onze inwoners en ondernemers en om opdrachten die we krijgen van gemeenteraad, college en vanuit de rijksoverheid zo goed mogelijk uit te voeren. We zijn niet alleen een beheersmatige organisatie maar willen ook beter worden als ontwikkelorganisatie zodat we ambities van het bestuur waar kunnen maken.
Planning en control We streven naar een P&C-cyclus die inzicht geeft met sturingsinformatie op niveau van de gemeenteraad, het college en de organisatie. Helder geformuleerde beleidsdoelen, daaruit voortvloeiende prestaties en de benodigde budgetten. Gestaag blijven we werken aan met name de gedetailleerdere informatie voor college en organisatie. Als de omstandigheden daar om vragen kan een P&C-product ook incidenteel in opzet gewijzigd worden. We blijven uw raad informeren over de cumulatieve effecten van besluiten met budgettaire consequenties op het begrotingssaldo en de reserves. Indien nodig ook tussentijds. Vanzelfsprekend is dit met inbegrip van wijzigingen door tussentijdse rapportages van de gemeenschappelijke regelingen. Ook voor 2026 worden weer een aantal adviezen uit de nog te verschijnen managementletter 2025 geprioriteerd en opgevolgd. In 2025 wordt de Financiële verordening aangepast aan de recente wijzigingen van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten) en het 66
BADO(Besluit accountantscontrole decentrale overheden). Inhoudelijk zullen de P&C-producten vanaf 2026 geleidelijk worden aangepast aan de prioriteiten en speerpunten van de nieuwe raadsperiode 2026-2030.
Integriteit Integere bestuurders en ambtenaren zijn een basisvoorwaarde voor het vertrouwen van inwoners in de lokale overheid. Integriteit is een groot goed en daarmee een belangrijk onderwerp in onze organisatie. We vinden het belangrijk dat we een goed werkgever zijn. Er is dan ook aandacht voor een prettige en veilige werkomgeving. We besteden op diverse momenten in het jaar aandacht aan het thema om zo het bewustzijn van onze medewerkers te vergroten en te zorgen voor een prettige en veilige werkomgeving waarin integriteit en grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar gemaakt kan worden. Daarnaast zijn randvoorwaarden geregeld die bijdragen aan een veilige werkomgeving, zoals een actueel agressie- en emotieprotocol, een incidentenregistratie en een Collega Assistentieteam (CAT) ter ondersteuning bij incidenten.
Arbeidsmarktstrategie Al enige jaren is er sprake van een landelijk gespannen arbeidsmarkt en dit merken wij ook binnen onze organisatie. De afgelopen jaren is het aantal vacatures toegenomen. In 2020 hadden we 45 vacatures, in 2023 hadden we 78 vacatures en in 2024 91 vacatures. In 2025 hebben we tot nu toe (peildatum 1 augustus) 68 vacatures. In vrijwel alle domeinen zijn vacatures moeilijk vervulbaar. Toch lukt het, eventueel met inzet van externe partijen en inzet en opleiden van trainees/starters, om het merendeel van de vacatures te vervullen. Arbeidsmarktstrategie is één van de belangrijkste thema's op de HR-agenda. In een krappe arbeidsmarkt staan we voor de uitdaging om enerzijds nieuw talent aan te trekken en anderzijds het vertrek van bestaande medewerkers te voorkomen. Met onze arbeidsmarktcommunicatie laten we zien hoe uitdagend en veelzijdig het is om te werken voor de gemeente Berkelland. We bieden moderne en aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden, met ruime mogelijkheden om een gezonde werk-privébalans te behouden. Nieuwe collega’s krijgen een vliegende start via ons introductieprogramma; het contact begint al vóór de eerste werkdag. Zittende medewerkers krijgen de kans om zich verder te ontwikkelen, door te groeien en zich binnen de organisatie flexibel te bewegen.
Ook collega’s die vertrekken, laten we met een positief gevoel afscheid nemen, zij blijven immers ambassadeurs van onze organisatie. Daarnaast houden we contact met oud-medewerkers, waaronder zij die de AOW-gerechtigde leeftijd hebben bereikt, aangezien zij mogelijk nog werkzaamheden voor ons willen en kunnen vervullen. Tot slot gebruiken we het Strategische Personeelsontwikkeling en de Strategische Personeelsplanning als instrumenten om, samen met onze teams, te zorgen dat onze formatie kwalitatief én kwantitatief is afgestemd op de opgaven waar we voor staan.
Privacy en informatieveiligheid De gemeente voert een belangrijke en omvangrijke set publieke taken uit, die is verankerd in weten regelgeving. Daarvoor verwerken we veel gevoelige informatie van inwoners en organisaties. De maatschappij verwacht terecht dat wij zorgvuldig met die informatie omgaan en die beschermen. Onze ambitie en visie op het gebied van informatieveiligheid heeft mede tot doel het beveiligen van informatiesystemen en de schade door mogelijke aanvallen te voorkomen en zoveel mogelijk te beperken. Dit wordt gerealiseerd door de kwetsbaarheden in onze informatiesystemen in kaart te brengen en telkens aanvullende maatregelen te nemen waardoor deze systemen en onze informatie zo goed mogelijk zijn beschermd tegen bedreigingen. We gaan verder met het 67
implementeren van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). We houden ook rekening met nieuwe wetten, zoals de NIS2, die ons helpen om belangrijke digitale systemen extra te beschermen. De NIS2-richtlijn zal naar verwachting in 2026 in werking treden. Vooruitlopend op deze invoering zijn we bijvoorbeeld al wel gestart met de implementatie van een Monitoring en Responssysteem. Hiermee zetten we extra stappen om ervoor te zorgen dat de informatie van inwoners veilig is en dat onze data betrouwbaar blijft. Het realiseren van privacy bescherming, informatiebeveiliging en cybersecurity is niet iets dat je eenmalig doet. Voortdurend verbeteren is belangrijk. Want het belang en de afhankelijkheid van veilige IT-voorzieningen nemen toe, net als de technische mogelijkheden en bedreigingen op dit gebied. De behoefte aan voortdurende verbetering op het gebied van digitale weerbaarheid is groot. Om te kunnen voldoen aan de strengere regelgeving en invulling te kunnen geven aan noodzakelijke maatregelen, zal er vooral op technisch gebied verder geïnvesteerd moeten worden. Maar ook zullen beveiligingseisen nog meer afgedwongen moeten worden. Denk aan complexiteit van wachtwoorden, maar ook het beperken van het niet-zakelijk gebruik van ICTmiddelen. Alleen op deze wijze kunnen we een goede (digitale) dienstverlening blijven garanderen.
Naast technische maatregelen zetten we ook in op het vergroten van bewustzijn op dit onderwerp. De eerder gestarte awareness-campagne (iBewustzijn) loopt in 2026 door.
Interne controle, rechtmatigheid en integrale kwaliteitszorg Sinds 2024 wordt door het college een rechtmatigheidsverantwoording afgelegd over het voorgaande dienstjaar. Een belangrijke pijler voor de onderbouwing vormt de structurele en frequente toepassing van de verbijzonderde interne controle met de focus op de financiële rechtmatigheid. We werken met een intern controleplan gebaseerd op analyse van de belangrijkste risico’s waarin vastgesteld is hoe wij te werk willen gaan om de benodigde onderbouwing te realiseren. De in- en externe controles worden in samenwerking met de accountant zo goed mogelijk op elkaar afgestemd. Elk jaar worden de betreffende toetsingskaders geüpdatet en geactualiseerd. Er is sprake van een voortdurende doorontwikkeling op het gebied van de verbijzonderde interne controle (VIC) en financiële rechtmatigheid. In 2026 gaan we door met de samenwerking tussen de interne controle functionarissen en andere disciplines om invulling te geven aan integrale kwaliteitszorg. Afhankelijk van de gekozen speerpunten zal de samenstelling met andere disciplines en hun inbreng afwisselen. Juridische kwaliteitszorg, informatieveiligheid en financiële rechtmatigheid blijven onderdeel van de belangrijkste pijlers.
Maar er is ook aandacht voor de administratieve inrichting van de verschillende teams met focus op juiste en effectieve registratie, efficiëntie en archivering. Daarmee willen we een multidisciplinaire bijdrage leveren aan het optimaliseren van de inrichting van de organisatie en de processen. Zo kunnen doelstellingen worden gerealiseerd en gevolgen van risico’s in beeld worden gebracht en gemitigeerd.
Fiscale risico's In het convenant fiscaal horizontaal toezicht hebben wij afspraken gemaakt met de belastingdienst over de doorontwikkeling van onze fiscale processen. In 2025 is het systeem voor het vastleggen van de gevolgde procedures ingericht. In 2026 richten we ons op het optimaliseren van de vastlegging. Eind 2026 vindt een evaluatie van het horizontaal toezicht met de belastingdienst plaats.
ICT en informatievoorziening De afgelopen jaren hebben we binnen onze organisatie belangrijke stappen gezet richting een toekomstbestendige ICT organisatie en veilige informatievoorziening. We hebben de transitie ingezet van traditioneel beheer naar opdrachtgeverschap. Dit vraagt om andere competenties, heldere rollen en een volwassen regieorganisatie. 68
Inmiddels is de IT-infrastructuur en het beheer daarop volledig uitbesteed en naar de cloud gemigreerd. De focus ligt nu op de transitie van applicaties naar SaaS-oplossingen. Dit vraagt om zorgvuldige afwegingen op het gebied van functionaliteit, integratie, beveiliging en leveranciersmanagement. De overgang brengt tijdelijke extra financiële lasten met zich mee, mede door dubbele kosten in de overgangsfase van on-premise (“in huis”) naar cloud en SaaS. We hebben een strategische koers uitgezet, met als uitgangspunt: geen eigen ICT-ontwikkeling, geen koploper, maar een slimme volger. We maken gebruik van landelijke voorzieningen en hanteren de VNG-normen als leidraad. Ook sluiten we waar mogelijk aan op initiatieven die vanuit de VNG worden opgepakt, zoals rond AI en digitale dienstverlening. Een nieuwe ontwikkeling die nadrukkelijk aandacht krijgt in de iVisie 2026–2029 is de opkomst van kunstmatige intelligentie (AI). AI biedt kansen voor: • Procesoptimalisatie, bijv. automatische proces- en documentverwerking en casusanalyses) • Verbeterde dienstverlening, zoals virtuele assistenten, beeldherkenning, simulatie doormiddel van digital twins, en dergelijke. • Datagedreven beleid; denk aan data-analyse voor scenario denken, patroonherkenning en impactvoorspellingen en vroegsignalering.
Tegelijkertijd vraagt AI om duidelijke kaders op het gebied van ethiek, transparantie, privacy en menselijke regie. We formuleren – in Achterhoeks verband – de strategie en uitgangspunten voor verantwoord gebruik van AI binnen onze organisatie. Ook vanuit nieuwe wetgeving volgen opgaven voor onze IT-organisatie. Zo zal op 1 januari 2026 de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (WMEBV) in werking treden. Met deze wet krijgen inwoners en ondernemers het recht om op digitale wijze zaken te doen met de gemeente. Dit heeft deze ook impact op onze dienstverlening. Onze werkprocessen moeten hiervoor worden aangepast. Komende jaren (tot 2026) komt er een versnelde invoering van Europese digitale wetgeving. Een digitale transformatie gaat plaatsvinden. Wetgeving op gebied van kunstmatige intelligentie, databeheer, cybersecurity en digitale identiteiten wordt doorgevoerd.
Wetgeving De Wet versterking participatie op decentraal niveau is op 1 januari 2025 in werking getreden. Met deze wet wordt de betrokkenheid van inwoners bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid op decentraal niveau versterkt. Gemeenten moeten een participatieverordening opstellen. Daarvoor geldt een overgangstermijn van 2 jaar. Het voorstel voor de Wet versterking waarborgfunctie Awb hangt nog boven de markt. In 2024 heeft de concept-wet ter consultatie opengestaan en heeft ook de Afdeling advisering van de Raad van State het voorstel beoordeel. Tot nu toe is in 2025 het voorstel nog niet in de Tweede Kamer besproken. Het voorstel stelt een wijziging van de Awb op een aantal punten voor, de voornaamste voor onze organisatie zijn: - Codificeren/versterken van het evenredigheidsbeginsel en het dienstbaarheidsbeginsel; - Besluiten moeten in meer begrijpelijke taal geformuleerd en gemotiveerd worden; - Er komt meer ruimte voor verschoonbare termijnoverschrijding bij het te laat indienen van een bezwaarschrift; - Een poging tot pre-mediation (het minnelijk oplossen) bij bezwaarschriften wordt in de meeste gevallen verplicht.
Maatschappelijke ontwikkelingen Vanuit het veiligheidsdomein en de veiligheidsregio worden momenteel afspraken gemaakt om de weerbaarheid van onze samenleving te versterken. Risico’s op grootschalig verstoring van bijvoorbeeld energievoorziening nemen toe door externe dreiging en soms overbelasting van onze infrastructuur. Ook de gemeentelijke organisatie moet zich hier verder op voorbereiden. Ook bij verstoringen rekent de burger om de overheid en dus de gemeente. Noodzakelijke dienstverlening moet gegarandeerd blijven, naast extra inzet vanuit bijvoorbeeld een 69
crisissituatie. We stellen in 2026 een integraal bedrijfscontinuiteïtsplan op om onze dienstverlening optimaal te kunnen garanderen. Ook in situaties van verstoringen. De verharding in de maatschappij zien we ook bij onze dienstverlening terug. Verstoringen van vergaderingen vinden landelijk steeds vaker plaats. Maar ook de opkomst van soevereinen en andere groepen die zich tegen het overheidsgezag verzetten hebben invloed op onze bedrijfsvoering. We trainen onze medewerkers hier in en we beschikken over een Collega Assistentieteam voor ondersteuning bij incidenten in ons gemeentehuis. Ook het komend jaar volgen we de ontwikkelingen en zullen we waar nodig aanvullende maatregelen nemen.
70
Wet open overheid Wettelijk kader Sinds 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) van kracht als vervanger van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). In artikel 3.5 van de Woo staat dat in de begroting en de jaarrekening een aparte paragraaf over dit onderwerp wordt opgenomen. Naast de welbekende openbaarmaking op verzoek die ook onder het Wob-regime bestond, kent de Woo een actieve openbaarmakingsplicht voor bepaalde overheidsinformatie. Deze verplichting is onderverdeeld informatiecategorieën, waarvan er 11 voor de gemeente Berkelland van toepassing zijn. Het doel hiervan is het expliciete recht van burgers op publieke informatie beter te borgen. De verplichting tot actieve openbaarmaking treedt gefaseerd in werking. De tweede tranche van 5 categorieën wordt op 1 oktober 2025 ingevoerd. Dit betreft de volgende categorieën: 1. Ontwerpen van wet- en regelgeving met adviesaanvraag (art. 3.3, eerste lid, onderdeel c); 2. Vergaderstukken decentrale overheden (art. 3.3, tweede lid, onderdeel c); 3. Agenda's en besluitelijsten bestuurscolleges (art. 3.3, tweede lid, onderdeel d); 4. Adviezen (art. 3.3, tweede lid, onderdeel e); 5. Jaarplannen en jaarverslagen (art. 3.3, tweede lid, onderdeel g). De VNG heeft voor de toepassing van de verschillende informatiecategorieën handreikingen en werkdefinities ter beschikking gesteld.
Toelichting De actieve openbaarmaking van de tweede tranche wordt gedurende 2025 en 2026 geïmplementeerd. Berkelland voldoet aan de verplichtingen uit de eerste tranche (die gelden sinds november 2024). Voor het verder implementeren van de Woo is een plan van aanpak opgesteld, dat in 2025 door het CMT en het college is vastgesteld. Naar aanleiding hiervan wordt een projectleider/projectmanager geworven om te ondersteunen bij de verdere implementatie van de tweede, maar ook daaropvolgende derde en vierde tranche. In 2026 wordt verder gewerkt aan de uitvoering van het plan van aanpak voor de implementatie van de Wet open overheid (Woo). Het is de verwachting dat de inwerkingtredingsdatum van de derde en vierde tranche in 2026 ligt. Wij zullen zeker nog de komende jaren bezig zijn met het verder implementeren van de actieve openbaarmakingsverplichtingen van de Woo. De gemeente Berkelland ligt op koers om op 1 oktober 2025 te kunnen beginnen met het publiceren van de in de tweede tranche aangekondigde categorieën. De voortgang wordt periodiek gemonitord en geëvalueerd om tijdige bijsturing mogelijk te maken.
71
Grondbeleid Wat speelt er? • • •
•
Op 24 juni 2025 heeft de gemeenteraad de nota grondbeleid vastgesteld. In de nota is beschreven op welke wijze de gemeente invulling wil geven aan het bereiken van de ambities die in de Omgevingsvisie Berkelland zijn opgenomen. In alle kernen zijn woningbouwplannen in voorbereiding en ontwikkeling. In alle grote kernen hebben we grote sleutelprojecten. Van een deel van de woningbouwontwikkelingen, voert de gemeente zelf actief de grondexploitatie. De betaalbaarheid van (nieuwe) woningen staat door de gestegen bouwkosten en rente onder druk. Dit heeft ook een drukkend effect op de grondwaarde. Het blijft van belang om bij planontwikkelingen een balans te vinden tussen het gewenste woningbouwprogramma en de economische uitvoerbaarheid. Daarbij houden we ons aan de door het Rijk voorgeschreven verdeling in betaalbaarheid. Het beschikbare aanbod bedrijfskavels is beperkt. Samen met de regiogemeenten is in 2024 het Regionale Programma Werklocaties (RPW) geactualiseerd. Deze analyse van de verwachte toekomstige vraag en bestaande ruimte op lokale en regionale bedrijfsterreinen vormt voor de provincie Gelderland het kader voor het toetsen van ruimtelijke plannen die in een uitbreiding van de bestaande plancapaciteit voorzien.
Wat zijn de kosten? Verwachte resultaten grondexploitaties Tot en met de begroting over het jaar 2024 is het onderdeel grondexploitatie kostenneutraal opgenomen. Een verklaring daarvoor is dat de uitgaven en inkomsten tijdens de looptijd worden gemuteerd op de boekwaarde van de voorraden Bouwgrond in exploitatie. Winsten worden verantwoord naar rato van de voortgang volgens de ‘percentage of completion’ methodiek die door de commissie BBV is voorgeschreven. Verliezen worden genomen zodra deze voorzienbaar zijn. In de begroting is het uitgangspunt dat winsten en verliezen worden toegevoegd of onttrokken aan de bestemmingsreserve grondexploitatie. Deze reserve dient tevens als weerstandsvermogen voor het opvangen van risico’s. Omdat afgelopen jaren is geconstateerd dat er telkens sprake was van een positief resultaat op de grondexploitatie, nemen we vanaf 2025 in de begroting een winstprognose van € 400.000 op. Totaal verwachten we op basis van het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2025 voor alle lopende grondexploitaties in 2026 circa € 430.000 uitgaven en € 1.700.000 opbrengsten. Volgens de “percentage of completion” methode bedraagt de verwachte tussentijdse winst op de bouwgronden in exploitatie in 2026 circa € 280.000. De daadwerkelijke exploitatieresultaten zijn sterk afhankelijk van de economische omstandigheden.
De beschikbaarheid van bouwmaterialen en arbeidscapaciteit vormen een aandachtspunt voor de doorlooptijd van plannen. Prijsinflatie en renteontwikkelingen zijn van invloed op investeringsbeslissingen die kopers van woningen en bedrijven maken. Risico’s grondexploitaties De algemene reserve grondexploitaties moet toekomstige tegenvallers op kunnen vangen. Het is daarom belangrijk om een goede inschatting te maken van eventuele risico’s. De hoogte van de reserve grondexploitaties stemmen we daar op af. We hanteren daarbij een minimale ondergrens en een plafond. De gemeente werkt met een methode van risicomanagement om de kans op toekomstige tegenvallers en meevallers zo goed mogelijk te berekenen en in geld uit te drukken. In de analyse hanteren we scenario’s waarbij gerekend wordt met verschillende marktrisico’s en project-specifieke risico’s. De marktrisico’s omvatten kostenstijgingen (inflatie), daling van gronduitgifteprijzen en vertraging van het uitgiftetempo.
72
Reserve grondexploitatie in relatie tot becijferde risico’s De algemene reserve bouwgrondexploitatie bedraagt op 1 januari 2026 naar verwachting € 1.628.000. Het berekende risico ligt, afhankelijk van het scenario, in de bandbreedte van € 360.000 tot € 444.000. Het beschikbare weerstandsvermogen kwalificeert als uitstekend.
73
Lokale heffingen Inleiding Deze paragraaf geeft een overzicht van de diverse lokale heffingen en belastingen. Na de algemene uitkering uit het gemeentefonds vormen de lokale heffingen (belastingen, leges en rechten) de belangrijkste inkomstenbronnen van de gemeente. Gemeenten zijn beperkt in de belastingen die ze mogen heffen. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. Naast belastingen heft de gemeente rechten (leges) voor individuele diensten aan haar inwoners. De tarieven van deze rechten dienen zo te worden gesteld dat de opbrengsten de kosten niet te boven gaan. De opbrengsten hebben een directe relatie met de kosten voor de dienstverlening (gebonden heffingen) en zijn daarmee maximaal 100% kostendekkend. In deze paragraaf wordt ingegaan op de kaders, de ontwikkelingen van de verschillende belastingen en heffingen en de consequenties daarvan voor onze inwoners. Verder wordt inzicht gegeven in de kostendekkendheid van een heffing en wordt het kwijtscheldingsbeleid kort toegelicht.
Beleid Voor 2026 hebben we de volgende uitgangspunten gehanteerd voor het berekenen van de tarieven: • De lokale heffingen stijgen in principe niet meer dan met het inflatiepercentage. Voor 2026 hanteren we een inflatiepercentage van 2,6%. Daarnaast is in het watertakenplan 2024-2034 opgenomen om over de periode 2025 t/m 2028 jaarlijks per aansluiting op het riool € 2,50 extra te heffen. • Bij afvalstoffen- en rioolheffing streven wij naar 100% kostendekkendheid. Bij het berekenen van de kostendekkendheid houden we rekening met de directe kosten, de kosten van overhead en btw. Het streven naar 100% kostendekkendheid kan betekenen dat de tarieven met meer dan het inflatiepercentage stijgen.
Geraamde opbrengsten uit lokale heffingen Onderstaand een overzicht van de lokale heffingen. Opbrengsten lokale belastingen, Realisatie heffingen en retributies (x € 2024 1.000)
2025 (vastgesteld)
2025 (na bestuursrapportage)
2026 (primitief)
Verschil 2026 (primitief) 2025 (na bestuursrapportage)
Onroerende zaakbelastingen
11.470
11.638
11.638
11.970
332
Afvalstoffenheffingen
3.275
3.351
3.651
4.054
403
Rioolheffing
7.284
7.805
7.805
8.058
253
353
265
265
265
0
1.352
1.060
1.175
1.096
-79
Reclamebelasting
213
203
203
203
0
Toeristenbelastingen
564
538
538
538
0
Secretarieleges
947
501
1.090
521
-569
Marktgelden
56
59
59
59
0
25.514
25.420
26.424
26.764
340
Begraafrechten Leges omgevingsvergunning
Totaal
De daling van de secretarieleges ten opzichte van 2025 heeft te maken met de paspoortpiek.
74
Ontwikkeling lastendruk De belastingen en heffingen die inwoners betalen, verschillen per gemeente. Toch bestaat de behoefte om gemeenten te vergelijken. Voor het vergelijk maken we gebruik van de gegevens van de provincie Gelderland. Hierbij wordt de belastingdruk per inwoner vergeleken met de gemiddelde woonlasten van de gemeenten in de provincie. Onder woonlasten wordt verstaan de OZB, riool- en afvalstoffenheffing. 2023
2024
2025
2026
Gemiddelde provincie Gelderland
494
519
551
Gemiddelde gemeente Berkelland
473
501
519
548
De gemiddelde woonlasten per inwoner voor het jaar 2026 stijgen ten opzichte van 2025 .
Belastingen De opbrengsten van de algemene belastingen komen ten goede aan de algemene middelen van de gemeente. Dit betekent dat de opbrengsten vrij te besteden zijn. Het gaat om de onroerende zaakbelastingen, toeristenbelasting en reclamebelasting. De opbrengsten uit reclamebelasting worden overgedragen aan het ondernemersfonds. Onroerende zaakbelastingen. Onroerende zaakbelastingen (OZB) zijn de belastingen op de waarde van een woning of bedrijf. De hoogte van de OZB is afhankelijk van de waarde van de onroerende zaak. Voor de gemeente zijn het de belangrijkste vrij besteedbare gemeentelijke belastingen. Sinds 2009 zijn de tarieven van de OZB vastgesteld op een percentage van de waarde van de onroerende zaak. Dit betekent dat de tarieven mee moeten bewegen met de waarde ontwikkeling van de onroerende zaak. Stijgt de waarde dan moeten de tarieven neerwaarts worden bijgesteld om de opbrengst niet meer te laten stijgen dan de inflatiecorrectie. Dit voorkomt dat bij waardestijgingen de eigenaren onevenredig worden belast. Bij waardedaling geldt het omgekeerde. Conform de besluitvorming in de perspectiefnota stijgt de OZB opbrengst met de inflatiecorrectie. De opbrengst OZB gaat met € 30.000 omhoog vanwege areaaluitbreiding. Zonder rekening te houden met de stijging van de woningwaarde leidt dit tot de volgende voorlopige tarieven voor 2026: Categorie
Tarief 2025
Tarief 2026
Eigenaar woning
0,1015%
0,1041%
Gebruiker niet woning
0,1735%
0,1780%
Eigenaar niet woning
0,2280%
0,2339%
Voor 2026 verwachten we opbrengsten uit onroerende zaakbelastingen van € 11970287. Toeristenbelasting Onder de naam ‘toeristenbelasting’ wordt een directe belasting geheven voor het houden van verblijf met overnachting binnen de gemeente tegen een vergoeding. Het tarief bedraagt € 1,50 per persoon per nacht. De te verwachten opbrengst over 2026 is € 538000. Reclamebelasting Onder de naam ‘reclamebelasting’ wordt een directe belasting geheven over openbare aankondigingen zichtbaar vanaf de openbare weg. We heffen reclamebelasting als dienstverlening voor de ondernemers van Berkelland. De opbrengsten van de reclamebelasting worden na aftrek van onze kosten overgedragen aan het ondernemersfonds. Vanuit dit fonds kunnen ondernemers activiteiten financieren. In 2026 verwachten we € 190.000 over te dragen aan het ondernemersfonds.
75
Bestemmingsheffingen Bestemmingsheffingen zijn belastingen waarvan de opbrengsten zijn bestemd voor specifieke voorzieningen. Onder deze categorie vallen de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Deze heffingen mogen op begrotingsbasis maximaal kostendekkend zijn.
Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is bedoeld om de kosten van afvalinzameling en afvalverwijdering te dekken. Wij streven naar 100% kostendekking bij de afvalstoffenheffing. Voor 2026 nemen de begrote opbrengsten (afvalstoffenheffing) toe met € 300.000 bovenop het inflatiepercentage. Over de extra opbrengst is besloten bij de eerste begrotingswijziging van de begroting 2025. De extra verhoging is nodig om weer toe te groeien naar een kostendekkend tarief. De totale begroting bij de afvalstoffenheffing is als volgt opgebouwd: 2025 (vastgesteld) Taakveld Afval lasten Taakveld Afval baten
2025 (na bestuursrapportage)
-4.070.554
2026
-4.070.554
-4.124.893
501.280
501.280
501.306
-3.569.274
-3.569.274
-3.623.587
Taakveld Overhead
-134.617
-134.617
-134.617
BTW (compensabel)
-547.372
-547.372
-547.372
0
156.000
251.604
Totaal lasten
-4.251.263
-4.095.263
-4.053.972
Opbrengst belastingen
3.351.363
3.651.363
4.054.098
78,83%
89,16%
100,00%
Netto lasten taakveld Afval
Mutatie voorziening afval
Dekking
De tarieven voor 2026 worden in december definitief met de vaststelling van de verordening afvalstoffenheffing. Maatstaven
2025
2026
basispakket 140 grijs
159,84
179,00 *
basispakket 240 grijs
219,00
239,69 *
verzamelcontainers
159,84
179,00 *
*De tarieven in de kolom 2026 zijn gebaseerd op 2,6% inflatiecorrectie en een opbrengststijging van € 300.000.
Rioolheffing De gemeente heeft de zorg voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater en hemelwater en de structurele nadelige gevolgen van de grondwaterstand. De kosten hiervan worden betaald uit de rioolheffing. Er is een bewuste keuze gemaakt om de heffing te splitsen in een gebruikersdeel en een eigenarendeel. De gebruiker betaalt, omdat hij of zij afvalwater op het riool loost. De eigenaar, omdat de aansluiting op de riolering de gebruikswaarde van zijn pand verhoogt. Het uitgangspunt voor de rioolheffing is 100% kostendekkende tarieven op termijn. Op basis van het watertakenplan 2024 is de inschatting gemaakt dat de tarieven de komende jaren stijgen met het inflatiepercentage. In de periode 2025 t/m 2028 nog eens € 2,50 extra per aansluiting. Tekorten of overschotten op het taakveld riolering worden verrekend met de egalisatievoorziening riolering. Deze voorziening dient om tegenvallers en meevallers op te vangen en voorkomt grote schommelingen in de tarieven.
76
In onderstaande begroting zijn de opbrengsten verhoogd met het inflatiepercentage en de € 2,50. In 2026 zijn de totale opbrengsten hoger dan de totale lasten. Het overschot wordt toegevoegd aan de egalisatievoorziening. De totale begroting voor de rioolheffing is als volgt opgebouwd: 2025 (vastgesteld)
2025 (na bestuursrapportage)
2026 (primitief)
Taakveld Riolering lasten
-5.617.759
-5.657.198
Taakveld Riolering baten
30.000
30.000
30.000
-5.587.759
-5.627.198
-5.787.680
Netto lasten taakveld Riolering
-5.817.680
Taakveld Overhead
-485.058
-485.058
-502.520
BTW (compensabel)
-1.175.000
-1.175.000
-1.175.000
Mutatie egalisatievoorziening
-535.065
-519.626
-612.071
Totaal lasten
-7.782.882
-7.806.882
-8.077.271
Opbrengst heffing
7.804.882
7.804.882
8.057.809
100%
100%
100%
Dekking
De tarieven voor 2026 worden in december definitief met de vaststelling van de verordening rioolheffing. We schatten de tarieven als volgt in (de definitieve tarieven kunnen marginaal afwijken op basis van actuele gegevens van het GBTwente): Maatstaven
2025
Eigenarendeel
2026 226,08
234,46
0 m³ - 1000 m³ bedrag per m³
1,36
1,40
1001 m³ - 2500 m³ bedrag per m³
1,30
1,33
2501 m³ - 5000 m³ bedrag per m³
1,17
1,20
5001 m³ - 50000 m³ bedrag per m³
0,69
0,71
50001 m³ en hoger bedrag per m³
0,20
0,21
Retributies/rechten Een retributie kan alleen worden geheven voor het gebruik van bezittingen, werken of inrichtingen van de gemeente, bv. begraafrechten, marktgelden of het verlenen van diensten. De verwachte opbrengst mag niet hoger zijn dan de kosten die met het gebruik of de dienstverlening verbonden zijn.
Begraafrechten Begraafrechten worden geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. De rechten worden geheven van degene op wiens aanvraag -dan wel voor wie- de dienst wordt verricht of van degene die van de bezittingen, werken of inrichtingen gebruik maakt. De baten en lasten zijn hieronder opgenomen. 2025 (vastgesteld) Taakveld begraafplaatsen lasten Taakveld begraafplaatsen opbrengsten Nettolasten taakveld begraafplaatsen Toe te rekenen lasten