Programmabegroting 2026
Tekst van het document
2025 (na bestuursrapportage)
2026 (primitief)
-334.399
-346.585
6.240
6.240
-215.445 6.588
-328.159
-340.345
-208.857
-20
-20
Taakveld overhead
-89.380
-89.380
-103.100
Totaal lasten
-417.559
-429.745
-311.957
Opbrengsten begraafrechten
265.000
265.000
265.000
63%
62%
85%
Dekking
77
Marktgelden Marktgelden worden geheven voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een markt als bedoeld in de marktverordening gemeente Berkelland en voor het genot van de diensten die in verband daarmee worden verleend. 2025 (vastgesteld) Markten lasten
2025 (na bestuursrapportage)
2026 (primitief)
-44.885
-46.120
Markten opbrengsten
3.400
3.510
3.700
Nettolasten Markten
-41.485
-42.610
-42.420
Toe te rekenen lasten
-35.000
-35.000
-35.000
Taakveld overhead
-24.300
-24.300
-24.771
Btw (compensabel)
-3.867
-6.540
-6.540
-104.652
-108.450
-108.731
58.800
58.800
58.800
56%
54%
54%
Totaal lasten Opbrengsten marktgelden Dekking
-46.120
Leges De gemeente heft leges voor het verlenen van diensten die in het individuele belang van de aanvrager van de dienst zijn. De leges dekken de kosten van de dienstverlening. Voor bepaalde diensten zijn door het Rijk maximum tarieven vastgesteld, bijvoorbeeld voor rijbewijzen, reisdocumenten. Hoofdstuk
Onderwerp
Taakveld
Begrote lasten
Begrote baten
Begrote Dekking
1
Algemene dienstverlening
§ 1.1
Burgerlijke stand
Burgerzaken
-59.560
46.040
77%
§ 1.2
Reisdocumenten en Nederlandse identiteitskaart
Burgerzaken
-456.274
224.694
49%
§ 1.3
Rijbewijzen
Burgerzaken
-224.058
205.200
92%
§ 1.4
Verstrekkingen uit Basis Registratie Personen Burgerzaken
-52.503
40.780
78%
§ 1.5
Vastgoedinformatie
Burgerzaken
-19.678
30.402
154%
§ 1.6
Overige publiekszaken
Burgerzaken
§ 1.7
Gemeente archief
Overhead
§ 1.8
Bijzondere wetten
Openbare orde en Veiligheid
§ 1.9
Kabels en leidingen
Verkeer en vervoer
9 t/m 19
Diversen
Openbare orde en Veiligheid
-9.505
10.000
105%
-821.578
547.116
67%
-4.154.394
1.096.079
26%
-20.000
20.520
103%
-4.995.972
1.663.715
33%
Subtotaal 2
Omgevingsvergunning
3
Dienstverlening
Totaal
Wonen en bouwen
78
Kwijtscheldingsbeleid Voor mensen met een minimuminkomen bestaat de mogelijkheid gehele of gedeeltelijke kwijtschelding te krijgen voor de volgende gemeentelijke belastingen: a. OZB; b. Afvalstoffenheffing; c. Rioolheffing. Wij verlenen gehele kwijtschelding als er aan alle voorwaarden voor kwijtschelding is voldaan. In onze gemeente hanteren wij de zogenaamde 100% kwijtscheldingsnorm. Dit betekent dat mensen met een inkomen op bijstandsniveau, zonder vermogen, altijd in aanmerking komen voor kwijtschelding.
79
Weerstandsvermogen Wat speelt er? De samenleving blijft in beweging. Dat betekent ook dat er ontwikkelingen komen waar nu nog geen rekening mee wordt gehouden. Bijvoorbeeld ontwikkelingen in de economie hebben invloed op burgers en bedrijven en dit gaat ook gevolgen hebben voor onze bedrijfsvoering die we nu nog niet overzien. Plannen van andere overheden hebben steeds vaker aanzienlijke gevolgen voor onze bedrijfsvoering, waarbij de daadwerkelijke invoering van deze plannen ook nog eens met grote (budgettaire) onzekerheden gepaard gaat. Het is daarom verstandig om middelen te reserveren voor eventuele tegenvallers. Hoeveel we moeten reserveren relateren we aan de risico’s die we lopen. We reserveren in ieder geval € 5.000.000 om risico’s af te dekken. Alleen het inventariseren van de risico’s helpt al bij het inspelen op de mogelijke gevolgen. We letten meer op de risico’s en proberen eerder te anticiperen. Overigens is het voorkomen van risicovolle activiteiten geen doel op zich. Grondexploitatie wordt bijvoorbeeld gezien als een van de risicovolle activiteiten van gemeenten, maar dit is ook een krachtig instrument om inhoudelijke beleidsdoelen te bereiken en leverde regelmatig ook geld op. De Rijksbezuinigingen op het Gemeentefonds (ravijnjaar, nu vanaf 2028) zijn een gebeurtenis die zeer waarschijnlijk is met een grote impact op onze bedrijfsvoering.
Omdat reserveren geen afdoende oplossing is voor dit soort structurele tegenvallers hebben we ondertussen structurele bezuinigingen begroot. Vergelijkbare algemene risico's met een meer structureel effect zijn in principe niet in deze paragraaf opgenomen. De gedecentraliseerde taken in het kader van de WMO en de Jeugdwet zijn bewust wel opgenomen omdat dit open einde regelingen zijn waarbij landelijk de uitgaven stijgen (in weerwil van gunstiger prognoses en hervormingen) en het Rijk wil korten op de bijdrage. In zijn algemeenheid liggen er sowieso meer budgettaire risico’s bij gemeenten die in het verleden bij het Rijk lagen.
Wettelijk kader Het algemeen wettelijk kader met betrekking tot weerstandsvermogen en risicobeheersing is beschreven in het besluit begroting en verantwoording. Het BBV schrijft voor dat er een paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is opgenomen in de begroting en jaarrekening. In deze paragraaf moet in ieder geval staan: • Een inventarisatie van de risico’s. • Een inventarisatie van de weerstandscapaciteit. • Het beleid met betrekking tot de weerstandscapaciteit en de risico’s. • Een aantal verplichte kengetallen en beoordeling van hun onderlinge verhouding.
Inventarisatie risico's Als we ons verdiepen in risico's kunnen we zeer omvangrijke overzichten maken van alle mogelijke risico's. Dat is niet de scope van deze paragraaf, we pretenderen ook niet volledig te zijn. Er zijn altijd risico’s die we nog niet onderkennen of te algemeen zijn voor deze paragraaf. De volgende risico's nemen we niet mee: • Alle risico's met een uiterst kleine kans. • Alle risico's met een kleine kans en tegelijk ook kleine financiële gevolgen. • Alle risico's die we als gemeentelijke organisatie onderkennen en waarvoor we afdoende interne beheersmaatregelen hebben genomen. • Alle risico's die via verzekeringen (of anderszins) voldoende afgedekt zijn. Toelichting op gehanteerde begrippen: • Geschatte omvang: hoe groot is het financieel gevolg als dit risico zich op enig moment voordoet. 80
• •
• •
Geschatte kans: hoe groot is de kans dat dit risico zich in dit begrotingsjaar voordoet. Als we inschatten dat een risico zich hooguit eens in de 10 jaar voordoet, rekenen we met een kans van 1/10 = 10%. Financieel effect: de uitkomst van de omvang vermenigvuldigd met de kans. Wanneer de omvang en de kans goed zijn ingeschat zou de optelling de uitkomst in een gemiddeld jaar zijn. Jaren waarin alle of geen van de risico’s zich voordoen zijn immers veel onwaarschijnlijker dan een mix van wel en niet. De genoemde omvang en kans: inschattingen van verschillende medewerkers van onze organisatie. We hebben beperkt feitenmateriaal waarmee we de inschattingen kunnen onderbouwen. We vinden dat deze schatting voldoende is voor het doel van deze paragraaf: het bepalen van het (benodigde) weerstandsvermogen.
Risico
Geschatte omvang Geschatte kans in in € %
Financieel effect van het risico in €
Samenwerkingspartijen (GR'en/DVO's)
27.000.000
5
1.350.000
Sociaal domein Jeugdwet
17.000.000
10
1.700.000
Sociaal domein WMO
13.000.000
10
1.300.000
Klimaatveranderingen
5.000.000
10
500.000
Privacy/Datalek
1.000.000
10
100.000
Uitval ICT
2.500.000
10
250.000
Garantiestelling Laarberg
12.500.000
2
250.000
Overige Garanties
1.000.000
2
20.000
P.M.
-
P.M.
46.000.000
1
460.000
500.000
10
50.000
250.000
10
25.000
1.000.000
10
100.000
Waarborgfonds Sociale Woningbouw Uitstaande leningen (inclusief SVN) Organisatorische risico's (fouten door mindere continuïteit) Planschadeclaims Saneringen/archeologische vondsten Totaal
126.750.000
6.105.000
Veel van bovenstaande risico’s kunnen zich ook in een beperktere mate voordoen, daar hoeven we geen weerstandsvermogen voor aan te houden. Weerstandsvermogen houden we aan voor een incident van serieuze omvang op het betreffende onderwerp. Geleidelijke aanpassingen aan de openbare ruimte om voorbereid te zijn op extremer weer als gevolg van klimaatverandering behoeven bijvoorbeeld geen dekking uit het weerstandsvermogen. Het herstel van schade aan onze openbare ruimte of andere eigendommen als gevolg van incidenteel optredend extreem weer eventueel wel. Omdat we ook de komende jaren fors bouwen en (ondergrondse) infrastructuur vervangen houden we rekening met het risico op onvoorziene kosten voor sanering of verplichtingen rond archeologische vondsten.
Inventarisatie weerstandscapaciteit Onze weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve. De gehele algemene reserve van € 28.938.000 is beschikbaar als weerstandscapaciteit en er zijn geen claims op de algemene reserve.
Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Als we de algemene reserve van € 28.938.000 relateren aan de risico's die we voor 2026 hebben geïnventariseerd van € 6.105.000 dan komt het weerstandsvermogen uit op 4,7. Dit is uitstekend. De algemene reserve is ook (tijdelijke) buffer voor nadelen in algemene zin die op ons afkomen zoals de Rijksbezuinigingen op het Gemeentefonds. Het is goed voorstelbaar dat onze
81
maatregelen om lagere inkomsten uit het Gemeentefonds te dekken op termijn wel voldoende opleveren maar nog niet in het eerste jaar. Overigens houden we bij de bepaling van het weerstandsvermogen geen rekening met positieve risico’s oftewel kansen. Dit heeft de afgelopen jaren de geraamde behoefte aan weerstandvermogen enigszins vertekend. De afgelopen jaren hebben we meer incidentele meevallers gehad dan dat er risico’s manifest zijn geworden die afgedekt moesten worden uit het weerstandsvermogen. Onder andere hierdoor is ons eigen vermogen gegroeid. Wanneer onze inkomsten de komende jaren daadwerkelijk gekort worden kan dit overigens ook in een paar jaar vlot de verkeerde kant opgaan. Dat magere jaren in de praktijk al even achter ons liggen betekent niet dat deze definitief tot het verleden behoren.
Risicobeheersing Risicomanagement bestaat niet alleen uit het inventariseren van risico’s en het hebben van voldoende financiële buffers. Het gaat juist ook om het in kaart brengen van maatregelen die leiden tot het voorkomen en/of beter beheersen van risico’s in onze belangrijkste productieprocessen. Dit is voor een aanzienlijk deel decentraal belegd in de uitvoering. Daar worden immers de resultaten gehaald die bijdragen aan het realiseren van onze maatschappelijke effecten. In 2026 richten we ons op concernniveau op het bestendigen van de interne controlefunctie en de gestructureerd opvolging van de bevindingen over de belangrijkste bedrijfsprocessen.
Kengetallen financiële positie Sinds de begroting 2016 moeten we ook financiële kengetallen opnemen in de begroting en jaarrekening. Hierna lichten we de 6 verplicht in deze paragraaf op te nemen financiële kengetallen kort toe. 1. Netto schuldenquote De netto schuldenquote geeft aan of de gemeente haar schulden kan betalen met de inkomsten die ze heeft. De richtlijn van de provincie Gelderland is dat bij een netto schuldenquote van 90% een risico ontstaat. Bij een schuldenquote boven de 130% is de gemeente nauwelijks nog in staat de schulden te betalen. 2. Netto schuldenquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Als we geld uitlenen levert dat inkomsten op. Die inkomsten dekken een gedeelte van de schuld. Daarmee zijn we in ieder geval al in staat een gedeelte van de schuld te betalen. Er zit natuurlijk wel een risico aan het uitlenen van geld. Degene die het geld leent kan het geld misschien niet terugbetalen. De provincie Gelderland hanteert dezelfde percentages voor de risicobepaling als bij de netto schuldenquote. 3. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft aan of de gemeente haar schulden kan betalen. Het gaat er hier dus niet om of de schulden betaald kunnen worden uit de inkomsten maar ook uit het bestaande bezit. De provincie Gelderland vindt een solvabiliteit van minder dan 50% al risicovol en een solvabiliteit van minder dan 20% erg risicovol.
In het beleid bestemming overschotten hebben wij de grens gesteld dat we bij een solvabiliteit van minder dan 35% eerst de algemene reserve aanvullen. 4. Structurele exploitatieruimte Met dit kengetal kunnen we zien of we structureel in staat zijn de lasten die we als gemeente hebben ook te kunnen betalen. Dit kengetal is uiteindelijk het belangrijkst voor de vorm van toezicht waar de provincie Gelderland ons onder plaatst. Voor het repressief toezicht is het van belang dat of de begroting of de meerjarenraming een kengetal laat zien dat groter is dan 0%. Wij streven naar een situatie waarbij zowel de begroting als de meerjarenraming een percentage groter dan 0 laten zien. 5. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe de waarde van de gronden zich verhoudt tot de inkomsten van de gemeente. De provincie Gelderland vindt een percentage minder 82
dan 20 weinig risicovol. Een percentage van meer dan 35 is volgens de provincie Gelderland erg risicovol. 6. Belastingcapaciteit Dit kengetal laat zien hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. Het cijfer is er alleen op gericht om gemeenten te kunnen vergelijken op dit gebied. In het cijfer zijn alle gemeentelijke woonlasten meegenomen. Als het percentage onder de 100 ligt heffen we minder belasting dan gemiddeld in Nederland. Is het percentage hoger dan 100 dan heffen we meer belasting dan gemiddeld in Nederland. Er wordt geen rekening gehouden met de verschillen die er tussen gemeenten bestaan. De provincie Gelderland vindt een percentage van meer dan 105 erg risicovol. We zien dat de investeringswensen voor de komende jaren leiden tot een verslechtering van de financiële positie. Het doen van investeringen vraagt dat we meer geld lenen. Dit gaat ten koste van de solvabiliteit. Kengetallen
Jaarrekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Netto schuldenquote
32,81%
55,10%
53,77%
60,30%
66,77%
71,31%
Netto schuldenquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
10,04%
23,80%
30,64%
36,74%
42,83%
47.58%
Solvabiliteitsratio
53,39%
42,83%
42,88%
41,17%
39,63%
38,24%
Structurele exploitatieruimte
3,72%
2,31%
1,39%
0,82%
-0,35%
0,98%
Grondexploitatie
1,05%
1,58%
1,09%
1,11%
1,12%
1,11%
Belastingcapaciteit
98,87%
100,29%
107,01%
108,44%
108,44%
108,44%
83
Verbonden partijen Samenwerkingspartijen 'Partijen waarmee we samenwerken en hun kernactiviteiten'.
Inleiding Deze paragraaf geeft inzicht in de verbonden partijen. Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan dat de gemeente zeggenschap heeft, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij uit hoofde van stemrecht. Het financiële belang is het bedrag dat ter beschikking is gesteld en dat niet verhaalbaar is, dan wel het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat, indien de verbonden partij failliet gaat of haar verplichtingen niet nakomt. Bij verbonden partijen gaat het om publiekrechtelijke en privaatrechtelijke organisaties. Publiekrechtelijke organisaties zijn gemeenschappelijke regelingen op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Privaatrechtelijke organisaties zijn bijvoorbeeld een NV, BV of stichting. De gemeente heeft de volgende verbonden partijen: Bedragen x € 1.000
Eigen Vermogen 1-1
Eigen Vermogen 31-12
Vreemd Vermogen 1-1
Vreemd Vermogen Bijdrage Resultaat 31-12
Erfgoedcentrum Achterhoek Liemers
106
76
600
510
296
GGD Noord-Oost Gelderland
2.656
3.182
8.787
13.266
1.029
Omgevingsdienst Achterhoek
-134
500
2.878
2.609
1.824
8RHK ambassadeurs
6.229
6.591
787
263
352
Fijnder
3.666
3.456
10.198
10.447
22.095
Gemeenschappelijke regelingen
Stadsbank Oost Nederland
1.349
1.369
15.215
11.396
367
Veiligheidsregio Noord-Oost Gelderland
17.324
18.990
70.214
26.019
3.046
GBTwente
1.184
Vennootschap/Coöperaties BNG NV
4.615.000
4.721.000
107.459.000
110.819.000
0
Alliander NV
4.570.000
4.749.000
6.106.000
6.877.000
0
Vitens NV
649.500
677.700
1.446.600
1.559.700
0
Twence Holding BV
175.964
169.261
163.228
162.475
0
18.440
18.485
31.003
35.149
0
24.038
24.738
0
Twente Milieu Gebiedsonderneming Laarberg BV Gebiedsonderneming Laarberg CV AGEM Gemeentelijke Energie BV Coöperatie Energieloket Achterhoek U.A.
212
230
1.390
1.669
0
Leisurelands BV (2022)
79.651
77.432
15.651
15.023
0
Gemeenschappelijke regelingen
8RHK ambassadeurs, Doetinchem. Doelstelling en belang: Het adequaat behartigen van de regionale belangen van de aangesloten gemeenten en het effectief en efficiënt organiseren van bovenlokale vraagstukken in de Achterhoek.
84
Regio Achterhoek adviseert Board, Thematafels en Raad over de lobby, communicatie en subsidies. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: Algemeen Bestuur. Smart werken en innovatie: Wethouder J. van der Noordt Onderwijs en arbeidsmarkt: Wethouder H.A. Leliveld Mobiliteit en bereikbaarheid: Wethouder H.A. Leliveld Wonen en vastgoed: Wethouder A.K. van Gijssel Circulaire economie en energietransitie: Wethouder J. van der Noordt De gezondste regio: Wethouder W.A. Wormgoor Deelnemers: De gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre, Oude-IJsselstreek en Winterswijk. Programma: De regio Achterhoek levert een bijdrage aan meerdere programma’s. Ontwikkelingen: Het kompas voor de Achterhoeksamenwerking is de Achterhoek Visie 2030, Ruimte voor innovatie, groeien in kwaliteit. De Regio wil groeien in kwaliteit van leven en wonen, en wil de economische kracht van de regio versterken door groei van de arbeidsproductiviteit en economische toegevoegde waarde. De Regio behartigt de gezamenlijke belangen van overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij provincie, Rijk en EU. De inhoudelijke keuzes voor de regionale lobby komen vanuit de nieuwe samenwerkingsstructuur. Risico’s: Financiële risico’s zijn beperkt. Weerstandscapaciteit is voldoende. Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL), Doetinchem.
Doelstelling en belang: • Het beheer en aan publiek openstellen van de historische archieven van de deelnemende gemeenten op basis van Archiefwet 1995. • Uitvoering taken en activiteiten Stichting Staring Instituut. • Het beheren, verzamelen, ordenen en ontsluiten van historische informatie (gebaseerd op de Archiefwet en het Archiefbesluit). • Een groter en breder publiek voor erfgoed en streekcultuur aanspreken. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: Algemeen Bestuur Deelnemers: Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk Programma: Het ECAL levert een bijdrage aan het programma “Sport en cultuur bewegen je!” Ontwikkelingen: Het ECAL heeft een E-depot gerealiseerd. Dit is een digitale bewaarplaats voor permanent te bewaren digitale archiefstukken. Het doel is toekomstige waarborging van duurzaamheid en toegankelijkheid van digitale archieven. In de komende periode wordt het E-depot verder doorontwikkeld. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende.
85
Fijnder, Oost Gelre. Doelstelling en belang: Fijnder heeft als taak de uitvoering van de wet- en regelgeving op het gebied van de sociale zekerheid voor de gemeente en richt zich op de zelfredzaamheid en participatie van inwoners. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder H.A. Leliveld: Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur Wethouder W.A. Wormgoor: Algemeen Bestuur Deelnemers: Oost Gelre, Winterswijk en Berkelland Programma: Fijnder levert een bijdrage aan programma 'Werken en leren'. Ontwikkelingen: Samen met Fijnder en onderwijs laten we het aanbod van werkzoekenden beter aansluiten op de vraag. Voor de doelgroep met een afstand tot de arbeidsmarkt zorgen we voor een doorgaande ontwikkellijn, waarin deze groep integraal ondersteund wordt. Daarnaast werken we verder aan ‘Samen aan het stuur, één uitvoeringsorganisatie werk en inkomen voor het sociaal domein’. In deze bestuursopdracht aan Fijnder positioneren we deze als tweedelijns organisatie, waarbij de gemeente verantwoordelijk is voor de integrale toegang en regie op de dienstverlening aan onze inwoners. Risico’s:
GGD Noord- en Oost Gelderland, Apeldoorn. Doelstelling en belang: GGD NOG voert de Wet publieke gezondheid uit namens 22 colleges van B&W. Publieke gezondheid gaat over het beschermen en bevorderen van de gezondheid van de bevolking. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder W.A. Wormgoor: Algemeen Bestuur Deelnemers: Aalten, Apeldoorn, Berkelland, Bronckhorst, Brummen, Doetinchem, Elburg, Epe, Ermelo, Hattem, Harderwijk, Heerde, Lochem, Montferland, Nunspeet, Oldebroek, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Putten, Voorst, Winterswijk en Zutphen. Programma: De GGD NOG levert een bijdrage aan de programma’s 'Een toekomstbestendig Sociaal domein' en 'Sport en cultuur bewegen je!'. Ontwikkelingen: Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende. Omgevingsdienst Achterhoek, Bronckhorst. Doelstelling en belang: De Omgevingsdienst Achterhoek heeft als taak het verstrekken van omgevingsvergunningen en zien erop toe dat bedrijven voldoen aan actuele wet- en regelgeving op het gebied van 86
milieu(veiligheid). Daarnaast adviseert de Omgevingsdienst Achterhoek over verschillende (milieu)onderwerpen zoals bodem, geluid en externe veiligheid. Het belang van de partners van de Omgevingsdienst Achterhoek is tevens een goede samenwerking tussen de omgevingsdiensten in Gelderland (Gelders Stelsel). Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: voorzitter Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur Deelnemers: De gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Lochem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Winterswijk en Zutphen en de provincie Gelderland. Programma: De Omgevingsdienst Achterhoek is één van de samenwerkingspartijen en draagt bij aan een veilige, duurzame en gezonde leefomgeving. Ontwikkelingen: In het kader van het interbestuurlijk programma versterking VTH-stelsel (IBP VTH) heeft de ODA een plan van aanpak opgesteld om te voldoen aan de robuustheidscriteria en een zestal kritische prestatie indicatoren (kpi’s). Uit het plan blijkt dat het omzetcriterium voor de ODA het meest nijpend is. Op dit moment worden drie sporen onderzocht om voor 1 april 2026 te gaan voldoen aan de robuustheidscriteria, te weten interne versterking van ODA, samenwerking binnen de Gelderse Omgevingsdiensten en een fusieverkenning met Omgevingsdienst Veluwe.
Andere ontwikkelingen zijn de implementatie van de Omgevingswet die gevolgen heeft op de werkprocessen en de normering van de producten en diensten die de ODA aan ons levert. Evenals de doorontwikkeling van de risicogerichte aanpak van milieutaken om deze in overeenstemming te brengen met de uitgangspunten van de Omgevingswet. Risico’s: Geen. Stadsbank Oost Nederland, Enschede. Doelstelling en belang: De Stadsbank Oost Nederland (SON) levert bijzondere financiële dienstverlening aan consumenten. SON ondersteunt de aangesloten gemeenten in hun sociale beleid, zonder winstoogmerk. Tenslotte voorziet de bank op een zowel maatschappelijk als zakelijk verantwoorde wijze in de behoefte aan geldkrediet, schuldhulpverlening, budgetbeheer, afgifte van verklaringen ex artikel 285 lid 4 Faillissementswet, de beschikbaarstelling van bewindvoerders ter uitvoering van bepalingen inzake de wettelijke schuldsanering natuurlijke personen. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder H.A. Leliveld: Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur Deelnemers: Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Montferland, Oude IJsselstreek, Oost Gelre, Winterswijk, Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hellendoorn, Hengelo, Hof van Twente, Lochem, Losser, Oldenzaal, Rijssen-Holten, Twenterand, Tubbergen, Wierden. Programma: De SON levert een bijdrage aan het programma 'Werken en leren'.
Ontwikkelingen: Het afgelopen jaar heeft de Stadsbank, vanuit de positie van uitvoeringsorganisatie, initiatieven opgestart om tot een modernisering van de schuldhulpverlening te komen onder andere met betrekking tot de buddy-app, collectief schuldregelen, inzet van het instrument 87
saneringskredieten en een kleine pilot met automatische incasso. Deze ambitie wordt in de komende jaren voortgezet. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende. Veiligheidsregio Noord Oost Gelderland, Apeldoorn. Doelstelling en belang: Samen met vele stakeholders zorgt de VNOG voor de kwaliteit en efficiency van de brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening, bevolkingszorg, crisisbeheersing en rampenbestrijding. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: Algemeen Bestuur Deelnemers: De gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre, Montferland, Oude-IJsselstreek, Winterswijk, Apeldoorn, Brummen, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Heerde, Hattem, Lochem, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Voorst, Zutphen Programma: De VNOG draagt bij aan het programma Veiligheid. Ontwikkelingen: De verdere implementatie van de in 2020 vastgestelde toekomstvisie. Risico’s: Financiële risico’s zijn beperkt. De weerstandscapaciteit is voldoende. Eventuele tekorten in de exploitatie dienen door de deelnemende gemeentes te worden aangevuld. GBTwente, Hengelo Doelstelling en belang: Sinds 2009 zet GBTwente zich in om gemeentelijke belastingen op een betrouwbare, dienstverlenende en efficiënte manier te regelen voor gemeenten in Twente en de Achterhoek.
Wat begon als een slimme samenwerking, is uitgegroeid tot een organisatie die voor 10 gemeenten de WOZ-waarde bepaalt en belastingen heft en int. Door kennis te delen, kosten te besparen en processen eenvoudiger te maken, zorgen ze ervoor dat belastingen voor iedereen begrijpelijk en persoonlijk worden. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder J. van der Noordt Deelnemers: Almelo, Berkelland, Borne, Bronckhorst, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Losser, Oldenzaal, Twenterand. Programma: GBtwente levert een bijdrage aan de programma's 'Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien' , 'Onze aantrekkelijke leefomgeving' en 'Werken en leren'. Ontwikkelingen: Tot 2026 maakten wij via een dienstverleningsovereenkomst gebruik van deze organisatie. Vanaf 1 januari 2026 zijn wij aangesloten bij de gemeenschappelijke regeling.
88
Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende.
Overige verbonden partijen
Euregio. Doelstelling en belang: De Euregio heeft als doel onze euregionale metropoolregio tot een samenhangend en samenwerkend verzorgingsgebied ontwikkelen dat door haar inwoners ook als zodanig wordt ervaren. Website: www.euregio.nl Zeggenschap/vertegenwoordiging: EUREGIO-Raad: burgemeester J. van Oostrum, raadslid J. Zappeij Commissie Mozer: burgemeester J. van Oostrum, raadslid J. Zappeij Commissie Economie en Arbeidsmarkt: Commissie Duurzame en ruimtelijk ontwikkeling: burgemeester J. van Oostrum Deelnemers: In Nedersaksen omvat het EUREGIO-gebied de Landkreis Grafschaft Bentheim, de Landkreis Osnabrück, de Stadt Osnabrück en de gemeenten Emsbüren, Salzbergen en Spelle (Landkreis Emsland). In Noordrijn-Westfalen horen de Stadt Münster en alle Kreise van het Münsterland (Borken, Coesfeld, Steinfurt, Kreis Warendorf) bij de EUREGIO. In Nederland maken de Regio Achterhoek (Gelderland) en de Regio Twente, de gemeenten Ommen en Hardenberg (Overijssel) en de gemeente Coevorden (Drenthe) deel uit van het EUREGIO-gebied. De EUREGIO telt 129 lidgemeenten – 104 aan Duitse en 25 aan Nederlandse zijde. Ontwikkelingen: De visie 2030 is geactualiseerd. De voorbereidingen voor de financieringsperiode van INTERREG VI (subsidieprogramma dat is gericht op de ontwikkeling van deze grensregio) zijn afgerond. Financieel: De bijdrage bedraagt € 0,29 per inwoner (ca. € 13.000).
Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt.
Stichtingen en verenigingen
P10. Doelstelling en belang: De P10 is het netwerk van grote plattelandsgemeenten. De 33 grootste plattelandsgemeenten van Nederland hebben veelal dezelfde ambities en uitdagingen waarvoor zij zich dagelijks inzetten, zoals de leefbaarheid en vitaliteit op peil houden. In P10-verband brengen wij deze onder de aandacht van de landelijke en Europese politiek. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder A. van Gijssel zit in het Algemeen Bestuur van de P-10. Burgemeester J. van Oostrum is plaatsvervangend lid. Deelnemers: De 33 grootste plattelandsgemeenten van Nederland.
89
Programma: De P10 levert een bijdrage aan meerdere programma’s. Ontwikkelingen: De Strategische Visie 2023-2026 is vastgesteld, daarnaast is een Uitvoeringsagenda opgesteld. Deze is dynamisch. Tevens is een Agenda Platteland opgesteld. Sinds 2023 neemt de burgemeester van Hof van Twente de organisatie van de P10 op zich. 33 plattelandsgemeenten zijn inmiddels lid geworden van de P10! Daarmee is de P10 uitgegroeid tot een samenwerkingsverband waarmee Den Haag graag aan tafel zit. De stem van het platteland wordt gehoord! Financieel: De jaarlijkse bijdrage bedraagt € 7.500. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt.
Vennootschappen en coöperaties
Agem Gemeentelijke Energie B.V.. Doelstelling en belang: De Agem Gemeentelijke Energie is de energieleverancier (gas en elektra) voor de bedrijfsvoering van Berkelland. Ze levert een bijdrage aan de energietransitie waarbij het streven is alle energie die wij verbruiken, zelf duurzaam op te wekken. De 8 Achterhoekse gemeenten zijn de aandeelhouders. De gemeente bezit 38 aandelen en heeft een belang van 12,5%. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. Daarnaast is Wethouder H. van der Noordt bestuurslid. Programma: Het belang levert via haar ambities een bijdrage aan programma Nieuwe Energie. Daarnaast is het de energieleverancier voor onze bedrijfsvoering. Risico’s: Het investeren in projecten voor de opwek van duurzame energie kent de in de markt gangbare bedrijfseconomische risico’s. Agem Gemeentelijke Energie heeft een investering gedaan in zonnepark Braamt. Voor investeringen dient een aandeelhoudersbesluit te worden genomen. Alliander N.V., Arnhem. Doelstelling en belang: Alliander is een netwerkbedrijf en zorgt voor een betrouwbare, betaalbare en bereikbare energievoorziening (gas en elektra). De gemeente heeft met een aantal van 633.991 aandelen een belang van 0,46%. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H.
van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. De gemeente neemt deel aan het Nuval-platform. Deelnemers hebben afgesproken in een aantal onderwerpen met één stem op te treden tijdens de aandeelhoudersvergaderingen van Alliander. 90
Een vertegenwoordiger van het Nuval-platform neem deel aan het Grootaandeelhoudersoverleg van Alliander. Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie. BNG Bank N.V., Den Haag. Doelstelling en belang: Het behoud van een belangrijk marktaandeel in het Nederlandse publieke en semipublieke domein en rendement voor de aandeelhouders. De gemeente heeft met een aantal van 305.877 aandelen een belang van 0,55%. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: wethouder H. van der Noordt. Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie. Coöperatie Energieloket Achterhoek U.A. Doelstelling en belang: De Coöperatie Energieloket Achterhoek U.A. levert een bijdrage aan de verduurzaming van de energievoorziening in de Achterhoek, duurzame energie in de Achterhoek te doen ontwikkelen, de productie en de levering van duurzame energie in de Achterhoek te stimuleren en het gebruik van duurzame energie in de Achterhoek te bevorderen. De coöperatie is 100% eigenaar van het regionale energieloket: Energieloket Achterhoek B.V.. De gemeente is lid van de coöperatie.
Alle leden hebben evenveel stemrecht. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van leden: Wethouder H.A. Leliveld; afgevaardigde ledenvergadering. Wethouder H.A. Leliveld is daarnaast voorzitter van de coöperatie. Programma: Het belang levert een bijdrage aan programma Nieuwe Energie. Risico’s: Op dit moment zijn er geen voornemens voor investeringen. Voor eventuele toekomstige investeringen dient een gemeentelijk besluit te worden genomen. Gebiedsonderneming Laarberg B.V., Oost Gelre. Doelstelling en belang: Gebiedsonderneming Laarberg B.V. treedt op als beherend vennoot van Gebiedsonderneming Laarberg C.V. Gebiedsonderneming Laarberg heeft als doel het ontwikkelen en exploiteren van Regionaal Bedrijventerrein Laarberg. Het geplaatste aandelenkapitaal bestaat uit 180 aandelen van € 100 nominaal, totaal € 18.000. De gemeenten Oost Gelre en Berkelland nemen beide voor 50% deel in de besloten vennootschap. 91
Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt. Deelnemers: De gemeenten Oost Gelre en Berkelland nemen ieder voor 50% deel in de vennootschap. De gemeente Oost Gelre is hierbij als grondgebied gemeente verantwoordelijk voor de ruimtelijke procedures. Programma: Gebiedsonderneming Laarberg draagt bij aan het programma ‘Werken en Leren’. Ontwikkelingen: De grondverkoop is mede afhankelijk van economische omstandigheden. Medio 2024 is nog circa 37 ha terrein uitgeefbaar, waarvan al circa 6 ha is gereserveerd. Voor uitbreiding van bedrijventerreinen geldt het Regionale Programma Werklocaties als provinciaal kader. Daarin is verwoord dat voor Laarberg een uitbreidingsambitie voor de langere termijn geldt van 30-35 ha. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt door het lage ingebrachte kapitaal. Gebiedsonderneming Laarberg C.V., Oost Gelre. Doelstelling en belang: Gebiedsonderneming Laarberg C.V. is een commanditaire vennootschap, waarvan Gebiedsonderneming Laarberg B.V. de beherend vennoot is. Gebiedsonderneming Laarberg heeft als doel het ontwikkelen en exploiteren van Regionaal Bedrijventerrein Laarberg. Het ondernemingsvermogen is ingebracht door beide commanditaire vennoten, de gemeenten Oost Gelre en Berkelland, en hebben beide een belang van € 1 in dit vermogen.
Zeggenschap/vertegenwoordiging: Vergadering van Vennoten; Wethouder H. van der Noordt. Deelnemers: De gemeenten Oost Gelre en Berkelland hebben als commanditaire vennoten ieder 48% zeggenschap. Gebiedsonderneming Laarberg B.V. heeft als bestuurder 4% zeggenschap. Programma: Gebiedsonderneming Laarberg draagt bij aan het programma ‘Werken en Leren’. Ontwikkelingen: Zie hiervoor de toelichting bij Gebiedsonderneming Laarberg B.V. Twence B.V., Hengelo. Doelstelling en belang: Twence is een afvalverwerker die uit afval energie haalt nadat het afval van herbruikbare materialen is ontdaan. Twence draagt daarmee bij aan duurzaamheid. De gemeente heeft met een aantal van 45.251 aandelen een belang van 5,33%. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. 92
Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie. Twente Milieu Doelstelling en belang: Twente Milieu zamelt het huishoudelijk afval in. Ook zijn zij verantwoordelijk voor de afhandeling van vragen van inwoners en de inzet van communicatie en voorlichting. Daarnaast geeft Twente Milieu advies over het gemeentelijk afval en grondstoffenbeleid. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. Programma: De lasten van de deelname in Twente Milieu zijn onderdeel van het programma Onze aantrekkelijke leefomgeving. Risico’s: Geen bijzondere risico's. Vitens N.V., Zwolle. Doelstelling en belang: Vitens is een waterleidingbedrijf dat zorg draagt voor de drinkwatervoorziening. De gemeente heeft met een aantal van 24.034 aandelen een belang van 0.42%. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. De gemeente neemt deel aan het Nuval-platform. Deelnemers hebben afgesproken in een aantal onderwerpen met één stem op te treden tijdens de aandeelhoudersvergaderingen van Vitens. Een vertegenwoordiger van het Nuval-platform neem deel aan het Grootaandeelhoudersoverleg van Vitens.
Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie. Leisurelands B.V., Arnhem Doelstelling en belang: Sinds de liquidatie van het Recreatieschap Achterhoek Liemers is de gemeente Berkelland aandeelhouder van Leisurelands BV. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder H.A. Leliveld is naast de vertegenwoordiger van de gemeente Berkelland ook gemachtigd namens de overige acht Achterhoekse POHOVE (portefeuillehoudersoverleg Vrijetijdseconomie) gemeenten (Aalten, Bronckhorst, Oost Gelre, Doetinchem, Oude IJsselstreek, Lochem, Winterswijk en Zutphen). Programma: Vitaal platteland. 93
Financiering Financiering 'Geld lenen kost geld!'
Inleiding In deze paragraaf wordt ingegaan op het treasurybeleid en de wijze waarop dit in de begroting is opgenomen. De financieringsparagraaf geeft daarnaast inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de financieringsbehoefte en de wijze waarop de rente aan grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend. Het gemeentelijke treasurybeleid is opgenomen in de financiële verordening 2025 en het treasurystatuut 2018.
Ontwikkelingen Verwachte rente ontwikkeling: De ECB gaat de rente in 2025 waarschijnlijk niet meer verlagen, omdat de inflatie zich richting de middellangetermijndoelstelling van 2% beweegt. Er is meer onzekerheid over wat de FED gaat doen m.b.t. de rente. De korte rente zal volgens verwachting het komende jaar licht dalen. In de lange rente wordt een lichte stijging verwacht. In de tabel hieronder een gemiddelde verwachting van 2 tarieven volgens een aantal systeembanken. (bron: Thesor Marktperspectief augustus 2025) Ontwikkeling
3 maands euribor
10 jaars rente
1-1-2026
1,98%
2,72%
31-12-2026
1,90%
2,82%
Verwachte liquiditeitsontwikkeling In 2025 heeft de BNG Bank besloten de door ons verstrekte hybride lening van € 20 miljoen niet af te lossen. Ook in 2026 is er weer een keuzemoment. In onze begroting gaan we ervan uit dat de BNG Bank in 2026 niet aflost. Volgens de planning wordt er de komende jaren flink geïnvesteerd in Berkelland. We houden rekening met het het aantrekken van € 10 miljoen financiering in 2026.
Risicobeheer In het treasurystatuut staat dat de financieringsfunctie dient tot het beschermen tegen ongewenste financiële risico’s zoals renterisico’s, koersrisico’s, kredietrisico’s, liquiditeitsrisico’s en valutarisico’s. Hierna wordt aangegeven in welke mate deze risico’s zich voordoen en op welke wijze deze risico’s worden beheerst. Renterisico Voor het renterisicobeheer worden de normen gehanteerd conform de Wet FIDO. Het gaat hierbij om de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. De kasgeldlimiet en de renterisiconorm hebben allebei als doel de leningenportefeuille te behoeden voor een onverantwoord grote gevoeligheid voor rente fluctuaties. Met de kasgeldlimiet wordt een beperking opgelegd aan de omvang van de netto vlottende schuld. Deze bedraagt 8,5% van het begrotingstotaal bij aanvang van het begrotingsjaar. Voor 2026 is dat: € 12,9 miljoen (151,81 miljoen x 8,5%). Het is afhankelijk van de liquiditeitsbehoefte op korte termijn en de ontwikkeling van korte en lange rente in 2026 of we de grens van de kasgeldlimiet opzoeken. De renterisiconorm bepaalt het maximum aan leningen met een rente typische looptijd van 1 jaar of langer die geherfinancierd moeten worden of waarvan de rente herzien moet worden. Deze 94
bedraagt 20% van het begrotingstotaal bij aanvang van het begrotingsjaar. De ontwikkeling van de renterisiconorm is in onderstaand overzicht weergegeven. Stap
Variabelen renterisiconorm
1
Renteherzieningen
2026
2
Aflossingen
3
Renterisico (1+2)
2.648
4
Renterisiconorm
30.362
5
Ruimte onder risiconorm (+) of overschrijding risiconorm (-)
27.714
4a
Begrotingstotaal
151.809
4b
Percentage regeling
4 = 4a x 4b/100
Renterisiconorm
2.648
20 30.362
Er blijft voldoende ruimte onder de risiconorm. Koersrisico's Koersrisico’s worden gelopen op deelneming door daling van de waarde van de aandelen. Op dit moment bezit de gemeente aandelen in de volgende partijen: Twence, Agem, BNG Bank, Alliander, de Laarberg, Vitens en Leisurelands en Twente Milieu. De koersrisico’s op deze deelnemingen worden laag ingeschat. Kredietrisico's Kredietrisico’s worden gelopen bij het uitzetten van overtollige middelen en het verstrekken van leningen en garantstellingen. Kredietrisico’s worden beperkt door de eisen die de Wet financiering decentrale overheden (Wet FIDO) stelt en door de specifieke eisen die de gemeente stelt aan de partij waaraan middelen worden verstrekt. Eventuele tijdelijke overtollige kasmiddelen zullen worden uitgezet conform de wettelijke kaders voor het schatkistbankieren. Hieronder een overzicht van de verwachte stand van de verstrekte leningen in 2026. Overzicht verstrekte leningen bedragen x € 1.000 Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen Kapitaalverstrekkingen aan gemeenschappelijke regelingen
Stand per 1-1-2026
Stand per 31-12-2026
6.366
9.168
72
72
Kapitaalverstrekkingen aan overige verbonden partijen
3.521
3.600
Leningen aan deelnemingen
22.970
20.168
Leningen aan overige verbonden partijen
8.120
8.100
Overige langlopende leningen
4.014
3.484
Leningen aan openbare lichamen Totaal
504
472
45.567
45.064
Liquiditeitsrisico's De gemeente beperkt haar interne liquiditeitsrisico’s door haar treasuryactiviteiten te baseren op de liquiditeitsplanning. Valutarisico's Valutarisico’s worden in de gemeente uitgesloten door uitsluitend leningen te verstrekken, aan te gaan of te garanderen in euro’s.
Rentelasten en baten Rentelasten De rentelasten in de begroting zijn gebaseerd op de langlopende leningen en geraamde financieringsbehoefte. De financieringsbehoefte wordt bepaald door de ontwikkeling van de reguliere exploitatie, het investeringsplan en de mutaties op de grondexploitatie. In de begroting is een bedrag opgenomen van € 1.555.717 voor verwachte rentelasten. Hieronder de verwachte stand van de leningen portefeuille begin en eind 2026. 95
Lening (x € 1.000)
Looptijd
Rente %
Saldo 1-1-2026
Aflossing
BNG Bank
25 jaar lineair
2.99 %
34.614
1.648
BNG Bank
10 jaar lineair
-0.05 %
5.000
1.000
BNG Bank
5 jaar fixed
0.5 %
10.000
nieuwe lening
10 jaar lineair
2,77%
Totaal
49.614
Opname
Saldo 31-12-2026 32.966 4.000 10.000
2.648
10.000
10.000
10.000
56.966
Rentebaten De rentebaten betreffen de inkomsten uit: • personeelshypotheken: € 35.000 • verstrekte leningen: € 576.854 • rente schatkist: € 162.500 Doorberekende rente/renteresultaat In de begroting wordt rente doorberekend aan de grondexploitatie en aan taakvelden. Er wordt uitgegaan van totaalfinanciering. Dit houdt in dat aangetrokken leningen betrekking hebben op alle activiteiten van de gemeente. De wijze waarop er wordt doorberekend is als volgt: Grondexploitatie De aan de grondexploitatie doorberekende rente is conform de voorschriften van het BBV. Het percentage wordt berekend op basis van het gewogen gemiddelde rentepercentage van de bestaande leningenportefeuille, naar verhouding vreemd vermogen/totaal vermogen. Voor 2026 is deze 0,25%. Taakvelden Aan taakvelden wordt rente toegerekend op basis van een omslagpercentage. Het begrote omslagpercentage wordt berekend door de totale begrote rentelasten te delen door het begrote saldo van de investering op 1 januari van het begrotingsjaar. Indien de afwijking bij realisatie tussen de werkelijke rentelasten en de voor gecalculeerde toegerekende rentelasten groter is dan 25% moet er gecorrigeerd worden. Voor 2026 rekenen we met 0,25%. Renteresultaat Het renteresultaat geeft het saldo weer van rentelasten en toegerekende rente aan taakvelden. Het renteresultaat maakt onderdeel uit van de algemene dekkingsmiddelen.
Schema rentetoerekening begroting Externe rente korte en lange financiering
2026 1.555.717
Externe rentebaten
774.354
Saldo rentelasten en rentebaten
781.363
Toerekening bijzondere rentes: Rente grondexploitatie
29.968
Rentebaten projectfinanciering Aan taakvelden toe te rekenen externe rente
29.968
Saldo door te rekenen externe rente
751.395
Rente eigen vermogen Rente voorzieningen
0 0
Totaal geraamde aan taakvelden toe te rekenen rente
751.395
Werkelijk aan taakvelden toegerekend
323.120
Renteresultaat op taakveld Treasury
428.275
96
Onderhoud kapitaalgoederen Onderhoud kapitaalgoederen 'We zorgen goed voor onze kapitaalgoederen'
Inleiding In deze paragraaf staat hoe we met onze kapitaalgoederen omgaan. Kapitaalgoederen zijn goederen met een meerjarig nut. Denk aan wegen, gebouwen, riolering en openbaar groen. Zoals wettelijk is voorgeschreven worden investeringen met een meerjarig nut afgeschreven. De afschrijvingstermijn die daarbij wordt gebruikt komt overeen met de economische levensduur van de investering. Wij hanteren wel een ondergrens. Investeringen met een waarde van minder dan € 20.000 worden niet geactiveerd, maar komen direct ten laste van de exploitatie. Het onderhoud van de kapitaalgoederen wordt zoveel mogelijk in samenhang uitgevoerd in integrale projecten, bijvoorbeeld bij wegen en riolering. Wij streven naar een verantwoord beheer van onze kapitaalgoederen. In deze paragraaf geven we een indicatie over de staat van onderhoud en welke middelen voor het onderhoud in de begroting zijn opgenomen. Daarbij gaan wij uit van: • Een rioolstelsel dat wordt beheerd overeenkomstig het watertakenplan. • Een kwaliteitsniveau van de wegen volgens het scenario 'laag'. • Een kwaliteitsniveau voor openbaar groen dat past bij het budget. • Een gedifferentieerd onderhoudsniveau voor gemeentelijke gebouwen.
Riolering en water In het watertakenplan is de inrichting en het beheer van de afvalwaterketen (riolering en zuivering) en het watersysteem beschreven. Met het watertakenplan geven wij invulling aan de planverplichting uit de Wet milieubeheer. Met de inhoud van dit plan wordt de basis gelegd voor de zorgplichten van de gemeente en de zorgplichten van het waterschap. Naast onze zorgplichten spelen wij met dit watertakenplan in op het veranderende klimaat, de duurzaamheidsopgaven en technologische ontwikkelingen. Zo kunnen we ook in de toekomst een veilig en goed functionerende afvalwaterketen en watersysteem waarborgen. Kerncijfers • 298 kilometer vrij verval riool • 688 kilometer persleiding (inclusief aansluitleidingen) • 86 gemalen, 6 bergbezinkvoorzieningen en 1973 drukriool installaties • 8000 inspectieputten • 16.750 kolken en 2,3 kilometer lijngoten Beleidskaders • Watervisie Berkelland 2030 (in samenwerking met het waterschap opgesteld) • Watertakenplan • Beheerplan riolering • Regenwaterstructuurplan Huidige staat en ontwikkelingen Binnen taakveld riolering kennen wij alleen onderhoudsniveau 'goed', anders kunnen er gevolgen voor de volksgezondheid ontstaan. Met het watertakenplan is een stap gemaakt in het toepassen van risicogestuurd beheer. Bij risicogestuurd beheer stappen we af van louter cyclisch beheer.
Wij reinigen, inspecteren, renoveren of vervangen dan niet meer alleen omdat het zoveel jaar geleden is gedaan, maar kijken naar de technische kwaliteit en noodzaak tot vervanging. Voor de planning van de uitvoering van 97
rioolvervanging/onderhoud wordt integraal afgestemd met de wegbeheerders. Financiën In de paragraaf lokale heffingen wordt een totaaloverzicht gegeven van de kosten die worden toegerekend aan riolering. De jaarlijkse lasten voor beheer en onderhoud worden gedekt door tarieven. Op basis van het watertakenplan zijn de tarieven op termijn nog niet kostendekkend. Een tekort of overschot in een jaar wordt onttrokken of toegevoegd aan de voorziening voor rioolheffing.
Onderhouden van wegen De gemeente Berkelland heeft verharde wegen met een oppervlakte van 4,37 miljoen m2, ofwel 437 hectare. Hiervan ligt 55% buiten de bebouwde kom en 45% binnen de bebouwde kom. Het grootste deel van het areaal bestaat uit asfaltverharding (circa 59%). Daarnaast is er 40% elementenverharding (tegels, betonstraatstenen, klinkers. etc.) en een klein gedeelte (circa 1%) cementbetonverharding. Onderstaande tabel geeft verder inzicht.
De volgende kenmerken zijn van invloed op het onderhoud van het wegenareaal: • We hebben een groot areaal van (met name oude asfalt) wegen gelegen in het buitengebied, dat door een toename van in de loop van de tijd steeds zwaarder wordend verkeer ook steeds zwaarder belast wordt en daardoor sneller slijt en sneller aan reconstructie toe is. • Het wegenareaal is over het algemeen verouderd met als resultaat dat diverse wegconstructies het einde van de levensduur naderen of al hebben bereikt. • We hebben per inwoner ca. 100 m2 verharding in beheer; bijna dubbel zo veel als gemiddeld in Nederland (58m2). • De profilering van wegen voldoet op veel plekken niet meer aan huidige eisen en het hedendaagse gebruik. • We hebben veel last van wortelopdruk van bomen die inmiddels dicht langs ons wegen staan. • Binnen de verschillende kernen zijn de wegen voornamelijk uitgevoerd in (dure) elementen. • Sterk gestegen en nog stijgende prijzen. Beleidskaders Wegenbeleidsplan 2025-2029 (juli 2025) Er is besloten om voor de onderhoudskwaliteit van de wegen het scenario 'laag' te hanteren. Dat betekent dat de meeste wegvakken binnen en buiten de bebouwde kommen onderhouden op het niveau 'laag'. Voor fietspaden wordt het onderhoudsniveau 'basis' gehanteerd. 98
Gewenste kwaliteit Asfalt
Elementen
Centrumgebied
Wijkontsluitings-wegen
Woonstraten
Industriewegen
Erftoegangswegen buiten de kom
Overige wegen buiten de kom
Rijbaan
Laag
Laag
Laag
Laag
Laag
Laag
Fietspaden
Basis
Basis
Basis
Basis
Basis
Basis
Voetpaden
Laag
Laag
Laag
Laag
Laag
Laag
Overige
Laag
Laag
Laag
Laag
Laag
Laag
Rijbaan
Laag
Laag
Laag
Laag
Laag
Laag
Fietspaden
Basis
Basis
Basis
Basis
Basis
Basis
Voetpaden
Laag
Laag
Laag
Laag
Laag
Laag
Overige
Laag
Laag
Laag
Laag
Laag
Laag
Huidige staat en ontwikkelingen We inspecteren elke 2 jaren alle wegen op de aanwezigheid van schades, we monitoren het kwaliteitsverloop en herijken de onderhoudsbehoefte. Op basis daarvan maken we jaarlijks onderhoudsplanningen en voeren die uit. Als uit de tweejaarlijkse inspectieresultaten blijkt dat wegen of wegvlakken aan het einde van de levensduur zijn dan nemen we die op in het meerjaren investeringsprogramma (MJIP). De veroudering van het wegennet gaat de komende decennia zorgen voor een piek in de investeringsbehoefte. Op basis van de in 2023 uitgevoerde inspectie is de werkelijke kwaliteit vergeleken met het tot 2026 vastgestelde kwaliteitsscenario ‘overwegend laag’. In onderstaande figuur is dit per deelareaal weergegeven.
Deze vergelijking levert een gemengd beeld op. In 2023 zat het overgrote deel van het areaal nog op of boven de kwaliteitsambitie. De investeringen in de jaren 2021-2023 in klinkerwegen hadden duidelijk effect. Tegelijk is zichtbaar dat de verhardingen in diverse functiegebieden (vaak net aan) boven het (toen geldende) ambitieniveau zaten. Met name de rijbanen in elementenverhardingen vielen op. In 2023 lag de kwaliteit van asfaltrijbanen op industrieterreinen en van voetpaden bij overige wegen buiten de bebouwde kommen boven niveau. Daar tegenover hadden de fietspaden extra aandacht nodig om op niveau te komen. Alleen de asfaltfietspaden in centrumgebieden haalden het beoogde niveau. De fietspaden met asfaltverharding in andere functiegebieden scoorden op kwaliteitsniveau basis. Fietspaden met elementenverhardingen lager. Daarnaast bleek de kwaliteit van de asfaltrijbanen in centrumgebieden in 2023 en bij de wijkontsluitingswegen de voetpaden en parkeerplaatsen onder het ambitieniveau. Uit de inspectie van 2023 bleek ook dat de onderhoudsvraag flink groter was dan het beschikbare budget. Die situatie zette zich door in 2024 en 2025 en op die manier is een onderhoudsachterstand ontstaan en gegroeid.
99
In de maanden juni en juli van 2025 heeft de meest recente inspectieronde plaatsgevonden. De resultaten gaan we spiegelen aan het vastgestelde kwaliteitsniveau ‘laag’. Met het oog op de onderhoudsachterstand verwachten we een achteruitgang van het algehele kwaliteitsbeeld. Financiën Het structureel beschikbare budget binnen de exploitatiebegroting voor het uitvoeren van onderhoud aan wegen is in 2025 verhoogd naar circa 3,5 miljoen euro. De onderhoudsbehoefte bij het met het nieuwe wegenbeleidsplan vastgestelde kwaliteitsniveau ‘laag’ bedraagt 3,55 miljoen euro. Voor 2026 is eveneens 3,5 miljoen beschikbaar, waarvan incidenteel 1,5 miljoen. Dat betekent dat de onderhoudsachterstand in 2026 niet zal groeien. Het vergroten van de afschrijftermijn voor wegconstructies van 40 naar 60 jaar brengt vanaf 2026 investeringsruimte. Met die ruimte kunnen de vervangingsachterstanden worden ingehaald.
Openbare verlichting Gemeente Berkelland beheert en onderhoudt ongeveer 8.900 lichtmasten en armaturen. Een areaal dat jaarlijks groeit door nieuwbouw in- en uitbreidingen en herinrichting van openbare ruimte. Op ongeveer 3.000 lichtmasten brandt eenledlamp. Dit betekent dat 33% van het areaal in Berkelland LED is. Huidige staat en ontwikkelingen Ongeveer 10% van alle lichtmasten en ongeveer 20% van alle armaturen is ouder dan de theoretische levensduur. Met name op het gebied van armaturen geeft dat problemen, omdat het voorkomt dat vervangende lampen en onderdelen niet meer leverbaar zijn. We moeten in de toekomst dus meer gaan vervangen. Beleidskaders Beleidsplan openbare verlichting 2025-2034. Financiën Op dit moment zijn de onderhoudsbudgetten voor openbare verlichting in lijn met de daadwerkelijke kosten. 'VerLEDden' zorgt voor vermindering van energiekosten én de kosten van storingen, maar hiervoor zijn wel financiële middelen noodzakelijk (want dit kan niet uit het onderhoudsbudget bekostigd worden).
Groen en speelvoorzieningen Berkelland heeft 172 hectare groen in de bebouwde kommen. Hiervan is ongeveer 35 hectare gazon, 74 hectare ruw/bloemrijk gras, 40 hectare bosplantsoen en 16 hectare heesters, hagen en vaste planten en 7 hectare diversen. Gemeente Berkelland is eigenaar van 16.000 bomen in de bebouwde kom. Daarnaast zijn er 81.000 bomen buiten de bebouwde kom. Er zijn 438 speeltoestellen inclusief doeltjes en dergelijke in Berkelland in de openbare ruimte. Relatief veel toestellen zijn oud (ouder dan 15 jaar). Op basis van het beleidsplan "Spelen en bewegen in de openbare ruimte" is er een inhaalslag gaande om verouderde toestellen te verwijderen en nieuwe toestellen te plaatsen die aansluiten bij de doelgroepen in de wijk of in het dorp. Beleidskaders • Groenbeleidsplan en groenstructuurplan 2023-2032 (besluitvorming gepland eind 2023). • Beleidsplan spelen en bewegen in de openbare ruimte 2021-2030. • Bomenbeleidsplan 2020-2029 Huidige staat en ontwikkelingen 100