CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Programmabegroting 2026

Raadsvergadering 4 november 2025, gemeente BerkellandBij agendapunt: Begroting 202635.788 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

We gaan een verbeterslag maken in onze monitoring en dashboarding. Daarbij is niet alles in cijfers te vatten en is soms een indirecte relatie tussen onze inzet en de beoogde effecten. We werken richting een integrale aanpak die bijdraagt aan de verduurzaming van de buitengebieden. Verduurzaming van het buitengebied stokt. Met name de flora- en fauna wetgeving vormt hierin een hindernis. Wij zoeken daarom samen met collega’s van het opgaveteam Platteland en Economische Zaken naar wat wel mogelijk is

26

We starten regionaal een onderzoek naar een afwegingskader voor batterijopslag. Op dit moment bestaan er zowel regionaal als gemeentelijk geen kaders voor de vergunningverlening voor grootschalige elektriciteitsopslag. Onder specifieke voorwaarden kunnen deze installaties gunstig zijn voor de regio en voor onze gemeente. In 2026 werken we aan een afwegingskader voor dit onderwerp.

Speerpunt Verduurzaming woningen. (040.060) Wat willen we bereiken? • Wij willen energieverbruik betaalbaar houden voor onze inwoners. • Door vermindering van aardgasverbruik stoten we minder CO2 uit.

Wat gaan we daarvoor doen? We informeren inwoners bij het maken van de juiste keuzes in de verduurzaming van woningen. (040.060.050) Via het Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten een energieloket voor gebouweigenaren inricht. Dan onafhankelijk energieadvies te voorzien. Onder de doelgroep wonen vult het het Energieloket Achterhoek deze functie in. We ondersteunen inwoners door de inzet van financieel- en energieadvies. (040.060.030) We bieden inwoners maatwerkadvies dat aansluit op hun persoonlijke situatie. We monitoren de resultaten en leren van de voortgang van onze dienstverlening. Bespaarhulp aan huis is sinds 2025 structureel opnemen als onderdeel van ons programma. We bieden gunstige financiële producten (leningen) aan om verduurzaming voor iedereen mogelijk te maken. (040.060.023) We gaan door met het aanbieden van leningen tegen een gunstige rente. We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen door de uitgifte van subsidies (040.060.020) Eigenaren van woningen zijn vaak pas bereid om te investeren in verduurzaming als dit op een redelijke termijn wordt terugverdiend. Financiële prikkels zijn dus zeer effectief. De gelden die beschikbaar komen vanuit het rijksbeleid (bv. lokale aanpak isolatie en energiearmoede) zetten wij in om aan te sluiten bij structureel geborgde regelingen. Het Energieloket Achterhoek is ons uitvoeringsorganisatie

Speerpunt Verduurzaming bedrijven. (040.020) Wat willen we bereiken? • Wij stimuleren een toekomstbestendig bedrijfsleven. • Door vermindering van aardgasverbruik stoten we minder CO2 uit.

27

Wat gaan we daarvoor doen? We bieden gunstige financiële producten (leningen) aan om verduurzaming voor iedereen mogelijk te maken. (040.060.023) We gaan door met het aanbieden van leningen tegen een gunstige rente. We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen door het beschikbaar stellen van energie-adviezen. (040.020.024) Voor bedrijven en organisaties willen we een vervolg op 'Zonnige bedrijvendaken' en ‘Achterhoek onderneemt duurzaam’. In het regionale project ‘Expertisecentrum energietransitie’ krijgt dit verder vorm. Voor agrariërs bieden we specifiekere adviezen via het project ‘Energie verdienmodel op het Achterhoekse agrarische erf’. We zetten in op informatievoorziening en advies om bedrijven te helpen de juiste keuzes te maken in de verduurzaming. (040.020.024) Via het Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten een energieloket voor gebouweigenaren inricht. Dit energieloket moet bedrijven van onafhankelijk energieadvies te voorzien. Het Duurzaam Ondernemerscentrum Achterhoek vult deze rol in. Bedrijven worden begeleid bij het nemen van verplichte duurzaamheidsmaatregelen. De Omgevingsdienst Achterhoek helpt ons daarbij. Zij informeren, adviseren en controleren bedrijven over de geldende regels. Zo willen we bedrijven stimuleren om in actie te komen. Als dat niet voldoende is, kan handhaving worden ingezet.

Speerpunt Verduurzaming maatschappelijke instellingen. (040.040) Wat willen we bereiken? • Wij willen een toekomstbestendig verenigingsleven stimuleren. • Door vermindering van aardgasverbruik stoten we minder CO2 uit.

Wat gaan we daarvoor doen? We gaan door met de subsidieregeling maatschappelijke initiatieven. (040.040.040) We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen die bijdragen aan de verduurzaming van de accommodaties van maatschappelijke instellingen en sportverenigingen via de subsidie maatschappelijke instellingen. We ondersteunen maatschappelijke instellingen en sportvereniging bij de verduurzaming van de eigen accommodatie door middel van procesbegeleiding. (040.040.010) Door middel van procesbegeleiding zorgen we ervoor dat maatschappelijke instellingen worden voorzien van expertise op het vlak van duurzaamheid. We bieden gunstige financiële producten aan om verduurzaming voor iedereen mogelijk te maken. (040.020.020) We gaan door met het aanbieden van duurzaamheidsleningen.

28

Speerpunt Regionale samenwerking in de Achterhoek. (040.050) Wat willen we bereiken? • Maximale bijdrage aan de regionale doelstelling van 0,35 TWh zon-op-dak. • Akkoord van Groenlo. • RES 1.0.

Wat gaan we daarvoor doen? We werken met andere overheden aan de regionale samenwerking voor de energietransitie. (040.050.020) We gaan door met het regionaal samenwerken in de Achterhoek volgens de afspraken uit het Akkoord van Groenlo en het regionale uitvoeringsprogramma Energietransitie. De afspraken in de RES Achterhoek 1.0 zijn voor ons het kader waar we ons aan conformeren, qua opwek en zoekgebieden. Dit wordt in Berkelland verder ingevuld via het beleidsdocument grote windmolens (zoekgebied K). In de Achterhoek werken we aan verdere concretisering van de RES-doelen met de RES Achterhoek 2.0.

Speerpunt Grootschalige Opwek en Energie infrastructuur (040.070) Wat willen we bereiken? • Maximale bijdrage aan de regionale doelstelling van 0,35 TWh zon-op-dak. • Handhaven van het max van 12 vergunningen voor zonneparken. • Wind.

Wat gaan we daarvoor doen? We stellen het herijkte RODE (Ruimtelijke Ordening en Duurzame Energie) beleidskader vast en begeleiden initiatiefnemers voor energie opwek. (040.070.010) Het RODE-beleid draagt bij aan het realiseren van grootschalige opwekinitiatieven, landschappelijk ingepast en met (financiële) participatie van omwonenden. De gezondheid van onze inwoners en onze leefomgeving zijn voor ons belangrijk. De vaststellingen van het beleidsdocument grote windmolens en de verordening Lokaal zeggenschap en eigendom hebben RODE herijkt. Met de inwerkingtreding van de Energiewet op 1 januari 2026 kunnen initiatiefnemers van windmolens zich melden. We begeleiden het vergunningsproces samen met Oost Gelre aan de hand van de Handleiding. Samen met de provincie en Oost Gelre maken we duidelijk welke gezondheidsnormen gelden. En als gemeente willen wij zelf ook onderdeel worden van de lokale energiegemeenschap die het zeggenschap en eigendom heeft van de windmolens. Er komen geen nieuwe grootschalige zonneparken op landbouwgrond meer bij. Voor het realiseren van grootschalige accutechnologie werken wij regionaal en provinciaal aan beleid om zo mogelijke negatieve effecten op ons energienetwerk te voorkomen.

Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2025 (na bestuursrapportage) en 2026 • Activiteit 040.010.050: De lasten in de primaire begroting 2026 zijn € 680.000 hoger dan in de bestuursrapportage 2025. In de bestuursrapportage zijn de CDOKE-gelden (tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid) 29

•

•

verdeeld over diverse activiteiten binnen de speerpunten in het programma. In 2026 zijn deze middelen, die van het Rijk ontvangen worden, nog niet verdeeld. Activiteit 040.060.040: De baten in de primitieve begroting 2026 zijn € 468.000 hoger dan in de bestuursrapportage 2025. Dit verschil wordt veroorzaakt doordat in 2026 € 1.000.000 is opgenomen voor het project Isolatie Subsidie Achterhoek, als onderdeel van de spreiding van het totaal beschikbare budget van € 7 miljoen over zeven jaar. Activiteit 040.710.010: De onttrekking in 2025 (Na bestuursrapportage) hebben betrekking op het doorschuiven van de projecten. Dit doorschuiven vindt plaats via de reserve bestuurslijke claims.

Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit

Realisatie 2024

2025 (primitief)

2025 (Na bestuursrapportage)

2026 (primitief)

2027 (primitief)

2028 (primitief)

2029 (primitief)

Lasten 040.010.040 A. Pilots en innovatie

-22

0

-600

0

0

0

0

040.010.050 A. Extra uitvoeringsmiddelen ETD

-74

-820

-820

-1.500

0

0

0

040.010.060 A. Bewustwording en Promotie

-42

0

0

0

0

0

0

040.010.070 A. Datagedreven werken

0

0

0

0

0

0

0

040.030.020 G. Verduurzaming eigen vastgoed

-17

0

-14

0

0

0

0

040.040.040 D. Subsidiëren maatschappelijke initiatieven

0

0

-100

0

0

0

0

040.050.010 F. Regionale samenwerking Achterhoek

-10

0

0

0

0

0

0

040.060.020 B. Informeren Wonen

-175

0

0

0

0

0

0

040.060.030 B. Adviseren Wonen (KVH)

-191

-105

-109

-105

-105

-105

-105

040.060.040 B. Subsidiëren Wonen

-340

0

-977

-1.000

0

0

0

040.070.010 E. vaststellen RODE

-11

0

0

0

0

0

0

040.500.010 Loonkosten

-315

-235

-235

-404

-404

-404

-404

-7

-7

-7

-7

-7

-7

-7

-1.204

-1.167

-2.863

-3.016

-516

-516

-516

040.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten

30

Baten 040.010.040 A. Pilots en innovatie

0

0

600

0

0

0

0

040.010.050 A. Extra uitvoeringsmiddelen ETD

0

820

820

1.500

0

0

0

040.040.040 D. Subsidiëren maatschappelijke initiatieven

0

0

0

0

0

0

0

040.060.020 B. Informeren Wonen

22

0

0

0

0

0

0

040.060.030 B. Adviseren Wonen (KVH)

582

0

0

100

100

100

100

040.060.040 B. Subsidiëren Wonen

263

0

532

1.000

0

0

0

040.070.010 E. vaststellen RODE

17

0

0

0

0

0

0

Totaal Baten

884

820

1.952

2.600

100

100

100

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-320

-347

-911

-416

-416

-416

-416

040.710.010 Reserves

76

0

564

0

0

0

0

Totaal Onttrekkingen

76

0

564

0

0

0

0

040.710.010 Reserves

-48

0

0

0

0

0

0

Totaal Stortingen

-48

0

0

0

0

0

0

Onttrekkingen

Stortingen

Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat

29

0

564

0

0

0

0

-291

-347

-347

-416

-416

-416

-416

Beleidskaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • •

EUP 2023-2030 Akkoord van Groenlo 3.0 RES Achterhoek 1.0 RODE beleidskader Motie M19-08 eigen gemeentelijk initiatief grootschalige opwek energie Plan van aanpak uitvoering motie M19-08

31

EEN TOEKOMSTBESTENDIG SOCIAAL DOMEIN Wat speelt er? We willen dat onze inwoners zo lang mogelijk, zo vitaal mogelijk en zo actief mogelijk kunnen meedoen en zelf de regie voeren. We willen dat onze jongeren veilig en ‘zo thuis mogelijk’ kunnen opgroeien en zich kunnen ontwikkelen tot zelfstandige volwassenen. We gaan voor de effectiefst mogelijke hulp en ondersteuning en voor zo min mogelijk kosten. Dit doen we vanuit een doorontwikkeling naar inclusief beleid. Kortom, het beleid is gericht op het versterken van de sociale basis, voorliggende voorzieningen en welzijn en preventie. We werken vanuit ons lokale beleid voor nieuwkomers regionaal samen en hebben ook in de samenwerking met het COA oog voor de opvang van asielzoekers en minderjarige vluchtelingen. Binnen dit programma werken we aan een verbeterplan voor inburgering en het verminderen van de achterstand m.b.t. de huisvesting van statushouders. Net als in 2025 gaan we in 2026 verder met de Sturingsagenda Sociaal Domein. Hierin staan 17 maatregelen opgenomen die allemaal bijdragen aan het zo beheersbaar mogelijk houden van de kosten in het sociaal domein en sterk inzetten op preventie. Hierin zitten bijv.

actieve casusregie van Voormekaar, hulpmiddelenpool Wmo-hulpmiddelen, herstelgerichte ondersteuning, versterken van de welzijnstaken, de doorontwikkeling van de Dorpskamer, POH's (praktijkondersteuners bij huisartsen) en samenwerking met onderwijs. We hebben aan de Sturingsagenda een halfjaarlijkse monitor en rapportage gekoppeld. Vanaf 1-1-2026 implementeren we de nieuwe inkoop Jeugdhulp en Wmo Wonen en Wmo begeleiding. Per 2026 werken we met een p x q-systematiek in plaats van met plekprijzen in de regionale inkoop. We zetten in op efficiënte inzet van de jeugdhulp en Wmo, o.a. via onze toegang, het contractmanagement en een versterkte functie toezicht.

Speerpunt Gelijke kansen en toegankelijkheid. (050.010) Wat willen we bereiken? We ondersteunen inwoners die dit nodig hebben vanuit een inclusieve samenleving. We gebruiken actief ervaringsdeskundigheid van inwoners. We willen dat nieuwkomers, zowel mensen die inburgeren als vluchtelingen, zo goed mogelijk ondersteund worden in onze gemeente.

Wat gaan we daarvoor doen? Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering. (050.010.020) We zorgen voor een goede uitvoering van de Wet inburgering 2021. Onze werkwijze bestaat uit een professionele en een vrijwillige pijler, die er samen voor zorgen dat de inburgeraar zich welkom voelt in onze gemeente. De professionele pijler bestaat uit huisvesting (ProWonen), voorzien van inkomen en begeleiding naar (vrijwilligers)werk (Fijnder), maatschappelijke begeleiding (Interbeek Support) en inburgeringsonderwijs (diverse aanbieders, o.a. Graafschapcollege). We leveren daarbinnen de z-route (zelfredzaamheidsroute), de b1-route (taal op b1 niveau) en de onderwijsroute. Wij houden regie op de kwaliteit van het aanbod en we werken aan een verbeterplan voor de inburgering met Fijnder en Interbeek. We hebben ook oog voor de groep die het niet lukt om alle stappen uit het inburgeringstraject te doorlopen, de zogenaamde ondertussengroep. Ook bieden we ondersteuningstrajecten JeugdGGZ aan.

32

We dragen zorg voor vluchtelingen uit de regio. Oekraïense ontheemden: De gemeente faciliteert en begeleidt de opvang van Oekraïense ontheemden, verdeeld over acht opvanglocaties. Op dit moment hebben wij 298 opvangplekken gerealiseerd voor ontheemden uit Oekraïne. De opgave is met ingang van juli 2025 opgehoogd naar 303. Er wordt nog gezocht naar een extra opvanglocatie. We hebben minder middelen hiervoor: de rijksbijdrage is per 2025 gedaald van 61 naar 44 euro per ontheemde per etmaal. Vanaf 1 januari 2025 innen we een eigen bijdrage bij meerderjarige ontheemden die inkomsten hebben. Hier gaan we in 2026 mee door. Er wordt ingezet op arbeidstoeleiding voor Oekraïners via Fijnder. Nieuwkomers: We werken vanuit ons lokale beleid voor nieuwkomers regionaal samen en hebben ook in de samenwerking met het COA voor de opvang van asielzoekers en AMV-ers oog voor integraliteit. In Rekken vangen wij 44 alleenstaande minderjarige asielzoekers op. Wij hebben vanuit de Spreidingswet de verplichting om 180 asielplekken te realiseren. We hebben 26 statushouders gehuisvest (peildatum 1 juli). Tot 31 december 2025 moeten we nog 72 statushouders huisvesten. We proberen met kamergewijze verhuur en flexwoningen de taakstelling te volbrengen, maar het blijft een uitdaging. We ondersteunen nieuwkomers binnen een brede sociale basis.

(050.010.010) Hiervoor hebben we een maatjesproject en diverse maatschappelijke initiatieven, waaronder zwem- en fietslessen en taalmaatjes. Daarnaast betrekken we nieuwkomers naar eigen behoefte zoveel mogelijk bij het verenigingsleven dankzij de inzet van combinatiefunctionarissen (beweegmakelaars en cultuurcoaches). Een mooi voorbeeld hiervan is de samenwerking met Reurpop in het project Freewilligers. Het project Talent in Actie voorziet in een maatschappelijke en creatieve invulling van de praktijkgerichte uren in de inburgeringsroutes. Wij richten ons op toegankelijkheid, kansengelijkheid en inclusie. (050.010.030) Wij zetten via Kansrijke Start in op acties die zijn gericht op het terugdringen van gezondheidsverschillen in de eerste 1000 dagen van het leven van een kind. We hebben een update uitgevoerd van de Lokale Inclusie Agenda voor 2026. We zorgen ervoor dat onze acties bijdragen aan meer inclusie in de hele gemeente. In 2026 wordt invulling gegeven aan de werkagenda VN verdrag handicap 2025-2030. We geven cliëntondersteuning een nieuwe vorm door te werken met een nieuwe aanbieder, Zorgbelang. Mensen met een beperking krijgen begeleiding die levensbreed, lokaal en laagdrempelig is. We pakken binnen de regio Achterhoek gezamenlijk beperkte basisvaardigheden (taal, rekenen en digitale vaardigheden) aan. Hierin willen we meer werken met ervaringsdeskundigen.

Speerpunt Een sterke sociale basis gericht op preventie en gezondheid. (050.020) Wat willen we bereiken? We willen meer aandacht besteden aan preventie. We kiezen meer voor preventief aanbod, welzijn en collectief aanbod. Daarbij versterken we de sociale basis o.a. om te voorkomen van zwaardere inzet van zorg. Het Denkkader sociale basis vormt het uitgangspunt hierbij. In de Sturingsagenda zijn 17 maatregelen vastgesteld die bijdragen aan de inzet van meer preventie en minder zorg. In 2026 voeren we dit verder uit en rapporteren we hierover. In de Sturingsagenda zijn een groot aantal preventie maatregelen opgenomen op het gebied van jeugd en volwassenen.

33

Wat gaan we daarvoor doen? We ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers. (050.020.010) Wij ondersteunen mantelzorgers zodat zij op een bij hen passende manier kunnen zorgen en in staat zijn deze zorg te combineren met andere activiteiten zoals werk, studie en de zorg voor een gezin. Dit doen we door het voeren van een samenhangend mantelzorgbeleid en het bieden van ondersteuningsmogelijkheden die aansluiten bij wensen en behoeften. Onze focus ligt op bewustwording in de samenleving, tijdige inzet van effectieve ondersteuning, zoals de mantelzorgcoach en respijtzorg. Wij werken aan een vrijwilligersbeleid waarin vastgelegd wordt hoe we vrijwilligersorganisaties in onze gemeente ondersteunen en faciliteren. We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze jeugd. (050.020.020) Het Preventie Platform Jeugd (PPJ) wordt verder doorontwikkeld. In 2025 is een nieuwe organisatiestructuur ingevoerd en is een coördinator aangesteld. De focus ligt op het versterken van het lokale aanbod in samenwerking met onderwijsinstellingen en kinderopvangorganisaties. Het jongerenwerk wordt herijkt en uitgevoerd op de plekken waar jongeren zich bevinden. Momenteel is het jongerenwerk succesvol ingebed op drie middelbare scholen, waarmee een sterke verbinding wordt gelegd tussen school, thuissituatie en vrijetijdsbesteding. Daarnaast is recent een vierde jongerenwerker aangesteld.

Met de Praktijkondersteuner Jeugd in de huisartspraktijk (POH Jeugd) zorgen we voor laagdrempelige ondersteuning voor jongeren die zich met psychische klachten bij de huisarts melden. We hebben op dit moment 3 POH’s te werk in vier praktijken. We werken toe naar een POH in elke huisartsenpraktijk. Voorbeelden van andere preventieve inzet zijn: praktische opvoedondersteuning via thuisbegeleiders van Yunio, vrijwilligers van Humanitas voor het (herstellen van) contact tussen kinderen en ouders na een scheiding, gezonde leefstijl-bevordering door middel van de Gezonde School-menukaart. De interventies van de GGD NOG, die worden ingezet op basis van de inwonersbijdrage worden in 2026 geëvalueerd. Vanwege het vervallen van de uitvoering van BOA-taken binnen het regionale samenwerking rondom Leerplicht met ingang van 2026 gaan we dit lokaal organiseren. We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners. (050.020.030) Door middel van het GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) werken we toe naar een gezonde leefomgeving met een sterk sociaal netwerk met als doel om de gezondheid en het welbevinden van de inwoners te verbeteren. In de regio werken we samen aan de totstandkoming van het IZA (Integraal Zorg Akkoord) met gemeenten, zorgverzekeraars en zorginstellingen. Hierin werken we o.a. aan plannen voor (mentale) gezondheid en veerkrachtig ouder worden.

IZA en GALA worden in 2026 voortgezet door het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA). Wij streven ernaar om zorg en ondersteuning zoveel mogelijk in de eigen leefomgeving van de inwoner te organiseren, bijv. locaties die een sociaal-culturele functie hebben en die bijdragen aan de sociale cohesie, zoals de dorpskamers. We werken aan de doorontwikkeling van de dorpskamerfunctie binnen de gemeente. Hierin werken we samen met vrijwilligersinitiatieven en bijv. de eerstelijns zorg (fysiotherapeuten, huisartsen, maatschappelijk werk en wijkverpleegkundigen). De wet integrale suïcidepreventie is per 1-1-2026 van kracht. We ontwikkelen beleid om suïcides en suïcidepogingen te voorkomen. In 2025 hebben we het onderzoek naar de welzijnstaken afgerond en hebben we besloten om deze binnen het gemeentelijke team welzijn en preventie v.a. eind 2025 en in 2026 verder te versterken. Daarnaast herijken we het preventiebeleid in 2026 binnen de Sturingsagenda 2026.

34

Speerpunt Uitvoering van de Wmo. (050.030) Wat willen we bereiken? We zetten de aanpak voort waarin de samenleving, onze partners, het eigen netwerk van inwoners een gezamenlijke rol en gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben. Daarmee blijven we ons richten op onze integrale toegang (Voormekaar en Fijnder). We redeneren vanuit de hulpvraag en niet vanuit het aanbod middels de omgekeerde verordening.

Wat gaan we daarvoor doen? We ontwikkelen met ZOOV een nieuw concept voor vraagafhankelijk vervoer. (050.030.020) De provincie Gelderland ontwikkelt plannen die invloed hebben op de basisbereikbaarheid van de Achterhoek. Het nieuwe vervoerconcept moet ervoor zorgen dat vervoer beschikbaar blijft voor iedereen die het nodig heeft. We onderzoeken welke maatregelen het beste aansluiten bij onze visie, zoals het stimuleren van het gebruik van openbaar vervoer en vrijwilligersvervoer, tarieven meer kostendekkend maken en de keuze van vervoer meer afstemmen op de mogelijkheden van de reiziger. We verbinden waar nodig zorg, wonen en veiligheid voor passende ondersteuning van inwoners. (050.030.030) We werken aan de verdere decentralisatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Hierbij komt de verantwoordelijkheid voor deze inwoners bij ons als gemeente te liggen. Uitgangspunt bij deze transformatieopgave is dat mensen veel meer (zelfstandig) wonen in een wijk of kern en veel minder in een instelling voor beschermd wonen. We maken dit mogelijk door onze voorzieningen in de sociale basis door te ontwikkelen en aandacht te hebben voor geschikte woningen. In voorbereiding op de verdere decentralisatie voeren we de toegang tot beschermd wonen zelf uit. Vanaf 1 januari 2026 implementeren we de nieuwe inkoop Wmo Wonen.

Tot slot werken we in regionaal verband aan een visie op toekomstbestendige huisvesting van de maatschappelijke opvang, waarbij ‘Eerst een Thuis’ het uitgangspunt is. Wij bieden onze inwoners maatschappelijke ondersteuning indien zij niet op eigen kracht en/of met hulp van hun omgeving voldoende zelfredzaam zijn of kunnen participeren in de samenleving. (050.030.010) Om de zelfredzaamheid te stimuleren vanuit de inzet op preventie, gaan we ons richten op andere manieren van ondersteunen van onze inwoners. Wij bieden daarvoor eerst herstelgerichte ondersteuning, waarbij het doel is om inwoners te helpen zo zelfstandig mogelijk te leven, op een manier die bij henzelf past. Waar mogelijk bieden we dit als oplossing in plaats van huishoudelijke ondersteuning, vervoersvoorzieningen en woonvoorzieningen. Met ProWonen hebben we een samenwerkingsovereenkomst om de uitgaven voor woningaanpassingen zo laag mogelijk te houden. We streven daarin o.a. naar een duurzamere inzet van reeds aangepaste woningen en de mogelijkheden van een verhuisurgentie als iemand ongeschikt woont. Daarnaast gaan we tussenvormen in wonen onderzoeken en voeren we het beleid omtrent pre-mantelzorgwoningen uit. De huidige overeenkomst hulpmiddelen loopt af op 30 april 2026. Regionaal wordt in 2025 en 2026 een nieuwe inkoop hulpmiddelen voorbereid en daarna geïmplementeerd.

In 2026 implementeren we de nieuwe inkoop Wmo. Hierin zitten de regionaal ingekochte Zorg in Natura, o.a. Wmo begeleiding. We volgen de landelijke voorgenomen invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage.

35

Speerpunt Uitvoering van de Jeugdwet. (050.040) Wat willen we bereiken? We blijven werken aan de drie doelstellingen die betrekking hebben op de jeugdhulp (zoals vastgesteld door de gemeenteraad in december 2021): zoveel mogelijk jongeren met jeugdhulp wonen ‘zo thuis mogelijk’, alle jongeren met jeugdhulp (inclusief jeugdbescherming) krijgen de juiste zorg op de juiste plek en alle jongeren vanaf 16 jaar met jeugdhulp hebben perspectief op werk, onderwijs en/of (eigen) woonruimte.

Wat gaan we daarvoor doen? Wij bieden onze jonge inwoners en hun ouders/verzorgers jeugdhulp. (050.040.010) Landelijk, regionaal en lokaal wordt er gewerkt aan de uitwerking en implementatie van de landelijke Hervormingsagenda. Deze agenda heeft als doel knelpunten in de jeugdzorg structureel aan te pakken en is gericht op beschikbaarheid, organisatie en houdbaarheid van de jeugdzorg. De Hervormingsagenda Jeugd bevat een omvangrijk pakket afspraken o.a. de implementatie van lokale teams waarin zo veel als mogelijk lichte hulp voor jeugdigen en gezinnen lokaal is geregeld. We werken deze uit i.s.m. Voormekaar (sterke lokale teams). We zetten een projectleider in om dit lokaal vorm te geven. De gemeente Berkelland werkt in Gelders verband aan het verbeteren van de beschikbaarheid en bereikbaarheid van hoog specialistische jeugdhulp (ook wel 'essentiële functies' genoemd). Deze samenwerking met gemeenten, zorgaanbieders, ervaringsdeskundigen, onderwijs en verwijzers heeft als doel om op de zorg van deze weinig voorkomende specialistische functies te transformeren. In 2026 implementeren we de nieuwe inkoop Jeugdhulp. Hierin zitten de regionaal ingekochte Zorg in Natura, o.a. ambulante jeugdhulp, gezins- en woonvormen voor jeugd en verblijf jeugd. Leerlingenvervoer en vraagafhankelijk jeugdvervoer zijn beschikbaar binnen onze gemeente.

(050.040.030) De komende jaren staan we voor de uitdaging om leerlingenvervoer beschikbaar en betrouwbaar te houden, ondanks toenemende logistieke complexiteit en een gebrek aan chauffeurs. Het beheersen van stijgende kosten, zonder in te boeten op veiligheid en comfort, is cruciaal. Deze uitdagingen vragen om een integrale aanpak en samenwerking tussen scholen, ouders en vervoerders om toekomstbestendige en efficiënte oplossingen te realiseren. Wij verbeteren de samenwerking tussen ouders, school, politie en hulpverleners voor het veilig en ‘zo thuis mogelijk’ opgroeien van onze jeugd. (050.040.020) We zetten het Regieoverleg Jongeren Berkelland voort met politie, boa’s, onderwijs, leerplicht, Voormekaar, jongerenwerk en zorg.

Speerpunt Een robuuste uitvoering en toegang. (050.500) Wat willen we bereiken? Onze Voormekaar Teams zijn de kern van de uitvoering van de Wmo en Jeugdwet. We vertrouwen op de bestendiging van de huidige aanpak en onze leidende principes over de eigen verantwoordelijkheid van inwoners enerzijds en formele zorg anderzijds. Uitgangspunt is en blijft: laagdrempelig, toegankelijk en klantvriendelijk. We zijn aanwezig binnen het onderwijs, huisartsen en in de kernen (inloop).

36

Wat gaan we daarvoor doen? Voormekaar staat voor een robuuste toegang waarin de dienstverlening aansluit bij nieuwe ontwikkelingen. We zijn de toegangspoort voor vragen op het gebied van werk en inkomen en werken hierin nauw samen met Fijnder. We signaleren schulden in een vroeg stadium en bieden ondersteuning om erger te voorkomen. Als accenten voor de komende periode zien we het meer zelf uitvoeren van lichte hulpverlening, de versterking van de actieve casusregie (wanneer de situatie complex is en het gezin (tijdelijk) niet in staat is om de regie te houden over de hulpverlening) en een stevige inzet door de sociale basis (preventie), bijvoorbeeld door verwijzing naar de dorpskamer of de inzet van welzijnswerk of jongerenwerk. Wij versterken onze regionale samenwerking en zoeken verbanden wanneer dit onze effectiviteit verbetert. In de Achterhoek werken we nauw samen op het gebied van Wmo, Jeugd en Gezondheid. De regionale samenwerking behelst de inkoop, contractmanagement en toezicht. Samen met de andere Achterhoekse gemeenten zijn we een stevige gesprekspartner voor zorgaanbieders en andere samenwerkingsrelaties. In 2026 werken we regionaal via een robuustere governance en is deze juridisch geborgd. Landelijke wetgeving legt regio's namelijk op om een geformaliseerde samenwerking vorm te geven. We hebben oog voor de tevredenheid van onze inwoners.

We nemen een (continu) cliëntervaringsonderzoek af bij onze inwoners. We doen dit voor Jeugd en Wmo door het versturen van vragenlijsten over hoe de toegang tot Voormekaar wordt ervaren en over de kwaliteit en effecten van de hulp. De opbrengsten van deze onderzoeken gebruiken we bij beleidsontwikkeling en verbetering van beleid.

Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2025 (na bestuursrapportage) en 2026 • Activiteit 050.010.050: In 2025 zijn er baten en lasten met betrekking tot de specifieke uitkeringen voor de opvang van Oekraïners begroot. De baten en lasten voor 2026 zijn nog niet bekend. • Activiteit 050.020.030: In 2025 zijn er eenmalig baten en lasten begroot voor de subsidie van € 125.000 van ZonMW ten behoeve van het project Gewoon Doen. ZonMw staat voor ZorgOnderzoek Nederland - Medische Wetenschappen. Het is een Nederlandse organisatie die zich bezighoudt met het programmeren en financieren van onderzoek en vernieuwing op het gebied van gezondheid, zorg en welzijn. Voor de specifieke uitkering (SPUK) GALA is in 2025 totaal € 530.000 aan baten en lasten begroot. De baten en lasten voor 2026 zijn nog niet bekend. • Activiteit 050.030.010: Bij de perspectiefnota 2026 is een lastendaling opgenomen op de totale volumeontwikkeling Wmo van € 1.980.000. Vanaf 2026 wordt de manier van berekenen aangepast, omdat we overstappen op een nieuw inkoopsysteem: PxQ. Daardoor verandert ook hoe we het volume berekenen. Daarnaast zijn de bestaande taakstelling binnen de Wmo (€ 888.000) en de risicostelpost Wmo (€ 300.000) afgeraamd. Ook vindt er indexering plaats van € 29.000.

• Activiteit 050.040.010: Bij de perspectiefnota 2026 is een lastenstijging opgenomen op de totale volumeontwikkeling Jeugd van € 1.518.000. De volumeontwikkeling is op een andere manier berekend door de overgang van het inkoopregime naar PxQ in 2026. Daarnaast is er een aanvullende indexering van € 221.000 op integrale ambulante jeugdhulp toegevoegd. 37

• •

Activiteit 050.500.020 In 2025 is voor de tijdelijke uitbreiding van formatie ten behoeve van de implementatie van de nieuwe regionale inkoop een bedrag van € 390.000 opgenomen vanuit de reserve bestuurlijke claims. Activiteit 050.710.010: De onttrekking in 2025 (Na bestuursrapportage) hebben betrekking op het doorschuiven van de projecten. Dit doorschuiven vindt plaats via de reserve bestuurslijke claims.

Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit

Realisatie 2024

2025 (primitief)

2025 (Na bestuursrapportage)

2026 (primitief)

2027 (primitief)

2028 (primitief)

2029 (primitief)

Lasten 050.010.010 Flankerend beleid nieuwkomers

-41

-116

-59

-116

-116

-116

-116

050.010.020 Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering

-1.273

-974

-1.112

-976

-976

-976

-976

050.010.030 Toegankelijkheid, kansengelijkheid en inclusie

-483

-488

-441

-490

-490

-490

-490

-5.030

-568

-6.328

-18

-18

-18

-18

050.020.010 We ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers

-47

-123

-59

-134

-134

-134

-134

050.020.020 We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze jeugd

-1.959

-1.921

-2.312

-2.201

-2.221

-2.221

-2.221

050.020.030 We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners

-1.401

-1.194

-1.765

-1.132

-1.132

-852

-852

050.030.010 We bieden onze inwoners maatschappelijke ondersteuning

-13.058

-13.473

-14.034

-13.142

-13.142

-13.142

-13.142

050.030.020 We ontwikkelen met ZOOV een nieuw concept voor vraagafhankelijk vervoer

-1.021

-982

-1.021

-982

-982

-982

-982

050.030.030 We verbinden waar nodig zorg en veiligheid voor passende ondersteuning van inwoners

-39

-146

-43

-43

-43

-43

-43

-17.017

-13.846

-14.561

-15.747

-15.747

-15.747

-15.747

050.010.050 Opvang vluchtelingen Oekraine

050.040.010 We bieden onze jonge inwoners en hun ouders/verzorgers jeugdhulp

38

050.040.020 We verbeteren de samenwerking tussen ouders, school, politie en hulpverleners

-114

-47

-64

-64

-64

-64

-64

050.040.030 Leerlingenvervoer en vraagafhankelijk jeugdvervoer zijn beschikbaar binnen onze gemeente

-983

-1.147

-995

-1.147

-1.147

-1.147

-1.147

-5.740

-6.155

-6.320

-6.196

-6.196

-6.196

-6.196

050.500.020 We versterken onze region. samenwerking en zoeken verbanden wanneer dit onze effectiviteit verbetert

-348

-361

-820

-415

-372

-372

-372

050.500.030 We hebben oog voor de tevredenheid van onze inwoners

-63

-15

-25

-15

-15

-15

-15

-48.618

-41.557

-49.960

-42.818

-42.794

-42.514

-42.514

050.010.020 Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering

787

601

612

601

601

601

601

050.010.030 Toegankelijkheid, kansengelijkheid en inclusie

419

333

333

333

333

333

334

050.010.050 Opvang vluchtelingen Oekraine

6.487

68

5.022

68

68

68

68

050.020.020 We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze jeugd

111

0

213

0

0

0

0

050.020.030 We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners

737

0

655

0

0

0

0

050.030.010 We bieden onze inwoners maatschappelijke ondersteuning

1.079

500

500

500

1.400

1.400

1.400

050.030.020 We ontwikkelen met ZOOV een nieuw concept voor vraagafhankelijk vervoer

133

74

93

74

74

74

74

050.500.010 Loonkosten

Totaal Lasten Baten

39

050.500.020 We versterken onze region. samenwerking en zoeken verbanden wanneer dit onze effectiviteit verbetert Totaal Baten

40

0

0

0

0

0

0

9.792

1.575

7.428

1.575

2.475

2.475

2.476

-38.826

-39.982

-42.532

-41.243

-40.320

-40.039

-40.039

050.710.010 Reserves

308

748

2.093

43

0

0

0

Totaal Onttrekkingen

308

748

2.093

43

0

0

0

050.710.010 Reserves

-118

0

0

0

0

0

0

Totaal Stortingen

-118

0

0

0

0

0

0

Gerealiseerd saldo van baten en lasten Onttrekkingen

Stortingen

Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat

190

748

2.093

43

0

0

0

-38.637

-39.234

-40.439

-41.200

-40.320

-40.039

-40.039

Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • •

Koersdocument Doorontwikkeling Voormekaar Regiovisie Opvang en Bescherming in de Achterhoek Beleidskader Samen Denken Samen Doen Beleidskader preventie 2021-2025

40

SPORT EN CULTUUR BEWEGEN JE! Wat speelt er? •

• • •

•

• • •

In 2025 is het bestuur van stichting sportaccommodatie 't Timpke in Borculo gestopt. De gemeente sprong financieel bij om een interim-bestuurder de (financiële) bedrijfsvoering binnen 't Timpke weer op orde te laten brengen. Op 15 april 2025 heeft de gemeenteraad besloten om de sporthal van 't Timpke uit te breiden met twee zaaldelen. Op 2 april 2025 besloot de gemeenteraad om het project sporthal Ruurlo stop te zetten en een andere locatie voor een nieuwe sporthal aan te wijzen bij de voetbalvereniging. Dit project is inmiddels opgestart. De besturen van de binnensportaccommodaties en zwembaden in Berkelland, zijn een initiatief gestart om nauwer samen te werken, mogelijk leidt dit tot één soort beheer van sportaccommodaties. Op 21 november 2023 heeft de gemeenteraad de sport- en beweegvisie 2033, inclusief uitvoeringskader sportvastgoed, vastgesteld. De visie kreeg een vervolg met een scenario-onderzoek naar het binnenzwemlandschap, het definiëren van de sociale basis (binnen het programma 'een toekomstbestendig sociaal domein') en een herijking van de subsidies rondom sport en cultuur. Op 1 april 2025 besloot de gemeenteraad te investeren in een nieuwe locatie voor de bibliotheek in Borculo aan de Voorstad 5. Hiervoor ontving de gemeente een specifieke uitkering van het Rijk. Vanaf 2026 geldt de wettelijke zorgplicht voor gemeenten op het vlak van openbare bibliotheken.

In maart 2024 is de Achterhoek door het Rijk erkend als cultuurregio. In 2025 kreeg dit een vervolg in een nieuw regionaal cultuurakkoord. De nieuwe Mediawet gaat op 1 januari 2028 in. Dat betekent dat de lokale omroep overgaat naar een streekomroep. Vanaf 2028 wordt de omroep niet meer lokaal gefinancierd, maar door het Rijk. We geven in 2026 uitvoering aan de cultuur- en erfgoedvisie ‘Cultuur & Erfgoed: de smeerolie van Berkelland’ (vastgesteld in 2021), met het geactualiseerde uitvoeringsprogramma ‘Verder met Cultuur en Erfgoed' (vastgesteld 7 november 2023); de museumvisie 2024 - 2030 (vastgesteld 6 december 2023) en de visie op religieus erfgoed (vastgesteld 30 januari 2024).

Speerpunt Sport en Cultuur dragen bij aan een sterke sociale basis. (060.010) Wat willen we bereiken? We willen dat wat wij doen, bijdraagt aan een levendig sport- en cultuurlandschap en daarmee een sterke sociale basis. Dat kunnen wij bereiken door partners en partijen bewust te maken van hun rol en bijdrage aan deze sociale basis en door hen in de gelegenheid te stellen die rol ook te pakken. We helpen deze partijen bij, bijvoorbeeld door mee te denken, subsidie te verstrekken of partijen bij elkaar te brengen.

Wat gaan we daarvoor doen? Buitenkunst, Vormgeving en Architectuur in de openbare ruimte. •

We onderhouden kunst in de openbare ruimte. Onderhoud van gemeentelijke kunst in de openbare ruimte nemen we mee in het algemeen onderhoud van de openbare ruimte en is gedekt vanuit het programma ‘Onze aantrekkelijke leefomgeving’.

41

Cultureel erfgoed. (060.010.040) •

• • •

We subsidiëren het behoud van monumenten. Dit omvat bijvoorbeeld subsidie voor het onderhoud van molens of buitenschilderwerk aan gemeentelijke monumenten. De provincie Gelderland kondigt al sinds de start van de provinciale coalitie in 2023 aan dat ze stopt met de provinciale cofinanciering. Tot nu toe wordt deze cofinanciering steeds met een jaar verlengd. Deze kunnen we dus niet structureel ramen. Wanneer nodig, passen we onze subsidieregeling aan. We voeren de museumvisie uit. We subsidiëren Museum de Scheper, het Brandweermuseum en de Lebbenbrugge. We herijken de museum subsidies (onder de activiteit 'Strategie, beleid en innovatie'). We dragen bij aan de gemeenschappelijke regeling Erfgoedcentrum Achterhoek-Liemers (ECAL). Zij voeren daarvoor wettelijke taken uit met betrekking tot archiefbeheer en beheer conform de Archiefwet.

Educatie en participatie. (060.010.030) • • •

Stichting Culturije geeft vorm aan muziek-, kunst- en cultuureducatie in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs. We ondersteunen Culturije. We subsidiëren de HaFaBra-verenigingen in Berkelland. Dit zijn muziekverenigingen die zich richten op harmonie-, fanfare- en brassbandmuziek. We ondersteunen het Jeugdfonds Sport en Cultuur (deze post is opgenomen onder de activiteit 'Heel Berkelland beweegt').

Evenementen. • •

We subsidiëren evenementen en kleinschalige activiteiten die gericht zijn op het vergroten van de leefbaarheid in een plaats of buurtschap. In 2025 ontwikkelden we een visie op evenementen, de bestuurlijke procedure loopt ten tijde van het schrijven van deze begroting. In 2026 en verder geven we uitvoering aan de visie.

Heel Berkelland beweegt. (060.010.020) •

•

• • •

Achterhoek in Beweging is het regionale samenwerkingsverband tussen gemeenten waarmee we sport en bewegen centraal stellen. Themagericht werken we samen onder het mom van: ‘Regionaal aanjagen, lokaal uitvoeren!’. We ondersteunen Achterhoek in Beweging met een jaarlijkse bijdrage. We subsidiëren sportverenigingen aan de hand van het aantal jeugdleden en we compenseren de onroerende zaakbelasting (OZB) van verenigingen (deze laatste is opgenomen onder het speerpunt Toekomstbestendige accommodaties). We herijken deze subsidies (zie activiteit Strategie, beleid en Innovatie). We subsidiëren de Sport Federatie Berkelland (SFB) en verkennen samen of, en zo ja hoe, de platformfunctie van SFB en sportvastgoed nauwer samen kan gaan. Mogelijk kan dit leiden tot een sportbedrijf of andere vorm van centralisatie. We ondersteunen de uitvoering van het lokaal sportakkoord. Dit akkoord is in 2024 herijkt. We hebben een samenwerking met het Jeugdfonds Sport en Cultuur en steunen hen met een bijdrage.

Podia, muziekcultuur en amateurkunst. •

We subsidiëren verenigingen en het muziekonderwijs, dit wordt gedekt uit de activiteit Educatie en participatie.

42

Strategie, Beleid en Innovatie. (060.010.010) • •

• •

•

We voeren de sport- en beweegvisie uit. Volgend op de sport- en beweegvisie, het uitvoeringsprogramma bij de cultuur- en erfgoedvisie en het onderzoek door de Algemene Rekenkamer naar de doelmatigheid van onze subsidies, wordt de subsidieregeling kunst, cultuur, sport en welzijn herijkt. Dit heeft gevolgen voor alle subsidies die vallen onder verschillende activiteiten. We voeren de uitvoeringsagenda van de cultuur- en erfgoedvisie uit. In maart 2024 is de Achterhoek door het Rijk erkend als cultuurregio. Basis voor deze erkenning ligt in de jarenlange samenwerking in de Achterhoek op het gebied van cultuur en erfgoed. In 2025 is het Achterhoeks cultuur akkoord tot stand gekomen, als opvolger van het cultuur- en erfgoedpact (CEPA). We ondersteunen incidenteel initiatieven uit de samenleving waar nodig en waar het bijdraagt aan onze doelen op sport, bewegen, cultuur en/of erfgoed.

Taal en media. (060.010.050) • • • •

We subsidiëren de kernfuncties van de bibliotheek. De bijdrage wordt geïndexeerd. Vanaf 2026 heeft de gemeente een wettelijke zorgplicht voor de bibliotheek. De bekostiging voor de zorgplicht van € 129.602 ontvangen we van het Rijk en we bestemmen deze gelden voor de Bibliotheek Oost Achterhoek. We subsidiëren de Dorpsböke in alle kleine kernen met een kleine financiële bijdrage. Naar aanleiding van een evaluatie herijken we mogelijk deze subsidie. We subsidiëren een lokale omroep structureel tot 2028 als het Rijk de financiering van de regionale omroepen overneemt. Op 26 april 2026 loopt de zendmachtiging van Stichting Berkelland Lokaal af. Het commissariaat van de media zal voor deze datum een aanwijzingsprocedure doorlopen. Binnen deze procedure vragen we de gemeenteraad om advies.

We zetten combinatiefunctionarissen in (brede impuls) die verbindingen leggen tussen sport, cultuur en welzijn. (060.010.100) • •

We zetten combinatiefunctionarissen in (Brede Regeling Combinatiefunctionarissen) die verbindingen leggen tussen sport, cultuur en welzijn. De periode is gestart op 1 juli 2022 en loopt tot 1 juli 2026. We maken een tijdelijke regeling zodat een nieuwe aanbesteding in een volgende raadsperiode valt.

Speerpunt Toekomstbestendige accommodaties. (060.020) Wat willen we bereiken? We willen dat maatschappelijke accommodaties toekomstbestendig worden. Daarvoor zijn activiteiten nodig die bedrijfsvoering verbeteren en zichtbaarheid van accommodaties vergroten. Deze activiteiten zijn genoemd onder het speerpunt Sport en cultuur dragen bij aan een sterke sociale basis. De accommodaties zelf, ‘de stenen’, moeten ook toekomstbestendig zijn. Hiervoor hebben we een uitvoeringsagenda voor sportvastgoed, inclusief zwembaden opgesteld. We willen bereiken dat over een periode van 15 jaar ons sportvastgoed en zwembaden toekomstbestendig zijn gemaakt. Dit in lijn met het beoogd gebruik en passend bij het beschikbare budget.

43

Wat gaan we daarvoor doen? Culturele accommodaties. (060.020.010) • • •

We subsidiëren dorpshuizen en kulturhusen. We beheren en onderhouden monumenten in eigendom van de gemeente. Ook zijn we eigenaar van twee musea (Brandweermuseum in Borculo en museum de Scheper in Eibergen). We subsidiëren onroerende zaakbelastingen (OZB) van verenigingen. We herijken deze subsidies (zie activiteit Strategie, beleid en innovatie'.

Sportaccommodaties. (060.020.020) •

• •

•

We ondersteunen het initiatief vanuit de Berkellandse binnensportaccommodatie- en zwembadhouders en de Sport Federatie Berkelland (SFB) in hun streven tot meer samenwerking en mogelijke centralisatie in de platform- en vastgoedfunctie. (Deze activiteit valt financieel onder Strategie, Beleid en Innovatie 060.010.010). We beheren gemeentelijke (binnen)sportaccommodaties: de Pickerhal en gymzaal De Rekstok in Eibergen, de Sonders in Beltrum, de sportzaal Oranjelaan en gymzaal Dumasweg in Neede, gymzaal Noord in Borculo en het Asterloo in Rekken. We verhuren gemeentelijke (binnen)sportaccommodaties: de Pickerhal en gymzaal De Rekstok in Eibergen, de Sonders in Beltrum, de sportzaal Oranjelaan en gymzaal Dumasweg in Neede, gymzaal Noord in Borculo en het Asterloo in Rekken. De Pickerhal wordt op het moment niet optimaal benut. We verkennen de mogelijkheid om de zaaldelen definitief van de Pickerhal vrij te plannen, zodat de beheerkosten afnemen en deze commercieel verhuurd kan worden. We subsidiëren OZB van verenigingen. We herijken deze subsidies (zie activiteit strategie, beleid en innovatie).

Zwembaden. (060.020.030) • • •

We gaan aan de slag met de uitkomsten van het scenario-onderzoek toekomstbestendig binnenzwemlandschap. (Deze activiteit valt financieel onder strategie, beleid en innovatie. (060.010.010). We subsidiëren zwembaden. De subsidie- en exploitatiebijdragen aan de Berkellandse zwembaden worden jaarlijks geïndexeerd. Voor de periode 2024-2026 ondersteunen we 't Timpke met in totaal € 392.000, waarvan € 116.000 in 2025 en 2026, zoals eerder door gemeenteraad is besloten. Omdat er nog geen duidelijkheid is over de toekomst, nemen we structureel € 116.000 op in de meerjarenbegroting.

Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2025 (na bestuursrapportage) en 2026 • Activiteit 060.010.050: De primitieve begroting van 2026 valt €460.000 lager uit dan 2025 na de bestuursrapportage. Het grote verschil komt door de incidentele subsidies wij hebben verstrekt voor de huisvesting van de bibliotheek. Dit betreft een eenmalige extra subsidie, en is daarom alleen in 2025 begroot. • Activiteit 060.710.010: De onttrekking in 2025 (Na bestuursrapportage) hebben betrekking op het doorschuiven van de projecten. Dit doorschuiven vindt plaats via de reserve bestuurslijke claims.

44

Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit

Realisatie 2024

2025 (primitief)

2025 (Na bestuursrapportage)

2026 (primitief)

2027 (primitief)

2028 (primitief)

2029 (primitief)

Lasten 060.010.010 Strategie, beleid en innovatie

-57

-49

-49

-59

-59

16

91

060.010.020 Heel Berkelland beweegt

-268

-240

-277

-243

-243

-243

-243

060.010.030 Educatie en participatie

-394

-405

-420

-420

-420

-420

-420

060.010.040 Cultureel erfgoed

-394

-458

-458

-458

-458

-458

-458

-1.017

-791

-1.440

-980

-949

-919

-919

-110

0

0

0

0

0

0

060.010.070 Transformatiefonds sport

-3

0

0

0

0

0

0

060.010.090 Evenementen

-163

-133

-133

-45

-45

-45

-45

060.010.100 We zetten combinatiefunctionarissen in

-470

-417

-434

-434

-434

-434

-434

060.020.010 Culturele accommodaties

-285

-286

-463

-286

-286

-286

-286

060.020.020 Sportaccommodaties

-783

-657

-799

-657

-657

-657

-657

060.020.030 Zwembaden

-1.761

-1.458

-1.609

-1.495

-1.495

-1.495

-1.495

060.500.010 Loonkosten

-629

-675

-675

-523

-523

-523

-523

060.700.010 Rente en afschrijving

-92

-343

-322

-328

-402

-402

-402

-6.425

-5.911

-7.077

-5.926

-5.970

-5.864

-5.789

060.010.010 Strategie, beleid en innovatie

1

0

0

0

0

0

0

060.010.020 Heel Berkelland beweegt

14

0

34

0

0

0

0

060.010.030 Educatie en participatie

15

0

0

0

0

0

0

060.010.040 Cultureel erfgoed

27

0

0

0

0

0

0

060.010.050 Taal en Media

226

6

226

6

6

6

6

060.010.100 We zetten combinatiefunctionarissen in

291

260

233

260

260

260

260

060.020.010 Culturele accommodaties

41

20

20

21

21

21

21

060.020.020 Sportaccommodaties

216

184

184

191

265

265

265

060.010.050 Taal en Media 060.010.060 Transformatiefonds cultuur

Totaal Lasten Baten

Totaal Baten

831

470

696

478

552

552

552

-5.594

-5.441

-6.381

-5.448

-5.417

-5.312

-5.237

060.710.010 Reserves

342

30

629

30

0

0

0

Totaal Onttrekkingen

342

30

629

30

0

0

0

-69

-9

-241

-19

-19

-19

-19 -19

Gerealiseerd saldo van baten en lasten Onttrekkingen

Stortingen 060.710.010 Reserves Totaal Stortingen

-69

-9

-241

-19

-19

-19

Mutaties reserves

273

21

388

11

-19

-19

-19

-5.321

-5.420

-5.993

-5.437

-5.437

-5.331

-5.256

Gerealiseerd resultaat

45

Beleidskaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • •

Sport- en Beweegvisie Berkelland 2033 Uitvoeringsagenda Sportvastgoed 2033 Cultuur- & Erfgoedvisie 'Cultuur & Erfgoed: de smeerolie van Berkelland Uitvoeringsprogramma Verder met Cultuur en Erfgoed 2023-2026 Museumvisie Berkelland Visie op religieus erfgoed Berkelland

46

WERKEN EN LEREN Een warm welkom voor werk

Wat speelt er? •

•

•

•

•

•

Onze dorpscentra verdienen speciale aandacht om deze ook voor de toekomst aantrekkelijk en levendig te houden. De dorpscentra van Eibergen, Borculo en Neede kregen een nieuwe openbare ruimte en Ruurlo staat aan de vooravond van een vitaliseringsslag. Er is veel aandacht voor een aangenaam verblijf in de centra, bijvoorbeeld door vergroening. De dorpscentra blijven echter onder druk staan als gevolg van maatschappelijke/economische ontwikkelingen. Steeds minder mensen komen naar de kleine centra voor winkelbezoek en steeds meer (lokale) dienstverlening is online ook te vinden. De kleine centra worden steeds compacter en voor leegstaande/vrijkomende panden zal een andere invulling gezocht moeten worden. Hoewel eigenaren en ondernemers hier zelf de grootste rol in spelen, denken en doen we hierbij actief mee. Aantrekkelijke bedrijventerreinen en voldoende ontwikkelingsmogelijkheden zijn een voorwaarde om ondernemers te boeien en te binden. Dat betekent dat er voldoende ruimte moet zijn op (lokale en regionale) bedrijventerreinen. Op dit moment lopen we zowel regionaal als lokaal tegen de grenzen van de beschikbare ruimte aan en zijn de eerste stappen voor uitbreiding van de terreinen in gang gezet. Daarbij speelt steeds meer een rol dat (medewerkers van) bedrijven de directe omgeving van de bedrijven (openbare ruimte) belangrijk vinden bij het kiezen van hun werkomgeving.

Het is dus zaak om ervoor te zorgen dat de bedrijventerreinen er verzorgd en groen uitzien en er oog is voor circulariteit, duurzaamheid en klimaatadaptatie. Regionaal blijven we als Achterhoek de handen ineenslaan om onze gemeenschappelijke aantrekkelijkheid voor ondernemers en potentiële werknemers te vergroten. De Achterhoek profileert zich als smarthub Achterhoek (www.smarthub.nl) met kansen voor de Achterhoekse smart industry. Dit biedt niet alleen kansen voor de (hightech) maakindustrie, maar ook voor sectoren als agro/food, zorg en vrijetijdseconomie. Nieuwe onderwijsconcepten vragen andere schoolgebouwen. Het programma van eisen voor schoolbesturen en samenwerkingsverbanden (bijgesteld juli 2024) gaat in op de wettelijke taken en herziene eisen vanuit de reeds ingezette beweging naar inclusief onderwijs. We moeten vanuit inclusief onderwijs de vertaalslag maken naar Zorg in Onderwijs, onderwijs aan nieuwkomers en onderwijshuisvesting. Ook op het gebied van duurzaamheid is veel te winnen. De schoolbesturen gaan zelf over het beheer van hun huisvesting en het kwaliteitsniveau van voorzieningen (zoals ventilatie en verduurzaming). Daar passen ook eigen bijdragen in.

Het streven is dat er in elke kern minimaal een basisschool open blijft, mits de school het minimum aantal leerlingen heeft, zoals vastgesteld door het Rijk en daarmee de kwaliteit van onderwijs gegarandeerd kan blijven. Het aantal leerlingen in Berkelland is gedaald en veel onderwijshuisvesting is toe aan renovatie. De gemeente Berkelland heeft vooruitlopend op landelijke wetgeving samen met het onderwijsveld een integraal huisvestingsplan (IHP) voor onderwijshuisvesting opgesteld. De eerste fase van het IHP is gedekt in de begroting. De tweede fase is in gang gezet. Net als in de rest van Nederland is de (financiële) opgave voor toekomstbestendige onderwijshuisvesting groot en moet in de meerjarenbegroting nog aanvullende financiële ruimte worden gezocht voor alle onderwijshuisvestingsopgaven die opgevoerd staan in het IHP. We maken hiervoor op dit moment gebruik van de reserve onderwijshuisvesting en vullen deze zo mogelijk en met prioriteit aan. Na jaren van daling van het aantal bijstandsgerechtigden stijgt sinds 2023 het aantal bijstandsgerechtigden weer. We zien dat nieuwe instroom voor een groot deel uit inwoners bestaat die te kampen hebben met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Dit komt door problemen op leefgebieden als gezondheid, financiën en basisvaardigheden.

47

•

•

•

Vooralsnog is er nog steeds krapte op de arbeidsmarkt en zien we nog steeds mogelijkheden om deze trend te doorbreken Onder andere door de crisis op de huizenmarkt, de coronacrisis, de sterk gestegen energieprijzen en de toeslagenaffaire zijn de worstelingen van inwoners met bestaansonzekerheid op verschillende manieren meer in beeld gekomen. Ook het aantal inwoners met schulden neemt toe. Met een nieuw beleidsplan bestaanszekerheid willen we de bestaanszekerheid van onze inwoners verbeteren. Onze visie op nieuwkomers brengt mogelijkheden en uitdagingen met zich mee op gebied van onderwijs en integratie. We gaan uit van: “De gemeente Berkelland zet zich in voor een zelfredzame, vitale en inclusieve samenleving". We zetten ons in voor arbeidstoeleiding van statushouders en voor mensen uit Oekraïne, die mogelijk niet terugkeren. Daarnaast dragen via dit programma zorg voor mogelijkheden voor onderwijs en inkomen van nieuwkomers. We werken aan een goed vrijetijdsaanbod het hele jaar door op basis van het beleid ‘Beleef het in Berkelland’. We blijven aangesloten bij de regionale vrijetijdsagenda en zijn ervan overtuigd dat onze lokale ondernemers meeprofiteren van het sterke merk Achterhoek.

Speerpunt Goede onderwijshuisvesting en onderwijs dat aansluit op de lokale en regionale arbeidsmarkt. (070.010) Wat willen we bereiken? • Scholen beschikken over passende, inclusieve en toekomstbestendige huisvesting zodat zij in staat zijn om optimaal onderwijs geven.

Wat gaan we daarvoor doen? We investeren in passende toekomstbestendige huisvesting van scholen en houden rekening met onder andere demografische ontwikkelingen. (070.010.020) We investeren in adequate onderwijshuisvesting. Dit doen we op basis van overleggen met de verschillende schoolbesturen en samen hebben we hiervoor een integraal huisvestingsplan 2020-2036 (IHP) opgesteld waarmee is ingestemd door de gemeenteraad. In het IHP is de fasering van plannen opgenomen. Indien nieuwe ontwikkelingen daartoe aanleiding geven, dan wordt dit plan geactualiseerd. Dit is aan de orde. Gezien de prijsontwikkeling van de afgelopen periode (en ervaringscijfers van recente aanbestedingen) zijn de benodigde/geraamde investeringsbedragen in IHP dat in 2019 is vastgesteld flink toegenomen. Voor de uitvoering van fase 1 (tot 2024) is in de begroting dekking gevonden in de vrijvallende afschrijvingslasten vanuit onderwijshuisvesting. Voor de uitvoering van fase 2 (2024 en verder) is echter geen ruimte/dekking in de begroting opgenomen (Er vallen ook nagenoeg geen afschrijvingslasten meer vrij de komende periode). Er is voor gekozen om de toekomstige investeringen in onderwijs te dekken uit de reserve onderwijshuisvesting. Deze is echter op dit moment niet voldoende om álle geplande investeringen in onderwijshuisvesting te bekostigen.

Dat betekent dat we de komende jaren deze reserve moeten aanvullen met (incidentele) dotaties of toch ruimte binnen de begroting moeten vinden/vrijmaken om de afschrijvingslasten voor onderwijshuisvesting te kunnen dekken. Mocht de benodigde financiële ruimte niet gevonden worden, dan betekent dat dat de plannen binnen het IHP noodgedwongen worden opgeschoven naar de toekomst. We zetten ons in voor een zelfredzame, diverse en inclusieve samenleving. Inclusief onderwijs, waar kinderen met en zonder beperking of ziekte samen naar school gaan, is hier een belangrijk onderdeel van. Wanneer speciale voorzieningen ‘samenbouwen’ met reguliere voorzieningen is op loopafstand sociaal contact, expertise uitwisseling, hybride vormen van onderwijs en het bundelen van krachten mogelijk. Hiervoor is maatwerk en samenwerking tussen schoolbesturen, samenwerkingsverbanden en gemeenten essentieel. Het gaat om een grote maatschappelijke

48

opgave en aanzienlijke investeringen, zowel voor aanpassing van bestaande onderwijshuisvesting als voor nieuwbouw. Bewaken dat er goed onderwijs is dat aansluit op lokale en regionale arbeidsmarkt. De arbeidsmarktkrapte zal de komende jaren nog aanhouden en daarom werken we binnen de Regio Achterhoek samen met onderwijs en ondernemers om de aansluiting zo optimaal mogelijk te laten zijn. Dit doen we onder andere via onze deelname aan de Bedrijvenkring Berkelland, smarthub Achterhoek en werkgroep werkgelegenheid, bedrijf en school (PO, VO, MBO, HBO, WO) en het Grensland College. We zetten in op onderwijs voor- en promotie van- kansrijke sectoren zoals techniek en zorg en proberen samen met alle betrokkenen ons arbeidspotentieel (jong en oud) zo goed mogelijk te laten aansluiten op de (toekomstige) vraag vanuit de markt (bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties). Binnen Berkelland en de regio is er nu en in de toekomst veel vraag naar mensen met een technische- of zorg- opleiding of achtergrond. Dit past ook bij Berkelland als onderdeel van de smarthub regio. We werken bijvoorbeeld mee aan het Technieklokaal, de Techniekdag en de Open Bedrijvendag.

Speerpunt Actieve deelname aan de arbeidsmarkt voor iedereen die dat kan. (070.020) Wat willen we bereiken? • Inwoners met een kwetsbare arbeidsmarktpositie ondersteunen bij het vinden van een passende en langdurige baan. Waar regulier of gesubsidieerd werk niet mogelijk is, wordt ingezet op activering om de betrokkenheid en maatschappelijke participatie van de inwoners te vergroten. • Op een rechtmatige, tijdige, volledige en efficiënte wijze inkomensvoorzieningen verstrekken aan inwoners die (nog) niet (volledig) in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. • Kansengelijkheid vergroten door jongeren met een (mogelijke) afstand tot de arbeidsmarkt beter te begeleiden bij de overgang van school naar werk (Wet van school naar duurzaam werk). • Streven naar dat zoveel mogelijk bijstandsgerechtigden naar hun mogelijkheden actief deelnemen aan de arbeidsmarkt of de samenleving • Inwoners van Berkelland weten het Werkcentrum goed te vinden en benutten het. In 2025 is met de partners in de Achterhoekse arbeidsmarktregio het Werkcentrum opgericht. • Een kwalitatief en financieel toekomstbestendig Fijnder als ons sociaal ontwikkelbedrijf behouden, waarin de ‘werkleerplaats’ een belangrijke rol speelt. Voor Fijnder bereiden we een besluit over de huisvesting voor, gezien het einde van het huurcontract medio 2026, en bereiden we mogelijke besparingsvoorstellen voor.

• We implementeren de eerste onderdelen uit de nieuwe wet ‘Participatiewet in Balans’. Dit doen we in samenhang met de verordening sociaal domein.

Wat gaan we daarvoor doen? Wij ondersteunen inwoners in re-integratie en toeleiding naar (betaald) werk. (070.020.010) • • •

We zetten in op inclusievere vormen van regulier onderwijs waarbij een startkwalificatie wordt behaald. Matching van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt vindt met name plaats door het Werkcentrum. De huidige Participatiewet is te complex en gaat onvoldoende uit van vertrouwen. Dit leidt voor inwoners te vaak tot stress en angst voor vergissingen, terugvorderingen en schulden. Daarom is het Rijk een wetswijzigingstraject gestart onder de naam 49

• •

'Participatiewet in Balans'. Deze wet voorziet in een serie van maatregelen, waarbij soepeler omgegaan zal worden met giften, vrijlating, de participatieplicht, mantelzorg, zoektermijnen, toekenningen met terugwerkende kracht en maatwerk bij handhaving. De verwachting is dat deze wet halverwege 2026 in gaat. De werkplaats ontwikkelen we door naar een ‘werkleerplaats’. Nieuwkomers, zoals asielzoekers, statushouders, inburgeringsplichtigen en ontheemden uit Oekraïne begeleiden we zo snel mogelijk naar werk want werk is de snelste manier om te integreren.

Wij stimuleren inwoners om maximaal te participeren in de samenleving. (070.020.020) Voor inwoners met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt zetten we in op activiteiten als arbeidsmatige dagbesteding, vrijwilligerswerk, proefplaatsingen, werkervaringsplaatsen, maatschappelijk nuttige activiteiten of participatieplaatsen. Dit doen we, in samenwerking met Fijnder, zo lokaal mogelijk met werkgevers, welzijnsorganisaties, vrijwilligersorganisaties en andere samenwerkingspartners binnen onze eigen gemeente.

Speerpunt Goed vestigingsklimaat voor ondernemers. (070.030) Wat willen we bereiken? • Een aantrekkelijk, toekomstbestendig vestigingsklimaat in Berkelland met voldoende, duurzame, innovatieve en toekomstbestendige lokale en regionale bedrijventerreinen.

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren de economische agenda uit. We werken daarbij sterk samen met de Bedrijvenkring. De economische agenda 2025-2028 is recent geactualiseerd en is hiervoor de basis. Voor de uitvoering van deze agenda is een zeer beperkt budget vanuit de gemeente beschikbaar. Als er financiering nodig is, zoeken we daar financierders bij. Vanuit het team Economische Zaken zoeken we nadrukkelijk de verbinding op tussen onze organisatie en het bedrijfsleven, om zo bestaande en nieuwe bedrijven zo goed mogelijk te faciliteren. We creëren voldoende fysieke ontwikkelingsmogelijkheden voor nieuwe of bestaande ondernemers. We gaan op zoek naar lokale en regionale uitbreidingsmogelijkheden van bedrijventerreinen (onder andere via het regionaal programma werklocaties) en zetten in op de ontwikkeling van groene, duurzame en innovatieve (van nieuwe en bestaande) bedrijventerreinen. Met ondernemers in kleine kernen en buurtschappen denken we mee in mogelijkheden en maatwerk. We willen dat zowel bestaande als nieuwe ondernemers zich zeer welkom en geholpen voelen en ‘direct’ weten wat de mogelijkheden (o.a. via Bedrijvenatlas) zijn en tot vestiging of uitbreiding kunnen overgaan.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=083d0f03-ba66-460b-ad7f-08a2b28d528f