CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Programmabegroting 2026

Raadsvergadering 4 november 2025, gemeente BerkellandBij agendapunt: Begroting 202635.788 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Programmabegroting 2026

2

INHOUDSOPGAVE Inleiding ...........................................................................................................................................4 Onze aantrekkelijke leefomgeving ...................................................................................................4 Passend wonen .............................................................................................................................14 Vitaal platteland .............................................................................................................................19 Nieuwe Energie .............................................................................................................................25 Een toekomstbestendig sociaal domein ........................................................................................32 Sport en cultuur bewegen je! .........................................................................................................41 Werken en leren ............................................................................................................................47 Veiligheid .......................................................................................................................................54 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering

............................................................................................59 Overzicht van algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien ..........................................................63 Paragrafen .....................................................................................................................................65 Bedrijfsvoering ...........................................................................................................................66 Wet open overheid .....................................................................................................................71 Grondbeleid ...............................................................................................................................72 Lokale heffingen.........................................................................................................................74 Weerstandsvermogen ................................................................................................................80 Verbonden partijen.....................................................................................................................84 Financiering ...............................................................................................................................94 Onderhoud kapitaalgoederen

....................................................................................................97 Reserves en voorzieningen .....................................................................................................102 Financiële begroting ....................................................................................................................106 Bijlagen ........................................................................................................................................117 Bijlage 1: Verplichte beleidsindicatoren ...................................................................................118 Bijlage 2: Overzicht subsidies ..................................................................................................126 Bijlage 3: Investeringen 2026...................................................................................................129

3

INLEIDING In een begroting kijken we vooruit. Dat doen we op basis van ervaring. In de raadsperiode 20222026 kwamen er vele uitdagingen op ons pad en waren er mooie successen. We namen met elkaar besluiten die soms lastig waren en kregen nieuwe projecten van de grond. Deze vormen de basis voor onze programmabegroting 2026. Betrokken en gastvrij Onverwachte gebeurtenissen stelden ons de afgelopen jaren op de proef en dwongen ons flexibel te zijn. De coronapandemie was nog niet afgelopen of de oorlog in Oekraïne diende zich aan. Een oorlog die leidde tot de instroom van Oekraïense ontheemden en met een energiecrisis tot gevolg. We zagen hoe onze inwoners en ondernemers zich flexibel en met compassie opstelden. Die betrokkenheid toont onze gemeenschappelijke solidariteit en gastvrijheid. Solidariteit en gastvrijheid zien we nu weer terug, bijvoorbeeld in Rekken en Eibergen, bij de opvang van vluchtelingen uit andere gebieden buiten Europa. Sommige mensen voelen zich bang of zijn daar boos over. Maar we weten dat we er samen voor kunnen zorgen om deze mensen gastvrij te ontvangen en snel wegwijs te maken, zodat ze kunnen meedoen in onze samenleving. Plannen ontwikkelen en uitvoeren Ondanks de krappe arbeidsmarkt wisten we de gemeentelijke organisatie door roerige tijden te loodsen. Onze medewerkers werkten harder dan ooit om alle plannen uit te voeren.

Maar ook om nieuwe wetten te implementeren, zoals de Omgevingswet. En om onze dienstverlening zo goed mogelijk te laten doorgaan. De afgelopen jaren hebben we mooie hoogtepunten mogen vieren. Dit uit zich onder andere in een investering van circa € 47 miljoen vanaf 2022. Het nieuwe IKC ’t Simmelink in Eibergen en het Staring College op campus de Wildbaan in Borculo zijn opgeleverd. Daarnaast heeft de gemeenteraad besloten tot uitbreiding van sportaccommodatie ’t Timpke met 2 zaaldelen. Dat project is onderweg. In Eibergen, Borculo en Neede zijn de centrumplannen afgerond of onderweg. Daar zorgen een frisse inrichting met nieuwe bestrating, bomen en verlichting voor een veilig en uitnodigend centrum. Inwoners en bezoekers ervaren nu meer leefkwaliteit en aantrekkingskracht. Daarnaast wordt het centrum van Borculo ook nog eens versterkt met een nieuwe vestiging van de Bibliotheek. Ruimtelijke opgaven We stelden het bestemmingsplan buitengebied vast. Daarmee gaven we richting aan de ontwikkeling van ons landelijk gebied. De gemeenteraad stelde zelf een Omgevingsvisie op en vast die kader en richting geeft bij de toekomstige afwegingen en keuzes in de fysieke leefomgeving. Verschillende beleidsstukken werden herzien en vastgesteld. De sport- en beweegvisie geeft richting aan een gezonde leefstijl en wijst ons de weg hoe om te gaan met sportvastgoed.

Datzelfde geldt voor het Integraal Huisvestingsplan (IHP) op het gebied van scholen. De woningbouw neemt toe en in 2025/2026 verwachten we de oplevering van 500 nieuwe woningen. Dat is goed nieuws voor starters, gezinnen en senioren die hier willen (blijven)wonen. Met deze groei geven we een impuls aan de sociale en economische leefomgeving. In Ruurlo liep de ontwikkeling van een nieuwe sporthal vertraging op. Gelukkig zijn we daar voortvarend bezig om de sporthal alsnog zo snel mogelijk te realiseren in nauwe samenwerking met de gebruikers. Bouwen aan vertrouwen en samenwerking De bestuurlijke crisis in de zomer van 2024 was een dieptepunt in onderling vertrouwen en samenwerking. Dit had brede gevolgen. We laten dit hoofdstuk achter ons en kijken vooruit naar het verkiezingsjaar 2026. Daarin wordt op het gebied van samenwerken en vertrouwen veel van ons gevraagd. We zijn weer aan het bouwen en hopen deze positieve energie vast te houden. Wel of niet bezuinigen Financieel vooruitkijken is lastig wanneer het Rijk zich een onvoorspelbare partner toont. Daardoor hebben wij wel veel bezuinigingen voorgesteld, maar hebben deze ook weer uitgesteld. 4

Dat was natuurlijk goed nieuws voor onze financiën en wat we voor onze inwoners en ondernemers kunnen (blijven) doen in onze gemeente, maar wordt ook steeds moeilijker uit te leggen. Beleidsarme begroting Aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 presenteren we u een beleidsarme begroting. Dit houdt in dat we geen grote nieuwe projecten starten; dat is aan de nieuwe gemeenteraad. Natuurlijk bouwen we wel samen voort op de successen van de afgelopen raadsperiode en blijven we met elkaar investeren in de toekomst van Berkelland. Bedragen x €1.000 Overzicht van saldo's van baten en lasten per programma

Realisatie 2024

2025 (primitief)

2025 (Na bestuursrapportage)

2026 (primitief)

2027 (primitief)

2028 (primitief)

2029 (primitief)

010 Onze aantrekkelijke leefomgeving

-9.225

-10.567

-10.158

-8.988

-8.948

-8.721

-8.432

020 Passend wonen

-3.703

-3.284

-3.193

-3.195

-3.195

-3.122

-3.023

030 Vitaal platteland

-503

-409

-564

-825

-825

-825

-692

040 Nieuwe energie

-291

-347

-347

-416

-416

-416

-416

050 Een toekomstbestendig sociaal domein

-38.637

-39.234

-40.439

-41.200

-40.320

-40.039

-40.039

060 Sport en Cultuur

-5.321

-5.420

-5.993

-5.437

-5.437

-5.331

-5.256

070 Werken en leren

-16.146

-17.502

-17.333

-19.325

-19.332

-19.050

-19.050

080 Veiligheid

-5.813

-5.786

-5.863

-6.229

-6.418

-6.496

-6.496

090 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering

-21.475

-22.436

-23.325

-23.429

-23.726

-23.845

-23.593

100 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

109.204

105.184

109.890

110.958

109.633

107.131

108.253

8.089

198

2.675

1.913

1.014

-716

1.254

Gerealiseerd resultaat

Opzet begroting De begroting 2026 kent dezelfde programma's als de begroting 2025.

Aansluiting op perspectiefnota De basis voor de begroting is de perspectiefnota 2026. Na het vaststellen van de perspectiefnota 2026 hebben zich enkele ontwikkelingen voorgedaan die leiden tot een iets ander saldo. In onderstaande tabel zijn alle wijzigingen ten opzichte van de perspectiefnota weergegeven. Ook de wijzigingen kleiner dan € 250.000. Onder de tabel is een verdere toelichting opgenomen.

5

2026

2027

2028

2029

Begroting aangeboden perspectiefnota

-2.980

-2.118

-1.578

-982

Meicirculaire

7.300

6.100

3.000

3.400

Verlagen bezuinigingen

-2.435

-3.195

-4.230

-4.230

2.615

3.790 200

Verschuiven bezuinigingen Geen pijn maatregelen naar voren

950

1.150

400

Begroting 2026 SDA

-26

-26

-26

-26

Begroting 2026 Fijnder

-896

-897

-897

-898

Primitieve begroting

1.913

1.014

-716

1.254

Meicirculaire De meicirculaire geeft aan hoeveel geld wij mogen verwachten via de algemene uitkering van de Rijksoverheid. De meicirculaire 2025 laat een stijging van de algemene uitkering zien voor de komende jaren. Verlagen bezuinigingen In het saldo van de aangeboden perspectiefnota 2026 was een deel van de 2e fase van de bezuinigingen verwerkt. Door het voordelig resultaat van de Meicirculaire 2025 kon dit teruggedraaid worden. Verschuiven bezuinigingen Nu het Ravijnjaar doorgeschoven is naar 2028 hebben we de 2e fase van de bezuinigingen weer geraamd vanaf 2028. Geen pijn maatregelen naar voren In de vergadering van 8 juli 2025 is motie M25-16 aangenomen waarbij enkele bezuinigingen die geen directe consequenties hebben toch per 2026 door te voeren. Het gaat om de volgende bezuinigingen: • Inzet SPUK voor structurele vaste kosten Op het programma nieuwe energie is het mogelijk om ook op begrotingsbasis beperkt (structurele) lasten ten laste van een Specifieke Uitkeringen (SPUK) te brengen in plaats van ten laste van de algemene middelen. In de praktijk gebeurt dit op rekeningbasis ook al. • Werken en leren/Fijnder De uitgaven voor de Participatiewet (onder andere de bijstand) lopen via de begroting van Fijnder. In onze Begroting 2025-2028 houden we rekening met een relevante stijging van deze uitgaven.

Meerjarig hebben we de inkomsten voor de Participatiewet (De BUIG en de integratie-uitkering voor de Participatiewet) niet hoger geraamd. We begroten zo scherp mogelijk en zijn daarnaast met Fijnder in gesprek om te kijken of er nog andere bezuinigingen mogelijk zijn. • Rente / minder behoefte vreemd vermogen In relatie met de verwachtte investeringen (de eerder genoemde wegen en riolering maar ook onderwijs- en sportaccommodaties) houden we in onze renteraming voor vijf jaar rekening met het per jaar aantrekken van € 10 miljoen extra vreemd vermogen. Gezien het werkelijke investeringstempo tot nu toe kan dat voorlopig met € 10 miljoen minder. • Afromen stelpost prijs/kaasschaaf We hanteren een techniek waarbij we bij de perspectiefnota de verwachte loon- en prijsstijgingen meerjarig op een stelpost ramen. Bij de daaropvolgende programmabegroting en bestuursrapportage worden deze stelposten verdeeld over de concrete begrotingsposten waar deze nodig zijn. Soms wordt niet de hele stelpost verdeeld omdat bijvoorbeeld de loon- of prijsstijging meevalt of niet wordt aangevraagd. Soms valt deze ook tegen. Per saldo resteert er nog een deel van de stelpost van voorgaande jaren. Overigens wordt de prijsindex op de Algemene Uitkering bepaald op basis van prognoses van het CPB. De laatste jaren is helaas de werkelijke prijsstijging hoger dan de raming.

Dit wordt niet gecompenseerd in de Algemene Uitkering. Ondanks dat we de stelpost loon-/prijs goed kunnen gebruiken kan er ook een deel van vrijvallen om de meerjarenraming sluitender te maken. 6

Begroting 2026 Sociaal Domein Achterhoek (SDA) De post onvoorzien is van 1% naar 3% verhoogd. Dit vergroot de speelruimte van het SDA bij de aanschaf van (technische) benodigdheden, zoals bijvoorbeeld een contractmanagementtool en registratiesystemen. Begroting 2026 Fijnder De kosten stijgen ten opzichte van onze begroting na berap 2025 ( € 2.178.000). Dit komt met name door hogere uitvoeringskosten vanwege een hogere instroom uitkeringsgerechtigden, loonen prijsindexatie en gestegen wettelijk minimumloon. We dekken dit onder andere vanuit de prijscompensatie voor gemeenschappelijke regelingen (€ 528.000), de BUIG (€ 565.000) en het impulsbudget sociaal ontwikkelbedrijven (€ 189.000) Het restant trekt een wissel op ons begrotingsresultaat.

Lezen van tabellen De tabellen in de begroting geven de bedragen weer x € 1.000 (duizenden euro's) tenzij anders vermeld. Door afronding kunnen er kleine verschillen ontstaan in de totalen zoals in de tabel aangegeven. De lasten worden weergegeven met een – (min), de baten met een + (plus). Een programma met een negatief saldo betekent dat er meer lasten in het programma zitten dan baten. Om de cijfers in de tabellen leesbaar te houden zijn bij de omschrijvingen afkortingen gebruikt. In de kolom Realisatie 2024 staat hoeveel we in 2024 uitgaven. In de kolom 2025 (primitief) staat de begroting die door uw raad is vastgesteld. De kolom 2025 (na bestuursrapportage) geeft de stand van de begroting na de bestuursrapportage. Dit is dus inclusief alle eerdere wijzigingen waaronder de jaarrekening en de overheveling van budgetten. In de kolommen 2026 (primitief), 2027 (primitief), 2028 (primitief) en 2029 (primitief) staat de begroting voor deze jaren.

7

ONZE AANTREKKELIJKE LEEFOMGEVING Een aantrekkelijke, klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving

Wat speelt er? •

• •

• •

We hebben in Berkelland een goede en fijne leefomgeving die wordt gewaardeerd door onze inwoners, maar ook door ondernemers en bezoekers. Dit willen we graag zo houden en als het kan zelfs verbeteren. Een aantrekkelijke, klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving vraagt onze aandacht, maar vooral onze inzet én voldoende middelen. Deze middelen zijn schaars en daarom moeten we keuzes maken. We werken daarbij samen met inwoners en organisaties, omdat zij veel kunnen bijdragen aan het ontwikkelen en uitvoeren van plannen. Dát is Berkelland. Ons klimaat verandert. We zien extremen (wateroverlast door hevige regenval, droogte en hitte) toenemen en we moeten ons daarop aanpassen (klimaatadaptatie). Tachtig procent van alle bruggen, viaducten en wegen in Nederland is in beheer van gemeenten. Veel van deze infrastructuur dateert uit de jaren 60 en 70 en is aan vervanging toe. Ook in Berkelland speelt deze ontwikkeling. Maar omdat lokale overheden het benodigde geld daarvoor niet krijgen van het Rijk en/of kunnen vrijmaken binnen hun gemeentelijke begrotingen, wordt onderhoud en vernieuwing vaak uitgesteld of er wordt volgens TNO en de Algemene Rekenkamer zelfs op bezuinigd. Dat levert op termijn echter een veel hogere rekening op. Ook de VNG is zich hiervan bewust en doet een beroep op de Rijksoverheid.

Dit heeft echter (nog) niet geleid tot meer middelen voor dit doel vanuit het Rijk en draaien gemeenten zelf op om met (beperkte middelen en keuzes) de infrastructuur veilig te houden. Ook voor wat betreft de onderwijshuisvesting geldt hetzelfde als hiervoor genoemd. Veel onderwijshuisvesting is aan renovatie of nieuwbouw toe. Nederland wil naar een circulaire economie. Hiermee bedoelen we een economie waarin reststoffen volledig opnieuw worden hergebruikt. Dat is beter voor het milieu en maakt ons minder afhankelijk van grondstoffen uit het buitenland. Voorbeeld hiervan is het landelijke programma Van Afval Naar Grondstof ‘VANG’. Wij zijn daarbij een belangrijke partner, omdat wij verantwoordelijk zijn voor de inzameling en verwerking van het huishoudelijk afval. Wij willen voldoen aan de landelijke doelstelling en minder dan 100 kilogram restafval per inwoner inzamelen en verwerken. Kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen is daarbij van groot belang om hergebruik van de grondstoffen echt vorm te geven. Onze afval/grondstoffen inzamelaar Twente Milieu heeft veel kennis en ervaring in huis die ons kan helpen om restafval te verminderen én te komen tot een inzameling van kwalitatief goed herbruikbare reststromen.

Speerpunt Gebiedsgericht werken. (010.020) Wat willen we bereiken? • Gemeente (en andere overheden) sluiten zo goed mogelijk aan op de specifieke behoeften in onze samenleving en ondersteunen onze buurten, wijken en kernen op de manier die het beste bij hun past.

8

Wat gaan we daarvoor doen? We gaan voortdurend met onze inwoners en organisaties in gesprek over wat er speelt in de wijken en kernen, zodat onze activiteiten daarop aansluiten. (010.020.010) Met onze gebiedsgerichte werkwijze spelen we samen in op de specifieke behoeften van inwoners, ondernemers, buurten, wijken en kernen. Daarbij denken we niet alleen aan de puur fysieke inrichting van onze leefomgeving, maar hebben we ook aandacht voor de sociale aspecten. Onze gebiedscontactpersonen zijn de verbindende schakel. Zij staan voortdurend in contact met onze inwoners, buurten en wijken. Zij slaan de brug tussen samenleving en de overheid (gemeente, provincie, Rijk). Voorop staan reële verwachtingen over en weer (wat kan wel, maar ook: wat kan niet), met aandacht, waardering en zo nodig ondersteuning voor initiatieven en activiteiten in onze samenleving. Uit ervaring weten we dat we hierdoor geen geld of tijd besparen. Sterker nog: deze werkwijze kost tijd en geld, maar doorgaans levert het resultaat van het gelopen proces daarna wel een integrale oplossing en meer draagvlak op in de samenleving. We gebruiken het laatste restantbudget vanuit de eenmalige middelen vanuit Samen investeren in Berkelland voor het onderdeel Gebiedsgericht werken, (voorheen wijk- en kerngericht werken) voor het ondersteunen van activiteiten in, voor en door de samenleving.

Bijvoorbeeld bij de dorpendeals (samen met de provincie Gelderland). Bij de dorpendeals werken inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheden samen om de sociale verbondenheid en toekomstbestendigheid van de kern te bevorderen. Er zijn al dorpendeals met Rekken, Beltrum en Gelselaar. Ook ondersteunen we initiatieven uit de samenleving via het Berkellands Naoberfonds, dat op veel waardering vanuit onze samenleving kan rekenen.

Speerpunt Een klimaatbestendige leefomgeving. (010.030) Wat willen we bereiken? • Een aantrekkelijke leefomgeving die is aangepast aan het veranderende klimaat.

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren het watertakenplan uit. (010.030.030) Op basis van de watervisie Berkelland 2030, die we samen met Waterschap Rijn en IJssel hebben opgesteld, is een nieuw uitvoeringsplan opgesteld: het watertakenplan 2024-2034. We werken hierbij integraal samen met alle collega’s in de openbare ruimte, het waterschap en onze inwoners. Waterinfiltratie (onder andere afkoppeling) en tijdelijke waterberging (in plaats van afvloeiing) zijn daarbij speerpunten. Uiteraard blijft een robuuste afvoer van vuilwater (riool) onze kerntaak, waarbij we op basis van risico gestuurd beheer zo efficiënt en effectief mogelijk werken. We beheren en onderhouden het openbaar groen en de gemeentelijke begraafplaatsen. (010.030.010) Een schone, groene, duurzame, toegankelijke, klimaatbestendige en kleurrijke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, vergroot de aantrekkelijkheid van Berkelland. Zowel voor onze inwoners als voor nieuwkomers en toeristen. Dat willen we graag zo houden en verbeteren. Het blijft een uitdaging om met de beschikbare middelen het onderhoud uit te voeren. Daarom maken we het openbaar groen zo dat het weinig onderhoud nodig heeft. Bijvoorbeeld met meer (ruig) gras en struiken en minder perken. Uiteraard kijken we daarbij naar plekken die daarvoor het meest in aanmerking komen, maar het beeld van het openbaar groen zal blijven veranderen.

Klimaatverandering zorgt ervoor dat de kwaliteit van ons groen onder grote druk staat. Zo hebben 9

we bijvoorbeeld te maken met bomen- en plantensterfte door droogte. Daarom heeft het nemen van klimaatadaptieve maatregelen onze grote aandacht. De lasten voor ongediertebestrijding worden overgeheveld van activiteit integrale veiligheid (080.020.010) uit het programma Veiligheid naar de activiteit we beheren ons openbaar groen (010.030.010) uit het programma onze aantrekkelijke leefomgeving. Een deel van het groenonderhoud gebeurt door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en het overige deel besteden we uit. We proberen daar waar mogelijk wensen van inwoners en ondernemers te respecteren en blijven met hen in gesprek om mogelijkheden van hun inzet daarbij te bespreken. We houden integraal rekening met de gevolgen van klimaatverandering zoals (extreme) wateroverlast, droogte en hitte. Het is fijn leven in onze gemeente en dat willen we zo houden. Dat betekent dat we onze leefomgeving moeten aanpassen op de gevolgen van de klimaatverandering. We moeten onze leefomgeving (zowel onze kernen als ons buitengebied) bestendig maken tegen hevige regenval, droogteperioden en hoge temperaturen. We zijn daarbij afhankelijk van veel andere partners in het gebied. We moeten hen aanspreken, met hen samenwerken en zelf doen wat we kunnen als gemeente en gemeenschap. Samen met het waterschap en andere partners zetten we ons actief in zoals overeengekomen in de aanpak droogte Achterhoek.

We proberen onze inwoners te verleiden tot klimaat adaptieve activiteiten (zoals bijvoorbeeld meer groen en minder steen, waterinfiltratie en -berging op hun eigen percelen).

Speerpunt Mobiliteit. (010.040) Wat willen we bereiken? • Alle woningen, bedrijven en voorzieningen in Berkelland zijn voor iedereen bereikbaar. • Veilige wegen en paden, zowel in het buitengebied als in de kernen, passend bij het gekozen kwaliteitsniveau 'laag'.

Wat gaan we daarvoor doen? We onderhouden onze infrastructuur (wegen en paden). (010.040.010) Midden 2025 heeft de gemeenteraad het Wegenbeleidsplan 2025-2029 vastgesteld en daarbij besloten om onze wegen te onderhouden op het gemiddelde kwaliteitsniveau 'laag'. Uit het plan komt naar voren dat voor het in stand houden van de wegen op het kwaliteitsniveau 'laag' we jaarlijks ongeveer € 1,5 miljoen aan onderhoudsbudget tekort komen. In 2025 en 2026 is dit tekort via incidentele middelen vanuit het jaarresultaat 2024 eenmalig aangevuld. Vanaf 2027 zullen we opnieuw middelen moeten vrijmaken in de (meerjaren) begroting, willen we ons afgesproken kwaliteitsniveau 'laag' kunnen waarborgen. Naast de structurele onderhoudswerkzaamheden moeten we ook jaarlijks wegen en paden in zijn geheel reconstrueren (rehabiliteren/vervangen). Bij het vaststellen van het wegenbeleidsplan is besloten om de afschrijvingstermijn van wegen te verlengen van 40 naar 60 jaar. Door deze verlenging is er ruimte ontstaan binnen de afschrijvingslasten. Hierdoor is er voldoende financiële ruimte om de komende jaren noodzakelijke investeringen in wegen te doen. We houden Berkelland bereikbaar. We richten ons op een goede doorstroming zodat we snel van A naar B komen. Goed en betrouwbaar regulier openbaar vervoer vinden we mede daarom onmisbaar voor onze inwoners.

We zetten ons in voor het behoud van verbindingen in het openbaar vervoer en voor verbetering

10

van het openbaar vervoer. We verzetten ons tegen een ‘Noordtak’ (in het kader van de GNOE, de Goederencorridor Noordoost Europa) door onze leefomgeving.

Speerpunt Van Afval Naar Grondstof. (010.050) Wat willen we bereiken? • Huishoudelijk afval wordt op een duurzame wijze hergebruikt of verwerkt. • We zamelen zo min mogelijk restafval per inwoner in (eerste doel: minder dan 100 kilo per inwoner per jaar). • Geen zwerfafval in onze leefomgeving

Wat gaan we daarvoor doen? We werken een nieuw grondstoffenplan (Van Afval naar Grondstof 2023-2027) uit in maatregelen waarbij we inzetten op zoveel mogelijk grondstofhergebruik en zo min mogelijk restafval. (010.050.010) Vanuit de landelijke doelstelling ‘Van Afval Naar Grondstof’ (VANG) richten we ons op het verbeteren van de kwaliteit van afvalstromen. Uiteindelijk streven we ernaar om zoveel mogelijk kwalitatieve reststoffen als grondstof te hergebruiken zodat er niets of maar een heel klein deel restafval overblijft. Onze doelstelling is om minder dan 100 kilo huishoudelijk restafval per inwoner per jaar in te zamelen. We gaan samen met de gemeenteraad en Twente Milieu op zoek naar een methode die ons helpt deze doelstelling te realiseren. Daarbij is de kwaliteit van de ingezamelde reststoffen van groot belang. Op dit moment wordt door VNG, NVRD en Verpact gewerkt aan een Samenwerkingsovereenkomst Verpakkingen. De nieuwe overeenkomst gaat in op 1 januari 2026 en kan financiële gevolgen hebben op de afvalbegroting. De kwaliteit van het aangeleverde PMD is van invloed op de te ontvangen vergoeding. We gaan gericht zwerfafval tegen op basis van de halfjaarlijkse monitor zwerfafval. (010.050.020) Berkelland is een erg schone gemeente. Toch ontkomen ook wij niet aan zwerfafval. We weten waar zwerfafval het meest voorkomt en proberen het met gerichte acties terug te dringen.

Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2025 (na bestuursrapportage) en 2026 • Activiteit 010.020.010: Voor 2025 staan er diverse projecten op de rol zoals het Noaberfonds, dorpendeal Beltrum en het uitvoeringsplan Gebiedsgericht werken. Hiervoor zijn deels eenmalige middelen geraamd en deels reserves voor aangewend. Mogelijk zullen deze projecten doorlopen naar 2026. Restantbudgetten hevelen we bij de jaarrekening 2025 over naar 2026. • Activiteit 010.030.030: In 2025 is er éénmalig opgehoogd voor inhuur derden (€ 220.000) en een toevoeging aan de voorziening ( € 588.000). • Activiteit 010.040.010: Bij het projectbudget voor openhouden NABO Laarsteeg staat een bedrag van € 400.000 als bate en een bedrag van € 800.000 als last na bestuursrapportage 2025. Mogelijk loopt dit project door naar 2026. Een restantbudget hevelen we bij de jaarrekening 2025 over naar 2026. In de bestuursrapportage is incidenteel een bedrag (€ 150.000) voor onderhoud bruggen uit de reserve onderhoud wegen gehaald. • Activiteit 010.500.010: De loonkosten worden verdeeld over de programma's door te inventariseren aan welke taakvelden medewerkers hun tijd besteden. Deze inventarisatie 11

• •

vindt niet ieder jaar plaats, maar heeft voor de begroting 2026 wel plaatsgevonden. Ten opzichte van de laatste inventarisatie is de activiteiten in het kader van de omgevingsvisie verplaatst naar het programma algemeen bestuur en bedrijfsvoering. Activiteit 010.700.010: Dit heeft te maken met het starten van de afschrijvingsperiode van kredieten die zijn verstrekt voor wegen en riolering. Activiteit 010.050.010: Bij de eerste begrotingswijziging 2025 is besloten de opbrengst afvalstoffenheffing in drie jaar met jaarlijkse bedragen van € 300.000 te verhogen. De incidentele projectkosten voor de aanschaf van oud-papier containers zijn in 2025 meegenomen in de bestuursrapportage 2025 (€ 156.000).

Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit

Realisatie 2024

2025 (primitief)

2025 (Na bestuursrapportage)

2026 (primitief)

2027 (primitief)

2028 (primitief)

2029 (primitief)

Lasten 010.010.010 Iedereen wordt op tijd geïnformeerd over de Omgevingswet

-285

0

0

0

0

0

0

010.020.010 Ontwikkeling wijken, buurten en kernen

-344

-75

-343

-76

-76

-76

-76

010.030.010 We beheren ons openbaar groen, speelvoorzieningen en begraafplaatsen

-1.945

-1.699

-1.767

-1.685

-1.635

-1.605

-1.515

010.030.030 We beheren onze waterhuishouding

-3.341

-3.288

-4.020

-3.178

-2.948

-2.921

-2.823

010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur

-4.035

-4.265

-6.464

-5.902

-4.465

-4.237

-3.972

010.050.010 Afval scheiden

-3.352

-3.789

-3.801

-3.639

-3.687

-3.687

-3.687

010.050.020 Zwerfafval

-19

-41

-41

-41

-41

-41

-41

010.500.010 Loonkosten

-5.829

-6.281

-6.317

-5.477

-5.477

-5.477

-5.477

010.700.010 Rente en afschrijving

-3.168

-3.726

-2.906

-3.763

-4.247

-4.306

-4.471

Totaal Lasten

-22.318

-23.163

-25.660

-23.760

-22.575

-22.350

-22.062

12

Baten 010.020.010 Ontwikkeling wijken, buurten en kernen

88

0

0

0

0

0

0

010.030.010 We beheren ons openbaar groen, speelvoorzieningen en begraafplaatsen

482

340

340

341

341

342

342

010.030.030 We beheren onze waterhuishouding

7.797

8.062

8.447

8.088

8.088

8.088

8.088

010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur

510

342

756

343

343

343

344

010.050.010 Afval scheiden

3.965

3.702

4.158

4.657

4.705

4.705

4.705

010.050.020 Zwerfafval

81

150

150

150

150

150

150

Totaal Baten

12.924

12.596

13.852

13.579

13.627

13.628

13.629

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-9.394

-10.567

-11.808

-10.182

-8.948

-8.721

-8.432

010.710.010 Reserves

743

0

1.650

1.194

0

0

0

Totaal Onttrekkingen

743

0

1.650

1.194

0

0

0

010.710.010 Reserves

-574

0

0

0

0

0

0

Totaal Stortingen

-574

0

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

169

0

1.650

1.194

0

0

0

-9.225

-10.567

-10.158

-8.988

-8.948

-8.721

-8.432

Onttrekkingen

Stortingen

Gerealiseerd resultaat

Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • •

Van Afval Naar Grondstof 2023-2027 Watertakenplan Berkelland 2024-2034 Beleidsplan spelen en bewegen 2022-2031 Wegenbeleidsplan 2025-2029 Beleidsplan Openbare Verlichting 2025-2034 Beheerplan ecologisch wegbermen 2025-2034

13

PASSEND WONEN Wat speelt er? •

•

•

•

•

• • • •

Op korte termijn groeit het aantal huishoudens in Berkelland. Berkelland heeft te maken met een sterkere dubbele vergrijzing dan landelijk gemiddeld. Er worden minder baby’s geboren dan dat er inwoners overlijden. De beperkte groei die we de laatste twee jaar zien komt van (buitenlandse) migratie. In de toekomst zal het aantal mensen in de gemeente afnemen. Omdat huishoudens kleiner worden, zal dit effect pas later te zien zijn. Op korte termijn neemt het aantal huishoudens dus toe. De piek in het aantal huishoudens verwachten we in 2040. Op 7 maart 2023 heeft de gemeenteraad de regionale woonagenda Achterhoek 2023 2030 vastgesteld. Het lokale woonbeleid wordt in 2025 uitgewerkt in een Volkshuisvestingsprogramma. Dit programma onder de omgevingsvisie moet 1 januari 2026 van kracht worden en is de opvolger van de Woonvisie. Het Rijk voert een strakkere regie op wonen. Op 16 juni 2025 bekrachtigden het Rijk, de provincie Gelderland en de Achterhoekse gemeenten de vernieuwde woondeal 20252035. Berkelland voegt in de periode 2025 tot en met 2034 1.240 woningen toe. Dit zijn 100-120 woningen gemiddeld per jaar. In 2025 en 2026 lopen we in en verwachten we een toevoeging van circa 500 woningen, waarvan 95 tijdelijke modulaire woningen. Hierbij blijven we afhankelijk van externe factoren. Van de nieuwe woningen is twee derde betaalbaar. Daarvan willen we 10% goedkope koop toevoegen.

We gaan voor alle groepen bouwen met speciale aandacht voor senioren (in verband met doorstroming) en starters. Voor starters doen we ook mee aan de starterslening. Zelfredzaamheid en langer zelfstandig wonen worden steeds belangrijker. Ook in Berkelland zijn er steeds meer inwoners op leeftijd die ook steeds ouder worden. Regionaal wordt eind 2025 de nieuwe regionale wonen-, welzijn- en zorgvisie vastgesteld. Dit beleid vindt lokaal haar weg in het volkshuisvestingsprogramma. In 2025 zijn verschillende beleidsregels van kracht geworden, zoals de beleidsregel premantelzorgwoningen en de beleidsregel woningbouw in tuinen. De beleidsregel voor splitsen in de kernen wordt geactualiseerd. Op 24 juni 2024 heeft de gemeenteraad de nota grondbeleid vastgesteld. De wijk Neede Noordoost ondergaat momenteel (tot en met 2030) een metamorfose door een integrale wijkaanpak. We werken samen met bewoners en woningcorporatie ProWonen aan deze wijkontwikkeling. De Wet regie versterking volkshuisvesting is ten tijde van het schrijven van deze begroting aangenomen door de Tweede Kamer en ligt voor in de Eerste Kamer.

Speerpunten Passend wonen in Berkelland. (020.010) Wat willen we bereiken? • We voegen meerjarig gemiddeld 100-120 woningen per jaar toe. De opgave ligt zowel in ‘reguliere woningen’ als ‘woningen voor aandachtsgroepen’. Onder aandachtsgroepen scharen we bijvoorbeeld senioren, inwoners met een psychische of psychosociale hulpvraag, inwoners met een beperking, arbeidsmigranten en inwoners met een woonwagencultuur. • Ons beleid en onze randvoorwaarden zijn op orde. • Initiatiefnemers krijgen snel duidelijkheid of een initiatief kansrijk is of niet. We werken met een initiatieftafel. • Dat onze inwoners zo lang mogelijk, met eventuele ondersteuning, zelfredzaam en gezond blijven en daardoor zelfstandig kunnen wonen in een huis. Dit gebeurt in een duurzame en vitale omgeving die veiligheid en comfort biedt. 14

Wat gaan we daarvoor doen? We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren. (020.010.060) •

Waar nodig zetten we actief grondbeleid in om te sturen op woningbouw, in lijn met de op 24 juni 2025 vastgestelde nota grondbeleid. Dit wordt per casus/project afgewogen.

We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie. (020.010.040) •

• •

In 2026 wordt het volkshuisvestingsprogramma van kracht. Dit volkshuisvestingsprogramma is breed en vervangt de woonvisie en woonzorgvisie. Het volkshuisvestingsprogramma omvat onder andere het tactisch beleid op woningbouw, wonen en zorg, wonen voor specifieke doelgroepen zoals inwoners met een woonwagencultuur en arbeidsmigranten en woonruimteverdeling. Het beleid volgt op de omgevingsvisie, de regionale woonagenda en de woondeal. We stellen een (regionale) huisvestingsverordening vast. We maken prestatieafspraken met woningcorporatie ProWonen, Habion (ouderenhuisvesting) en de huurdersverenigingen.

We voegen nieuwe woningen toe. (020.020.040) • •

•

•

We sturen op toevoeging van 100 tot 120 nieuwe woningen per jaar, inclusief woonzorgwoningen. We bereiden onze planvoorraad uit met projecten tot en met 2035. Initiatiefnemers geven we snel duidelijkheid of een initiatief kansrijk is. Bij kansrijke initiatieven geven we duidelijkheid over wat een initiatiefnemer kan verwachten en op welke termijn een initiatief wordt opgepakt. Daarnaast maken we duidelijk hoeveel prioriteit deze heeft, met het oog op een evenredige plancapaciteit in Berkelland en krapte op de arbeidsmarkt. Voor drie sleutelprojecten in Neede, Borculo en Ruurlo hebben we van het Rijk en de provincie een bijdrage in de vorm van een woningbouwimpuls ontvangen. Het gaat om de realisatie van ongeveer 350 woningen. Hiervoor heet de raad op 15 april 2025 cofinanciering beschikbaar gesteld. Voor 2023 en 2024 is incidenteel budget uitgetrokken voor het toevoegen van nieuwe woningen. Deze bedragen zijn bedoeld voor de hele raadsperiode. Het overschot van 2025 wordt overgeheveld naar het budget voor 2026.

We zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in een duurzame en toekomstbestendige bestaande woningvoorraad. (020.010.010) •

•

We stimuleren met verschillende (financiële) instrumenten woningeigenaren om de woning te verduurzamen. Denk hierbij aan (financiële) ondersteuning door leningvormen via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) en het (Agem) energieloket. Het initiatief komt vanuit het programma Nieuwe Energie. We beheren woonwagenlocaties en ronden de toevoeging van vier tot vijf standplaatsen af.

WBI-projecten (020.010.070) Voor drie sleutelprojecten in Neede, Borculo en Ruurlo hebben we van het Rijk en de provincie een bijdrage in de vorm van een woningbouwimpuls ontvangen. Het gaat om de realisatie van ongeveer 350 woningen. Hiervoor heet de raad op 15 april 2025 cofinanciering beschikbaar gesteld.

15

Speerpunten We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (020.020) Wat willen we bereiken? • Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder dit speerpunt samengevoegd. • We willen toewerken naar een (bijna) kostendekkende legesheffing.

Wat gaan we daarvoor doen? We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (020.020.030) • •

Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder deze activiteit samengevoegd. We gaan aan de slag met de bouwleges met als doel om op termijn tot kostendekkende legesheffing te komen, ook met het oog op de meerjarenbegroting.

Speerpunten We werken door aan de integrale wijkontwikkeling in Neede Noordoost. (020.030) Wat willen we bereiken? • In Neede Noordoost werken we met ProWonen en bewoners aan een integrale wijkaanpak door verschillende onderwerpen tegelijk te verbeteren. Dit om woningen én het samenleven in de wijk toekomstbestendig te maken. Denk aan gezondheid, duurzaamheid, klimaatadaptatie en levensloopbestendigheid.

Wat gaan we daarvoor doen? Wijkaanpak Neede Noord Oost We geven uitvoering aan het ontwerpscenario voor de integrale wijkaanpak Neede Noord Oost en aan het programmaplan Sociale Wijkontwikkeling. Beide vastgesteld door de gemeenteraad op 4 juli 2023.

Wat mag het kosten Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2025 (na bestuursrapportage) en 2026 • Activiteit 020.010.060: In het verleden zijn we terughoudend geweest met het ramen van winst uit grondexploitaties, ondanks dat er consequent winst is behaald. Gezien deze positieve resultaten over de afgelopen jaren, hebben we besloten om vanaf 2025 een schattingswinst van €400.000 per jaar op te nemen in de begroting. • Activiteit 020.020.040: Aan het begin van de raadsperiode is incidenteel geld ontvangen, dat wordt verspreid over meerdere jaren. Het niet-bestede bedrag wordt jaarlijks bij de jaarrekening doorgeschoven naar het volgende jaar. Aangezien het exacte restant voor 2026 op dit moment nog niet bekend is, is er voor dat jaar nog geen bedrag begroot. Dit verklaart het verschil van meer dan €250.000 tussen de primitieve begroting voor 2026 en de bestuursrapportage 2025. Verdere actualisaties zullen plaatsvinden na vaststelling van de jaarrekening 2025.

16

•

•

•

•

Activiteit 020.500.010: De stijging van de loonkosten in de bestuursrapportage 2024 ten opzichte van de primitieve begroting 2025 wordt voornamelijk veroorzaakt door recente ontwikkelingen in de cao-afspraken. Deze cao-verhogingen hebben geleid tot aanzienlijke extra uitgaven, waardoor er een verschil van meer dan €250.000 is ontstaan. Activiteit 020.010.070: Dit is een langjarig project. Het niet-bestede bedrag wordt jaarlijks bij de jaarrekening doorgeschoven naar het volgende jaar. Aangezien het exacte restant voor 2026 op dit moment nog niet bekend is, is er voor dat jaar nog geen bedrag begroot. Dit verklaart het verschil van meer dan €250.000 tussen de primitieve begroting voor 2026 en de bestuursrapportage 2025. Verdere actualisaties zullen plaatsvinden na vaststelling van de jaarrekening 2025. Activiteit 020.030.010: Ook dit betreft een langjarig project. Het niet-bestede bedrag wordt jaarlijks bij de jaarrekening doorgeschoven naar het volgende jaar. Aangezien het exacte restant voor 2026 op dit moment nog niet bekend is, is er voor dat jaar nog geen bedrag begroot. Dit verklaart het verschil van meer dan €250.000 tussen de primitieve begroting voor 2026 en de bestuursrapportage 2025. Verdere actualisaties zullen plaatsvinden na vaststelling van de jaarrekening 2025.

Activiteit 020.710.010: De onttrekking in 2025 (Na bestuursrapportage) hebben betrekking op het doorschuiven van de projecten. Dit doorschuiven vindt plaats via de reserve bestuurslijke claims.

Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit

Realisatie 2024

2025 (primitief)

2025 (Na bestuursrapportage)

2026 (primitief)

2027 (primitief)

2028 (primitief)

2029 (primitief)

Lasten 020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad

-31

-3

-3

-3

-3

-3

-3

020.010.040 We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie

-52

-50

-50

-50

-50

-50

-50

020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren

-413

-891

-891

-109

-109

-109

-109

0

0

-5.100

0

0

0

0

020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen

-262

-105

-220

-105

-105

-105

-80

020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe

-191

0

-1.172

0

0

0

0

020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost

-212

0

-2.599

0

0

0

0

-4.435

-4.747

-4.747

-4.700

-4.700

-4.700

-4.700

-24

-215

-19

-236

-236

-236

-236

-5.621

-6.013

-14.802

-5.204

-5.204

-5.204

-5.179

020.010.070 WBIprojecten

020.500.010 Loonkosten 020.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten

17

Baten 020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad

37

11

11

32

32

32

32

020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren

576

1.434

1.274

652

652

652

652

020.010.070 WBIprojecten

0

0

3.350

0

0

0

0

1.526

1.283

1.363

1.323

1.323

1.397

1.471

020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe

120

0

498

0

0

0

0

020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost

154

0

1.671

0

0

0

0

020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen

Totaal Baten

2.413

2.728

8.167

2.008

2.008

2.082

2.156

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-3.208

-3.284

-6.635

-3.195

-3.195

-3.122

-3.023

020.710.010 Reserves

29

0

3.442

0

0

0

0

Totaal Onttrekkingen

29

0

3.442

0

0

0

0

020.710.010 Reserves

-525

0

0

0

0

0

0

Totaal Stortingen

-525

0

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

-496

0

3.442

0

0

0

0

-3.703

-3.284

-3.193

-3.195

-3.195

-3.122

-3.023

Onttrekkingen

Stortingen

Gerealiseerd resultaat

Kaders die de raad heeft vastgesteld • • •

Regionale Woonagenda 2023 - 2030 Omgevingsvisie Berkelland Nota grondbeleid gemeente Berkelland 2025

18

VITAAL PLATTELAND Een vitaal en innovatief buitengebied

Wat speelt er? •

•

• •

Op het platteland komen steeds meer grote opgaven samen die allemaal ruimte vragen. Denk hierbij aan; klimaatadaptatie, energietransitie, biodiversiteit, recreatie en toerisme. Maar ook de landbouwtransitie en de daarmee gepaarde transformatie van stallen en erven. Het is een uitdaging al deze opgaven op een goede manier samen te brengen op het platteland en daarmee ons platteland vitaal te houden. De agrarische sector is een belangrijke pijler in ons buitengebied. De sector wordt de komende jaren voor grote uitdagingen gesteld, onder meer door de stikstofproblematiek. Tot voor kort werkte de Rijksoverheid hiervoor aan het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Op dit moment is onduidelijk hoe het Rijksoverheid verder wil. Een transitie naar een toekomstbestendigere landbouw blijft hierbij noodzakelijk om de stikstofdoelen te halen. Tegelijkertijd zorgen de vele stoppers in Berkelland voor nieuwe ruimtelijke uitdagingen door onder meer de vrijkomende agrarische bebouwing. Berkelland heeft een prachtig coulisselandschap dat een fijne leefomgeving biedt voor onze inwoners en een visitekaartje is voor bezoekers. Tegelijkertijd zien we dat de natuur, het landschap en de biodiversiteit van verschillende kanten onder druk staat. Toeristen en recreanten weten de Achterhoek, en daarmee ook Berkelland, steeds vaker te vinden.

Hier zijn we blij mee, want dit zorgt voor de instandhouding van voorzieningen, werkgelegenheid en bovenal voor reuring. Bij ontwikkelingen in de vrijetijdssector is het belangrijk dat er een goede balans blijft tussen wonen, werken en recreëren in ons (buiten)gebied. Maar ook dat de recreatiedruk, en de impact daarvan op onze omgeving en samenleving, niet te groot wordt.

Speerpunt Een meer duurzame vorm van landbouw in Berkelland. (030.010) Wat willen we bereiken? • Een intensievere samenwerking met onder meer VK-Oost (Vruchtbare Kringloop Oost) en LTO Nederland om agrariërs te ondersteunen richting een meer duurzame vorm van landbouw, zoals kringlooplandbouw. • Een sterkere verbinding tussen inwoners en agrariërs. • Meer lokale initiatieven gericht op duurzame vormen van landbouw, zoals kringlooplandbouw.

Wat gaan we daarvoor doen? We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners. (030.010.020) Dit speerpunt maakt onderdeel uit van de interne analyse toekomstbestendige landbouw (voorheen het plan van aanpak toekomstbestendige landbouw genoemd) waarin we voor onszelf in kaart hebben gebracht wat we als gemeente zoal doen in de transitie van de agrarische sector naar een meer toekomstbestendigere vorm. Ook is de verbinding tussen agrariërs en inwoners onderdeel van de foodstrategie van Platform Achterhoek Food waar we ons aan gecommitteerd hebben en uitvoering aan geven.

19

We zoeken de samenwerking met partijen als de VK-Oost, LTO en de Marke gericht op ondersteuning van agrariërs richting een meer duurzame vorm van landbouw, zoals kringlooplandbouw. Ondanks de tijd en moeite die de afgelopen periode in het Plan van aanpak duurzame landbouw is gestoken concluderen we dat het weliswaar een zeer uitgebreide analyse is, maar weinig nieuwe aanknopingspunten en inzichten bevat. Dit komt mede door de blijvende onzekerheid vanuit het Rijk op bijvoorbeeld het stikstofdossier. We zien het resultaat voor nu vooral als een interne analyse. Met externe hulp willen we dit najaar toetsen of we in de huidige context invalshoeken/mogelijkheden over het hoofd gezien hebben die ons mogelijk nieuw handelingsperspectief bieden. Door in 2024 een doelschriftenvergunning af te geven voor een varkenshouderij zijn we onderdeel van een proef rondom de versnellingsaanpak emissiearme landbouw. Deze nieuwe vorm van vergunningverlening heeft veel aandacht getrokken en ligt nu bij de rechter. We blijven regionaal de samenwerking opzoeken in het kader van het ‘ruimtelijk perspectief Achterhoek’ dat naar verwachting eind 2025 wordt vastgesteld en in 2026 vervolginzet vraagt. We starten met een nieuw vrijwillig kavelruil project bij Stelkampsveld. (030.010.030) Zodra we geld hebben van de provincie kunnen we in 2026 van start met het kavelruilproject.

De middelen die we in het kader van de LBV regeling hebben ontvangen gebruiken we als cofinanciering voor het project.

Speerpunt Toekomstbestendige (agrarische) erven. (030.040) Wat willen we bereiken? • Minder leegstaande gebouwen door sloop- en/of hergebruik. • Vermindering van 30% asbestdaken in 2026 (kern en buitengebied) vergeleken met 2022.

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit. (030.040.010) In de tweede helft van 2025 evalueren we de Rood voor Rood regeling voor de tweede keer, zoals toegezegd aan de raad. We gaan in 2026 aan de slag met eventuele aanbevelingen die uit de evaluatie naar voren komen. Rood voor Rood is onderdeel van een bredere aanpak rond Vrijkomende Agrarische bebouwing. In 2026 evalueren we het gehele ‘plan van aanpak vrijkomende agrarische bebouwing’ (2021). We voeren het plan van aanpak voor de stimulering van de sanering van asbestdaken uit. (030.040.020) De asbestsubsidie loopt door tot eind 2026. Hoewel er veelvuldig gebruik wordt gemaakt van de regeling is de opgave in Berkelland nog steeds groot. In 2026 onderzoeken we op welke wijze we een verdere impuls kunnen geven aan de asbestsanering en komen we met een voorstel.

20

Speerpunt Behoud en versterking van ons coulisselandschap en verhoging van de biodiversiteit. (030.020) Wat willen we bereiken? • Voor elke biotoop in Berkelland een verhoging van natuurwaarden in 2026 ten opzichte van 2021. • Een vergrote bewustwording bij inwoners over de biodiversiteit en maatregelen die men kan nemen ter versterking van de biodiversiteit.

Wat gaan we daarvoor doen? Stimuleren van aanleg van nieuwe natuur en landschap en het behoud van landschapselementen. (030.020.010) We hebben een nieuwe landschapsregeling. Deze loopt van 2025 tot eind 2028. We ondersteunen initiatieven en projecten in het kader van Leader. (030.020.020) LEADER is een Europees subsidieprogramma dat zich richt op het versterken van het landelijk gebied. Het programma heeft goed gedraaid in Berkelland de afgelopen jaren, met veel mooie initiatieven. In 2024 start het nieuwe programma. Hieraan gaat de Achterhoek meedoen. Het programma loopt tot eind 2027. We voeren de uitvoeringsagenda van het biodiversiteitsplan uit. (030.020.030) In juni 2023 is de uitvoeringsagenda van het biodiversiteitsplan opgeleverd. Deze uitvoeringsagenda is gebaseerd op het biodiversiteitsplan dat is vastgesteld in 2021 en de contournota dat is vastgesteld in 2022. Samen met partners gaan we de komende jaren met de uitvoeringsagenda aan de slag.

Speerpunt Het toeristisch-recreatief aanbod in Berkelland is versterkt. (030.030) Wat willen we bereiken? • Het aantal vitale dag-attracties en verblijfsaccommodaties is vergroot. • De toeristische infrastructuur is doorontwikkeld. • De toeristische informatievoorziening en gastheerschap is verder geprofessionaliseerd. • De toeristische-recreatieve ontwikkelpotentie van de Berkel, kernen en bijbehorende buitengebieden is beter benut. • De zichtbaarheid van het vrijetijdsaanbod van Berkelland is vergroot.

Wat gaan we daarvoor doen? De uitvoeringsagenda ‘Beleef het in Berkelland 2021-2024' uitvoeren. (030.030.010) In 2025 heeft de gemeenteraad de herijking van ‘Beleef het in Berkelland’, inclusief een nieuw uitvoeringsprogramma 2026-2028’ vastgesteld. In 2026 wordt uitvoering gegeven aan het uitvoeringsprogramma.

21

Wat mag het kosten Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2025 (na bestuursrapportage) en 2026 • Activiteit 030.010.020: In dit project wordt het resterende budget pas bij de jaarrekening doorgeschoven naar het volgende jaar op basis van de daadwerkelijk gerealiseerde uitgaven in het lopende jaar. Hierdoor ontstaat er een verschil tussen de primitieve begroting, waarin het volledige budget is opgenomen, en de bestuursrapportage, die rekening houdt met de overgehevelde middelen. • Activiteit 030.020.010: In dit project wordt het resterende budget pas bij de jaarrekening doorgeschoven naar het volgende jaar op basis van de daadwerkelijk gerealiseerde uitgaven in het lopende jaar. Hierdoor ontstaat er een verschil tussen de primitieve begroting, waarin het volledige budget is opgenomen, en de bestuursrapportage, die rekening houdt met de overgehevelde middelen. • Activiteit 030.020.020: In dit project wordt het resterende budget pas bij de jaarrekening doorgeschoven naar het volgende jaar op basis van de daadwerkelijk gerealiseerde uitgaven in het lopende jaar. Hierdoor ontstaat er een verschil tussen de primitieve begroting, waarin het volledige budget is opgenomen, en de bestuursrapportage, die rekening houdt met de overgehevelde middelen.

• Activiteit 030.020.030: De afwijking tussen de primitieve begroting 2026 en de bestuursrapportage 2025 wordt veroorzaakt door het meerjarige karakter van het project, waarbij niet-gebruikte budgetten jaarlijks bij de jaarrekening worden doorgeschoven naar het volgende jaar. • Activiteit 030.040.020: Dit is een langjarig project. Het restant van het budget dat in 2025 niet besteed wordt, zal conform de financiële richtlijnen bij de jaarrekening worden doorgeschoven naar het volgende begrotingsjaar. • Activiteit 030.500.010: De loonkosten worden verdeeld over de programma's door te inventariseren aan welke taakvelden medewerkers hun tijd besteden. Deze inventarisatie vindt niet ieder jaar plaats, maar heeft voor de begroting 2026 wel plaatsgevonden. Ten opzichte van de laatste inventarisatie is het aantal medewerkers dat tijd besteed aan dit programma gestegen. Daarom worden meer loonkosten doorbelast aan dit programma. • Activiteit 030.710.010: De onttrekking in 2025 (Na bestuursrapportage) hebben betrekking op het doorschuiven van de projecten. Dit doorschuiven vindt plaats via de reserve bestuurslijke claims.

22

Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit

Realisatie 2024

2025 (primitief)

2025 (Na bestuursrapportage)

2026 (primitief)

2027 (primitief)

2028 (primitief)

2029 (primitief)

Lasten 030.010.010 We zetten het project korte ketens door

-9

0

0

0

0

0

0

030.010.020 We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners

-63

-41

-41

-41

-41

-41

-41

030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren

-4

0

-214

0

0

0

0

030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap

-297

-350

-350

-41

-41

-41

-41

030.020.020 We ondersteunen projecten en initiatieven in het kader van Leader

-3

-396

-396

0

0

0

0

030.020.030 Biodiversiteitsplan uitvoeren

-53

-422

-422

0

0

0

0

030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren

-820

-219

-244

-262

-262

-262

-129

030.040.020 We voeren het plan voor de stimulering van de sanering van asbestdaken uit

-73

-652

-677

0

0

0

0

030.500.010 Loonkosten

-229

-176

-176

-479

-479

-479

-479

-3

-4

-3

-4

-4

-4

-4

-1.554

-2.259

-2.522

-826

-826

-826

-693

030.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten

23

Baten 030.010.010 We zetten het project korte ketens door

6

0

0

0

0

0

0

030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren

62

0

0

0

0

0

0

030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap

138

0

0

0

0

0

0

030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren

643

1

1

1

1

1

1

030.040.010 We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit

40

0

0

0

0

0

0

Totaal Baten

890

1

1

1

1

1

1

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-664

-2.258

-2.522

-825

-825

-825

-692

030.710.010 Reserves

260

1.849

1.958

0

0

0

0

Totaal Onttrekkingen

260

1.849

1.958

0

0

0

0

-99

0

0

0

0

0

0 0

Onttrekkingen

Stortingen 030.710.010 Reserves Totaal Stortingen

-99

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

161

1.849

1.958

0

0

0

0

Gerealiseerd resultaat

-503

-409

-564

-825

-825

-825

-692

Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • •

Structuurvisie Berkelland 2025. Bestemmingsplan Buitengebied 2020 Woningsplitsing buitengebied Structuurvisie bovenplanse sloop -bonus-regeling. Beleidsregel Rood voor Rood Beleef het in Berkelland

24

NIEUWE ENERGIE Wat speelt er? • Via het Akkoord van Groenlo en het Energie Uitvoeringsprogramma hebben we afgesproken dat de Achterhoek en Berkelland in 2030 55% minder CO2 uitstoten en uiterlijk in 2050 energieneutraal zijn. • De rol van gemeenten in de realisatie van deze doelstelling neemt toe. Om hier invulling aan te geven schalen wij op in capaciteit. Dit is een leerproces dat met het in 2024 vastgestelde Energie Uitvoeringsprogramma is vastgelegd. • De opschaling van capaciteit in beleid en uitvoering financieren we voor een belangrijk deel met geld van het nationaal klimaatfonds. Voor 2026 komen de rijksmiddelen voor energietransitie binnen via de decentralisatie uitkering. Deze zetten wij net zoals vorige jaren maximaal in ter ondersteuning van ons gemeentelijke doelen in de energietransitie. • In 2026 gaan we verder met windenergie onder de voorwaarden van het beleidsdocument grote windmolens (zoekgebied K). Speciale aandacht besteden we aan lokaal eigendom met de verordening Lokaal zeggenschap en eigendom (nog vast te stellen). • Met ingang van 2026 is elke gemeente in Nederland verplicht om een warmteprogramma te hebben. Wij stellen in Berkelland een Warmte-/Koudeprogramma op. In dit stuk leggen we de gemeentelijke plannen vast die bijdragen aan gemeentelijke aardgasafschakeling. • De energieprijzen zullen blijvend stijgen.

Verduurzaming wordt daardoor steeds belangrijker voor gebouweigenaren. Een laagdrempelige ondersteuning die aansluit op hun situatie is daarom van belang. We richten ons in belangrijke mate op de doelgroepen die het meest deze ondersteuning nodig hebben. Deze activiteiten beleggen we regionaal vanwege het schaalvoordeel bij partijen zoals het Energieloket Achterhoek en Duurzaam Ondernemerscentrum Achterhoek. • De effecten van netcongestie creëren onzekerheid. Dit is ondanks de grootschalige investeringen van netbeheerders. Nieuwbouw, zon op dak, de elektrificatie van warmte en mobiliteit, en de uitbreiding van bedrijventerreinen creëren een complexe puzzel van belangen. Wij ontwikkelen samen met netbeheerders netbewuste strategieën (energieplanologie). Voorbeelden zijn sturen op netbewuste bouw, lokale energieopslag, (publieke) laadpleinen, en het delen van energie via smarthubs

Speerpunt Innovatie- en ontwikkelagenda energietransitie (040.010) Wat willen we bereiken? • Flexibiliteit creëren om proactief te handelen in een snel veranderende omgeving. • Samenwerken met andere programma’s in het aanpakken van complexe opgaves. • Pilots uitvoeren en daarvan leren.

Wat gaan we daarvoor doen? We faciliteren pilots, innovatie en andere nieuwe ontwikkelingen. (040.010.040) De energietransitie vereist draagvlak om te slagen. Daarom willen we lokale energie-initiatieven van zowel bedrijven als inwoners zo veel als mogelijk faciliteren. Dat doen we op basis van advies vanuit de samenleving. Projecten zoals gezamenlijke warmteoplossingen, smarthubs en collectieve verduurzaming op bedrijventerreinen verdienen ondersteuning. We onderzoeken wat zij nodig hebben en faciliteren deze initiatieven onder andere met procesbegeleiding. We gaan aan de slag met de transitievisie warmte/koude. (040.010.100) In het Warmte-/Koudeprogramma beschrijven we de projecten in de warmtetransitie voor de komende 10 jaar. Elke vijf jaar tot 2050 actualiseren we dit document. Gezamenljk moeten deze 25

projecten uiterlijk in 2050 leiden tot een aardgasvrije gemeente. In 2026 gaan we de projecten opgenomen in het warmte-/koudeprogramma uitwerken. Door te werken met bestuursopdrachten maken en houden we een bestendige lijn in het beleid. We ondernemen onderzoekende proefprojecten ter verrijking van onze dienstverlening. (040.010.040) De bestaande regelingen bereiken vooral mensen die al bereid zijn te verduurzamen. Om ook doelgroepen met afstand tot de energietransitie te activeren, zijn gerichte instrumenten nodig. Dit vraagt om het door ontwikkelen van bestaande regelingen én het opzetten van nieuwe, met duidelijke doelen en voorwaarden. Via onderzoek en lerend evalueren ontdekken we samen met onze uitvoeringsorganisaties zoals het Energieloket Achterhoek wat werkt. We onderzoeken slimme oplossingen die de door netcongestie beperkte vestigingsmogelijkheden voor bedrijven op de bedrijventerreinen verruimen. (040.010.090) Vanwege netcongestie zijn er beperkingen wat er op bedrijventerrein kan. Mogelijke oplossingen zijn energieopslag, en het slim koppelen van energievraag en -aanbod. Het mede mogelijk maken van innovatie in de energietransitie in onze gemeente is nodig voor een fijne leefomgeving en een goed vestigingsklimaat. De gemeente kan dit soort initiatieven ondersteunen, bijvoorbeeld met ambtelijke capaciteit.

We werken samen met Liander aan slimme oplossingen voor netcongestie en lobbyen dat Berkelland een hoge prioriteit krijgt . We ontwikkelen een formule voor lokaal eigenaarschap van grootschalige opwek. (040.010.010) Wij hebben in de RES Achterhoek de afspraak om richting 2030 de Berkellandse opgave voor wind en zon te volbrengen. We vinden het belangrijk dat inwoners en lokale partijen hierbij kunnen meedoen en meeprofiteren. Daarom willen we dat zoveel mogelijk van de opbrengsten, zeggenschap en eigendom lokaal blijven – het liefst 100%. We onderzoeken hoe we dat kunnen regelen, bijvoorbeeld door als gemeente zelf (mee) te investeren in een wind- of zonnepark. De kaders hebben hiervoor hebben we vastgelegd in het beleidsdocument grote windmolens (zoekgebied K) en de verordening lokaal eigendom (vast te stellen najaar 2025). We werken data geïnformeerd en verbeteren daarmee ons vermogen om de voortgang in de aanpak van de opgave te monitoren. (040.010.070) Data kan ons inzicht geven in onze verduurzamingsopgave. Op dit moment hebben we veel data beschikbaar. Maar vanuit verschillende bronnen, tijdvakken en mate van kwaliteit. En soms hebben wij geen toegang tot data die we wel nodig hebben. We hebben meer specifieke en nauwkeuriger databundeling en -analyse nodig om te kunnen bepalen waar we staan en waar we de meeste impact kunnen maken.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=083d0f03-ba66-460b-ad7f-08a2b28d528f