Programmabegroting 2025
Tekst van het document
We zijn in overleg met de stichting over de kosten en nemen die op bij de Berap 2025. 48
Zwembaden. (060.020.030) •
• •
•
We voeren een scenario-onderzoek toekomstbestendig binnenzwemlandschap uit. Naar aanleiding van de uitkomsten, nemen we een besluit over de toekomst van het binnenzwemwater in Berkelland. (Deze activiteit valt financieel onder Strategie, Beleid en Innovatie. (060.010.010)) We subsidiëren zwembaden. De subsidie- en exploitatiebijdragen aan de Berkellandse zwembaden worden jaarlijks geïndexeerd. Voor de periode 2024-2026 ondersteunen we 't Timpke met in totaal € 392.000, waarvan € 116.000 in 2025 en 2026, zoals eerder door gemeenteraad is besloten. Omdat het hierboven genoemde onderzoek nog moet plaatsvinden en er dus nog geen duidelijkheid is over de toekomst, nemen we structureel € 116.000 op in de meerjarenbegroting. Bij Optisport zien we ook een verhoogde bijdrage als gevolg van een grote indexatie door sterke stijging van energieprijzen. De indexatie volgt nog en wordt opgenomen in de Berap 2025.
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (na bestuursrapportage) en 2025 • In de bestuursrapportage van 2024 is een incidentele bijdrage van € 160.000,- plus € 224.000,- opgenomen voor het onderhoud en de instandhouding van 't Timpke. Deze financiële toekenning is specifiek voor 2024, met het oog op noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden en de continuïteit van het beheer. Aangezien deze incidentele uitkering in 2025 niet meer aan de orde is, verklaart dit het verschil van meer dan € 250.000,- tussen de primitieve begroting voor 2025 en de huidige bestuursrapportage van 2024. Het wegvallen van deze eenmalige kostenpost in 2025 leidt tot een lagere begroting voor dat jaar. • In de primitieve begroting van 2024 zijn geen baten geraamd voor de inzet van combinatiefunctionarissen. Voor 2025 is besloten een deel van de SPUK-GALA middelen als baten toe te rekenen aan de financiering van deze functies. Deze wijziging in de ramingen verklaart het verschil van meer dan € 250.000,- tussen de primitieve begroting 2025 en de bestuursrapportage 2024. Door het opnemen van deze specifieke baten in 2025 wordt een nauwkeuriger financieel beeld voor dat jaar geschetst. Dit leidt tot een verhoging van de geraamde inkomsten in 2025 ten opzichte van 2024. Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit
Realisatie 2023 (Na 2024 2024 (Na 2025 2026 2027 2028 2023 bestuursrapportage) (primitief) Bestuursrapportage) (primitief) (primitief) (primitief) (primitief)
Lasten 060.010.010 Strategie, beleid en innovatie
-44
-44
-49
-89
-49
-59
-59
-59
060.010.020 Heel Berkelland beweegt
-270
-214
-230
-240
-240
-240
-240
-240
060.010.030 Educatie en participatie
-381
-405
-405
-420
-405
-405
-405
-405
060.010.040 Cultureel erfgoed
-416
-446
-481
-481
-458
-458
-458
-458
060.010.050 Taal en Media
-873
-810
-761
-761
-761
-761
-761
-761
060.010.060 Transformatiefonds cultuur
-153
-364
0
0
0
0
0
0
060.010.070 Transformatiefonds sport
-3
-43
0
-41
0
0
0
0
060.010.090 Evenementen
-38
-45
-121
-121
-133
-45
-45
-45
49
060.010.100 We zetten combinatiefunctionarissen in
-481
-417
-417
-417
-417
-417
-417
-417
060.020.010 Culturele accommodaties
-374
-474
-286
-337
-286
-286
-286
-286
060.020.020 Sportaccommodaties
-828
-875
-657
-779
-657
-657
-657
-657
060.020.025 Aan de slag met sportaccomodaties inclusief zwembaden
-40
-42
0
0
0
0
0
0
060.020.030 Zwembaden
-1.665
-1.735
-1.102
-1.726
-1.458
-1.458
-1.458
-1.458
060.500.010 Loonkosten
-605
-605
-629
-629
-675
-675
-675
-675
060.700.010 Rente en afschrijving
-98
-315
-205
-101
-343
-343
-343
-343
-6.266
-6.832
-5.342
-6.140
-5.881
-5.803
-5.803
-5.803
060.010.030 Educatie en participatie
15
0
0
15
0
0
0
0
060.010.040 Cultureel erfgoed
28
28
28
28
0
0
0
0
060.010.050 Taal en Media
44
50
6
6
6
6
6
6
060.010.100 We zetten combinatiefunctionarissen in
266
0
0
0
260
260
260
260
060.020.010 Culturele accommodaties
34
20
20
20
20
20
20
20
060.020.020 Sportaccommodaties
154
183
184
184
184
184
184
184
060.020.030 Zwembaden
341
633
0
0
0
0
0
0
Totaal Baten
882
913
238
253
470
470
470
470
-5.384
-5.919
-5.104
-5.887
-5.411
-5.333
-5.333
-5.333
060.710.010 Reserves
435
945
0
305
0
0
0
0
Totaal Onttrekkingen
435
945
0
305
0
0
0
0
060.710.010 Reserves
-26
-26
0
-69
-9
-9
-9
-9
Totaal Stortingen
-26
-26
0
-69
-9
-9
-9
-9
Mutaties reserves
408
918
0
236
-9
-9
-9
-9
-4.976
-5.000
-5.104
-5.652
-5.420
-5.342
-5.342
-5.342
Totaal Lasten Baten
Gerealiseerd saldo van baten en lasten Onttrekkingen
Stortingen
Gerealiseerd resultaat
Beleidskaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • • •
Sport- en Beweegvisie Berkelland 2033 Uitvoeringsagenda Sportvastgoed 2033 Cultuur- & Erfgoedvisie 'Cultuur & Erfgoed: de smeerolie van Berkelland Uitvoeringsprogramma Verder met Cultuur en Erfgoed 2023-2026 Museumvisie Berkelland Visie op religieus erfgoed Berkelland Startnotitie Scenario-onderzoek toekomstbestendig binnenzwemlandschap
50
WERKEN EN LEREN Een warm welkom voor werk Wat speelt er? •
•
•
•
•
•
•
Onze winkelcentra verdienen speciale aandacht om deze ook voor de toekomst levendig te houden. Daarom zijn de afgelopen periode veel stappen gezet in de vitalisering van onze winkelcentra. Eibergen is gereed. Borculo is in 2025 ook gereed. Neede wordt afgerond en in Ruurlo gaan we aan de slag. Als gemeente faciliteren zo mogelijk gewenste ontwikkelingen. We doen actief mee bij herinrichting of herontwikkeling van ‘onaantrekkelijke’ locaties/panden. We maken daarbij nog gebruik van de extra middelen die we daarvoor beschikbaar hebben, zoals de herstructureringsreserve of extra impulsgelden voor vitale kernen. Aantrekkelijke bedrijventerreinen en voldoende ontwikkelingsmogelijkheden zijn voorwaardelijk om ondernemers te boeien en te binden. Dat betekent dat er voldoende ruimte moet zijn op (lokale en regionale) bedrijventerreinen. Op dit moment lopen we zowel regionaal als lokaal tegen de grenzen van de beschikbare ruimte aan. Daarbij speelt steeds meer een rol dat (medewerkers van) bedrijven de directe omgeving van de bedrijven (openbare ruimte) belangrijk vinden bij het kiezen van hun werkomgeving. Het is dus zaak om ervoor te zorgen dat de bedrijventerreinen er verzorgd en groen uitzien en er oog is voor circulariteit, duurzaamheid en klimaatadaptatie.
Regionaal blijven we als Achterhoek de handen ineen slaan om onze gemeenschappelijke aantrekkelijkheid voor ondernemers en potentiële werknemers te vergroten. De Achterhoek profileert zich als smarthub Achterhoek (www.smarthub.nl) met kansen voor de Achterhoekse smart industry. Dit biedt niet alleen kansen voor de (hightech) maakindustrie, maar ook voor sectoren als agro/food, zorg en vrijetijdseconomie.. Nieuwe onderwijsconcepten vragen andere schoolgebouwen. Het programma van eisen voor schoolbesturen en samenwerkingsverbanden (bijgesteld juli 2024) gaat in op de wettelijke taken en herziene eisen vanuit de reeds ingezette beweging naar inclusief onderwijs. We moeten vanuit inclusief onderwijs de vertaalslag maken naar Zorg in Onderwijs, onderwijs aan nieuwkomers en onderwijshuisvesting. Ook op het gebied van duurzaamheid is veel te winnen. De schoolbesturen gaan zelf over het beheer van hun huisvesting en het kwaliteitsniveau van voorzieningen (zoals ventilatie en verduurzaming). Daar passen ook eigen bijdragen in. Het streven is dat er in elke kern minimaal een basisschool open blijft, mits de school het minimum aantal leerlingen heeft, zoals vastgesteld door het Rijk en daarmee de kwaliteit van onderwijs gegarandeerd kan blijven. Het aantal leerlingen in Berkelland is gedaald en veel onderwijshuisvesting is toe aan renovatie.
De gemeente Berkelland heeft vooruitlopend op landelijke wetgeving samen met het onderwijsveld een integraal huisvestingsplan (IHP) voor onderwijshuisvesting opgesteld. De eerste fase van het IHP is gedekt in de begroting. De voorbereidingen voor de tweede fase zijn in gang gezet. Net als in de rest van Nederland zijn de financiën op dit moment niet toereikend om alle noodzakelijke renovaties uit te voeren. We blijven investeren en maken daarvoor gebruik van de reserve onderwijshuisvesting en vullen deze zo mogelijk en met prioriteit aan. Na jaren van daling van het aantal bijstandsgerechtigden stijgt sinds 2023 het aantal bijstandsgerechtigden weer. We zien dat nieuwe instroom voor een groot deel uit inwoners bestaat die te kampen hebben met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Dit komt door problemen op leefgebieden als gezondheid, financiën en basisvaardigheden. Vooralsnog is er nog steeds krapte op de arbeidsmarkt en zien we nog steeds mogelijkheden om deze trend te doorbreken. Onder andere door de crisis op de huizenmarkt, de coronacrisis, de sterk gestegen energieprijzen en de toeslagenaffaire zijn de worstelingen van inwoners met bestaansonzekerheid op verschillende manieren meer in beeld gekomen. Ook het aantal inwoners met schulden neemt toe. Met een nieuw beleidsplan bestaanszekerheid willen we de bestaanszekerheid van onze inwoners verbeteren. 51
•
•
Onze visie op nieuwkomers brengt mogelijkheden en uitdagingen met zich mee op gebied van onderwijs, huisvesting en integratie. We gaan uit van: “De gemeente Berkelland zet zich in voor een zelfredzame, vitale en inclusieve samenleving. We zetten ons in voor de inburgering van nieuwkomers en voor de opvang voor statushouders. Ook voor mensen uit Oekraïne, die mogelijk niet terugkeren, richten we ons op een kansrijke start en toegankelijke ondersteuning. We streven naar meer inclusie en het mixen van verschillende doelgroepen opdat verschillende culturen elkaar ontmoeten. Hiervoor richten we passende duurzame woonvormen in en dragen zorg voor mogelijkheden voor onderwijs, werk en inkomen, inburgering en zorg. We werken vanuit ons lokale beleid regionaal samen en hebben ook in de samenwerking met het COA voor de opvang van asielzoekers en AMV-ers oog voor integraliteit". We werken aan een goed vrijetijdsaanbod het hele jaar door op basis van het beleid ‘Beleef het in Berkelland’. We blijven aangesloten bij de regionale vrijetijdsagenda en zijn ervan overtuigd dat onze lokale ondernemers meeprofiteren van het sterke merk Achterhoek.
Speerpunt Goede onderwijshuisvesting en onderwijs dat aansluit op de lokale en regionale arbeidsmarkt. (070.010) Wat willen we bereiken? • Scholen beschikken over passende, inclusieve en toekomstbestendige huisvesting zodat zij in staat zijn om optimaal onderwijs geven.
Wat gaan we daarvoor doen? We investeren in passende toekomstbestendige huisvesting van scholen en houden rekening met onder andere demografische ontwikkelingen. (070.010.020) We investeren in adequate onderwijshuisvesting. Dit doen we op basis van overleggen met de verschillende schoolbesturen en samen hebben we hiervoor een integraal huisvestingsplan 2020-2036 (IHP) opgesteld waarmee is ingestemd door de gemeenteraad. In het IHP is de fasering van plannen opgenomen. Indien nieuwe ontwikkelingen daartoe aanleiding geven dan wordt dit plan geactualiseerd. Dit is aan de orde. Gezien de prijsontwikkeling van de afgelopen periode (en ervaringscijfers van recente aanbestedingen) zijn de benodigde/geraamde investeringsbedragen in IHP dat in 2019 is vastgesteld flink toegenomen. Voor de uitvoering van fase 1 (tot 2024) is in de begroting dekking gevonden in de vrijvallende kapitaalslasten vanuit onderwijshuisvesting. Voor de uitvoering van fase 2 (2024 en verder) is echter geen ruimte/dekking in de begroting opgenomen (Er vallen ook nagenoeg geen kapitaalslasten meer vrij de komende periode). Er is voor gekozen om de toekomstige investeringen in onderwijs te dekken uit de reserve onderwijshuisvesting. Deze is echter op dit moment niet voldoende om álle geplande investeringen in onderwijshuisvesting te bekostigen.
Dat betekent dat we de komende jaren deze reserve moeten aanvullen met (incidentele) dotaties of toch ruimte binnen de begroting moeten vinden/vrijmaken om de kapitaalslasten voor onderwijshuisvesting te kunnen dekken. Mocht de benodigde financiële ruimte niet gevonden worden, dan betekent dat dat de plannen binnen het IHP noodgedwongen worden opgeschoven naar de toekomst. We zetten ons in voor een zelfredzame, diverse en inclusieve samenleving. Inclusief onderwijs, waar kinderen met en zonder beperking of ziekte samen naar school gaan, is hier een belangrijk onderdeel van. Wanneer speciale voorzieningen ‘samenbouwen’ met reguliere voorzieningen is op loopafstand sociaal contact, expertise uitwisseling, hybride vormen van onderwijs en het bundelen van krachten mogelijk. Hiervoor is maatwerk en samenwerking tussen schoolbesturen, samenwerkingsverbanden en gemeentes essentieel. Het gaat om een grote maatschappelijke opgave en aanzienlijke investeringen, zowel voor aanpassing van bestaande onderwijshuisvesting als voor nieuwbouw.
52
Bewaken dat er goed onderwijs is dat aansluit op lokale en regionale arbeidsmarkt. Dit doen we onder andere via onze deelname aan de Bedrijvenkring Berkelland, smarthub Achterhoek en werkgroep werkgelegenheid, bedrijf en school (PO, VO, MBO, HBO, WO). We zetten in op onderwijs voor- en promotie van- kansrijke sectoren zoals techniek en zorg en proberen samen met alle betrokkenen ons arbeidspotentieel (jong en oud) zo goed mogelijk te laten aansluiten op de (toekomstige) vraag vanuit de markt (bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties). Binnen Berkelland en de regio is er nu en in de toekomst veel vraag naar mensen met een technische- of zorg- opleiding of achtergrond. Dit past ook bij Berkelland als onderdeel van de smarthub regio. We werken bijvoorbeeld mee aan het Technieklokaal, de Techniekdag en de Open bedrijvendag.
Speerpunt Actieve deelname aan de arbeidsmarkt voor iedereen die dat kan. (070.020) Wat willen we bereiken? • Meer jeugdigen die met een startkwalificatie de schooltijd verlaten zodat zij •
• •
•
• •
kans maken op de arbeidsmarkt. Een gedetailleerde analyse van de verhoogde instroom sinds 2023. Hoewel we weten dat de bestandstoename voor een deel te maken heeft met de verhoogde instroom van statushouders en met inwoners die veel problemen hebben op leefgebieden als gezondheid en financiën willen we een dieper inzicht zodat we, indien nodig, de zwaartepunten in de dienstverlening hierop kunnen aansluiten. We streven er naar om de bestandsontwikkeling van het aantal bijstandsgerechtigden minstens gelijke tred te laten houden met het landelijke gemiddelde. Er vindt een, vanuit het Rijk geïnitieerde, hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur plaats, waarbij elke arbeidsmarktregio een Werkcentrum en een Regionaal Beraad krijgt. We streven er naar om dit, samen met de gemeenten in de Achterhoek, het UWV en andere sociale partners, in 2025 tot stand te brengen. Sinds de invoering van de Participatiewet hebben de klassieke Sociale Werkvoorziening (SW)-bedrijven zich op verschillende manieren ontwikkeld. Het Rijk heeft dit onderzocht en spreekt nu van ‘sociale ontwikkelbedrijven’.
Aan de ene kant van het spectrum bevinden zich, anno 2024, ontwikkelbedrijven die nog steeds alleen de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) uitvoeren, vaak in combinatie met nieuw beschut werk, terwijl helemaal aan de andere kant van het spectrum sociaal ontwikkelbedrijven de volledige uitvoering van Participatiewet op zich nemen. Fijnder, het sociale ontwikkelbedrijf van Berkelland, Winterswijk en Oost Gelre, is één van de meest toekomstbestendige ontwikkelbedrijven in Nederland en neemt het grootste deel van de uitvoering van de Participatiewet voor haar rekening. Dit neemt niet weg dat, net zoals alle ontwikkelbedrijven, ook Fijnder te maken heeft met een uitstroom van SW-medewerkers en voor de uitdaging staat de infrastructuur aan te passen aan nieuwe doelgroepen. Er is in 2024 een start gemaakt met het maken van plannen om hier op in te spelen. Deze worden in 2025 verder uitgewerkt, waarna er ook uitvoering aan gegeven gaat worden. Iedereen is van waarde en we willen dat iedereen een betekenisvol leven leidt. Deelname aan de samenleving via betaald werk is daarbij leidend en één van de meest effectieve manieren. Regulier betaald werk is niet voor iedereen haalbaar (op de korte termijn). De afgelopen jaren is het gelukt om bijna iedereen die wil en kan werken vanuit de bijstand terug te leiden naar de arbeidsmarkt.
Het overgrote deel dat zich nu nog in het bijstandsbestand bevindt, heeft te maken met een afstand tot de arbeidsmarkt. Bij deze groep willen we kennis en vaardigheden naar een hoger niveau brengen en de zelfredzaamheid vergroten.
53
Wat gaan we daarvoor doen? Wij ondersteunen inwoners in re-integratie en toeleiding naar (betaald) werk. (070.020.010) • • •
•
•
• •
•
•
We zetten in op normaliseren en inclusievere vormen van regulier onderwijs waarbij een startkwalificatie wordt behaald. In de uitvoering van de Participatiewet door Fijnder zien we opgaven, kansen en uitdagingen voor de lange termijn. Matching van vraag en aanbod vindt met name plaats door het Werkgeversservicepunt Achterhoek (WSPA). De Participatiewet is er om een toereikend en voorspelbaar bestaansminimum te garanderen, de armoede te bestrijden en in de dienstverlening de menselijke maat te kunnen hanteren. De wetgever heeft erkend dat de Participatiewet dat op dit moment onvoldoende doet. De huidige Participatiewet is te complex en gaat onvoldoende uit van vertrouwen. Dit leidt voor inwoners te vaak tot stress en angst voor vergissingen, terugvorderingen en schulden. Daarom is het Rijk een wetswijzigingstraject gestart onder de naam “Participatiewet in Balans”. Deze wet voorziet in een serie van maatregelen, waarbij soepeler omgegaan zal worden met giften, vrijlating, de participatieplicht, mantelzorg, zoektermijnen, toekenningen met terugwerkende kracht en maatwerk bij handhaving. De verwachting is dat deze wet volgend jaar in gaat, waarbij de gemeente Berkelland er naar streeft de wetswijziging zo goed mogelijk voor te bereiden, zodat we de wijzigingen snel en effectief kunnen vertalen naar de uitvoeringspraktijk.
Sinds de invoering van de Participatiewet zijn gemeenten verantwoordelijk voor nieuwe instroom van inwoners die een arbeidsbeperking, maar nog wel arbeidsvermogen hebben. Deze groep wordt elk jaar wat groter. Het is in de regel moeilijker om hen te bemiddelen dan zij die geen arbeidsbeperking hebben. Fijnder heeft de afgelopen jaren veel expertise en ervaring opgebouwd over deze doelgroep. Dit heeft ertoe geleid dat we in Berkelland relatief veel bijstandsgerechtigden met een arbeidsbeperking naar de arbeidsmarkt bemiddelen, afgezet tegen landelijke gemiddeldes. Deze inzet continueren wij in 2025, waarbij we deze specifieke doelgroep nauwkeuriger gaan monitoren. We blijven inzetten op directe uitstroom naar de arbeidsmarkt. Daarnaast gaan we nog meer nadruk leggen op de ontwikkeling van bijstandsgerechtigden die een langere periode nodig hebben om (weer) deel te gaan nemen aan de arbeidsmarkt. Dit maken we ook meetbaar door te monitoren op de ontwikkeling van de groep bijstandsgerechtigden met de grootste afstand tot de arbeidsmarkt ('Meedoengroep' bij Fijnder), de groep met een middelgrote afstand ('Perspectiefgroep') en groep bijstandsgerechtigden met een korte afstand ('Werk direct' groep bij Fijnder) We onderzoeken de mogelijkheden of detachering kan bijdragen aan duurzame uitstroom naar regulier betaald werk. De werkplaats is het hart van het ontwikkelbedrijf Fijnder.
In de werkplaats werken inwoners vanuit Berkelland die veel begeleiding en veelal een beschutte omgeving nodig hebben. Door de uitstroom van SW-medewerkers, is het de vraag hoe de werkplaats benut kan worden in de toekomst. Daarom is er in 2024 een plan van aanpak opgesteld, waarna de plannen in 2025 verder uitgewerkt worden en er in 2025 een ontwikkeltraject gestart wordt. De gemeente Berkelland zal een aantal strategische keuzes worden voorgelegd, waarbij er om keuzes gevraagd wordt aangaande, onder andere, doelgroepen, dienstverlening, werksoorten en instrumentarium. De doorontwikkeling van sociaal ontwikkelbedrijven is een landelijk thema, waarbij het Rijk middelen en ondersteuning ter beschikking stelt. De gemeente Berkelland zoekt hier directe aansluiting op, samen met Fijnder, Oost Gelre en Winterswijk. Als volledig betaald werk op korte termijn niet haalbaar is, stimuleren we bijstandsgerechtigden om zo actief mogelijk te blijven. De Participatiewet in Balans voorziet in een aantal maatregelen die ervoor moeten zorgen dat gedeeltelijk werken, vrijwilligerswerk of het volgen van een opleiding niet gelijk gevolgen heeft voor de bijstandsuitkering. Bemiddeling waarbij sprake is van een directe match tussen vacature en bijstandsgerechtigde wordt steeds uitdagender. Daarom leggen we nog meer nadruk op Fijnder als ontwikkelbedrijf.
Hierbij ontwikkelt Fijnder nieuwe innovatieve instrumenten,
54
•
zoals het ‘ontwikkellab', trajecten voor anderstaligen en IPS- trajecten voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid. Nieuwkomers, zoals asielzoekers, statushouders, inburgeringsplichtigen en ontheemden uit Oekraïne zo snel mogelijk naar werk begeleiden want werk is de snelste manier om te integreren.
Wij stimuleren inwoners om maximaal te participeren in de samenleving. (070.020.020) •
•
Voor een groot deel van de inwoners is participatie in de samenleving een vanzelfsprekendheid. Voor een ander deel ligt dit minder voor de hand, omdat zij geen netwerk hebben of niet beschikken over middelen om mee te doen aan de samenleving. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan asielzoekers, statushouders, ontheemden uit Oekraïne en inwoners met een laag inkomen in zijn algemeenheid. Niet kunnen participeren heeft tal van negatieve effecten, zoals verminderde gezondheid, zich geïsoleerd voelen, minder kansen op de arbeidsmarkt en niet in staat zijn een bijdrage te leveren aan de samenleving. Dit gaan we tegen door in te zetten op samenwerking met vrijwilligersorganisaties, sociale partners in de samenleving en kerken. Voor inwoners met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt zetten we in op activiteiten als arbeidsmatige dagbesteding, vrijwilligerswerk, proefplaatsingen, werkervaringsplaatsen, maatschappelijk nuttige activiteiten of participatieplaatsen. Dit doen we, in samenwerking met Fijnder, zo lokaal mogelijk met werkgevers, welzijnsorganisaties, vrijwilligersorganisaties en andere samenwerkingspartners binnen onze eigen gemeente.
Speerpunt Goed vestigingsklimaat voor ondernemers. (070.030) Wat willen we bereiken? • Een aantrekkelijk, toekomstbestendig vestigingsklimaat in Berkelland met voldoende, duurzame, innovatieve en toekomstbestendige lokale en regionale bedrijventerreinen.
Wat gaan we daarvoor doen? We voeren de economische agenda uit. We werken daarbij sterk samen met de Bedrijvenkring. We gebruiken nog de economische agenda 2020-2024. We gaan deze agenda actualiseren waar nodig. We werken met een zeer beperkt budget vanuit de gemeente. Als er financiering nodig is, zoeken we daar financierders bij. Vanuit het team Economische Zaken zoeken we nadrukkelijk de verbinding op tussen onze organisatie en het bedrijfsleven, om zo bestaande en nieuwe bedrijven zo goed mogelijk te faciliteren. We creëren voldoende fysieke ontwikkelingsmogelijkheden voor nieuwe of bestaande ondernemers. We gaan op zoek naar lokale en regionale uitbreidingsmogelijkheden van bedrijventerreinen (onder andere via het regionaal programma werklocaties) en zetten in op de ontwikkeling van groene, duurzame en innovatieve (van nieuwe en bestaande) bedrijventerreinen. Met ondernemers in kleine kernen en buurtschappen denken we mee in mogelijkheden en maatwerk. We willen dat zowel bestaande als nieuwe ondernemers zich zeer welkom en geholpen voelen en ‘direct’ weten wat de mogelijkheden (o.a. via Bedrijvenatlas) zijn en tot vestiging of uitbreiding kunnen overgaan.
55
Speerpunt Vitale winkelcentra. (070.040) Wat willen we bereiken? • Concentratie van winkels in het kernwinkelgebied. • Toekomstbestendige centra met aantrekkingskracht.
Wat gaan we daarvoor doen? Samen met inwoners, ondernemers en organisaties via zogenaamde taskforces voor elke kern (en centrum), gaan we aan de slag met de revitalisering van de centra. (070.040.020) Hiervoor zijn de vastgestelde centrumvisies leidend. In Eibergen en Borculo zijn de revitaliseringen afgerond. In Neede is de uitvoering in volle gang. De centrumvisie van Ruurlo is vastgesteld en een uitvoeringsbudget door de gemeenteraad ter beschikking gesteld. Met het uitwerken van de plannen is gestart, waarna de plannen gerealiseerd worden.
Faciliteren van het ondernemersfonds. (070.040.010) Het ondernemersfonds is door de ondernemers zelf in het leven geroepen. Ondernemers willen met eigen middelen hun gezamenlijke slagkracht vergroten. Het fonds wordt gefaciliteerd door de gemeente Berkelland, want het wordt gevuld met gelden die geïnd worden via het gemeentelijke instrument ‘reclamebelasting’. Zo wordt voorkomen dat zogenaamde ‘freeriders’ meeliften op de inspanningen en investeringen van de rest.
Speerpunt Gerichte armoedebestrijding. (070.060) Wat willen we bereiken?
Bestaanszekerheid voor iedereen. Dit willen we bereiken door het opstellen en uitvoeren van een beleidsplan bestaanszekerheid '25-'28. Dit doen we samen met een ‘klankbordgroep bestaanszekerheid’ van inwoners met ervaringskennis. En met onze maatschappelijke partners. Speerpunten daarbij zijn schuldhulpverlening, minimaregelingen en initiatieven van maatschappelijke partners. Wat gaan we daarvoor doen? Wij bieden aanvullende inkomensondersteunende regelingen voor inwoners. (070.060.010) De gemeente Berkelland kent een breed scala aan regelingen, gericht op het voorkomen van armoede of het bestrijden van de effecten ervan. We verbeteren de vindbaarheid van ondersteuning. Wij investeren in de lokale aanpak schuldhulpverlening. (070.060.030) We zorgen voor een effectievere samenwerking met de Stadsbank en vrijwilligersorganisaties. Wij werken samen binnen een dekkend netwerk met externe ketenpartners. In Berkelland kennen wij een breed netwerk aan ketenpartners dat onze inwoners op uiteenlopende inkomens- en werkvraagstukken ondersteuning biedt. We brengen dit aanbod op een heldere en laagdrempelige manier bij zowel inwoners als medewerkers onder de aandacht. 56
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (na bestuursrapportage) en 2025 • 070.020.010 Lasten: Vanwege bestandstoename bij Fijnder is de begroting op uitvoeringskosten verhoogd conform de meerjarenbegroting van Fijnder. Hier is al over gerapporteerd richting raad. Baten: De voorlopig vastgestelde gebundelde uitkering 2024 is bijgesteld naar boven. Deze verhoging is ook meegenomen in de begroting 2025 • 070.060.010 In 2025 kan er geen energietoeslag meer worden aangevraagd. Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit
Realisatie 2023 (Na 2024 2024 (Na 2025 2026 2027 2028 2023 bestuursrapportage) (primitief) Bestuursrapportage) (primitief) (primitief) (primitief) (primitief)
Lasten 070.010.020 Huisvesting
-1.163
-986
-850
-962
-948
-948
-948
-948
070.020.010 Wij ondersteunen inwoners in re-integratie en toeleiding naar (betaald) werk.
-15.111
-15.326
-16.005
-17.131
-17.998
-17.998
-17.998
-17.998
070.020.020 Wij stimuleren inwoners om maximaal te participeren in de samenleving.
-125
-131
-174
-180
-174
-174
-174
-174
070.030.030 Stimuleren ontwikkelingen bedrijven
-500
-444
-433
-434
-433
-433
-433
-433
070.040.010 Faciliteren van ondernemersfonds
-212
-218
-218
-218
-218
-218
-218
-218
070.040.020 Aan de slag met de revitalisering van de centra
-60
-74
-35
-35
-35
-35
-35
-35
0
-58
0
0
0
0
0
0
-3.890
-3.130
-2.234
-2.461
-2.196
-2.196
-2.196
-2.196
070.060.030 We investeren in de lokale aanpak schuldhulpverlening
-96
-170
-185
-185
-185
-185
-185
-185
070.500.010 Loonkosten
-7.152
-7.031
-6.604
-6.604
-6.623
-6.445
-6.120
-6.120
070.700.010 Rente en afschrijving
-1.980
-3.640
-1.580
-1.309
-1.335
-1.335
-1.335
-1.335
Totaal Lasten
-30.290
-31.207
-28.318
-29.519
-30.144
-29.966
-29.641
-29.641
070.050.010 Effectief inzetten promotie 070.060.010 We bieden aanvullende inkomensondersteunende regelingen voor inwoners
57
Baten 070.010.020 Huisvesting
404
527
7
233
7
7
7
7
070.020.010 Wij ondersteunen inwoners in re-integratie en toeleiding naar (betaald) werk.
10.748
10.760
10.594
11.412
11.844
11.775
11.649
11.649
070.020.020 Wij stimuleren inwoners om maximaal te participeren in de samenleving.
6
8
8
8
8
8
8
8
070.030.030 Stimuleren ontwikkelingen bedrijven
626
504
504
504
504
504
504
504
070.040.010 Faciliteren van ondernemersfonds
212
203
203
203
203
203
203
203
070.040.020 Aan de slag met de revitalisering van de centra
60
59
59
59
59
59
59
59
070.060.010 We bieden aanvullende inkomensondersteunende regelingen voor inwoners
8
0
80
80
80
80
80
80
070.500.010 Loonkosten
250
0
0
80
0
0
0
0
Totaal Baten
12.314
12.060
11.454
12.578
12.704
12.635
12.509
12.509
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-17.976
-19.147
-16.864
-16.940
-17.440
-17.331
-17.132
-17.132
070.710.010 Reserves
2.133
4.091
-20
267
0
0
0
0
Totaal Onttrekkingen
2.133
4.091
-20
267
0
0
0
0
070.710.010 Reserves
-738
-799
22
-121
-21
-21
-21
-21
Totaal Stortingen
-738
-799
22
-121
-21
-21
-21
-21
Onttrekkingen
Stortingen
Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat
1.395
3.292
2
145
-21
-21
-21
-21
-16.582
-15.856
-16.862
-16.795
-17.461
-17.352
-17.153
-17.153
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • •
Economische Agenda 2020 - 2024 Inrichtingsplan Samen aan het Stuur Integraal Huisvestingsplan
58
VEILIGHEID Veilig zijn in Berkelland? Daar zorgen we samen voor! Wat speelt er? • • • •
•
De toegenomen verharding van maatschappelijke verhoudingen en omgangsvormen blijft. Dit wordt onder andere zichtbaar in toegenomen onveiligheid van ambtenaren en bestuurders. De versterking tussen zorg en veiligheid bestendigen we. Onder andere omdat inwoners met problematiek langer thuis blijven wonen of juist opgevangen moeten worden. Het gebruik van (big) data begint een steeds grotere rol te spelen. Enerzijds om zicht te krijgen op de aard en omvang van problemen en risico’s. Anderzijds geeft data zicht op mogelijke oplossingen of preventieve maatregelen. We zien een toenemende trend in het juridiseren van onze samenleving. Evenementen zijn niet meer vanzelfsprekend. En met complexere landelijke wetgeving en rechterlijke uitspraken geeft dit onzekerheid bij organisatoren of ze hun evenement nog wel kunnen organiseren. Dit stelt hogere eisen aan de kwaliteit van onze dienstverlening. Tot slot is ondermijning een actueel en groeiend probleem. Vrijkomende gebouwen in het buitengebied, verschillende bedrijfstakken met een verhoogd risicoprofiel, maar ook de financiering van bouwwerken vragen om scherpte en aandacht. Nieuw is hierin de aandacht voor ondermijning in de zorg.
Speerpunt Veiligheid, integraal en risicobewust. (080.030) Wat gaan we daarvoor doen? Doorontwikkeling Zorg en veiligheid. In 2024 hebben we de goede samenwerking tussen veiligheid en sociaal domein geborgd door de vorming van een speciaal opgaveteam zorg en veiligheid. Hierin is de aanwezige deskundigheid gebundeld, wordt de onderlinge afstemming versterkt en een integrale aanpak geborgd. Preventie is hierbij een belangrijk uitgangspunt. Hieraan werken we samen met de betrokken ketenpartners. De ingeslagen weg met de werkwijze en inzet van onze BOA’s zetten we voort. Deze is gericht op het kennen en gekend worden bij de inwoners, ondernemers en bezoekers van onze gemeente en bij de verschillende samenwerkingspartners. Zichtbaar en aanwezig in de wijken en ook bij overleggen waar veiligheid en leefbaarheid een rol spelen. Zij worden daarnaast ingezet als de vierde hulpverleningspartij, ondersteunen o.a. bij ongevallen, rijden rond met een AED en worden ingezet bij reanimaties. De BOA’s zijn dienstverleners daar waar mogelijk en handhavers daar waar noodzakelijk. In het Uitvoeringsplan 2025 kunnen accenten gezet worden voor de inzet van onze BOA's
We stellen een uitvoeringsplan integrale veiligheid op. (080.020.010) We gaan uit van een meer integrale en risicobewuste benadering van veiligheid op basis van ons Integraal Veiligheidsplan 2023-2027 en het onderliggende risicoprofiel. Hierbij zetten we in op preventie, ontwikkelen we duidelijke kaders en zijn we van daaruit voorspelbaar voor onze ketenpartners. Onze keuzes en kaders onderbouwen en monitoren we met data. Integraal omdat wij zien dat veiligheid veel beleidsterreinen raakt. Inwoners met onbegrepen gedrag, jeugdproblematiek, huiselijk geweld, middelengebruik, ondermijning, ontwikkelingen in ons buitengebied, onze fysieke leefomgeving, digitale veiligheid; de komende jaren zetten we in op een meer gestructureerde en samenhangende aanpak. Risicobewust omdat we op basis van een onderbouwde risicoanalyse willen gaan inzetten op de veiligheidsrisico’s die het meest urgent zijn of het grootste risico vormen in onze gemeente.
59
We evalueren het uitvoeringsplan integrale veiligheid 2024 en stellen het uitvoeringsplan 2025 op, beide met betrokkenheid van de gemeenteraad.
Speerpunt Crisisbeheersing. (080.020) Afgelopen jaren hebben we gezien dat we altijd voorbereid moeten zijn op een mogelijke crisis. Dit kan een landelijke crisis zijn, maar ook bijvoorbeeld een brand in een appartementencomplex waarbij de inwoners niet meer meteen terug kunnen naar hun woning. We zorgen dat er binnen het gemeentehuis een groep ambtenaren voldoende opgeleid en getraind is om te kunnen helpen bij een landelijke of lokale crisis.
Wat gaan we daarvoor doen? We dragen bij aan de Veiligheidsregio Noord Oost Gelderland. (080.020.020) In de Veiligheidsregio Noord Oost Gelderland (VNOG) borgen wij onze fysieke veiligheid. Binnen de VNOG worden stappen gezet naar een verdere professionalisering. Onderdeel hiervan is de demarcatie; het overgaan van gebouwen en gebouwbeheer van gemeente naar de VNOG. Het betreft hier vooral de brandweerkazernes. Ook wordt ingezet op specifieke risico's zoals natuurbranden. Gemeenteraden worden hierin periodiek meegenomen en hebben de mogelijkheid te reageren op plannen en begroting.
Speerpunt Vergunningverlening en handhaving. (080.010) Wat gaan we daarvoor doen? Verdere professionalisering en digitalisering vergunningverlening. (080.010.020) In 2025 maken we de overstap naar RXMission, het softwarepakket waarin ook de Omgevingsvergunningen worden afgehandeld. Hiermee vergroten we de onderlinge afstemming tussen de verschillende vergunningen en borgen we locatiegebonden kennis. Door deze overstap zal ook de manier van aanvragen van vergunningen veranderen en onze dienstverlening verbeteren.
Actualisering handhavingsbeleid. (080.010.010) De regels die wij als gemeente stellen hebben alleen zin als er ook daadwerkelijk op de naleving daarvan toegezien wordt. Ons handhavingsbeleid is in 2024, mede op basis van het risicoprofiel, geactualiseerd en in lijn gebracht met de landelijke en regionale standaarden. Dit jaar werken we de kaders verder uit en doen we ervaring op in de praktijk om te zien of dit uitvoerbaar is.
Speerpunt Ondermijning Wat gaan we daarvoor doen? We blijven sterk inzetten op bewustwording met betrekking tot ondermijning. We blijven sterk in zetten op bewustwording met betrekking tot ondermijning. We hebben dit al gedaan met de projecten Ariadne (campings) en Theseus (industrieterreinen) en ook hebben we een groot aantal schuren bezocht in het buitengebied. Niet perse omdat we verwachten dat er 60
hennep of een drugslab in deze leegstaande schuren zitten, maar we zorgen er wel voor dat de bewoners van ons buitengebied zich bewust zijn van mogelijke risico’s als ze hun schuur verhuren. Het is ook in 2025 de bedoeling om weer een industrieterrein en campings te bezoeken, binnen te kijken en bewustwording te creëren. Daarnaast blijven we voor de risicocategorieën een BIBOB-toets uitvoeren voor omgevingsvergunningen.
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (na bestuursrapportage) en 2025 n.v.t. Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit
Realisatie 2023 (Na 2024 2024 (Na 2025 2026 2027 2028 2023 bestuursrapportage) (primitief) Bestuursrapportage) (primitief) (primitief) (primitief) (primitief)
Lasten 080.010.010 Gemeentelijke handhaving
-60
-201
-9
-60
-27
-27
-62
-62
080.010.020 Omgevingsdienst Achterhoek
-1.462
-1.473
-1.524
-1.524
-1.614
-1.614
-1.614
-1.614
080.020.010 Integrale veiligheid
-565
-518
-450
-519
-450
-450
-450
-450
080.020.020 Veiligheidsregio Noord Oost Gelderland
-2.852
-2.860
-3.044
-3.059
-2.949
-2.945
-3.099
-3.177
0
0
-145
-15
-15
-15
-15
-15
080.500.010 Loonkosten
-665
-665
-634
-764
-819
-819
-819
-819
080.700.010 Rente en afschrijving
-51
-55
-64
-54
-53
-53
-53
-53
-5.655
-5.772
-5.870
-5.996
-5.927
-5.923
-6.112
-6.190
080.010.010 Gemeentelijke handhaving
30
0
0
18
18
18
18
18
080.020.010 Integrale veiligheid
121
114
124
124
124
124
124
124
080.030.010 Informatieveiligheid
Totaal Lasten Baten
Totaal Baten
151
114
124
141
141
141
141
141
-5.504
-5.659
-5.746
-5.854
-5.786
-5.782
-5.971
-6.049
080.710.010 Reserves
34
167
0
33
0
0
0
0
Totaal Onttrekkingen
34
167
0
33
0
0
0
0
Gerealiseerd saldo van baten en lasten Onttrekkingen
Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat
34
167
0
33
0
0
0
0
-5.471
-5.492
-5.746
-5.821
-5.786
-5.782
-5.971
-6.049
Kaders die de raad heeft vastgesteld • •
Integraal Veiligheidsplan Achterhoek Oost 2023-2026 Uitvoerings- en handhavingsstrategie 2024 Gemeente Berkelland 61
Beleidsindicatoren Indicator
Geschikte data
Eenheid
Activiteit
Boa’s beschikken over De permanente her- en bijscholing (PHB), de RTGB % gevolgde vereiste de noodzakelijke (regionale toetsing geweldsbeheersing) zijn jaarlijks opleidingen kennis en kunde terugkomend en voorzien van een examen. Daarnaast zijn jaarlijks incidentele opleidingen in het kader van omgaan met jeugd, alcohol en drugs, ondermijning, verward gedrag, radicalisering, etc.
We richten ons op onveiligheidsgevoelens
Boa’s zijn zichtbaar voor de inwoners
We creëren en behouden een vertrouwensband
De Boa’s dragen het herkenbare uniform, rijden en fietsen met herkenbare voertuigen.
Boa’s zijn zichtbaar en Aanwezigheid op die plekken waar aandacht aanspreekbaar voor noodzakelijk is. Ook vanuit preventief oogpunt. de inwoners
JA-NEE
Aantal evenementen-, We creëren en behouden horeca-, overlast- en een vertrouwensband jeugdcontroles dat wordt uitgevoerd. (Kwantitatief en Kwalitatief)
Boa’s hebben een krachtig netwerk met partners
De Boa’s nemen structureel deel aan het sociaal Aantal (gekwalificeerde) We zijn betrokken bij overleg, het jeugdregie overleg, de overleggen van de multidisciplinaire overleggen buurtbewoners en gebiedsteams, kernen, wijkagenten, horeca, dat gevolgd wordt. partners ondermijning, ondernemers.
Meldingen worden snel afgehandeld
Registratie terugbelverzoeken via KCC en Operationeel Centrum Politie en zaken via zaaksysteem.
Het aantal dagen tussen het We creëren en behouden binnenkomen van een een vertrouwensband melding en de afhandeling, stijging/daling.
Herhaalmeldingen
Registratie via zaaksysteem van meldingen over al bestaande zaken.
% en trend
We creëren en behouden een vertrouwensband
62
ALGEMEEN BESTUUR EN BEDRIJFSVOERING Wat speelt er? De basis voor de gemeente ligt in het algemeen bestuur en de bedrijfsvoering die nodig is om de doelen te realiseren.
Speerpunt Algemeen bestuur en bedrijfsvoering. Wat willen we bereiken? •
We willen een stabiel, goed gefaciliteerd bestuur.
Wat gaan we daarvoor doen? Bestuur. (090.010.010) We gaan werken aan het herstel van vertrouwen om een vruchtbare samenwerking tussen raad en college te herstellen.
Speerpunt Klantgerichte dienstverlening. •
•
In 2025 werken we door aan het verbeteren van onze dienstverlening. Dit doen we op basis van een vastgestelde visie op dienstverlening welke in 2024 door het college is vastgesteld en aan de gemeenteraad is gepresenteerd. Bij deze visie is ook de impact opgenomen die het de komende jaren heeft op onze dienstverlening. In 2025 geven we verdere uitvoering van de projecten die in het uitvoeringsprogramma zijn opgenomen en starten we met de initiatieven die nog niet gestart zijn. Zo zorgen we ervoor dat de servicenormen die in de visie zijn vastgesteld niet alleen in de werkprocessen worden opgenomen, maar deze ook daadwerkelijk zo goed als mogelijk worden gehaald! We monitoren dit nauwlettend om zo onze inwoners en ondernemers zo veel mogelijk op de hoogte houden van hun de (aan)vraag van een product of dienst. We blijven als organisatie daarover met elkaar in gesprek en we laten in onze houding en gedrag zien dat we gaan voor een proactieve dienstverlening! In de visie op dienstverlening hebben we ook aangegeven welke kanalen we bij voorkeur gebruiken voor het contact met onze inwoners en ondernemers, zoals baliebezoek, de telefoon, e-mail, de gemeentelijke website en social media.
In 2025 zorgen we ervoor dat deze contactvormen op dezelfde wijze ingericht zijn zodat een inwoner of ondernemer geen verschil zal merken in de behandeling van zijn of haar (aan)vraag over een product of dienst. Oftewel: we gaan voor een uniforme werkwijze, ongeacht het kanaal wat gekozen wordt. Dit zal niet zomaar in een paar maanden gerealiseerd zijn, maar we blijven investeren in het verbeteren van de dienstverlening en blijven hierop aanspreekbaar. We communiceren nog actiever naar onze inwoners en ondernemers over hoe en wanneer we bereikbaar zijn. Bovendien blijven we onze inwoners en ondernemers bevragen of zij tevreden zijn met onze dienstverlening. We vragen dan ook wat aandacht nodig heeft om zo niet alleen onze dienstverlening continu te blijven verbeteren, maar ook om te laten zien dat we gaan voor een optimale dienstverlening!
63
Wat gaan we daarvoor doen? Dienstverlening. (090.020.010) en 090.020.030) We gaan ervoor zorgen dat we minimaal 95% binnen de gestelde termijn reageren op vragen en verzoeken en beter bewaken dat deze gehaald worden, zoals vastgesteld in de visie op dienstverlening. We gaan de publiekswinkel herinrichten zodat deze meer gastvrij en toegankelijk is en het voor inwoners en ondernemers een prettige plek is om te bezoeken. We blijven werken op afspraak om inwoners en ondernemers te helpen met (aan)vragen van en over onze producten en diensten én investeren ook om deze producten en diensten meer digitaal beschikbaar te maken. Daarnaast willen we in 2025 bereiken dat informatie over dienstverlening beter te vinden is op onze website.
We voeren dientsverleningsovereenkomsten uit. (090.020020) Er zijn dienstverleningsovereenkomsten met o.a. Fijnder en Omgevingsdienst Achterhoek. Dit zijn overeenkomsten op het gebied van bedrijfsvoeringstaken (ICT, financiële- en salarisadministratie).
Speerpunt Moderne bedrijfsvoering. In de paragraaf Bedrijfsvoering is de inhoudelijke informatie over de bedrijfsvoering opgenomen.
Wat gaan we daarvoor doen? Bedrijfsvoering. (090.030.010 t/m 090.030.050) In 2025 wordt een visie op bedrijfsvoering opgeleverd met een bijbehorend uitvoeringsplan.
Gemeente als voorbeeld De afgelopen jaren hebben we gebruik gemaakt van de CO2 Prestatieladder. Een jaarlijkse externe audit en certificering die ons moet helpen met inzicht en bewustwording. Het certificaatmoet jaarlijks onderhouden worden doormiddel van een externe audit. Dit kost naast geld ook flinke ambtelijke inzet. We willen onze uitstoot meer integraal aanpakken en aansturen dan we nu doen met behulp van de CO2 prestatieladder. Daarom beleggen we ‘Gemeente als voorbeeld’ binnen bedrijfsvoering. In 2025 evalueren we de inzet en meerwaarde van de CO2 prestatieladder en bepalen we op welke wijze we als gemeente ons bewustzijn verder kunnen vergroten en betere keuzes kunnen maken. De CO2 prestatieladder meet bijvoorbeeld niet ons elektriciteitsverbruik, terwijl wij ook hier slagen in willen en kunnen maken. De uitkomsten van de evaluatie delen we met de klankbordgroep Duurzaamheid. Voor nu stoppen we met de audit om de CO2 prestatieladder als certificaat te behouden. Verder komen we in 2025 met voorstellen over het verduurzamen van onze dienstreizen.
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (na bestuursrapportage) en 2025 • Algemeen: De lagere kosten in 2025 kunnen grotendeels in samenhang met de onderdelen "Personeel" en "Reserves" worden gezien. Het flexbudget voor personeel wordt in de eerste aanzet geraamd op "Personeel" en bij aanwending overgeboekt naar de post bedrijfsvoering, die onder "Algemeen" wordt verantwoord. Vandaar dat de post 64
• • • •
"Algemeen" in 2025 lager is dan de gewijzigde raming van 2024 en dat de post "Personeel" in 2025 weer hoger is dan in 2024. Daarnaast worden er in 2024 werkzaamheden gedekt uit de reserve bestuurlijke claims. Personeel: Zie toelichting bij algemeen. Huisvesting: In 2024 hebben we eenmalige toetredingslasten gehad voor de nieuwe energieleverancier AGE BV. Loonkosten: De lonen stijgen als gevolg van de laatste CAO. Reserve: Zie toelichting bij algemeen.
Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit
Realisatie 2023 (Na 2024 2024 (Na 2025 2023 bestuursrapportage) (primitief) Bestuursrapportage) (primitief)
2026 (primitief)
2027 (primitief)
2028 (primitief)
Lasten 090.010.010 Bestuur
-353
-378
-359
-378
-379
-379
-379
-379
090.010.020 Ondersteuning
-459
-348
-313
-435
-346
-346
-346
-346
090.020.010 Burgerzaken
-201
-221
-228
-471
-228
-228
-228
-228
090.020.020 DVO's
0
0
0
0
0
0
0
0
-108
-150
0
-67
0
0
0
0
090.030.010 Algemeen
-3.217
-3.287
-1.669
-4.745
-2.466
-2.009
-2.009
-2.009
090.030.020 Personeel
-1.496
-3.402
-2.268
-2.508
-2.684
-2.684
-2.684
-2.684
090.030.030 Huisvesting
-750
-702
-642
-1.043
-642
-642
-642
-642
090.030.040 Facilitair
-574
-488
-488
-504
-504
-504
-504
-504
090.030.050 ICT
-2.570
-2.595
-2.174
-2.294
-2.406
-2.406
-2.406
-2.406
090.500.010 Loonkosten
-12.255
-12.292
-12.958
-13.241
-13.951
-13.951
-13.951
-13.951
090.700.010 Rente en afschrijving
-1.673
-1.657
-1.425
-1.402
-1.155
-1.040
-881
-881
Totaal Lasten
-23.657
-25.520
-22.522
-27.088
-24.762
-24.190
-24.031
-24.031
090.020.010 Burgerzaken
513
526
526
769
526
526
526
526
090.020.020 DVO's
866
889
889
889
889
889
889
889
090.030.010 Algemeen
974
461
461
984
544
544
544
544
090.030.020 Personeel
14
0
0
0
0
0
0
0
090.030.040 Facilitair
0
4
4
4
4
4
4
4
090.030.050 ICT
356
132
123
128
119
119
119
119
Totaal Baten
2.722
2.012
2.003
2.773
2.082
2.082
2.082
2.082
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-20.935
-23.509
-20.519
-24.315
-22.680
-22.108
-21.949
-21.949
090.020.030 Visie op dienstverlening
Baten
65
Onttrekkingen 090.710.010 Reserves
1.101
3.132
301
2.398
304
244
244
244
Totaal Onttrekkingen
1.101
3.132
301
2.398
304
244
244
244
090.710.010 Reserves
-245
-192
-60
-60
-60
0
0
0
Totaal Stortingen
-245
-192
-60
-60
-60
0
0
0
Mutaties reserves
855
2.940
241
2.338
244
244
244
244
-20.080
-20.569
-20.278
-21.977
-22.436
-21.864
-21.705
-21.705
Stortingen
Gerealiseerd resultaat
66
OVERZICHT VAN ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN EN ONVOORZIEN Wat speelt er? •
• •
Onze belangrijkste inkomstenbron, de algemene uitkering blijft vooralsnog afhankelijk van de ontwikkeling van (een gedeelte van) de Rijksuitgaven. Door de verschillende crises die op dit moment spelen is het lastig om de ontwikkeling van de algemene uitkering te voorspellen. De marktrente is laag. Overtollige liquide middelen leveren daardoor nauwelijks rendement op. Veranderde toezichtregels maken de inzet van reserves ingewikkelder.
Treasury. (100.010)
Dekkingsmiddelen. (100.020) Wat willen we bereiken? Een stabiele en reële (meerjaren) begroting met financiële ruimte voor nieuwe investeringen. Dit doen we door de wensen realistischer af te zetten tegen wat de mogelijkheden die er zijn om de zaken uit te voeren. Door fasering neemt de druk af en maken we op korte termijn ruimte vrij voor incidentele onderwerpen.
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (na bestuursrapportage) en 2025 • We innen belasting: In 2024 betalen wij nog voor een kosteloze herinneringsronde aan inwoners van het GBT en zijn de proceskosten WOZ-waarde hoger dan in 2025. • Onvoorzien: Bij de Bestuursrapportage 2024 hebben we een groot gedeelte van loon- en prijscompensatie die in 2024 was geraamd op deze activiteit verdeeld over de andere programma's. In de begroting 2025 is op deze activiteit de prijsstijging weer geraamd op deze activiteit. • We zorgen voor voldoende liquiditeit: Door investeringen zal ons creditsaldo in 2025 minder hoog zijn. De renteopbrengsten schatkistbankieren zijn daardoor naar verwachting lager dan in 2024. Verder is de rentevergoeding op de hybridegeldlening van de BNG in 2025 voorzichtiger geraamd dan in 2024. • We beheren onze financiële middelen: In 2024 hebben we te maken met eenmalige voordelen uit verkoop van een gebouw in Noordijk en van verkregen interim-dividend van de verkoop van Kenter. Daarnaast hebben we in 2024 hogere dividend dan geraamd verantwoord over 2023. • We ontvangen algemene uitkering: De ontwikkeling van de algemene uitkering is afhankelijk van de landelijke ontwikkeling van aantallen en de door het Rijk beschikbaar gestelde middelen.
Voor 2025 compenseert het Rijk gemeenten voor de kosten die gemeenten maken en waarvoor het Rijk lastenbeperkende maatregelen zou nemen.
67
Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit
Realisatie 2023 (Na 2024 2024 (Na 2025 2026 2027 2028 2023 bestuursrapportage) (primitief) Bestuursrapportage) (primitief) (primitief) (primitief) (primitief)
Lasten 100.010.010 We zorgen voor voldoende liquiditeit
-1.531
-998
-127
-1.052
-979
-1.224
-1.469
-1.719
100.010.020 We beheren onze financiële middelen
-149
-170
-158
-148
-135
-135
-135
-135
100.020.010 We innen belastingen
-617
-1.315
-1.966
-2.132
-1.856
-1.856
-1.856
-1.856
100.020.030 We betalen vennootschapsbelasting
171
-25
-25
-25
-25
-25
-25
-25
100.030.010 Onvoorzien
-3
-2.502
-4.779
-1.111
-2.679
-2.534
-2.523
-2.788
100.500.010 Loonkosten
-79
-79
-82
-82
-88
-88
-88
-88
0
-2
-7
-2
-92
-92
-92
-92
-2.208
-5.091
-7.145
-4.552
-5.854
-5.955
-6.189
-6.704
100.010.010 We zorgen voor voldoende liquiditeit
1.709
1.155
502
1.622
850
776
771
771
100.010.020 We beheren onze financiële middelen
2.024
2.098
1.480
2.224
1.392
1.392
1.392
1.392
100.020.010 We innen belastingen
11.205
11.747
12.783
13.161
13.360
13.390
13.420
13.450
100.020.020 We ontvangen algemene uitkering
89.804
87.293
90.447
93.773
95.348
89.213
88.789
88.770
100.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten Baten
100.030.010 Onvoorzien
42
88
88
88
88
88
88
88
Totaal Baten
104.784
102.381
105.300
110.868
111.038
104.860
104.460
104.472
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
102.577
97.290
98.155
106.316
105.184
98.905
98.272
97.768
Gerealiseerd resultaat
102.577
97.290
98.155
106.316
105.184
98.905
98.272
97.768
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • •
Financiële verordening Treasurystatuut Nota reserves en voorzieningen
68
PARAGRAFEN
69
Bedrijfsvoering Berkelland goed georganiseerd! De bedrijfsvoering maakt de dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers, instellingen en bestuur mogelijk. We leveren mooi werk. Werk dat ertoe doet in de samenleving en waar wij trots op zijn. We groeien toe naar een situatie waarin we in control zijn en tegelijkertijd de flexibiliteit hebben om mee te bewegen met de behoeften uit de samenleving. Daarom is het belangrijk dat we de organisatie ondersteunen met de juiste middelen en werkprocessen en werken vanuit een stevig fundament. Na de afronding van de Visie op Dienstverlening, werken we nu aan een Visie op Bedrijfsvoering. Deze visie geeft richting aan hoe we onze bedrijfsvoering organiseren. In 2025 ronden we dit visietraject af.
Trends en ontwikkelingen De wereld om ons heen verandert snel. De afgelopen periode heeft ons geleerd dat sommige ontwikkelingen zo snel gaan, dat we ze niet kunnen voorzien en dat we daar snel op in moeten spelen. Trends en ontwikkelingen, zoals verder gaande digitalisering, veranderende arbeidsmarkt etc. vragen om een open blik en een flexibele werkwijze. Daarom volgt de bedrijfsvoeringsorganisatie de trends en ontwikkelingen in de samenleving. We merken al geruimere tijd toename aan opgaven vanuit het Rijk op gemeentelijk niveau. Als gemeentelijke organisatie hebben we er veel taken bij gekregen. Soms groot. Soms klein. Dit vraagt ook wat van de bedrijfsvoeringsorganisatie en de capaciteit die daarvoor beschikbaar is. Zo is het aantal specifieke uitkeringen met de daarbij behorende gedetailleerde verantwoording drastisch toegenomen. Maar ook hebben veel van deze veranderingen gevolgen voor de ICTorganisatie en middelen die hiervoor nodig zijn. We merken dat dit in een krappe arbeidsmarkt knelt.
Planning en control We streven naar een P&C-cyclus die optimaal inzicht geeft met sturingsinformatie op niveau van de gemeenteraad, het college en de organisatie. Helder geformuleerde beleidsdoelen, daaruit voortvloeiende prestaties en de benodigde budgetten. Gestaag blijven we werken aan met name de gedetailleerdere informatie voor college en organisatie. Als de omstandigheden daar om vragen kan een P&C-product ook incidenteel in opzet gewijzigd worden. We blijven uw raad informeren over de cumulatieve effecten van besluiten met budgettaire consequenties op het begrotingssaldo en de reserves. Indien nodig ook tussentijds. Vanzelfsprekend is dit met inbegrip van wijzigingen door tussentijdse rapportages van de gemeenschappelijke regelingen. Ook voor 2025 worden weer een aantal adviezen uit de nog te verschijnen managementletter 2024 geprioriteerd en opgevolgd. Voor 2025 wordt de Financiële verordening aangepast aan de (landelijke) ervaringen met de eerste rechtmatigheidsverantwoording over 2023. Inhoudelijk zal er in de P&C-producten in 2025 de nodige aandacht zijn voor de aanstaande bezuinigingen. De Jaarrekening 2024 en de Bestuursrapportage 2025 zullen informatie opleveren om de degelijkheid van de “scherper ramen” maatregelen uit fase 1 van de bezuinigingen te monitoren. In de Perspectiefnota 2026 worden de keuzes over de bezuinigingsmaatregelen van fase 2 verwerkt.
HRM/personeelsbeleid Wij werken continu aan een HRM-beleid dat passend is voor onze organisatie en de opgaven die we hebben. Hierbij vertalen we ook regelgeving en effecten van de CAO in ons beleid. Maar ook wensen uit het bestuur en de organisatie. Een veilige werkomgeving is hierin een belangrijk speerpunt. Maar ook het inspelen op de ontwikkelingen in de arbeidsmarkt met een heldere arbeidsmarktstrategie is één van de belangrijkste punten op de HR-agenda voor het komende jaar. We hanteren het Strategische personeelsontwikkelplan/Strategische personeelsplanning als instrument om samen met de teams te zorgen dat onze formatie kwalitatief en kwantitatief berekend is op de opgaven die we hebben. 70
Integriteit Integere bestuurders en ambtenaren zijn een basisvoorwaarde voor het vertrouwen van inwoners in de lokale overheid. Integriteit is dan een groot goed en daarmee een belangrijk onderwerp in onze organisatie. We vinden het belangrijk dat we een goed werkgever zijn. Er is dan ook aandacht voor een prettige en veilige werkomgeving. We besteden op meerdere momenten in het jaar aandacht aan het thema om zo het bewustzijn van onze medewerkers te vergroten en te zorgen voor een prettige en veilige werkomgeving waarin integriteit en grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar gemaakt kan worden. Daarnaast is een aantal randvoorwaarden geregeld die bijdragen aan een veilige werkomgeving, zoals een actueel agressie- en emotieprotocol en een incidentenregistratie.
Arbeidsmarktstrategie Al enige jaren is er sprake van een gespannen arbeidsmarkt. Landelijk zien we over het afgelopen jaar een afname van het aantal ontstane vacatures. In tegenstelling tot deze landelijke afkoeling van de arbeidsvraag, neemt de vraag naar nieuw personeel bij gemeenten eerder toe dan af. Gemeenten plaatsten in het derde en vierde kwartaal van 2023 een historisch hoog aantal vacatures. In het vierde kwartaal plaatsten gemeenten 12.747 nieuwe vacatures. Dat is 11 procent meer vacatures dan in hetzelfde kwartaal één jaar eerder. Mogelijke verklaringen zijn de stijgende vraag naar voorzieningen die gemeenten aanbieden, de woningbouwopgave en de grotere uitstroom van 60-plussers in verband met pensionering. Ook binnen onze organisatie is sprake van een toename van het aantal vacatures. In 2017 hadden we 33 vacatures, in 2023 hadden we 78 vacatures. In 2024 hebben we tot nu toe (peildatum 1 augustus) 37 vacatures. In vrijwel alle domeinen zijn vacatures moeilijk vervulbaar. Toch lukt het, eventueel met inzet van externe partijen en inzet en opleiden van trainees/starters, om het merendeel van de vacatures te vervullen. Arbeidsmarktstrategie heeft prioriteit in de komende jaren. Onze uitdaging in deze krappe arbeidsmarkt is aan de ene kant nieuw talent aan te trekken en aan de andere kant te voorkomen dat medewerkers vertrekken.
Met onze arbeidsmarktcommunicatie willen we laten zien hoe mooi en uitdagend het werken voor de gemeente Berkelland is. Wij bieden moderne en aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden en bieden medewerkers mogelijkheden om een goede werk-privé balans te hebben en te houden. Nieuwe medewerkers krijgen een vliegende start in ons introductieprogramma en al voor de eerste werkdag is er contact. Zittende medewerkers bieden we mogelijkheden om zich te ontwikkelen en binnen de organisatie door te groeien en te bewegen. Vertrekkende medewerkers laten we met een goed gevoel de organisatie verlaten, zij zijn immers ook onze ambassadeurs. We houden contact met oud-medewerkers, ook met medewerkers die de AOW-gerechtigde leeftijd hebben bereikt omdat zij mogelijk nog werkzaamheden voor ons kunnen/willen vervullen.
Privacy en informatieveiligheid De gemeente voert een belangrijke en omvangrijke set publieke taken uit, die zijn verankerd in wet- en regelgeving. Daarvoor verwerken we veel gevoelige informatie van burgers en organisaties. De maatschappij verwacht terecht dat wij zorgvuldig met die informatie omgaan en die beschermen. Onze ambitie en visie op het gebied van informatieveiligheid heeft mede tot doel het beveiligen van informatiesystemen en de schade door mogelijke aanvallen te voorkomen of zoveel mogelijk te beperken. Dit wordt gerealiseerd door de kwetsbaarheden in onze informatiesystemen in kaart te brengen en te verminderen waardoor deze systemen zo goed mogelijk zijn beschermd tegen bedreigingen. We gaan verder met het implementeren van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). We houden ook rekening met nieuwe wetten, zoals de NIS2, die ons helpen om belangrijke digitale systemen extra te beschermen. De NIS2-richtlijn zal naar verwachting in het tweede of derde kwartaal van 2025 in werking treden. Zo zorgen we ervoor dat de informatie van burgers veilig is en dat onze data betrouwbaar blijft. 71
Het realiseren van privacy bescherming, informatiebeveiliging en cybersecurity is niet iets wat je eenmalig doet. Voortdurend verbeteren is belangrijk. Want het belang en de afhankelijkheid van veilige IT-voorzieningen nemen toe, net als de technische mogelijkheden en bedreigingen op dit gebied. De behoefte aan voortdurende verbetering op het gebied van digitale weerbaarheid is groot. Om te kunnen voldoen aan de strengere regelgeving en invulling te kunnen geven aan noodzakelijke maatregelen, zal er vooral op technisch gebied verder geïnvesteerd moeten worden. Alleen op deze wijze kunnen we een goede (digitale) dienstverlening blijven garanderen. Naast technische maatregelen zetten we ook in op het vergroten van bewustzijn op dit onderwerp. De eerder gestarte awareness-campagne (iBewustzijn) loopt in 2025 door.
Interne controle en rechtmatigheid Sinds 2024 wordt door het college een rechtmatigheidsverantwoording afgelegd over het voorgaande dienstjaar. Een belangrijke pijler voor de onderbouwing vormt de structurele en frequente toepassing van de verbijzonderde interne controle met de focus op de financiële rechtmatigheid. We werken met een intern controleplan gebaseerd op analyse van de belangrijkste risico’s en waarin vastgesteld is hoe wij te werk willen gaan om de benodigde onderbouwing te realiseren. De in- en externe controles worden in samenwerking met de accountant zo goed mogelijk op elkaar afgestemd. Elk jaar worden de betreffende toetsingskaders geüpdatet en geactualiseerd. Er is sprake van een voortdurende doorontwikkeling op het gebied van de verbijzonderde interne controle en financiële rechtmatigheid.
Integrale kwaliteitszorg In 2025 gaan we door met de samenwerking tussen de interne controle functionarissen en andere disciplines om invulling te geven aan integrale kwaliteitszorg. Juridische kwaliteitszorg, informatieveiligheid en financiële rechtmatigheid zijn hiervan een vast onderdeel. Daarmee willen we een multidisciplinaire bijdrage leveren aan het optimaliseren van de inrichting van de organisatie en de processen zodat onze doelstellingen worden gerealiseerd en gevolgen van risico’s in beeld zijn en worden beperkt.
Fiscale risico's In het convenant fiscaal horizontaal toezicht hebben wij afspraken gemaakt met de belastingdienst over de doorontwikkeling van onze fiscale processen. Voor 2025 liggen deze doorontwikkeling vooral op het gerichter vastleggen van de gevolgde procedures. Daarnaast willen we in 2025 een periodieke controle uit laten voeren op de BTW administratie.