Programmabegroting 2025
Tekst van het document
Speerpunt Verduurzaming woningen. (040.060) Wat willen we bereiken? • Wij willen energieverbruik betaalbaar houden voor onze inwoners. • Door vermindering van aardgasverbruik stoten we minder CO2 uit. 26
Wat gaan we daarvoor doen? We informeren inwoners bij het maken van de juiste keuzes in de verduurzaming van woningen. (040.060.050) We maken huiseigenaren bewust van de urgentie van verduurzaming, informeren hen over de mogelijkheden, en ondersteunen ze bij het nemen van maatregelen. We versterken de bestaande aanpakken zoals de coaching via het energieloket, en faciliteren het opzetten van lokale energiemarkten en avonden. We ondersteunen inwoners door de inzet van financieel- en energie advies. (040.060.030) We bieden inwoners maatwerkadvies dat aansluit op hun persoonlijke situatie zodat zij de optimale keuzes kunnen maken. We monitoren actief en leren van de voortgang van onze dienstverlening. Daarnaast gaan we adviestrajecten die op dit moment nog tijdelijk worden aangeboden, zoals bijvoorbeeld bespaarhulp aan huis, structureel opnemen als onderdeel van ons programma. We bieden gunstige financiële producten (leningen) aan om verduurzaming voor iedereen mogelijk te maken. (040.060.023) We gaan door met het aanbieden van leningen tegen een gunstige rente.
We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen door de uitgifte van subsidies (040.060.020) Eigenaren van woningen zijn vaak pas bereid om te investeren in verduurzaming als dit op een redelijke termijn wordt terugverdiend. Financiële prikkels zijn dus zeer effectief. Nu de laagdrempelige subsidie ‘Berkelland Bespaart’ is afgelopen/uitgeput zetten wij de gelden die beschikbaar komen uit Rijksbeleid (bv. lokale aanpak isolatie en energiearmoede) zoveel mogelijk in om aan te sluiten bij structureel geborgde regelingen. ‘Stapelen’ met de landelijke subsidieregeling voor isolatie is mogelijk.
Speerpunt Verduurzaming bedrijven. (040.020) Wat willen we bereiken? • Wij stimuleren een toekomstbestendig bedrijfsleven. • Door vermindering van aardgasverbruik stoten we minder CO2 uit.
Wat gaan we daarvoor doen? We zorgen ervoor dat de Omgevingsdienst bedrijven controleert. We willen onze bedrijven positief benaderen door hen te adviseren en te stimuleren. Maar we zien ook een groep die daarmee niet in beweging komt. We hebben de Omgevingsdienst Achterhoek de opdracht gegeven om toezicht te houden op het nemen van de verplichte maatregelen bij bedrijven. Eerst door te informeren, maar als het moet ook via handhaving.
27
We bieden gunstige financiële producten (leningen) aan om verduurzaming voor iedereen mogelijk te maken. (040.060.023) We gaan door met het aanbieden van leningen tegen een gunstige rente. We zetten in op informatievoorziening en advies om bedrijven te helpen de juiste keuzes te maken in de verduurzaming. (040.020.024) We faciliteren het Regionale Energie Expertisecentrum. Deze dienstverlenende organisatie is verantwoordelijk voor de ondersteuning van bedrijven in de verduurzaming. We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen door het beschikbaar stellen van energie-adviezen. (040.020.024) Voor bedrijven en organisaties willen we een vervolg op 'Zonnige bedrijvendaken' en ‘Achterhoek onderneemt duurzaam’. In het regionale project ‘Expertisecentrum energietransitie’ krijgt dit verder vorm. Voor agrariërs bieden we specifiekere adviezen via het project ‘Energie verdienmodel op het Achterhoekse agrarische erf’.
Speerpunt Verduurzaming maatschappelijke instellingen. (040.040) Wat willen we bereiken? • Wij willen een toekomstbestendig verenigingsleven stimuleren. • Door vermindering van aardgasverbruik stoten we minder CO2 uit.
Wat gaan we daarvoor doen? We gaan door met de subsidieregeling maatschappelijke initiatieven. (040.040.040) We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen die bijdragen aan de verduurzaming van de accommodaties van maatschappelijke instellingen en sportverenigingen via de subsidie maatschappelijke instellingen. We ondersteunen maatschappelijke instellingen en sportvereniging bij de verduurzaming van de eigen accommodatie door middel van procesbegeleiding. (040.040.010) Door middel van procesbegeleiding zorgen we ervoor dat maatschappelijke instellingen worden voorzien van expertise op het vlak van duurzaamheid. We bieden gunstige financiële producten aan om verduurzaming voor iedereen mogelijk te maken. (040.020.020) We gaan door met het aanbieden van duurzaamheidsleningen.
Speerpunt Regionale samenwerking in de Achterhoek. (040.050) Wat willen we bereiken? • Maximale bijdrage aan de regionale doelstelling van 0,35 TWh zon-op-dak. • Akkoord van Groenlo • RES 1.0. 28
Wat gaan we daarvoor doen? We werken met andere overheden aan de regionale samenwerking voor de energietransitie. (040.050.020) We gaan door met het regionaal samenwerken in de Achterhoek volgens de afspraken uit het Akkoord van Groenlo en het regionale uitvoeringsprogramma Energietransitie. De afspraken in de RES Achterhoek 1.0 zijn voor ons het kader waar we ons aan conformeren, qua opwek en zoekgebieden. Dit wordt in Berkelland verder ingevuld via de herijking van RODE. In de Achterhoek werken we aan verdere concretisering van de RES-doelen met de RES Achterhoek 2.0.
Speerpunt Grootschalige Opwek en Energie infrastructuur (040.070) Wat willen we bereiken? • Maximale bijdrage aan de regionale doelstelling van 0,35 TWh zon-op-dak. • Handhaven van het max van 12 vergunningen voor zonneparken. • Wind.
Wat gaan we daarvoor doen? We stellen het herijkte RODE (Ruimtelijke Ordening en Duurzame Energie) beleidskader vast en begeleiden initiatiefnemers voor energie opwek. (040.070.010) Het RODE-beleid draagt bij aan het realiseren van grootschalige opwekinitiatieven, landschappelijk ingepast en met (financiële) participatie van omwonenden. De gezondheid van onze inwoners en onze leefomgeving zijn voor ons belangrijk. Totdat het RODE-beleid is aangepast, werken we niet mee aan initiatieven voor windmolens. Er komen geen nieuwe grootschalige zonneparken op landbouwgrond meer bij. Voor het realiseren van grootschalige accutechnologie werken wij regionaal en provinciaal aan beleid om zo mogelijke negatieve effecten op ons energienetwerk te voorkomen.
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (na bestuursrapportage) en 2025 Activiteit 040.010.050 A.: Extra uitvoeringsmiddelen ETD De lasten in de primaire begroting 2025 zijn € 828.000 hoger dan in de bestuursrapportage 2024. In de bestuursrapportage zijn de CDOKE gelden (Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid) verdeeld over diverse activiteiten binnen de speerpunten in het programma. In 2025 zijn deze middelen, welke van het Rijk ontvangen worden, nog niet verdeeld. Activiteit 040.060.030: B. Adviseren Wonen (KVH) De lasten en baten zijn in de primaire begroting 2025 zijn € 497.000 lager dan in de bestuursrapportage 2024. In de bestuursrapportage zijn de CDOKE gelden (Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid) verdeeld over diverse activiteiten binnen de speerpunten in het programma. In 2025 zijn deze middelen, welke van het Rijk ontvangen worden, volledig begroot op activiteit 040.010.050 Activiteit 040.060.040: B. Subsidiëren Wonen De lasten in de primaire begroting 2025 zijn € 408.000 lager dan in de bestuursrapportage 2024. In de begroting 2025 zijn de middelen voor de aanpak van energie-armoede (€ 200.000) en het Nationaal Isolatieprogramma (€ 100.000) nog niet op de begroting geplaatst.
Beide zijn volledig gedekt door gelden die het Rijk voor dit doel beschikbaar heeft gesteld. De baten in de primaire 29
begroting zijn hiermee € 300.000 lager dan in de bestuursrapportage 2024. Daarnaast staat in 2024 het restant van de middelen voor de Achterhoek bespaart Regeling op de begroting. In 2023 is voor dit project € 800.000 beschikbaar gesteld, waarvan eind 2024 € 108.000 resteert. Bedragen x €1.000
30
Overzicht van baten en lasten per activiteit
Realisatie 2023 (Na 2024 2024 (Na 2025 2026 2027 2028 2023 bestuursrapportage) (primitief) Bestuursrapportage) (primitief) (primitief) (primitief) (primitief)
Lasten 040.010.010 grootschalige opwek
-112
0
0
0
0
0
0
0
040.010.040 A. Pilots en innovatie
0
0
0
-25
0
0
0
0
040.010.050 A. Extra uitvoeringsmiddelen ETD
0
0
-813
8
-820
0
0
0
040.010.060 A. Bewustwording en Promotie
0
0
0
-45
0
0
0
0
040.010.070 A. Datagedreven werken
0
0
0
-1
0
0
0
0
040.010.100 A. Transitievisie warmte/koude
0
0
0
-150
0
0
0
0
040.020.020 EUP: ambitie bedrijven
-160
-806
0
0
0
0
0
0
040.020.030 EUP: ambitie maatschappelijke bedrijven
-40
0
0
0
0
0
0
0
040.020.040 EUP: ambitie communicatie en bewustwording
-18
0
0
0
0
0
0
0
040.020.060 Gemeente als voorbeeld
-12
0
0
0
0
0
0
0
040.020.070 We werken met andere overheden aan de regionale energiestrategie
-64
0
0
0
0
0
0
0
040.020.080 We zetten in op voorlichtingscampagne
-183
0
0
0
0
0
0
0
040.020.090 We stellen een plan van aanpak energiearmoede op en voeren deze uit
-391
-1.636
0
0
0
0
0
0
040.020.100 We zetten in op voorlichtingscampagnes en coaches
-104
-1.112
0
0
0
0
0
0
040.020.110 We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen met "Berkelland bespaart" en (SVN) leningen
-692
-800
0
0
0
0
0
0
040.030.020 G. Verduurzaming eigen vastgoed
-98
-65
-65
-32
0
0
0
0
040.050.010 F. Regionale samenwerking Achterhoek
0
0
0
-3
0
0
0
0
040.060.020 B. Informeren Wonen
0
0
0
8
0
0
0
0
040.060.030 B. Adviseren Wonen (KVH)
0
0
-105
-602
-105
-105
-105
-105
040.060.040 B. Subsidiëren Wonen
0
0
0
-408
0
0
0
0
040.070.010 E. vaststellen RODE
0
0
0
-12
0
0
0
0
-211
-211
-219
-315
-235
-235
-235
-235
-7
-7
-7
-7
-7
-7
-7
-7
-2.093
-4.637
-1.209
-1.585
-1.167
-347
-347
-347
040.500.010 Loonkosten 040.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten
31
Baten 040.010.010 grootschalige opwek
10
0
0
0
0
0
0
0
040.010.040 A. Pilots en innovatie
0
0
0
25
0
0
0
0
040.010.050 A. Extra uitvoeringsmiddelen ETD
0
0
813
88
820
0
0
0
040.010.060 A. Bewustwording en Promotie
0
0
0
45
0
0
0
0
040.010.070 A. Datagedreven werken
0
0
0
1
0
0
0
0
040.010.100 A. Transitievisie warmte/koude
0
0
0
150
0
0
0
0
040.020.020 EUP: ambitie bedrijven
470
806
0
0
0
0
0
0
040.020.030 EUP: ambitie maatschappelijke bedrijven
0
0
0
0
0
0
0
0
040.020.090 We stellen een plan van aanpak energiearmoede op en voeren deze uit
391
1.223
0
0
0
0
0
0
040.020.100 We zetten in op voorlichtingscampagnes en coaches
229
207
0
0
0
0
0
0
040.050.010 F. Regionale samenwerking Achterhoek
0
0
0
3
0
0
0
0
040.060.020 B. Informeren Wonen
0
0
0
-8
0
0
0
0
040.060.030 B. Adviseren Wonen (KVH)
0
0
0
497
0
0
0
0
040.060.040 B. Subsidiëren Wonen
0
0
0
300
0
0
0
0
040.070.010 E. vaststellen RODE
0
0
0
12
0
0
0
0
Totaal Baten
1.100
2.236
813
1.113
820
0
0
0
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-992
-2.401
-396
-472
-347
-347
-347
-347
040.710.010 Reserves
0
0
0
75
0
0
0
0
Totaal Onttrekkingen
0
0
0
75
0
0
0
0
040.710.010 Reserves
-1.299
0
0
0
0
0
0
0
Totaal Stortingen
-1.299
0
0
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
-1.299
0
0
75
0
0
0
0
Gerealiseerd resultaat
-2.291
-2.401
-396
-396
-347
-347
-347
-347
Onttrekkingen
Stortingen
Beleidskaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • •
EUP 2023-2030 Akkoord van Groenlo 3.0 RES Achterhoek 1.0 RODE beleidskader Motie M19-08 eigen gemeentelijk initiatief grootschalige opwek energie Plan van aanpak uitvoering motie M19-08
32
EEN TOEKOMSTBESTENDIG SOCIAAL DOMEIN Wat speelt er? Ondersteuning bieden aan inwoners die dit nodig hebben én een financieel evenwicht bereiken in het sociaal domein: dat is waar we in Berkelland voor staan. We willen dat onze inwoners zo lang, zo vitaal en zo actief als mogelijk mee kunnen doen en zelf regie voeren. We willen dat onze jongeren veilig en ‘zo thuis mogelijk’ kunnen opgroeien en zich kunnen ontwikkelen tot zelfstandige volwassenen. We gaan voor de effectiefst mogelijke hulp en ondersteuning en voor zo min mogelijk kosten. We zijn ons er wel van bewust dat we door openeinderegelingen hier zelf beperkte invloed op hebben. Om te zorgen dat de geboden zorg van goede kwaliteit is en rechtmatig wordt ingezet wordt een eerste aanzet gedaan om de capaciteit rondom toezicht uit te breiden. Daarnaast is regionaal besloten om de inkoop jeugdhulp en Wmo niet te verlengen per 1 januari 2026. Er is gestart met een nieuw inkooptraject waarin we rekening houden met de beweging naar inzet vanuit de sociale basis en waar nodig geïndiceerde ondersteuning en zorg (collectief gaat voor individueel). De huidige uitgangspunten in het sociaal domein blijven onverminderd van kracht: positieve gezondheid, normaliseren, de-medicaliseren, meer inclusiviteit en werken vanuit de bedoeling. Deze zijn leidend in de transformatie van het sociaal domein.
In onze visie blijft centraal staan dat we hulp en ondersteuning bieden aan wie dat écht nodig heeft. Dit is leidend in de opgave om hulp en ondersteuning nu én in de toekomst betaalbaar en beschikbaar te houden. Dit vraagt een gedrags- en cultuurverandering, waarin we als overheid minder overnemen van wat inwoners zelf kunnen. Om deze ontwikkeling te realiseren wordt er in het sociaal domein gewerkt aan een visie en uitvoeringskader voor de sociale basis. Deze is leidend voor de uitvoering van de welzijnstaken, de inrichting van de dorpskamerfunctie en de herijking van subsidies. Daarnaast bieden het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA) mogelijkheden om te werken aan de beweging van zorg naar gezondheid. Wat betreft de inventarisatie van de gemeentebrede besparingsmogelijkheden heeft het programma “een toekomstbestendig sociaal domein” een bijdrage kunnen leveren van € 400.000 voor 2025. De tweede fase volgt. Daarnaast blijven we op de ingezette koers van het versterken van de sociale basis en de actieve casusregie in de uitvoering.
Speerpunt Gelijke kansen en toegankelijkheid. (050.010) Wat willen we bereiken? We ondersteunen inwoners die dit nodig hebben en zorgen voor optimale afstemming tussen regelingen vanuit verschillende wetten. We stimuleren inwoners de regie over hun leven en gezondheid te houden of te herwinnen als dat nodig is. In plaats van voor iedere afwijking van het ‘normale’ een aparte (en veelal duurdere) oplossing te bedenken, willen we naar een inclusieve samenleving waarin dat niet nodig is. We gebruiken actief ervaringsdeskundigheid van inwoners. We willen dat nieuwkomers, zowel mensen die inburgeren als vluchtelingen, zo goed mogelijk ondersteund worden in onze gemeente.
Wat gaan we daarvoor doen? Wij richten ons op toegankelijkheid, kansengelijkheid en inclusie. (050.010.030) Kansengelijkheid komt in elk domein naar voren en we willen bewustwording creëren over welk effect ons beleid op gelijke kansen heeft. Daarbij richten we ons met name op jonge kinderen, omdat deze inzet bijdraagt aan een cultuur- en gedragsverandering op de langere termijn. Wij bouwen daarom verder aan onze lokale/regionale coalitie Kansrijke Start. De eerste 1000 dagen van een kind (- 9 maanden tot ± 2,5 jaar) zijn cruciaal voor de ontwikkeling van een kind. Wij
33
zetten in op acties die zijn gericht op het terugdringen van gezondheidsverschillen in deze 1000 dagen. In de Lokale Inclusie Agenda hebben we specifiek aandacht voor het feit dat we inclusief willen zijn op alle vlakken van diversiteit, bijvoorbeeld LHBTIQ+-emancipatie. Hier denken we domeinoverstijgend zodat onze acties erop gericht zijn dat we inclusie kunnen bevorderen. We geven toegankelijkheid op verschillende manieren een impuls. Ten eerste geven we cliëntondersteuning een nieuwe vorm, bijvoorbeeld voor mensen met een beperking, waardoor deze levensbreed, lokaal en laagdrempelig kan worden ingezet. Ten tweede zorgen we voor toegankelijke informatie, onder andere door aandacht voor de communicatie bij nieuw beleid. Ten derde pakken we binnen de regio Achterhoek gezamenlijk beperkte basisvaardigheden (taal, rekenen en digitale vaardigheden) aan. We willen meer samenwerken met inwoners als ervaringsdeskundigen en zien hiervoor kansen binnen de dienstverlening van Voormekaar. Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering. (050.010.020) We zorgen voor een goede uitvoering van de Wet inburgering 2021. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een passend inburgeringsstelsel. Onze werkwijze bestaat uit een professionele en vrijwillige pijler, die er samen voor zorgen dat de inburgeraar zich welkom voelt in de gemeente.
De professionele pijler bestaat uit huisvesting (ProWonen), voorzien van inkomen en begeleiding naar (vrijwilligers)werk (Fijnder), maatschappelijke begeleiding (Interbeek Support) en inburgering (diverse aanbieders). Als gemeente houden we regie op de kwaliteit van het aanbod. We hebben ook oog voor de groep die het niet lukt om alle stappen uit het inburgeringstraject te doorlopen, de zogenaamde ondertussengroep. De z-route is ontworpen voor de inburgeraar voor wie Nederlands op B1-niveau te hoog gegrepen is. In deze route wordt onderwijs in de Nederlandse taal op een praktische manier aangeboden zodat mensen wel zelfredzaam worden.
We ondersteunen nieuwkomers binnen een brede sociale basis. (050.010.010) De vrijwillige pijler gericht op nieuwkomers bestaat uit een maatjesproject (coördinatie gemeente) en diverse maatschappelijke initiatieven, waaronder zwem- en fietslessen en taalmaatjes. Daarnaast betrekken we nieuwkomers naar eigen behoefte zoveel mogelijk bij het verenigingsleven met de inzet van combinatiefunctionarissen (beweegmakelaars en cultuurcoaches). Een mooi voorbeeld hiervan is de samenwerking met Reurpop in het project Freewilligers. Het project Talent in Actie voorziet in een maatschappelijke en creatieve invulling van de praktijkgerichte uren in de inburgeringsroutes. We dragen zorg voor vluchtelingen uit de regio. De gemeente begeleidt en faciliteert de opvang van Oekraïense ontheemden, verdeeld over 7 opvanglocaties met als belangrijke pijlers leefbaarheid, veiligheid en zelfredzaamheid. Dat doen wij samen met interne collega’s en externe netwerkpartners. Op dit moment hebben wij 265 opvangplekken gerealiseerd voor vluchtelingen uit Oekraïne. Tot 31 december 2024 moet de Gemeente Berkelland 79 statushouders huisvesten. In Rekken vangen wij 44 alleenstaande minderjarige asielzoekers op. Daarnaast hebben wij vanuit de spreidingswet de verplichting om 255 asielplekken te realiseren.
De tijdelijke bescherming voor ontheemden op grond van Richtlijn Tijdelijke Bescherming Oekraïne (RTB) is verlengd tot 4 maart 2026. Vanaf 1 januari 2025 gaan we een eigen bijdrage innen bij meerderjarige ontheemden die inkomsten hebben.
34
Speerpunt Een sterke sociale basis gericht op preventie en gezondheid. (050.020) Wat willen we bereiken? Het huidige systeem van hulp en ondersteuning loopt vast. Zorgvragen nemen toe, de beroepsbevolking en dus ook het zorgpersoneel neemt af, informele hulp en naoberschap staan onder druk en de wachtlijsten nemen toe. We kunnen niet alles met (meer) ondersteuning oplossen en dat is ook niet noodzakelijk. Door meer te investeren in preventie kunnen we voorkomen dat problemen ontstaan of erger worden. Door in te zetten op wat mensen wél kunnen en hoe ze zelf regie houden op het leven in plaats van ons te richten op wat de problemen zijn, kunnen we toe met minder hulp en ondersteuning. De afgelopen jaren hebben we ons geconcentreerd op het uitvoeren van de wettelijke (zorg)taken. De focus is daarmee sterk gericht op individuele hulpverlening. Hierdoor is de collectieve benadering en het besef wat inwoners met elkaar en voor elkaar kunnen doen wat naar de achtergrond verschoven. Daarbij willen we een sociale basis die niet op zichzelf staat, maar nadrukkelijk een actieve rol heeft bij het voorkomen van zwaardere inzet binnen het gehele sociaal domein. Hierbij is het van belang om de rol van de gemeente binnen de sociale basis te beschrijven. Preventie staat daarin centraal. GALA en IZA zetten in op de verschuiving van zorg naar preventie.
In Berkelland wordt, in samenwerking met regiopartners uit zorg en welzijn, invulling gegeven aan het versterken van de sociale basis. We willen daarbij een bijdrage leveren aan het beschikbaar en betaalbaar houden van de zorg.
Wat gaan we daarvoor doen? We ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers. (050.020.010) We benutten, ondersteunen en coördineren de inzet van mensen die in Berkelland maatschappelijk betrokken en actief zijn. De netwerkcoördinator draagt bij aan onze ambities om een samenhangend mantelzorgbeleid te voeren en om vrijwilligersorganisaties structureel met elkaar te verbinden. We willen een vrijwilligersbeleid opstellen voor vrijwilligers die de gemeente helpen om taken voor de samenleving uit te voeren.
We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze jeugd. (050.020.020) We willen dat kinderen en jongeren gezond en veilig kunnen opgroeien, hun talenten optimaal kunnen ontwikkelen en een gezonde leefstijl hebben. Dit zijn de drie preventieve doelstellingen voor jeugd, zoals in december 2021 vastgesteld door de gemeenteraad. De omgeving van een kind is hierin bepalend. Daarom wakkeren we de dialoog tussen ouders, verzorgers, kinderopvang, onderwijs en huisartsen verder aan over hoe wij kinderen optimaal tot hun recht kunnen laten komen. We maken ontmoeting tussen ouders en hun bredere netwerk mogelijk door bijvoorbeeld thema avonden over drugs en alcohol voor jongeren en ouders te organiseren. Zo brengen we de gewenste cultuurverandering van normaliseren verder. De focus ligt verder op de volgende activiteiten: • Het Preventie Platform Jeugd (PPJ) wordt doorontwikkeld, met een nieuwe organisatiestructuur. Waarbij de nadruk ligt op het vergroten van het lokale aanbod in samenwerking met het onderwijs en de kinderopvang. • Het jongerenwerk wordt herijkt en vindt daar plaats waar de jongeren zijn. Na een succesvolle pilot van het jongerenwerk op school binnen twee middelbare scholen, wordt deze verder uitgebreid naar een derde middelbare school binnen Berkelland.
• Humanitas zet vrijwilligers in bij het (herstellen van) contact tussen kind(eren) en de uitwonende ouder na een scheiding. Dit is belangrijk voor een evenwichtige ontwikkeling en het welzijn van het kind. • Om een gezonde leefstijl van leerlingen te bevorderen, maken we jaarlijks voor scholen het preventief aanbod inzichtelijk, door middel van de gezonde school menukaart.
35
•
•
Waarop scholen jaarlijks kunnen kiezen uit diverse thema's en trainingen voor leerlingen en ouders. Met de Praktijkondersteuner Jeugd (POH Jeugd) in de huisartspraktijk zorgen we voor laagdrempelige ondersteuning voor jongeren die zich met psychische klachten bij de huisarts melden. In twee kernen zijn POH’s jeugd actief en in twee kernen zijn vaste contactpersonen vanuit Voormekaar gekoppeld aan praktijken. We streven ernaar, in samenwerking met de kaderhuisarts POH Jeugd (huisarts met aandachtsgebied POH Jeugd), Menzis en de HOOG (regio-organisatie van en voor huisartsen in onder andere Oost-Achterhoek) om alle huisartsenpraktijken in Berkelland te voorzien van een POH Jeugd. Daarnaast willen we toewerken naar collectieve inzet binnen de POH Jeugd, welke vanuit GALA gelden wordt gefinancierd. We zetten tijdelijk praktische opvoedondersteuning in bij gezinnen ter voorkoming van grotere problemen. De thuisbegeleiders van Yunio voeren dit uit. Dit is een veel ingezette laagdrempelige vorm van begeleiding en wordt gecontinueerd in 2025.
We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners. (050.020.030) Steeds meer (kwetsbare) inwoners blijven zo lang mogelijk zelfstandig wonen. Dit vraagt onder andere om investering in de bewustwording van inwoners van de noodzaak om zich voor te bereiden op het ouder worden. Gemeente Berkelland neemt samen met de regio Achterhoek deel aan de ‘Praat vandaag over morgen’-campagne. Daarnaast streven we ernaar om zorg en ondersteuning zoveel mogelijk in de eigen leefomgeving van de inwoner te organiseren: dichtbij huis en met behulp van familie en vrienden. We zijn zichtbaar, dichtbij en laagdrempelig bereikbaar in de kernen en zoeken locaties die een sociaal-culturele functie hebben en die bijdragen aan de sociale cohesie. Dit kan per kern verschillen van een dorpskamer, dorpshuis of bibliotheek. We vinden het belangrijk dat de inzet van ondersteuning zo licht als mogelijk is, bij voorkeur in de vorm van algemene voorzieningen of andere generieke oplossingen. Dit vraagt om doorontwikkeling van voorzieningen in de sociale basis. Er wordt hierin samengewerkt met vrijwilligersinitiatieven, maatschappelijke organisaties in de sociale basis, de gecontracteerde zorgaanbieders en de 1e lijn zorg (fysiotherapeuten, huisartsen, maatschappelijk werk en wijkverpleegkundigen). Door middel van het GALA werken we toe naar een gezonde leefomgeving met een sterk sociaal netwerk.
Met als doel om de gezondheid en het welbevinden van de inwoners te verbeteren.
Speerpunt Uitvoering van de WMO. (050.030) Wat willen we bereiken? We willen een zorg- en hulpverleningsstelsel waarin inwoners geholpen worden met kwalitatief goede en effectieve hulp, dat -ook op langere termijn- betaalbaar is. Daarbij staat de bedoeling centraal. Met andere woorden, het gaat om wat inwoners echt nodig hebben en niet om de regels. We realiseren ons dat onze directe invloed beperkt is, doordat we te maken hebben met landelijke wet- en regelgeving. We zetten de aanpak voort waarin de samenleving, onze partners, het eigen netwerk én de individuele inwoners een gezamenlijke rol en gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben. Hulp en ondersteuning zijn hierin niet een doel, maar een middel voor inwoners die het (nog) niet lukt op eigen kracht volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Ondersteuning is nadrukkelijk gericht op versterking van de eigen kracht. Daarmee blijft onze focus gericht op onze integrale toegang (Voormekaar en Fijnder), het behalen van doelen en resultaten en de samenwerking tussen voorliggende voorzieningen en zorgaanbieders. Daarnaast verwachten we gewijzigde landelijke wetgeving voor het abonnementstarief (het tarief dat inwoners betalen voor Wmo voorzieningen). Deze wetgeving over de huidige inkomensonafhankelijke eigen bijdrage heeft gezorgd voor een grote toename van zorggebruik bij Hulp bij het Huishouden.
De voorgenomen wijziging maakt het mogelijk dat per 2026 een vorm 36
van inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage gevraagd kan worden voor de hulp bij het huishouden. In 2025 bereiden we dit voor. We willen tot een beheersbaar Sociaal Domein komen en zo reëel mogelijk begroten. We gebruiken hiervoor een combinatie van onze eigen historische gegevens en het voorspelmodel van de VNG, waarin demografische ontwikkelingen worden meegenomen.
Wat gaan we daarvoor doen? Wij bieden onze inwoners maatschappelijke ondersteuning indien zij niet op eigen kracht en/of met hulp van hun omgeving voldoende zelfredzaam zijn of kunnen participeren in de samenleving. (050.030.010) Wij zijn er voor onze inwoners als zij ondersteuning nodig hebben. Wij vinden het belangrijk dat deze ondersteuning aansluit bij het individu. We kijken daarbij eerst naar oplossingen en mogelijkheden dichtbij huis in de vorm van voorliggende en/of algemene voorzieningen en met behulp van familie en naasten. Daar waar het echt niet kan of moeilijker gaat, bieden we passende ondersteuning in de vorm van een maatwerkvoorziening (hulp-op-maat). Uitgangspunten zijn: zo licht, zo kort en zo dichtbij mogelijk. Inwoners kunnen daarbij gebruikmaken van ingekochte zorg en ondersteuning (Zorg in Natura) of zij kopen deze zorg en ondersteuning zelf in (Persoonsgebonden budget). Wij zullen samen met de inwoner zorgvuldig afwegen wat het best passend is. Verder gaan we met de volgende acties aan de slag: • Om vanuit de inzet op preventie de zelfredzaamheid te stimuleren, is het belangrijk dat we ons als gemeente ook gaan richten op andere manieren van ondersteunen van onze inwoners. De focus verschuift hiermee van symptoom- of ziektebestrijding naar het bevorderen en herstellen van het zelfstandig functioneren van ouderen in hun eigen leefomgeving.
Wij bieden daarvoor eerst zogenoemde herstelgerichte ondersteuning, een vorm van reablement. Waar mogelijk bieden we dit als oplossing in plaats van huishoudelijke ondersteuning, vervoersvoorzieningen en woonvoorzieningen. • In Berkelland werken we met de omgekeerde verordening, waarin de hulpvragen van inwoners en de effecten van maatschappelijke ondersteuning voor inwoners centraal staan en niet de wetten en regels. De oplossing wordt eerst gezocht in eigen kracht, het netwerk, de omgeving en algemene voorzieningen. De verordening biedt een goede basis voor integraal werken en is in begrijpelijke taal geschreven. We willen de beleidsregels zo goed mogelijk op deze omgekeerde verordening laten aansluiten. • Niet alle ondersteuning wordt door de gemeente vergoed. Als een passende voorziening ‘algemeen gebruikelijk’ is, bijvoorbeeld een fiets of een wasdroger, of als een passende voorziening beschikbaar is als een ‘algemene voorziening’, bijvoorbeeld bij zorglocaties voor bewoners of hun netwerk kennen wij deze voorziening niet toe. Ook zijn er particuliere fondsen, waaruit voorzieningen worden betaald. Als het mogelijk is hierop een beroep te doen is ondersteuning vanuit de Wmo 2015 ook niet nodig. Dit betekent dat er in deze situaties geen maatwerkvoorziening wordt verstrekt. Wij gaan inwoners meer wijzen op de mogelijkheden van fondsenwerving.
• Met Prowonen hebben we samenwerkingsafspraken om de uitgaven voor woningaanpassingen zo laag mogelijk te houden. We streven daarin onder andere naar een duurzamere inzet van reeds aangepaste woningen, afspraken over de verdeling van kosten bij het aanpassen van huurwoningen en de mogelijkheden van een verhuisurgentie als iemand ongeschikt woont, ter voorkoming van woningaanpassingen. • In onze gemeente ontstaan steeds meer woon-zorg locaties waar mensen met een zorgbehoefte zelfstandig kunnen blijven wonen. Dit voorkomt opname in een verpleeghuis, maar vergroot ook de druk op de Wmo budgetten. We streven ernaar om al vroegtijdig in gesprek te gaan met deze locaties over de inzet van hulpmiddelen. Daarnaast gaan we tussenvormen in wonen onderzoeken en ontwikkelen we beleid omtrent pre-mantelzorgwoningen (zie programma Een passende woning). • Met de Achterhoekse gemeenten is besloten om de huidige inkoop niet te verlengen i.v.m. de weeffouten in de huidige inkoop. Er wordt een nieuwe aanbesteding opgestart. In 2025 wordt deze voorbereid. Ingangsdatum staat gepland op 1-1-2026.
37
We verbinden waar nodig zorg, wonen en veiligheid voor passende ondersteuning van inwoners. (050.030.030) Voor de komende jaren zien we een nieuwe ontwikkeling op ons afkomen: de doordecentralisatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Hierbij komt de verantwoordelijkheid voor deze inwoners bij ons als lokale gemeente te liggen. Uitgangspunt bij deze transformatieopgave is dat mensen met een psychische kwetsbaarheid een zo normaal mogelijk leven moeten kunnen leiden, waarbij ondersteuning zoveel mogelijk in een eigen gekozen leefomgeving wordt geboden. Dit betekent dat zij veel meer (zelfstandig) wonen in een wijk en veel minder in een instelling voor beschermd wonen. We maken dit mogelijk door onze voorzieningen in de sociale basis door te ontwikkelen en aandacht te hebben voor geschikte woningen. In voorbereiding op de doordecentralisatie voeren we de toegang tot beschermd wonen zelf uit. Daarnaast houden we oog voor de leefbaarheid in onze wijken. Tot slot werken we in regionaal verband aan een visie op toekomstbestendige huisvesting van de maatschappelijke opvang, waarbij ‘Eerst een Thuis’ het uitgangspunt is. We ontwikkelen met ZOOV een nieuw concept voor vraagafhankelijk vervoer. (050.030.020) De provincie Gelderland bouwt de komende jaren de subsidie op het Wmo-vervoer af en ontwikkelt plannen die invloed hebben op de basisbereikbaarheid van de Achterhoek.
Daarnaast is er ook een sterke relatie tussen het Wmo-vervoer en Inclusie en Duurzaamheid. Het nieuwe vervoerconcept moet borgen dat vervoer beschikbaar blijft voor iedereen die het nodig heeft. We onderzoeken welke maatregelen het beste aansluiten bij onze visie, zoals het stimuleren van het gebruik van openbaar vervoer en vrijwilligersvervoer, tarieven meer kostendekkend maken en de keuze van vervoer meer afstemmen op de mogelijkheden van de reiziger. We onderzoeken de mogelijkheden van een meer geïntegreerd systeem op regionaal niveau, waar binnen al het (vraaggestuurd) vervoer geoptimaliseerd gepland en uitgevoerd wordt.
Speerpunt Uitvoering van de Jeugdwet. (050.040) Wat willen we bereiken? We blijven werken aan de 3 doelstellingen die betrekking hebben op jongeren die jeugdhulp nodig hebben (vastgesteld door de gemeenteraad, december 2021): • Zoveel mogelijk jongeren met jeugdhulp wonen ‘zo thuis mogelijk’. • Alle jongeren met jeugdhulp (inclusief jeugdbescherming) krijgen de juiste zorg op de juiste plek. • Alle jongeren vanaf 16 jaar met jeugdhulp hebben perspectief op werk, onderwijs, eigen woonruimte, relatie.
Wat gaan we daarvoor doen? Wij bieden onze jonge inwoners en hun ouders/verzorgers jeugdhulp. (050.040.010) •
We zetten de aanpak voort waarin de samenleving, onze partners, het eigen netwerk én de individuele inwoners een gezamenlijke rol en gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben. Hulp en ondersteuning zijn hierin niet een doel, maar een middel voor inwoners die het (nog) niet lukt om op eigen kracht volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Ondersteuning is nadrukkelijk gericht op versterking van de eigen kracht. Daarmee blijft onze focus gericht op onze integrale toegang (Voormekaar en Fijnder), het resultaatgerichte werken en de samenwerking tussen voorliggende voorzieningen en zorgaanbieders. Landelijk, regionaal en lokaal wordt er gewerkt aan de uitwerking en implementatie van de Hervormingsagenda. De Hervormingsagenda Jeugd bevat een omvangrijk pakket afspraken met als doel de jeugdzorg te verbeteren en financieel gezond te maken. Gemeenten en het Rijk gaan structureel investeren in de landelijke 38
kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp. Daarnaast wordt de Jeugdwet aangepast, waardoor duidelijker wordt waarvoor kinderen en ouders hulp kunnen krijgen. Deze landelijke wetgeving is van invloed op het werk van het Voormekaar Team en hoe we inkopen. Daarbij legt de Hervormingsagenda de nadruk op preventie. We volgen de landelijke ontwikkelingen op de voet, beïnvloeden deze waar het kan en anticiperen daarop. De gemeente Berkelland heeft zich samen met het SDA aangesloten bij de G7 Gelderse jeugdhulpregio's om de beschikbaarheid en bereikbaarheid van hoog specialistische jeugdhulp (ook wel essentiële functies genoemd) te verbeteren. Deze samenwerking, met gemeentes, zorgaanbieders, ervaringsdeskundigen, onderwijs en verwijzers heeft als doel om op 'essentiële functies’ de zorg te transformeren. Zodat deze van betere kwaliteit en dicht bij huis is. Leerlingenvervoer en vraagafhankelijk jeugdvervoer zijn beschikbaar binnen onze gemeente. (050.040.030) De komende jaren staan we voor de uitdaging om leerlingenvervoer beschikbaar en betrouwbaar te houden, ondanks toenemende logistieke complexiteit en een gebrek aan chauffeurs. Het beheersen van stijgende kosten zonder in te boeten op veiligheid en comfort is cruciaal.
Deze uitdagingen vragen om een integrale aanpak en samenwerking tussen scholen, ouders, en vervoerders om toekomstbestendige en efficiënte oplossingen te realiseren. Een eerste stap is genomen om op VSO-scholen door Arriva vervoerslessen aan te bieden, om jongeren kennis te laten maken met het openbaar vervoer. Om de zelfstandigheid van jongeren in het openbaar vervoer en het gebruik van het openbaar vervoer door jongeren te vergroten.
Wij verbeteren de samenwerking tussen ouders, school, politie en hulpverleners voor het veilig en ‘zo thuis mogelijk’ opgroeien van onze jeugd. (050.040.020) • •
We zetten het Regieoverleg Jongeren Berkelland voort met politie, Boa’s, onderwijs, leerplicht, Voormekaar, jongerenwerk en zorg. We leggen de verbinding met de Woonzorgstrategie om zelfstandige woonruimte te realiseren voor 18-jarigen die in een pleeggezin, gezinshuis of residentiële jeugdinstelling wonen
Speerpunt Een robuuste uitvoering en toegang. (050.500) Wat willen we bereiken? Onze Voormekaar Teams zijn de kern van de uitvoering van de Wmo en Jeugdwet. We vertrouwen op de bestendiging van de huidige aanpak en onze leidende principes over de eigen verantwoordelijkheid van inwoners enerzijds en formele zorg anderzijds. Elke inwoner kan contact opnemen met Voormekaar (VMK). Uitgangspunt is en blijft: laagdrempelig, toegankelijk en klantvriendelijk. De inwoner hoeft zijn verhaal maar één keer te vertellen. We zijn ook de toegangspoort voor vragen op het gebied van werk en inkomen; we werken hierin nauw samen met Fijnder. Er vindt een integrale intake plaats, zodat we een goed beeld krijgen van de leefwereld van de inwoner. We zetten in op preventie: via de Toegang wijzen we de weg en stimuleren we inwoners om hun eigen mogelijkheden te benutten, gebruik te maken van hun eigen netwerk en van voorliggende voorzieningen. We signaleren schulden in een vroeg stadium en bieden ondersteuning om erger te voorkomen. We zijn aanwezig binnen het onderwijs en in de kernen (inloop). Vanuit VMK is er in 2 kernen een praktijkondersteuner jeugd (POH-jeugd) ingezet om lichte ondersteuning te bieden aan jongeren.
Doel is om de eerstelijns jeugdzorg vanuit de huisartsenpraktijk te versterken en te verbinden met het brede veld van de jeugdhulpverlening, waardoor de jeugdige laagdrempelig passende zorg krijgt, de huisarts wordt ontlast en onnodige dure zorg wordt voorkomen. Voor volwassen inwoners kunnen we Welzijn op Recept aanbieden. 39
In het geval er uit de integrale intake blijkt dat er meer nodig is, dan vindt er een onderzoek plaats door een casusregisseur. De casusregisseur kan hulp op maat inzetten als dit noodzakelijk is, en voert daarna regie op de voortgang van het zorgtraject en volgt of de resultaten behaald worden. Uitgangspunt is: zo licht, kort en dichtbij als mogelijk, zwaarder en specialistisch waar noodzakelijk. De nieuwe aanbesteding geeft ons de mogelijkheid om een deel van de inzet die we nu in regionaal verband inkopen, op termijn vanuit een sterke lokale sociale basis in te zetten.
Wat gaan we daarvoor doen? Voormekaar staat voor een robuuste toegang waarin de dienstverlening aansluit bij nieuwe ontwikkelingen. De afgelopen jaren is Voormekaar uitgegroeid tot een stevige partner in de toegang en dienstverlening van het sociaal domein. Als accenten voor de komende periode zien we met name de ontwikkeling van de lichte hulpverlening, de versterking van de actieve casusregie en een stevige inzet door de sociale basis. Concrete maatregelen om kwalitatief goede en betaalbare zorg en ondersteuning te kunnen (blijven) bieden: • Nadrukkelijker inzetten op verwijzing naar de dorpskamer en de arbeidsmatige dagbesteding • We streven naar beschikkingen met een passende beschikkingsduur, waarbij we een onderscheid maken tussen trajecten waarin we ontwikkeling verwachten en trajecten die langdurend en/of laagfrequent zijn. We richten onze aandacht op het voorkomen dat zorg onnodig lang duurt. • Meer sturen op Wet Langdurige Zorg (WLZ) als de inwoner hiervoor in aanmerking komt (en de duur van de toewijzing hierop aanpassen) • Duidelijke afspraken maken met de zorgaanbieder bij start traject: datum voortgangsgesprek plannen, sturen op het maken van een evaluatieverslag (in de huidige inkoop is het samenspel tussen inwoner, zorgaanbieder en casusregisseur niet goed vastgelegd).
• Lichte hulpverlening zelf uitvoeren: in samenwerking met de POH-jeugd, een collectief aanbod ontwikkelen voor individuele vragen (jeugd) die vaak voorkomen en die gebundeld kunnen worden tot een groepsaanbod, bijvoorbeeld in de vorm van trainingen. We gaan zelf 2 KIES-trainingen (kinderen in een echtscheiding) geven. We gaan het aantal trajecten Welzijn op Recept uitbreiden. • Bestaande samenwerking versterken: na een succesvolle pilot van het jongerenwerk binnen twee middelbare scholen, wordt deze verder uitgebreid naar een derde middelbare school binnen Berkelland. We streven ernaar om in elke kern een POH-jeugd in te zetten Voormekaar en team Dienst openbare orde en veiligheid (team DOOV) worden geconfronteerd met steeds complexere casuïstiek van inwoners. Door de Hervormingsagenda jeugd - en dan specifiek het Toekomstscenario Jeugd- en Gezinsbescherming – neemt de verantwoordelijkheid van VMK in complexe jeugdcasuïstiek verder toe. Om goed om te gaan met de toegenomen casuïstiek op het snijvlak van zorg en veiligheid (zowel voor jeugd als voor volwassenen), is er een opgave-team zorg en veiligheid gestart per 1-6-2023, voor de duur van 2 jaar. Dit team is ook helpend in de voorbereiding op de taken de we als lokale gemeente krijgen in de beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis. Dit team ondersteunt casusregisseurs bij complexe casuïstiek.
Daarnaast onderhoudt dit team actief het netwerk van partners die betrokken zijn in complexe casuïstiek. Gezien de positieve resultaten (tussenevaluatie begin 2024) is de ambitie om dit opgaveteam om te zetten in een structureel team per 1-6-2025. Ten slotte zal nieuwe wetgeving op het gebied van de Jeugdwet, met name de hervormingsagenda, van grote invloed zijn op hoe Voormekaar zijn werk doet. Er komt voor de Jeugdwet een scherper kader waar we als gemeente verantwoordelijk voor zijn (afbakening reikwijdte jeugdhulpplicht). Deze ontwikkelingen volgen we op de voet om ze in te bedden in de lokale praktijk. 40
Wij versterken onze regionale samenwerking en zoeken verbanden wanneer dit onze effectiviteit verbetert. In de Achterhoek werken we nauw samen op het gebied van Wmo, Jeugd en Gezondheid. (De regionale samenwerking is binnen het sociaal domein van groot belang). De regionale samenwerking behelst de inkoop, maar ook het Portefeuillehoudersoverleg en diverse werkgroepen. Samen met de andere Achterhoekse gemeenten zijn we een stevige gesprekspartner voor zorgaanbieders en andere samenwerkingsrelaties. Daarin werken we samen wanneer dit van meerwaarde is, maar kiezen we voor lokale inkleuring wanneer dat beter past. Een voorbeeld van deze regionale samenwerking is het Meldpunt niet-acute zorg. Door landelijke wetgeving, met name de Hervormingsagenda Jeugd, is het een verplichting om regionaal samen te werken bij intensieve en complexe zorg. Momenteel is de governance van deze regionale samenwerking nog niet goed ingeregeld en wordt onderzocht hoe deze robuuster vormgegeven kan worden. De uitwerking volgt in 2025.
We hebben oog voor de tevredenheid van onze inwoners. We nemen een (continu) cliëntervaringsonderzoek af bij onze inwoners. We doen dit voor Jeugd en Wmo door het versturen van vragenlijsten over hoe de toegang tot Voormekaar wordt ervaren en over de kwaliteit en effecten van de hulp.
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (na bestuursrapportage) en 2025 • Activiteit 050.010.020: Bij de jaarrekening 2023 is het restant budget van Ondertussen Groep overgezet naar 2024. Voor 2025 zijn de lasten nog niet bekend. Daarnaast wordt in 2024 € 95.000 aan jeugdhulp GGZ verstrekt aan minderjarige vluchtelingen (AMV Rekken). Voor PRJCT Talent in Actie is de provinciale subsidie van € 100.000 naar 2024 overgezet, deze subsidie stopt in 2025. • Activiteit 050.010.050: In 2024 zijn er baten en lasten met betrekking tot de specifieke uitkeringen voor de opvang van Oekraïners begroot. De baten en lasten voor 2025 zijn nog niet bekend. • Activiteit 050.020.020: In 2024 zijn er baten en lasten met betrekking tot de inzet van incidentele NPO middelen (Nationaal Programma Onderwijs) begroot. • Activiteit 050.020.030: Op basis van de gevraagde bijdrage 2025 aan de GGD stijgen de lasten met € 60.000 door indexering. Daartegenover zijn er in 2024 incidentele lasten en baten vanuit de specifieke uitkering (SPUK) GALA/IZA. • Activiteit 050.030.010: Omdat we het voorspelmodel VNG hanteren is voor 2025 sprake van een autonome groei in lasten van € 165.000. In de PPN2025 is hiervan al € 124.000 opgenomen op basis van een eerdere versie van het voorspelmodel. Resteert nu nog een bedrag € 41.000.
• Activiteit 050.040.010: Wij nemen deel aan een bovenregionale samenwerking (56 gemeenten) om hoogcomplexe zorg met verblijf (essentiële functies) blijvend beschikbaar te stellen. Lasten voor deze deelname bedragen € 181.000.
41
Bedragen x €1.000 Overzicht van Realisatie 2023 (Na 2024 2024 (Na 2025 baten en lasten per 2023 bestuursrapportage) (primitief) Bestuursrapportage) (primitief) activiteit
2026 (primitief)
2027 (primitief)
2028 (primitief)
Lasten 050.010.010 Flankerend beleid nieuwkomers
-76
-154
-116
-116
-116
-116
-116
-116
050.010.020 Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering
-899
-1.223
-924
-1.541
-974
-974
-974
-974
050.010.030 Toegankelijkheid, kansengelijkheid en inclusie
-405
-489
-519
-532
-522
-522
-522
-522
-4.249
-3.345
-18
-5.598
-568
-18
-18
-18
050.020.010 We ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers
-44
-173
-123
-123
-123
-123
-123
-123
050.020.020 We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze jeugd
-1.910
-1.822
-1.946
-2.301
-1.921
-1.921
-1.921
-1.921
050.020.030 We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners
-1.012
-1.009
-916
-1.619
-1.194
-1.028
-1.028
-1.028
050.030.010 We bieden onze inwoners maatschappelijke ondersteuning
-12.060
-10.993
-12.016
-13.431
-13.473
-13.473
-13.473
-13.473
050.030.020 We ontwikkelen met ZOOV een nieuw concept voor vraagafhankelijk vervoer
-960
-882
-982
-1.073
-982
-982
-982
-982
050.030.030 We verbinden waar nodig zorg en veiligheid voor passende ondersteuning van inwoners
-35
-76
-76
-77
-146
-146
-146
-146
050.040.010 We bieden onze jonge inwoners en hun ouders/verzorgers jeugdhulp
-12.811
-10.688
-11.562
-13.822
-13.846
-13.246
-13.246
-13.246
050.040.020 We verbeteren de samenwerking tussen ouders, school, politie en hulpverleners
-109
-47
-47
-47
-47
-47
-47
-47
050.010.050 Opvang vluchtelingen Oekraine
42
050.040.030 Leerlingenvervoer en vraagafhankelijk jeugdvervoer zijn beschikbaar binnen onze gemeente
-1.004
-969
-1.147
-1.076
-1.147
-1.147
-1.147
-1.147
050.050.010 covid-regelingen
-14
0
0
0
0
0
0
0
-6.082
-6.082
-5.740
-5.740
-6.155
-6.155
-6.155
-6.155
050.500.020 We versterken onze region. samenwerking en zoeken verbanden wanneer dit onze effectiviteit verbetert
-293
-280
-318
-371
-361
-361
-318
-318
050.500.030 We hebben oog voor de tevredenheid van onze inwoners
-27
-15
-15
-68
-15
-15
-15
-15
-41.989
-38.245
-36.466
-47.537
-41.590
-40.274
-40.231
-40.231
050.010.020 Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering
439
623
601
782
601
601
601
601
050.010.030 Toegankelijkheid, kansengelijkheid en inclusie
388
333
333
343
333
333
333
333
050.010.050 Opvang vluchtelingen Oekraine
6.673
3.316
68
5.338
68
68
68
68
050.020.020 We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze jeugd
111
0
0
305
0
0
0
0
050.020.030 We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners
769
0
0
504
0
0
0
0
050.030.010 We bieden onze inwoners maatschappelijke ondersteuning
659
465
465
500
500
500
500
500
050.030.020 We ontwikkelen met ZOOV een nieuw concept voor vraagafhankelijk vervoer
130
107
74
45
74
74
74
74
050.040.030 Leerlingenvervoer en vraagafhankelijk jeugdvervoer zijn beschikbaar binnen onze gemeente
0
0
0
0
0
0
0
0
9.169
4.843
1.540
7.817
1.575
1.575
1.575
1.575
050.500.010 Loonkosten
Totaal Lasten Baten
Totaal Baten
43
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-32.820
-33.402
-34.926
-39.720
-40.016
-38.700
-38.657
-38.657
050.710.010 Reserves
221
1.129
0
820
748
43
0
0
Totaal Onttrekkingen
221
1.129
0
820
748
43
0
0
0
-609
0
0
0
0
0
0
Totaal Stortingen
0
-609
0
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
221
521
0
820
748
43
0
0
-32.599
-32.881
-34.926
-38.900
-39.268
-38.657
-38.657
-38.657
Onttrekkingen
Stortingen 050.710.010 Reserves
Gerealiseerd resultaat
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • • • • •
Visienota 'Meedoen naar vermogen' Beleidskader Participatiewet Koersdocument Doorontwikkeling Voormekaar Beleidskader volksgezondheid 2017-2020 'Positieve gezondheid en preventie' Regiovisie Opvang en Bescherming in de Achterhoek Beleidskader Samen Denken Samen Doen Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein 2018-2020 Beleidskader preventie 2021-2025 Lokale inclusie agenda 2020-2022
44
SPORT EN CULTUUR BEWEGEN JE! Wat speelt er? Sport en cultuur bewegen je! Deelnemen aan sport en cultuur is leuk en heeft bovendien een positieve invloed op de mens en zijn omgeving. Het bespelen van een instrument helpt bijvoorbeeld mentale prestaties en geheugen te verbeteren. Bij kinderen versterkt het zelfvertrouwen. (Voor)lezen gaat laaggeletterdheid tegen. Sporten is goed voor de conditie. Deelnemen aan sporten of culturele activiteiten in groepsverband, verhogen sociale competentie en samenwerking. Meedoen zorgt voor cohesie in de samenleving. • Op 21 november 2023 heeft de gemeenteraad de nieuwe sport- en beweegvisie 2033, inclusief uitvoeringskader sportvastgoed, vastgesteld. De vier ambities van de visie zijn: o Inwoners van Berkelland zijn gezond. o Sport en bewegen versterken de sociale basis. o Het sport- en beweeglandschap is klaar voor de toekomst. o Duurzame exploitaties van maatschappelijk vastgoed. • De visie wordt vervolgd met een scenario onderzoek naar het binnenzwemlandschap, het definiëren van de sociale basis (binnen programma 'een toekomstbestendig sociaal domein'), een herijking van de subsidies rondom sport en cultuur en een onderzoek naar het onder één soort beheer brengen van sportaccommodaties, incl. zwembaden. • Eind 2021 is de cultuur- en erfgoedvisie ‘Cultuur & Erfgoed: de smeerolie van Berkelland’ vastgesteld.
Op 7 november 2023 is het geactualiseerde uitvoeringsprogramma ‘Verder met Cultuur en Erfgoed' vastgesteld door de raad. • Op 6 december 2023 is de museumvisie 2024 - 2030 door de raad vastgesteld. • Op 30 januari 2024 is de visie op religieus erfgoed vastgesteld door de raad. • In maart 2024 is de Achterhoek door het Rijk erkend als Cultuurregio.
•
• •
• • •
Basis voor deze erkenning ligt in de jarenlange samenwerking in de Achterhoek op het gebied van cultuur en erfgoed. Een belangrijk voorbeeld daarvan is het Cultuur- en Erfgoedpact (CEPA). In het programma 'Sport en cultuur bewegen je!' werken we volgens de volgende speerpunten: o Sport en Cultuur dragen bij aan een sterke sociale basis. Dit speerpunt is opgebouwd volgens de lijnen van het sportakkoord en de cultuur- en erfgoedvisie. o Toekomstbestendige accommodaties. Dit speerpunt omvat alle fysieke en bouwkundige onderdelen van sport en cultuur. Accommodaties hebben te maken met veranderend gebruik door demografische veranderingen en nieuwe manieren van sporten, bewegen en cultuur beleven. Daarnaast zijn veel sport- en cultuuraccommodaties in Berkelland verouderd. Elk jaar doen wij een beroep op de SPUK-regeling (specifieke uitkering) stimulering sport. Hiermee worden wij deels gecompenseerd voor het besluit dat de gemeente de BTW voor sportkosten niet meer terug kan vragen. De exploitatiebijdrage aan de zwembaden van Optisport zijn in 2024 met bijna € 150.000 toegenomen. De bijdrage voor 2025 wordt (net als elk jaar) aan de hand van de exploitatieovereenkomst bepaald op basis van verschillende variabelen zoals de CPI en ontwikkeling van energieprijzen. Voor de exploitatiebijdrage aan stichting 't Timpke is 4 juni 2024 een apart raadsbesluit genomen.
Daar stijgt onze bijdrage tijdelijk (2025 en 2026) met € 116.000 naar € 566.000. In Ruurlo en Borculo wordt gewerkt aan het vernieuwen of uitbreiden van de binnensport accommodatie. In Borculo speelt een vraagstuk rondom herhuisvesting van de bibliotheek. Ook voor het programma 'Sport en cultuur bewegen je!' speelt het bezuinigingsvraagstuk. We maken in 2025 definitieve keuzes over de toekomstige activiteiten en bijbehorende budgetten in het programma.
45
Speerpunt Sport en Cultuur dragen bij aan een sterke sociale basis. (060.010) Wat willen we bereiken? We willen dat wat wij doen, bijdraagt aan een levendig sport- en cultuurlandschap en daarmee een sterke sociale basis. Dat kunnen wij bereiken door partners en partijen bewust te maken van hun rol en bijdrage aan deze sociale basis en door hen in de gelegenheid te stellen die rol ook te pakken. We helpen deze partijen bij, bijvoorbeeld door mee te denken, subsidie te verstrekken of partijen bij elkaar te brengen.
Wat gaan we daarvoor doen? Buitenkunst, Vormgeving en Architectuur in de openbare ruimte. •
We onderhouden kunst in de openbare ruimte. Onderhoud van gemeentelijke kunst in de openbare ruimte wordt meegenomen in algemeen onderhoud van de openbare ruimte en gedekt vanuit het programma ‘Onze aantrekkelijke leefomgeving’.
Cultureel erfgoed. (060.010.040) •
• • •
We subsidiëren het behoud van monumenten. Dit omvat bijvoorbeeld subsidie voor het onderhoud van molens of buitenschilderwerk aan gemeentelijke monumenten. We verwachten dat in 2025 de provincie Gelderland vanwege bezuinigingen stopt met de provinciale cofinanciering. Wanneer nodig, passen we onze subsidieregeling aan. We voeren de museumvisie uit. We subsidiëren Museum de Scheper, het Brandweermuseum en de Lebbenbrugge. We herijken de museum subsidies (onder activiteit 'Strategie, beleid en innovatie'). We subsidiëren het Erfgoedcentrum Achterhoek-Liemers (ECAL). Op basis van de begroting van het Erfgoedcentrum stijgen de lasten voor 2025 met € 5.000.
Educatie en participatie. (060.010.030) • • •
Stichting Culturije geeft vorm aan muziek-, kunst- en cultuureducatie in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs. We ondersteunen Culturije. Het Berkellands Muziek Overleg (BeMO) is gestopt. We herijken de muziek subsidies (zie activiteit 'Strategie, beleid en innovatie'). We ondersteunen het Jeugdfonds Sport en Cultuur (deze post is opgenomen onder de activiteit 'Heel Berkelland beweegt').
Evenementen. • •
We subsidiëren evenementen en kleinschalige activiteiten die gericht zijn op het vergroten van de leefbaarheid in een plaats of buurtschap. We helpen organisaties met een evenementenmakelaar.
Heel Berkelland beweegt. (060.010.020) •
•
Achterhoek in Beweging is het regionale samenwerkingsverband tussen gemeenten waarmee we sport en bewegen centraal stellen. Thema gericht wordt er samengewerkt onder het mom van: ‘Regionaal aanjagen, lokaal uitvoeren!’. We ondersteunen Achterhoek in Beweging met een jaarlijkse bijdrage. We subsidiëren sportverenigingen aan de hand van het aantal jeugdleden en we compenseren de OZB van verenigingen (deze laatste is opgenomen onder het speerpunt
46
• • •
Toekomstbestendige accommodaties). We herijken deze subsidies (zie activiteit Strategie, beleid en Innovatie). We subsidiëren de Sport Federatie Berkelland (SFB) en zorgen voor doorontwikkeling en vernieuwing van de vereniging ondersteunende activiteiten. We ondersteunen de uitvoering van het lokale sportakkoord, dit akkoord is in 2024 herijkt. We ondersteunen het Jeugdfonds Sport en Cultuur.
Podia, muziekcultuur en amateurkunst. •
We subsidiëren verenigingen en het muziekonderwijs, dit wordt gedekt uit de activiteit Educatie en participatie.
Strategie, Beleid en Innovatie. (060.010.010) • •
• •
•
We voeren de Sport- en beweegvisie uit. Volgend op de Sport- en beweegvisie, het uitvoeringsprogramma bij de cultuur- en erfgoedvisie en het onderzoek door de rekenkamer naar de doelmatigheid van onze subsidies, wordt de subsidieregeling kunst, cultuur, sport en welzijn herijkt. Dit heeft gevolgen voor alle subsidies die vallen onder verschillende activiteiten. We voeren de uitvoeringsagenda van de cultuur- en erfgoedvisie uit. Wanneer er uit de samenleving projecten volgen die bijdragen aan de doelen van de cultuur- en erfgoedvisie en het uitvoeringsprogramma, kunnen we participeren. In maart 2024 is de Achterhoek door het Rijk erkend als Cultuurregio. Basis voor deze erkenning ligt in de jarenlange samenwerking in de Achterhoek op het gebied van cultuur en erfgoed. Een belangrijk voorbeeld daarvan is het Cultuur- en Erfgoedpact (CEPA). Als gevolg van Berkelland in balans is de bijdrage aan het Cultuur en Erfgoedpact (CEPA) stop gezet. Culturije heeft toen aangeboden onze bijdrage van € 15.000 per jaar vanuit haar reserves te dekken. Het pact loopt in 2025 af en de bijdrage van Culturije ook. Er wordt momenteel gesproken over de voortzetting van het pact. Culturije kan onze bijdrage niet meer betalen. Als wij weer mee willen doen, moeten we de bijdrage vanaf 2025 zelf gaan betalen.
Het nieuwe bedrag is nog niet bekend en er is ten tijde van het schrijven van de begroting 2025 door het college nog geen besluit genomen over vervolgdeelname aan het CEPA. We ondersteunen incidenteel initiatieven uit de samenleving waar nodig en waar het bijdraagt aan onze doelen op sport, bewegen, cultuur en/of erfgoed.
Taal en media. (060.010.050) •
•
• •
We subsidiëren de kernfuncties van de bibliotheek, deze bijdrage wordt geïndexeerd. Het Rijk stelt budget voor jeugdlidmaatschap beschikbaar via de gemeenten via de algemene uitkering. Wij voegen dit in vervolg (€ 22.000) toe aan de bijdrage voor de Bibliotheek Oost Achterhoek. Over de mate van indexeren lopen ten tijde van het opstellen van de begroting 2025 nog gesprekken, zodoende wordt de stijging meegenomen bij de Berap 2025. Het Rijk stelt vanaf 2025 structureel gemiddeld € 3 per inwoner per gemeente extra beschikbaar voor bibliotheken. Deze structurele middelen worden in 2025 waarschijnlijk nog uitgekeerd via een specifieke uitkering. We bestemmen deze gelden voor de Bibliotheek Oost Achterhoek. We subsidiëren de (vrijwilligers van de) Dorpsböke in alle kleine kernen met een kleine financiële bijdrage. Begin 2025 ronden we de evaluatie naar de Dorpsböke af. We subsidiëren de lokale omroep Regio8 structureel tot het moment dat het Rijk de financiering van de regionale omroepen overneemt.
47
We zetten combinatiefunctionarissen in (brede impuls) die verbindingen leggen tussen sport, cultuur en welzijn. (060.010.100) • • •
We zetten combinatiefunctionarissen in (Brede Regeling Combinatiefunctionarissen) die verbindingen leggen tussen sport, cultuur en welzijn. De periode is gestart op 1 juli 2022 en loopt tot 1 juli 2026. Eind 2025 oriënteren we ons op een eventuele nieuwe termijn van de brede regeling combinatiefuncties.
Speerpunt Toekomstbestendige accommodaties. (060.020) Wat willen we bereiken? We willen dat maatschappelijke accommodaties toekomstbestendig worden. Daarvoor zijn activiteiten nodig die bedrijfsvoering verbeteren en zichtbaarheid van accommodaties vergroten. Deze activiteiten zijn genoemd onder het speerpunt Sport en cultuur dragen bij aan een sterke sociale basis. De accommodaties zelf, ‘de stenen’, dienen ook toekomstbestendig te zijn. Hiervoor is een uitvoeringsagenda voor sportvastgoed, inclusief zwembaden, opgesteld. We willen bereiken dat over een periode van 15 jaar ons sportvastgoed en zwembaden toekomstbestendig zijn gemaakt, in lijn met het beoogd gebruik, passend bij het beschikbare budget.
Wat gaan we daarvoor doen? Culturele accommodaties. (060.020.010) • • •
We subsidiëren dorpshuizen en kulturhusen. We beheren en onderhouden monumenten in eigendom van de gemeente. Ook zijn we eigenaar van twee musea (Brandweermuseum in Borculo en museum de Scheper in Eibergen). We subsidiëren OZB van verenigingen. We herijken deze subsidies (zie activiteit Strategie, beleid en innovatie'.
Sportaccommodaties. (060.020.020) •
• • • •
We starten na afronding van- en besluitvorming naar aanleiding van het scenarioonderzoek toekomstbestendig binnenzwemlandschap met een onderzoek naar het onder één soort beheer brengen van sportaccommodaties, incl. zwembaden. Bijvoorbeeld in een sport- of vastgoedbedrijf. (Deze activiteit valt financieel onder Strategie, Beleid en Innovatie. (060.010.010)) We beheren gemeentelijke (binnen)sportaccommodaties: de Pickerhal en gymzaal de Rekstok in Eibergen, de Sonders in Beltrum, de sportzaal Oranjelaan en gymzaal Dumasweg in Neede, gymzaal Noord in Borculo en het Asterloo in Rekken. We verhuren gemeentelijke (binnen)sportaccommodaties: de Pickerhal en gymzaal de Rekstok in Eibergen, de Sonders in Beltrum, de sportzaal Oranjelaan en gymzaal Dumasweg in Neede, gymzaal Noord in Borculo en het Asterloo in Rekken. We subsidiëren OZB van verenigingen. We herijken deze subsidies (zie activiteit Strategie, beleid en innovatie). In 2015 is de gemeente een erfpachtovereenkomst aangegaan met Stichting Atletiekbaan Eibergen, tegenwoordig ASV Eibergen. Het beheer en onderhoud van de atletiekaccommodatie is verantwoordelijkheid van de stichting en zij wordt hiervoor gesubsidieerd. Voor het onderhoud van de 400-meter rondbaan en 6-baans sprintbanen is afgesproken dat de gemeente groot onderhoud betaalt. Groot onderhoud is nodig in 2025.