Programmabegroting 2025
Tekst van het document
ICT en informatievoorziening Er zijn veel ontwikkelingen die tegelijkertijd een beroep doen op de informatievoorziening en automatisering. In de uitvoering vragen deze veranderingen strategische kaders en richtlijnen. In de iVisie hebben wij op hoofdlijnen de strategische koers voor de periode 2022-2025 uitgezet met als doel een toekomstbestendige en veilige ICT te garanderen. Zo hebben we bijvoorbeeld bepaald dat we zelf geen ICT ontwikkelen en dat we geen koploper willen zijn, maar wel een slimme volger. We maken gebruik van landelijke overheidsvoorzieningen en stellen de landelijke VNG normen centraal. Op basis van deze visie is een cloudstrategie uitgewerkt en vastgesteld: 'Cloud: begin met het eind in gedachten!' Veel onderdelen van de IT infrastructuur moet komende tijd vervangen worden. Doelstelling daarin is om apparatuur en het beheer daarvan komende jaren volledig naar de cloud te brengen om ontwikkelingen in de maatschappij, bij onszelf en de mark het hoofd te bieden. Er is inmiddels een transitie binnen ICT Berkelland gaande. Van traditioneel beheer naar opdrachtgeverschap. De overgangsperiode brengen extra financiële lasten met zich mee. De afgelopen jaren zijn de ICT-kosten met meer dan 20% gestegen, waardoor budgetten in 2024 onder druk zijn komen te staan. In 2025 zal ook gestart worden met het opstellen van een nieuwe iVisie. Nieuwe trends en
72
ontwikkelingen krijgen hier nadrukkelijk een plek. Evenals welke keuzes we willen maken en wat daar voor nodig is.
Wetgeving Naar verwachting treedt op 1 januari 2025 de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (WMEBV) in werking. Met deze wet krijgen inwoners en ondernemers het recht om op digitale wijze zaken te doen met de gemeente. Naar verwachting wordt in 2025 de Wet aanpak meervoudige problematiek in het sociaal domein (kortweg Wams) ingevoerd. Door de val van kabinet Rutte IV is de verdere behandeling controversieel verklaard, waardoor de invoering per 1 juli 2024 niet gelukt is. Met deze wet wordt domein overstijgende gegevensdeling in het sociaal domein (o.a. Jeugdwet, Wmo, Participatiewet) mogelijk. Komende jaren (tot 2026) komt er een versnelde invoering van Europese digitale wetgeving. Een digitale transformatie gaat plaatsvinden. Wetgeving op gebied van kunstmatige intelligentie, databeheer, cybersecurity en digitale identiteiten wordt doorgevoerd. De Eerste Kamer heeft op 4 juni 2024 de Wet versterking participatie op decentraal niveau aangenomen. Met deze wet wordt de betrokkenheid van inwoners bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid op decentraal niveau versterkt. Ook wordt het uitdaagrecht wettelijk verankerd. De nieuwe wet betekent voor gemeenten dat ze een participatieverordening moeten opstellen. De wet treedt naar verwachting op 1 januari 2025 in werking. Er geldt een overgangstermijn van 2 jaar.
73
Wet open overheid Wettelijk kader Sinds 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) van kracht als vervanger van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). In artikel 3.5 van de Woo staat dat in de begroting en de jaarrekening een aparte paragraaf over dit onderwerp wordt opgenomen. Naast de welbekende openbaarmaking op verzoek die ook onder het Wob-regime bestond, kent de Woo een actieve openbaarmakingsplicht voor bepaalde overheidsinformatie. Deze verplichting is onderverdeeld informatiecategorieën, waarvan er 11 voor de gemeente Berkelland van toepassing zijn. Het doel hiervan is het expliciete recht van burgers op publieke informatie beter te borgen. De verplichting tot actieve openbaarmaking treedt gefaseerd in werking. De eerste tranche van 4 categorieën wordt op 1 november 2024 ingevoerd. Dit betreft de volgende categorieën: 1. Wetten en algemeen verbindende voorschriften (art. 3.3, eerste lid, onderdeel a); 2. Overige besluiten van algemene strekking (art. 3.3, eerste lid, onderdeel b); 3. Organisatie en werkwijze (art. 3.3, eerste lid, onderdeel d); 4. Bereikbaarheidsgegevens (art. 3.3, eerste lid, onderdeel e). De VNG heeft voor de toepassing van de verschillende informatiecategorieën handreikingen en werkdefinities ter beschikking gesteld.
Toelichting In 2024 stellen wij een plan van aanpak op voor de implementatie van de Woo. Hierover hebben wij u in de programmabegroting van 2024 geïnformeerd. De inventarisatie van de huidige stand van zaken (de zogenoemde ‘nulmeting’) is inmiddels uitgevoerd, en op basis daarvan wordt het plan van aanpak geschreven. De verwachting is dat er vóór het einde van 2024 een plan van aanpak ligt. Hieruit zullen aanbevelingen voortvloeien. Deze gaan wij vanaf 2025 in de organisatie implementeren. De gemeente Berkelland ligt op koers om voor 1 november 2024 aan de verplichting te voldoen om de eerste 4 informatiecategorieën actief openbaar te maken.
74
Grondbeleid Wat speelt er? •
•
•
•
De voorraad beschikbare woonkavels die de gemeente zelf kan uitgeven is afgelopen jaren afgenomen. Naar verwachting kunnen in 2024 en 2025 een aantal woningbouwprojecten administratief worden afgesloten. Voor Ruurlo en Borculo zijn woningbouwplannen in voorbereiding waarbij de gemeente zelf actief de grondexploitatie voert. Daarnaast faciliteert de gemeente plannen van particuliere ontwikkelaars. De betaalbaarheid van (nieuwe) woningen staat door de gestegen bouwkosten en rente onder druk. Dit heeft ook een drukkend effect op de grondwaarde. Het blijft van belang om bij planontwikkelingen een balans te vinden tussen het gewenste woningbouwprogramma en de economische uitvoerbaarheid. Ook het beschikbare aanbod bedrijfskavels is beperkt. Samen met de regiogemeenten is in 2024 het Regionale Programma Werklocaties (RPW) geactualiseerd. Deze analyse van de verwachte toekomstige vraag en bestaande ruimte op lokale en regionale bedrijfsterreinen vormt voor de provincie Gelderland het kader voor het toetsen van ruimtelijke plannen die in een uitbreiding van de bestaande plancapaciteit voorzien. We onderzoeken in 2025 de mogelijkheden om ruimte te blijven bieden aan lokale en regionale ondernemers. Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden.
We zien daarin aanleiding om de kaders voor het gemeentelijk grondbeleid te actualiseren en de uitgangspunten voor kostenverhaal (bij gebiedsontwikkeling door particuliere grondeigenaren en ontwikkelaars) vast te stellen. Hiermee kunnen we onze interne processen verbeteren en bieden ook meer duidelijkheid richting initiatiefnemers. We streven er naar om deze kaders vanaf 1 januari 2025 toe te passen.
Wat zijn de kosten? Verwachte resultaten grondexploitaties Tot en met de begroting over het jaar 2024 is het onderdeel grondexploitatie kostenneutraal opgenomen. Een verklaring daarvoor is dat de uitgaven en inkomsten tijdens de looptijd worden gemuteerd op de boekwaarde van de voorraden Bouwgrond in exploitatie. Winsten worden verantwoord naar rato van de voortgang volgens de ‘percentage of completion’ methodiek die door de commissie BBV is voorgeschreven. Verliezen worden genomen zodra deze voorzienbaar zijn. In de begroting is het uitgangspunt dat winsten en verliezen worden toegevoegd of onttrokken aan de bestemmingsreserve grondexploitatie. Deze reserve dient tevens als weerstandsvermogen voor het opvangen van risico’s. Afgelopen jaren is geconstateerd dat er telkens sprake was van een positief resultaat op de grondexploitatie. Met ingang van de begroting 2025 nemen we - zoals beschreven in de Perspectiefnota - in de begroting een winstprognose van € 400.000 op. Totaal verwachten we op basis van het Meerjaren Perspectief Grondexploitaties 2024 voor alle lopende grondexploitaties in 2025 circa € 430.000 uitgaven en € 1.700.000 opbrengsten. Volgens de huidige planningen worden in 2025 een viertal complexen afgerond. Dat betreffen de woningbouwplannen Vonderman in Noordijk, De Heuver in Gelselaar, Elbrink-Heure in Borculo en Leusinkbrink Zoomgebied in Ruurlo.
Volgens de “percentage of completion” methode bedraagt de verwachte tussentijdse winst op de bouwgronden in exploitatie in 2025 circa € 960.000. In 2026 daalt de winstverwachting op basis van de huidige programmering naar € 280.000. De daadwerkelijke exploitatieresultaten zijn sterk afhankelijk van de economische omstandigheden. De beschikbaarheid van bouwmaterialen en arbeidscapaciteit vormen een aandachtspunt voor de doorlooptijd van plannen. Prijsinflatie en renteontwikkelingen zijn van invloed op investeringsbeslissingen die kopers van woningen en bedrijven maken. Risico’s grondexploitaties De algemene reserve grondexploitaties moet toekomstige tegenvallers op kunnen vangen. Het is 75
daarom belangrijk om een goede inschatting te maken van eventuele risico’s. De hoogte van de reserve grondexploitaties stemmen we daar op af. We hanteren daarbij een minimale ondergrens en een plafond. De gemeente werkt met een methode van risicomanagement om de kans op toekomstige tegenvallers en meevallers zo goed mogelijk te berekenen en in geld uit te drukken. In de analyse hanteren we scenario’s waarbij gerekend wordt met verschillende marktrisico’s en project-specifieke risico’s. De marktrisico’s omvatten kostenstijgingen (inflatie), daling van gronduitgifteprijzen en vertraging van het uitgiftetempo. Reserve grondexploitatie in relatie tot becijferde risico’s De algemene reserve bouwgrondexploitatie bedraagt op 1 januari 2024 € 6.382.000. Het berekende risico ligt, afhankelijk van het scenario, in de bandbreedte van € 630.000 tot € 880.000. Het beschikbare weerstandsvermogen kwalificeert als uitstekend. De reserve biedt daarmee ook ruimte voor gemeentelijke cofinanciering van woningbouwprojecten waarvoor een bijdrage uit de landelijke Woning Bouw Impuls is verleend.
76
Lokale heffingen Inleiding Deze paragraaf geeft een overzicht van de diverse lokale heffingen en belastingen. Na de algemene uitkering uit het gemeentefonds vormen de lokale heffingen (belastingen, leges en rechten) de belangrijkste inkomstenbronnen van de gemeente. Gemeenten zijn beperkt in de belastingen die ze mogen heffen. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. Naast belastingen heft de gemeente rechten (leges) voor individuele diensten aan haar inwoners. De tarieven van deze rechten dienen zo te worden gesteld dat de opbrengsten de kosten niet te boven gaan. De opbrengsten hebben een directe relatie met de kosten voor de dienstverlening (gebonden heffingen) en zijn daarmee maximaal 100% kostendekkend. In deze paragraaf wordt ingegaan op de kaders, de ontwikkelingen van de verschillende belastingen en heffingen en de consequenties daarvan voor onze inwoners. Verder wordt inzicht gegeven in de kostendekkendheid van een heffing en wordt het kwijtscheldingsbeleid kort toegelicht.
Beleid Voor 2025 hebben we de volgende uitgangspunten gehanteerd voor het berekenen van de tarieven: • De lokale heffingen stijgen in principe niet meer dan met het inflatiepercentage. Voor 2025 hanteren we een inflatiepercentage van 2,8%. Daarnaast is in het watertakenplan 2024-2034 opgenomen om over de periode 2025 t/m 2028 jaarlijks per aansluiting € 2,50 te heffen. • Bij afvalstoffen- en rioolheffing streven wij naar 100% kostendekkendheid. Bij het berekenen van de kostendekkendheid houden we rekening met de directe kosten, de kosten van overhead en btw. Het streven naar 100% kostendekkendheid kan betekenen dat de tarieven met meer dan het inflatiepercentage stijgen.
Geraamde opbrengsten uit lokale heffingen Onderstaand een overzicht van de lokale heffingen. Opbrengsten lokale belastingen, heffingen en retributies (x € 1.000)
Realisatie 2023
2024 (vastgesteld)
Onroerende zaakbelastingen
10.522
11.191
11.391
11.638
Afvalstoffenheffingen
3.185
3.260
3.260
3.351
91
Rioolheffing
7.132
7.540
7.540
7.805
265
Begraafrechten
2024 (na bestuursrapportage)
2025 (primitief)
Verschil 2024-2025 247
280
270
265
265
0
1.119
1.331
1.331
1.060
-271
Reclamebelasting
212
203
203
203
0
Toeristenbelastingen
684
368
448
538
90
Secretarieleges
494
501
744
501
-243
Marktgelden
60
59
59
59
0
23.688
24.723
25.241
25.420
179
Leges omgevingsvergunning
Totaal
Ontwikkeling lastendruk De belastingen en heffingen die inwoners betalen, verschillen per gemeente. Toch bestaat de behoefte om gemeenten te vergelijken. Voor het vergelijk maken we gebruik van de gegevens van de provincie Gelderland. Hierbij wordt de belastingdruk per inwoner vergeleken met de gemiddelde woonlasten van de gemeenten in de provincie. Onder woonlasten wordt verstaan de OZB, riool- en afvalstoffenheffing. 77
2022
2023
2024
2025
Gemiddelde provincie Gelderland
472
494
528
Gemiddelde gemeente Berkelland
407
473
505
520
De gemiddelde woonlasten per inwoner voor het jaar 2025 stijgen ten opzichte van 2024 .
Belastingen De opbrengsten van de algemene belastingen komen ten goede aan de algemene middelen van de gemeente. Dit betekent dat de opbrengsten vrij te besteden zijn. Het gaat om de onroerende zaakbelastingen, toeristenbelasting en reclamebelasting. De opbrengsten uit reclamebelasting worden overgedragen aan het ondernemersfonds. Onroerende zaakbelastingen. Onroerende zaakbelastingen (OZB) zijn de belastingen op de waarde van een woning of bedrijf. De hoogte van de OZB is afhankelijk van de waarde van de onroerende zaak. Voor de gemeente zijn het de belangrijkste vrij besteedbare gemeentelijke belastingen. Sinds 2009 zijn de tarieven van de OZB vastgesteld op een percentage van de waarde van de onroerende zaak. Dit betekent dat de tarieven mee moeten bewegen met de waarde ontwikkeling van de onroerende zaak. Stijgt de waarde dan moeten de tarieven neerwaarts worden bijgesteld om de opbrengst niet meer te laten stijgen dan de inflatiecorrectie. Dit voorkomt dat bij waardestijgingen de eigenaren onevenredig worden belast. Bij waardedaling geldt het omgekeerde. Conform de besluitvorming in de perspectiefnota stijgt de OZB opbrengst met de inflatiecorrectie. De opbrengst OZB gaat met € 30.000 omhoog vanwege areaaluitbreiding. Rekening houdend met de stijging van de woningwaarde leidt dit tot de volgende voorlopige tarieven voor 2025: Categorie
Tarief 2024
Tarief 2025
Eigenaar woning
0,1041%
0,1070%
Gebruiker niet woning
0,2340%
0,2406%
Eigenaar niet woning
0,1809%
0,1860%
Voor 2025 verwachten we opbrengsten uit onroerende zaakbelastingen van € 11.638.000. Toeristenbelasting Onder de naam ‘toeristenbelasting’ wordt een directe belasting geheven voor het houden van verblijf met overnachting binnen de gemeente tegen een vergoeding. Het tarief bedraagt € 1,50 per persoon per nacht. De te verwachten opbrengst over 2025 is € 538.000. Reclamebelasting Onder de naam ‘reclamebelasting’ wordt een directe belasting geheven over openbare aankondigingen zichtbaar vanaf de openbare weg. We heffen reclamebelasting als dienstverlening voor de ondernemers van Berkelland. De opbrengsten van de reclamebelasting worden na aftrek van onze kosten overgedragen aan het ondernemersfonds. Vanuit dit fonds kunnen ondernemers activiteiten financieren. In 2025 verwachten we € 203.000 over te dragen aan het ondernemersfonds.
Bestemmingsheffingen Bestemmingsheffingen zijn belastingen waarvan de opbrengsten zijn bestemd voor specifieke voorzieningen. Onder deze categorie vallen de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Deze heffingen mogen op begrotingsbasis maximaal kostendekkend zijn.
78
Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is bedoeld om de kosten van afvalinzameling en afvalverwijdering te dekken. Wij streven naar 100% kostendekking bij de afvalstoffenheffing. Voor 2025 hebben we de begrote opbrengsten (afvalstoffenheffing) alleen aangepast met het inflatiepercentage. De begrote opbrengsten zijn lager dan de begrote lasten. Het kostendekkingspercentage is 79%. Aangezien de voorziening beperkt is en we hiermee het tekort niet kunnen dekken, sluiten we bij de 1e begrotingswijziging een dekkingsvoorstel bij. De totale begroting bij de afvalstoffenheffing is als volgt opgebouwd: 2024 (vastgesteld) Taakveld Afval lasten Taakveld Afval baten
2024 (na bestuursrapportage)
-3.161.889
2025
-3.208.889
-4.070.554
404.500
404.500
501.280
-2.757.389
-2.804.389
-3.569.274
Taakveld Overhead
-134.617
-134.617
-134.617
BTW (compensabel)
-547.372
-547.372
-547.372
Mutatie voorziening afval
179.397
226.397
0
Totaal lasten
-3.259.981
-3.259.981
-4.251.263
Opbrengst belastingen
3.260.081
3.260.081
3.351.363
Dekking
100,00%
100,00%
78,83%
Netto lasten taakveld Afval
De tarieven voor 2025 worden in december definitief met de vaststelling van de verordening afvalstoffenheffing. De definitieve tarieven zullen n.a.v. de begrotingswijzing inzake afvalstoffenheffing nog wijzigen. Maatstaven
2024
2025
basispakket 140 grijs
142,53
146,52 *
basispakket 240 grijs
195,35
200,82 *
verzamelcontainers
142,53
146,52 *
* De tarieven hierboven in kolom 2025 zijn alleen aangepast voor inflatie (2,8%).
Rioolheffing De gemeente heeft de zorg voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater en hemelwater en de structurele nadelige gevolgen van de grondwaterstand. De kosten hiervan worden betaald uit de rioolheffing. Er is een bewuste keuze gemaakt om de heffing te splitsen in een gebruikersdeel en een eigenarendeel. De gebruiker betaalt, omdat hij of zij afvalwater op het riool loost. De eigenaar omdat de aansluiting op de riolering de gebruikswaarde van zijn pand verhoogt. Het uitgangspunt voor de rioolheffing is 100% kostendekkende tarieven op termijn. Op basis van het watertakenplan 2024 is de inschatting gemaakt dat de tarieven de komende jaren stijgen met het inflatiepercentage . In de periode 2025 t/m 2028 nog eens € 2,50 extra per aansluiting. Tekorten of overschotten op het taakveld riolering worden verrekend met de egalisatievoorziening riolering. Deze voorziening dient om tegenvallers en meevallers op te vangen en voorkomt grote schommelingen in de tarieven. In onderstaande begroting zijn de opbrengsten verhoogd met het inflatiepercentage en de € 2,50. In 2025 zijn de totale opbrengsten hoger dan de totale lasten. Het overschot wordt toegevoegd aan de egalisatievoorziening. De totale begroting voor de rioolheffing is als volgt opgebouwd:
79
2024 (vastgesteld) Taakveld Riolering lasten Taakveld Riolering baten Netto lasten taakveld Riolering
2024 (na bestuursrapportage)
-5.602.197
2025
-5.399.688
-5.617.759
30.000
30.000
30.000
-5.572.197
-5.369.688
-5.587.759
Taakveld Overhead
-485.058
-485.058
-502.520
BTW (compensabel)
-1.175.000
-1.175.000
-1.175.000
Mutatie egalisatievoorziening
-285.580
-495.089
-535.065
Totaal lasten
-7.517.835
-7.524.835
-7.800.344
Opbrengst heffing
7.539.835
7.539.835
7.804.882
100%
100%
100%
Dekking
De tarieven voor 2025 worden in december definitief met de vaststelling van de verordening rioolheffing. We schatten de tarieven als volgt in (de definitieve tarieven kunnen marginaal afwijken op basis van actuele gegevens van het GBT): Maatstaven
2024
Eigenarendeel
2025 217,52
226,11
0 m³ - 1000 m³ bedrag per m³
1,32
1,36
1001 m³ - 2500 m³ bedrag per m³
1,26
1,30
2501 m³ - 5000 m³ bedrag per m³
1,14
1,17
5001 m³ - 50000 m³ bedrag per m³
0,67
0,69
50001 m³ en hoger bedrag per m³
0,19
0,20
Retributies/rechten Een retributie kan alleen worden geheven voor het gebruik van bezittingen, werken of inrichtingen van de gemeente, bv. begraafrechten, marktgelden of het verlenen van diensten. De verwachte opbrengst mag niet hoger zijn dan de kosten die met het gebruik of de dienstverlening verbonden zijn.
Begraafrechten Begraafrechten worden geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. De rechten worden geheven van degene op wiens aanvraag -dan wel voor wie- de dienst wordt verricht of van degene die van de bezittingen, werken of inrichtingen gebruik maakt. De baten en lasten zijn hieronder opgenomen. 2024 (vastgesteld) Taakveld begraafplaatsen lasten Taakveld begraafplaatsen opbrengsten Nettolasten taakveld begraafplaatsen Toe te rekenen lasten
2024 (na bestuursrapportage)
-327.193
2025
-329.188
-334.399
4.832
6.240
6.240
-322.361
-322.948
-328.159
-20
-20
Taakveld overhead
-89.380
-89.380
-103.100
Totaal lasten
-411.761
-412.348
-431.259
Opbrengsten begraafrechten
270.000
265.000
265.000
66%
64%
61%
Dekking
80
Marktgelden Marktgelden worden geheven voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een markt als bedoeld in de marktverordening gemeente Berkelland en voor het genot van de diensten die in verband daarmee worden verleend. 2024 (vastgesteld) Markten lasten
2024 (na bestuursrapportage)
2025
-44.885
-45.720
Markten opbrengsten
3.400
3.400
3.400
Nettolasten Markten
-41.485
-42.320
-41.485
Toe te rekenen lasten
-35.000
-35.000
-35.000
Taakveld overhead
-24.300
-24.300
-24.771
Btw (compensabel)
-3.867
-6.540
-6.540
-104.652
-108.160
-107.796
58.800
58.800
58.800
56%
54%
55%
Totaal lasten Opbrengsten marktgelden Dekking
-44.885
Leges De gemeente heft leges voor het verlenen van diensten die in het individuele belang van de aanvrager van de dienst zijn. De leges dekken de kosten van de dienstverlening. Voor bepaalde diensten zijn door het Rijk maximum tarieven vastgesteld, bv. rijbewijzen, reisdocumenten. Hoofdstuk
Onderwerp
Taakveld
Begrote lasten
Begrote baten
Begrote Dekking
1
Algemene dienstverlening
§ 1.1
Burgerlijke stand
Burgerzaken
-88.876
40.000
45%
§ 1.2
Reisdocumenten en Nederlandse identiteitskaart
Burgerzaken
-589.893
219.000
37%
§ 1.3
Rijbewijzen
Burgerzaken
-357.173
200.000
56%
§ 1.4
Verstrekkingen uit Basis Registratie Personen Burgerzaken
-43.081
30.000
70%
§ 1.5
Vastgoedinformatie
Burgerzaken
-23.862
27.000
113%
§ 1.6
Overige publiekszaken
Burgerzaken
§ 1.7
Gemeente archief
Overhead
§ 1.8
Bijzondere wetten
Openbare orde en Veiligheid
§ 1.9
Kabels en leidingen
Verkeer en vervoer
9 t/m 19
Diversen
Openbare orde en Veiligheid
-18.980
10.000
53%
-1.121.865
516.000
46%
-4.660.333
1.060.300
23%
-20.000
20.000
100%
-5.802.198
1.596.300
28%
Subtotaal 2
Omgevingsvergunning
3
Dienstverlening
Totaal
Wonen en bouwen
Kwijtscheldingsbeleid Voor mensen met een minimuminkomen bestaat de mogelijkheid gehele of gedeeltelijke kwijtschelding te krijgen voor de volgende gemeentelijke belastingen: a. OZB; b. Afvalstoffenheffing; c. Rioolheffing. Wij verlenen gehele kwijtschelding als er aan alle voorwaarden voor kwijtschelding is voldaan. In 81
onze gemeente hanteren wij de zogenaamde 100% kwijtscheldingsnorm. Dit betekent dat mensen met een inkomen op bijstandsniveau, zonder vermogen, altijd in aanmerking komen voor kwijtschelding.
82
Weerstandsvermogen Wat speelt er? De samenleving is in beweging. Dat betekent ook dat er ontwikkelingen komen waar nu nog geen rekening mee wordt gehouden. Bijvoorbeeld ontwikkelingen in de economie hebben invloed op burgers en bedrijven en dit gaat ook gevolgen hebben voor onze bedrijfsvoering die we nu nog niet volledig overzien. De plannen van het nieuwe kabinet hebben ook gevolgen voor onze bedrijfsvoering. Het is daarom verstandig om middelen te reserveren voor eventuele tegenvallers. Hoeveel we moeten reserveren relateren we aan de risico’s die we lopen. We reserveren in ieder geval € 5.000.000 om risico’s af te dekken. Alleen het inventariseren van de risico’s helpt al bij het inspelen op de mogelijke gevolgen. We letten meer op de risico’s en proberen eerder te anticiperen. Overigens is het voorkomen van risicovolle activiteiten geen doel op zich. Grondexploitatie wordt bijvoorbeeld gezien als een van de risicovolle activiteiten van gemeenten, maar dit is ook een krachtig instrument om inhoudelijke beleidsdoelen te bereiken en levert regelmatig ook geld op. De Rijksbezuinigingen op het Gemeentefonds (ravijnjaar) zijn een gebeurtenis die zeer waarschijnlijk is met een grote impact op onze bedrijfsvoering. Omdat reserveren geen afdoende oplossing is voor dit soort structurele tegenvallers zijn structurele bezuinigingsmogelijkheden geïnventariseerd.
Dergelijke algemene risico's met een meer structureel effect zijn niet in deze paragraaf opgenomen.
Wettelijk kader Het algemeen wettelijk kader met betrekking tot weerstandsvermogen en risicobeheersing is beschreven in het besluit begroting en verantwoording. Het BBV schrijft voor dat er een paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is opgenomen in de begroting en jaarrekening. In deze paragraaf moet in ieder geval staan: • o Het beleid met betrekking tot de weerstandscapaciteit en de risico’s. o Een inventarisatie van de risico’s. o Een inventarisatie van de weerstandscapaciteit. o Een aantal verplichte kengetallen en beoordeling van hun onderlinge verhouding.
Inventarisatie risico's Als we ons verdiepen in risico's kunnen we zeer omvangrijke overzichten maken van alle mogelijke risico's. Dat is niet de scope van deze paragraaf, we pretenderen ook niet volledig te zijn. Er zijn altijd risico’s die we nog niet onderkennen. De volgende risico's nemen we niet mee: • Alle risico's met een uiterst kleine kans. • Alle risico's met een kleine kans en tegelijk ook kleine financiële gevolgen. • Alle risico's die we als gemeentelijke organisatie onderkennen en waarvoor we afdoende interne beheersmaatregelen hebben genomen. • Alle risico's die via verzekeringen voldoende afgedekt zijn. Toelichting op gehanteerde begrippen: • Geschatte omvang: hoe groot is het financieel gevolg als dit risico zich op enig moment voordoet. • Geschatte kans: hoe groot is de kans dat dit risico zich in dit begrotingsjaar voordoet. Als we inschatten dat een risico zich hooguit eens in de 10 jaar voordoet, rekenen we met een kans van 1/10 = 10%. • Financieel effect: de uitkomst van de omvang vermenigvuldigd met de kans. Wanneer de omvang en de kans goed zijn ingeschat zou de optelling de uitkomst in een gemiddeld jaar zijn. Jaren waarin alle of geen van de risico’s zich voordoen zijn immers veel onwaarschijnlijker dan een mix van wel en niet. • De genoemde omvang en kans: inschattingen van verschillende medewerkers van onze organisatie.
83
•
We hebben beperkt feitenmateriaal waarmee we de inschattingen kunnen onderbouwen. We vinden dat deze schatting voldoende is voor het doel van deze paragraaf: het bepalen van het (benodigde) weerstandsvermogen.
Risico
Geschatte omvang Geschatte kans in in € %
Financieel effect van het risico in €
Samenwerkingspartijen (GR'en/DVO's)
27.000.000
5
1.350.000
Sociaal domein Jeugdwet
14.000.000
10
1.400.000
Sociaal domein WMO
13.000.000
10
1.300.000
Klimaatveranderingen
5.000.000
10
500.000
820.000
10
82.000
Uitval ICT
2.000.000
10
200.000
Garantiestelling Laarberg
12.500.000
2
250.000
Overige Garanties
2.200.000
2
44.000
P.M.
-
P.M.
45.000.000
1
450.000
500.000
10
50.000
250.000
10
Privacy/Datalek
Waarborgfonds Sociale Woningbouw Uitstaande leningen (inclusief SVN) Organisatorische risico's (fouten door mindere continuïteit) Planschadeclaims Totaal
122.270.000
25.000 5.651.000
Inventarisatie weerstandscapaciteit Onze weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve. De gehele algemene reserve van € 26.320.000 is beschikbaar als weerstandscapaciteit en er zijn geen claims op de algemene reserve.
Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Als we de algemene reserve van € 26.320.000 relateren aan de risico's die we voor 2025 hebben geïnventariseerd van € 5.651.000 dan komt het weerstandsvermogen uit op 4,7. Dit is uitstekend. De algemene reserve is ook (tijdelijke) buffer voor nadelen in algemene zin die op ons afkomen zoals de Rijksbezuinigingen op het Gemeentefonds. Het is goed voorstelbaar dat onze maatregelen om lagere inkomsten uit het Gemeentefonds te dekken op termijn wel voldoende opleveren maar nog niet in het eerste jaar.
Risicobeheersing Risicomanagement bestaat niet alleen uit het inventariseren van risico’s. Het gaat juist ook om het in kaart brengen van maatregelen die leiden tot het voorkomen en/of beter beheersen van risico’s. In 2025 richten we ons op het bestendigen van de interne controlefunctie en de opvolging van de bevindingen over de belangrijkste bedrijfsprocessen.
Kengetallen financiële positie Sinds de begroting 2016 moeten we ook financiële kengetallen opnemen in de begroting en jaarrekening. Hierna lichten we de 6 verplicht in deze paragraaf op te nemen financiële kengetallen kort toe. 1. Netto schuldenquote De netto schuldenquote geeft aan of de gemeente haar schulden kan betalen met de inkomsten die ze heeft. De richtlijn van de provincie Gelderland is dat bij een netto schuldenquote van 90% een risico ontstaat. Bij een schuldenquote boven de 130% is de gemeente nauwelijks nog in staat de schulden te betalen. 2. Netto schuldenquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Als we geld uitlenen levert dat inkomsten op. Die inkomsten dekken een gedeelte van de schuld. Daarmee zijn we in ieder geval al in staat een gedeelte van de schuld te betalen. Er zit natuurlijk wel een risico aan het uitlenen van geld. Degene die het geld leent kan 84
het geld misschien niet terugbetalen. De provincie Gelderland hanteert dezelfde percentages voor de risicobepaling als bij de netto schuldenquote. 3. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft aan of de gemeente haar schulden kan betalen. Het gaat er hier dus niet om of de schulden betaald kunnen worden uit de inkomsten maar ook uit het bestaande bezit. De provincie Gelderland vindt een solvabiliteit van minder dan 50% al risicovol en een solvabiliteit van minder dan 20% erg risicovol. In het beleid bestemming overschotten hebben wij de grens gesteld dat we bij een solvabiliteit van minder dan 35% eerst de algemene reserve aanvullen. 4. Structurele exploitatieruimte Met dit kengetal kunnen we zien of we structureel in staat zijn de lasten die we als gemeente hebben ook te kunnen betalen. Dit kengetal is uiteindelijk het belangrijkst voor de vorm van toezicht waar de provincie Gelderland ons onder plaatst. Voor het repressief toezicht is het van belang dat of de begroting of de meerjarenraming een kengetal laat zien dat groter is dan 0%. Wij streven naar een situatie waarbij zowel de begroting als de meerjarenraming een percentage groter dan 0 laten zien. 5. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe de waarde van de gronden zich verhoudt tot de inkomsten van de gemeente. De provincie Gelderland vindt een percentage minder dan 20 weinig risicovol.
Een percentage van meer dan 35 is volgens de provincie Gelderland erg risicovol. 6. Belastingcapaciteit Dit kengetal laat zien hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. Het cijfer is er alleen op gericht om gemeenten te kunnen vergelijken op dit gebied. In het cijfer zijn alle gemeentelijke woonlasten meegenomen. Als het percentage onder de 100 ligt heffen we minder belasting dan gemiddeld in Nederland. Is het percentage hoger dan 100 dan heffen we meer belasting dan gemiddeld in Nederland. Er wordt geen rekening gehouden met de verschillen die er tussen gemeenten bestaan. De provincie Gelderland vindt een percentage van meer dan 105 erg risicovol. We zien dat de investeringswensen voor de komende jaren leiden tot een verslechtering van de financiële positie. Het doen van investeringen vraagt dat we meer geld lenen. Dit gaat ten koste van de solvabiliteit. Kengetallen
Jaarrekening Jaarrekening Jaarrekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028
Netto schuldenquote
44.19%
38,04%
37,19%
57,08%
55,10%
63,15%
68,22%
72,96%
Netto schuldenquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
12,12%
10,53%
15,40%
30,50%
23,80%
30,23%
35,22%
39,97%
Solvabiliteitsratio
49,56%
50,90%
50,66%
41,70%
42,83%
41,37%
40,07%
38,89%
Structurele exploitatieruimte
3,73%
-0,56%
0,72%
1,37%
2,31%
-3,18%
-3,48%
-3,92%
Grondexploitatie
2,53%
1,05%
1,49%
1,04%
1,58%
1,66%
1,67%
1,67%
Belastingcapaciteit
116,71%
88,48%
98,08%
95,65%
100,29%
100,29%
100,29%
100,29%
85
Verbonden partijen Samenwerkingspartijen 'Partijen waarmee we samenwerken en hun kernactiviteiten'.
Inleiding Deze paragraaf geeft inzicht in de verbonden partijen. Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan dat de gemeente zeggenschap heeft, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij uit hoofde van stemrecht. Het financiële belang is het bedrag dat ter beschikking is gesteld en dat niet verhaalbaar is, dan wel het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat, indien de verbonden partij failliet gaat of haar verplichtingen niet nakomt. Bij verbonden partijen gaat het om publiekrechtelijke en privaatrechtelijke organisaties. Publiekrechtelijke organisaties zijn gemeenschappelijke regelingen op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Privaatrechtelijke organisaties zijn bv. een NV, BV of stichting. De gemeente heeft de volgende verbonden partijen: Bedragen x € 1.000
Eigen Eigen Vermogen Vermogen 1-1 31-12
Vreemd Vermogen 1-1
Vreemd Vermogen Bijdrage Resultaat 31-12
Gemeenschappelijke regelingen Erfgoedcentrum Achterhoek Liemers
106
76
600
510
296
GGD Noord-Oost Gelderland
2.656
3.182
8.787
13.266
985
Omgevingsdienst Achterhoek
-134
500
2.878
2.609
1.614
8RHK ambassadeurs
6.229
6.591
787
263
352
Fijnder
3.666
3.456
10.198
10.447
20.121
Stadsbank Oost Nederland
1.349
1.369
15.215
11.396
357
Veiligheidsregio Noord-Oost Gelderland
17.324
18.990
70.214
26.019
2.949
BNG NV
4.615.000
4.721.000
107.459.000
110.819.000
0
Alliander NV
4.570.000
4.749.000
6.106.000
6.877.000
0
Vitens NV
649.500
677.700
1.446.600
1.559.700
0
Twence Holding BV
175.964
169.261
163.228
162.475
0
18.440
18.485
31.003
35.149
0
24.038
24.738
0
Vennootschap/Coöperaties
Twente Milieu Gebiedsonderneming Laarberg BV Gebiedsonderneming Laarberg CV AGEM Gemeentelijke Energie BV Coöperatie Energieloket Achterhoek U.A.
212
230
1.390
1.669
0
Leisurelands BV (2022)
79.651
77.432
15.651
15.023
0
Speerpunten Gemeenschappelijke regelingen Wat gaan we daarvoor doen? 8RHK ambassadeurs, Doetinchem. Doelstelling en belang: Het adequaat behartigen van de regionale belangen van de aangesloten gemeenten en het effectief en efficiënt organiseren van bovenlokale vraagstukken in de Achterhoek. Regio Achterhoek adviseert Board, Thematafels en Raad over de lobby, communicatie en subsidies. 86
Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: Algemeen Bestuur. Smart werken en innovatie: Wethouder J. van der Noordt Onderwijs en arbeidsmarkt: Wethouder G.J. Teselink Mobiliteit en bereikbaarheid: Wethouder G.J. Teselink Wonen en vastgoed: Wethouder A.K. van Gijssel Circulaire economie en energietransitie: Wethouder J. van der Noordt De gezondste regio: Wethouder W.A. Wormgoor Deelnemers: De gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre, Oude-IJsselstreek en Winterswijk. Programma: De regio Achterhoek levert een bijdrage aan meerdere programma’s. Ontwikkelingen: Het kompas voor de Achterhoeksamenwerking is de Achterhoek Visie 2030, Ruimte voor innovatie, groeien in kwaliteit. De Regio wil groeien in kwaliteit van leven en wonen, en wil de economische kracht van de regio versterken door groei van de arbeidsproductiviteit en economische toegevoegde waarde. De Regio behartigt de gezamenlijke belangen van overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij provincie, Rijk en EU. De inhoudelijke keuzes voor de regionale lobby komen vanuit de nieuwe samenwerkingsstructuur. Risico’s: Financiële risico’s zijn beperkt. Weerstandscapaciteit is voldoende.
GGD Noord- en Oost Gelderland, Apeldoorn. Doelstelling en belang: GGD NOG voert de Wet publieke gezondheid uit namens 22 colleges van B&W. Publieke gezondheid gaat over het beschermen en bevorderen van de gezondheid van de bevolking. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder W.A. Wormgoor: Algemeen Bestuur Deelnemers: Aalten, Apeldoorn, Berkelland, Bronckhorst, Brummen, Doetinchem, Elburg, Epe, Ermelo, Hattem, Harderwijk, Heerde, Lochem, Montferland, Nunspeet, Oldebroek, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Putten, Voorst, Winterswijk en Zutphen. Programma: De GGD NOG levert een bijdrage aan de programma’s 'Een toekomstbestendig Sociaal domein' en 'Sport en cultuur bewegen je!'. Ontwikkelingen: De GGD levert een zeer grote inzet op de bestrijding van het Coronavirus. Dit gaat met veel extra kosten gepaard. De inzet en de verwachting van de GGD is dat dit de gemeenten geen extra geld kost en dat alle kosten vergoed worden door het Rijk. Het algemeen bestuur (AB) heeft een Bestuursagenda voor de periode 2019–2023 vastgesteld. Hierin staan de belangrijkste uitgangspunten en prioriteiten voor de GGD in de jaren 2019-2023. De GGD werkt met gemeenten aan een uitwerking hiervan. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende.
87
Fijnder, Oost Gelre. Doelstelling en belang: Fijnder heeft als taak de uitvoering van de wet- en regelgeving op het gebied van de sociale zekerheid voor de gemeente en richt zich op de zelfredzaamheid en participatie van inwoners. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder G. Teselink: Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur Wethouder W.A. Wormgoor: Algemeen Bestuur Deelnemers: Oost Gelre, Winterswijk en Berkelland Programma: Fijnder levert een bijdrage aan programma 'Werken en leren'. Ontwikkelingen: Samen met Fijnder en onderwijs laten we het aanbod van werkzoekenden beter aansluiten op de vraag. Voor de doelgroep met een afstand tot de arbeidsmarkt zorgen we voor een doorgaande ontwikkellijn, waarin deze groep integraal ondersteund wordt. Daarnaast werken we in 2021 verder aan ‘Samen aan het stuur, één uitvoeringsorganisatie werk en inkomen voor het sociaal domein’. In deze bestuursopdracht aan Fijnder positioneren we deze als tweedelijns organisatie, waarbij de gemeente verantwoordelijk is voor de integrale toegang en regie op de dienstverlening aan onze inwoners. Risico’s: De economische gevolgen vanwege corona zullen effect hebben op het aantal cliënten van Fijnder. Het is onzeker of we daar voldoende voor worden gecompenseerd. Stadsbank Oost Nederland, Enschede.
Doelstelling en belang: De Stadsbank Oost Nederland (SON) levert bijzondere financiële dienstverlening aan consumenten. SON ondersteunt de aangesloten gemeenten in hun sociale beleid, zonder winstoogmerk. Tenslotte voorziet de bank op een zowel maatschappelijk als zakelijk verantwoorde wijze in de behoefte aan geldkrediet, schuldhulpverlening, budgetbeheer, afgifte van verklaringen ex artikel 285 lid 4 Faillissementswet, de beschikbaarstelling van bewindvoerders ter uitvoering van bepalingen inzake de wettelijke schuldsanering natuurlijke personen. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder G. Teselink: Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur Deelnemers: Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Montferland, Oude IJsselstreek, Oost Gelre, Winterswijk, Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hellendoorn, Hengelo, Hof van Twente, Lochem, Losser, Oldenzaal, Rijssen-Holten, Twenterand, Tubbergen, Wierden Programma: De SON levert een bijdrage aan het programma 'Werken en leren'. Ontwikkelingen: Het afgelopen jaar heeft de Stadsbank, vanuit de positie van uitvoeringsorganisatie, initiatieven opgestart om tot een modernisering van de schuldhulpverlening te komen onder andere met betrekking tot de buddy-app, collectief schuldregelen, inzet van het instrument saneringskredieten en een kleine pilot met automatische incasso. Deze ambitie wordt in de komende jaren voortgezet. 88
Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende.
Veiligheidsregio Noord Oost Gelderland, Apeldoorn. Doelstelling en belang: Samen met vele stakeholders zorgt de VNOG voor de kwaliteit en efficiency van de brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening, bevolkingszorg, crisisbeheersing en rampenbestrijding. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: Algemeen Bestuur Deelnemers: De gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre, Montferland, Oude-IJsselstreek, Winterswijk, Apeldoorn, Brummen, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Heerde, Hattem, Lochem, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Voorst, Zutphen Programma: De VNOG draagt bij aan het programma Veiligheid. Ontwikkelingen: De verdere implementatie van de in 2020 vastgestelde toekomstvisie. Risico’s: Financiële risico’s zijn beperkt. De weerstandscapaciteit is voldoende. Eventuele tekorten in de exploitatie dienen door de deelnemende gemeentes te worden aangevuld. Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL), Doetinchem. Doelstelling en belang: • Het beheer en aan publiek openstellen van de historische archieven van de deelnemende gemeenten op basis van Archiefwet 1995. • Uitvoering taken en activiteiten Stichting Staring Instituut. • Het beheren, verzamelen, ordenen en ontsluiten van historische informatie (gebaseerd op de Archiefwet en het Archiefbesluit). • Een groter en breder publiek voor erfgoed en streekcultuur aanspreken.
Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: Algemeen Bestuur Deelnemers: Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk Programma: Het ECAL levert een bijdrage aan het programma “Sport en cultuur bewegen je!” Ontwikkelingen: Het ECAL heeft een E-depot gerealiseerd. Dit is een digitale bewaarplaats voor permanent te bewaren digitale archiefstukken. Het doel is toekomstige waarborging van duurzaamheid en toegankelijkheid van digitale archieven. In de komende periode wordt het E-depot verder doorontwikkeld. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende. 89
Omgevingsdienst Achterhoek, Bronckhorst. Doelstelling en belang: De Omgevingsdienst Achterhoek heeft als taak het verstrekken van omgevingsvergunningen en zien erop toe dat bedrijven voldoen aan actuele wet- en regelgeving op het gebied van milieu(veiligheid). Daarnaast adviseert de Omgevingsdienst Achterhoek over verschillende (milieu)onderwerpen zoals bodem, geluid en externe veiligheid. Het belang van de partners van de Omgevingsdienst Achterhoek is tevens een goede samenwerking tussen de omgevingsdiensten in Gelderland (Gelders Stelsel). Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: voorzitter Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur Deelnemers: De gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Lochem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Winterswijk en Zutphen en de provincie Gelderland. Programma: De Omgevingsdienst Achterhoek is één van de samenwerkingspartijen en draagt bij aan een veilige, duurzame en gezonde leefomgeving. Ontwikkelingen: In het kader van het interbestuurlijk programma versterking VTH-stelsel (IBP VTH) heeft de ODA een plan van aanpak opgesteld om in 2026 te voldoen aan het robuustheidscriteria en een zestal kritische prestatie indicatoren (kpi’s). Het plan is ingediend bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De beoordeling volgt in september van dit jaar.
Andere ontwikkelingen zijn de implementatie van de Omgevingswet die gevolgen heeft op de werkprocessen en de normering van de producten en diensten die de ODA aan ons levert. Evenals de doorontwikkeling van de risicogerichte aanpak van milieutaken om deze in overeenstemming te brengen met de uitgangspunten van de Omgevingswet. Risico’s: Geen.
Speerpunten Overige verbonden partijen Wat gaan we daarvoor doen? Euregio. Doelstelling en belang: De Euregio heeft als doel onze euregionale metropoolregio tot een samenhangend en samenwerkend verzorgingsgebied ontwikkelen dat door haar inwoners ook als zodanig wordt ervaren. Website: www.euregio.nl Zeggenschap/vertegenwoordiging: Algemeen bestuur: burgemeester J. van Oostrum, wethouder J. van der Noordt, raadslid M. Tenhagen-Pelle EUREGIO-Raad: burgemeester J. van Oostrum, raadslid M. Tenhagen-Pelle Commissie Mozer: burgemeester J. van Oostrum, raadslid M. Tenhagen-Pelle Commissie Economie en Arbeidsmarkt: wethouder G. Teselink Commissie Duurzame en ruimtelijk ontwikkeling: burgemeester J. van Oostrum
90
Deelnemers: In Nedersaksen omvat het EUREGIO-gebied de Landkreis Grafschaft Bentheim, de Landkreis Osnabrück, de Stadt Osnabrück en de gemeenten Emsbüren, Salzbergen en Spelle (Landkreis Emsland). In Noordrijn-Westfalen horen de Stadt Münster en alle Kreise van het Münsterland (Borken, Coesfeld, Steinfurt, Kreis Warendorf) bij de EUREGIO. In Nederland maken de Regio Achterhoek (Gelderland) en de Regio Twente, de gemeenten Ommen en Hardenberg (Overijssel) en de gemeente Coevorden (Drenthe) deel uit van het EUREGIO-gebied. De EUREGIO telt 129 lidgemeenten – 104 aan Duitse en 25 aan Nederlandse zijde. Ontwikkelingen: De visie 2030 is geactualiseerd. De voorbereidingen voor de financieringsperiode van INTERREG VI (subsidieprogramma dat is gericht op de ontwikkeling van deze grensregio) zijn afgerond. Het nieuwe programma INTERREG V loopt tot 30-06-2022 en de eerste aanvragen zijn ingediend. Financieel: De bijdrage bedraagt € 0,29 per inwoner (ca. € 13.000). Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt.
Speerpunten Stichtingen en verenigingen Wat gaan we daarvoor doen? P10. Doelstelling en belang: De P10 is het netwerk van grote plattelandsgemeenten. De 30 grootste plattelandsgemeenten van Nederland hebben veelal dezelfde ambities en uitdagingen waarvoor zij zich dagelijks inzetten, zoals de leefbaarheid en vitaliteit op peil houden. In P10-verband brengen wij deze onder de aandacht van de landelijke en Europese politiek. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder A. van Gijssel zit in het Algemeen Bestuur van de P-10. Burgemeester J. van Oostrum is plaatsvervangend lid. Deelnemers: De 30 grootste plattelandsgemeenten van Nederland. Programma: De P10 levert een bijdrage aan meerdere programma’s. Ontwikkelingen: De Strategische Visie 2019-2023 is vastgesteld, daarnaast is een Uitvoeringsagenda opgesteld. Deze is dynamisch. Tevens is een Agenda Platteland opgesteld. Sinds 2023 neemt de burgemeester van Hof van Twente de organisatie van de P10 op zich. 30 plattelandsgemeenten zijn inmiddels lid geworden van de P10! Daarmee is de P10 uitgegroeid tot een samenwerkingsverband waarmee Den Haag graag aan tafel zit. De stem van het platteland wordt gehoord! Financieel: De jaarlijkse bijdrage bedraagt € 7.500.
91
Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt.
Speerpunten Vennootschappen en coöperaties Wat gaan we daarvoor doen? Agem Gemeentelijke Energie B.V.. Doelstelling en belang: De Agem Gemeentelijke Energie is de energieleverancier (gas en elektra) voor de bedrijfsvoering van Berkelland. Ze levert een bijdrage aan de energietransitie waarbij het streven is alle energie die wij verbruiken, zelf duurzaam op te wekken. De 8 Achterhoekse gemeenten zijn de aandeelhouders. De gemeente bezit 38 aandelen en heeft een belang van 12,5%. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. Programma: Het belang levert via haar ambities een bijdrage aan programma Nieuwe Energie. Daarnaast is het de energieleverancier voor onze bedrijfsvoering. Risico’s: Het investeren in projecten voor de opwek van duurzame energie kent de in de markt gangbare bedrijfseconomische risico’s. Agem Gemeentelijke Energie heeft een investering gedaan in zonnepark Braamt. Voor investeringen dient een aandeelhoudersbesluit te worden genomen.
Alliander N.V., Arnhem. Doelstelling en belang: Alliander is een netwerkbedrijf en zorgt voor een betrouwbare, betaalbare en bereikbare energievoorziening (gas en elektra). De gemeente heeft met een aantal van 633.991 aandelen een belang van 0,46% Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. De gemeente neemt deel aan het Nuval-platform. Deelnemers hebben afgesproken in een aantal onderwerpen met één stem op te treden tijdens de aandeelhoudersvergaderingen van Alliander. Een vertegenwoordiger van het Nuval-platform neem deel aan het Grootaandeelhoudersoverleg van Alliander. Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie.
92
BNG Bank N.V., Den Haag. Doelstelling en belang: Het behoud van een belangrijk marktaandeel in het Nederlandse publieke en semipublieke domein en rendement voor de aandeelhouders. De gemeente heeft met een aantal van 305.877 aandelen een belang van 0,55% Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: wethouder H. van der Noordt. Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie.
Coöperatie Energieloket Achterhoek U.A. Doelstelling en belang: De Coöperatie Energieloket Achterhoek U.A. levert een bijdrage aan de verduurzaming van de energievoorziening in de Achterhoek, duurzame energie in de Achterhoek te doen ontwikkelen, de productie en de levering van duurzame energie in de Achterhoek te stimuleren en het gebruik van duurzame energie in de Achterhoek te bevorderen. De coöperatie is 100% eigenaar van het regionale energieloket: Energieloket Achterhoek B.V.. De gemeente is lid van de coöperatie. Alle leden hebben evenveel stemrecht. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van leden: Wethouder G. Teselink; afgevaardigde ledenvergadering. Wethouder G. Teselink is daarnaast voorzitter van de coöperatie. Programma: Het belang levert een bijdrage aan programma Nieuwe Energie. Risico’s: Op dit moment zijn er geen voornemens voor investeringen. Voor eventuele toekomstige investeringen dient een gemeentelijk besluit te worden genomen. Gebiedsonderneming Laarberg B.V., Oost Gelre. Doelstelling en belang: Gebiedsonderneming Laarberg B.V. treedt op als beherend vennoot van Gebiedsonderneming Laarberg C.V. Gebiedsonderneming Laarberg heeft als doel het ontwikkelen en exploiteren van Regionaal Bedrijventerrein Laarberg. Het geplaatste aandelenkapitaal bestaat uit 180 aandelen van € 100 nominaal, totaal € 18.000.
De gemeenten Oost Gelre en Berkelland nemen beide voor 50% deel in de besloten vennootschap. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt. Deelnemers: De gemeenten Oost Gelre en Berkelland nemen ieder voor 50% deel in de vennootschap. De gemeente Oost Gelre is hierbij als grondgebied gemeente verantwoordelijk voor de ruimtelijke procedures. Programma: Gebiedsonderneming Laarberg draagt bij aan het programma ‘Werken en Leren’. 93
Ontwikkelingen: De grondverkoop is mede afhankelijk van economische omstandigheden. Medio 2024 is nog circa 37 ha terrein uitgeefbaar, waarvan al circa 6 ha is gereserveerd. Voor uitbreiding van bedrijventerreinen geldt het Regionale Programma Werklocaties als provinciaal kader. Daarin is verwoord dat voor Laarberg een uitbreidingsambitie voor de langere termijn geldt van 30-35 ha. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt door het lage ingebrachte kapitaal. Gebiedsonderneming Laarberg C.V., Oost Gelre. Doelstelling en belang: Gebiedsonderneming Laarberg C.V. is een commanditaire vennootschap, waarvan Gebiedsonderneming Laarberg B.V. de beherend vennoot is. Gebiedsonderneming Laarberg heeft als doel het ontwikkelen en exploiteren van Regionaal Bedrijventerrein Laarberg. Het ondernemingsvermogen is ingebracht door beide commanditaire vennoten, de gemeenten Oost Gelre en Berkelland, en hebben beide een belang van € 1 in dit vermogen. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Vergadering van Vennoten; Wethouder H. van der Noordt. Deelnemers: De gemeenten Oost Gelre en Berkelland hebben als commanditaire vennoten ieder 48% zeggenschap. Gebiedsonderneming Laarberg B.V. heeft als bestuurder 4% zeggenschap. Programma: Gebiedsonderneming Laarberg draagt bij aan het programma ‘Werken en Leren’. Ontwikkelingen: Zie hiervoor de toelichting bij Gebiedsonderneming Laarberg B.V.
Twence B.V., Hengelo. Doelstelling en belang: Twence is een afvalverwerker die uit afval energie haalt nadat het afval van herbruikbare materialen is ontdaan. Twence draagt daarmee bij aan duurzaamheid. De gemeente heeft met een aantal van 45.251 aandelen een belang van 5,33% Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie. Twente Milieu Doelstelling en belang: Twente Milieu ontzorgt op het gebied van afval en voert veel taken uit in het beheer van de openbare ruimte. Ook zijn wij verantwoordelijk voor de afhandeling van vragen van inwoners en de inzet van communicatie en voorlichting. Daarnaast geeft Twente Milieu advies over gemeentelijk beleid en leveren wij een bijdrage aan het milieubewustzijn en de 94
duurzaamheidsdoelstellingen in de regio. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering Programma: De lasten van de deelname in Twente Milieu zijn onderdeel van het programma Onze aantrekkelijke leefomgeving. Risico’s: Geen bijzondere risico's. Vitens N.V., Zwolle. Doelstelling en belang: Vitens is een waterleidingbedrijf dat zorg draagt voor de drinkwatervoorziening. De gemeente heeft met een aantal van 24.034 aandelen een belang van 0.42% Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. De gemeente neemt deel aan het Nuval-platform. Deelnemers hebben afgesproken in een aantal onderwerpen met één stem op te treden tijdens de aandeelhoudersvergaderingen van Vitens. Een vertegenwoordiger van het Nuval-platform neem deel aan het Grootaandeelhoudersoverleg van Vitens. Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie.
95
Financiering Financiering 'Geld lenen kost geld!'
Inleiding In deze paragraaf wordt ingegaan op het treasurybeleid en de wijze waarop dit in de begroting is opgenomen. De financieringsparagraaf geeft daarnaast inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de financieringsbehoefte en de wijze waarop de rente aan grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend. Het gemeentelijke treasurybeleid is opgenomen in de financiële verordening 2023 en het treasurystatuut 2018.
Ontwikkelingen Verwachte rente ontwikkeling: De ECB gaat waarschijnlijk de rente nog een paar keer licht verlagen in 2024. Dit is afhankelijk van de ontwikkeling van de inflatie. En die ontwikkeling is lastig te voorspellen. De korte rente zal volgens verwachting het komende jaar dalen. In de lange rente worden minder schommelingen verwacht. In de tabel hieronder een gemiddelde verwachting van 2 tarieven volgens een aantal systeembanken. (bron: Thesor Marktperspectief augustus 2024)
Ontwikkeling
3 maands euribor
10 jaars rente
Huidige situatie
3,52%
2,53%
Verwachting over 1 jaar
2,35%
2,48%
Verwachte liquiditeitsontwikkeling In 2024 heeft de BNG Bank besloten de door ons verstrekte hybride lening van € 20 miljoen niet af te lossen. Ook in 2025 is er weer een keuzemoment. In onze begroting gaan we ervan uit dat de BNG Bank in 2025 niet aflost. Volgens de begroting wordt er de komende jaren flink geïnvesteerd in Berkelland. We houden rekening met het jaarlijks aantrekken van € 10 miljoen financiering.
Risicobeheer In het treasurystatuut staat dat de financieringsfunctie dient tot het beschermen tegen ongewenste financiële risico’s zoals renterisico’s, koersrisico’s, kredietrisico’s, liquiditeitsrisico’s en valutarisico’s. Hierna wordt aangegeven in welke mate deze risico’s zich voordoen en op welke wijze deze risico’s worden beheerst. Renterisico Voor het renterisicobeheer worden de normen gehanteerd conform de Wet FIDO. Het gaat hierbij om de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. De kasgeldlimiet en de renterisiconorm hebben allebei als doel de leningenportefeuille te behoeden voor een onverantwoord grote gevoeligheid voor rente fluctuaties. Met de kasgeldlimiet wordt een beperking opgelegd aan de omvang van de netto vlottende schuld. Deze bedraagt 8,5% van het begrotingstotaal bij aanvang van het begrotingsjaar. Voor 2025 is dat: € 12,5 miljoen (146,8 miljoen x 8,5%). Het is afhankelijk van de liquiditeitsbehoefte op korte termijn en de ontwikkeling van korte en lange rente in 2025 of we de grens van de kasgeldlimiet opzoeken. De renterisiconorm bepaalt het maximum aan leningen met een rente typische looptijd van 1 jaar of langer die geherfinancierd moeten worden of waarvan de rente herzien moet worden. Deze bedraagt 20% van het begrotingstotaal bij aanvang van het begrotingsjaar. De ontwikkeling van de renterisiconorm is in onderstaand overzicht weergegeven.
96
Stap
Variabelen renterisiconorm
1
Renteherzieningen
2025
2026
2027
2028
2 3
Aflossingen
3.648
4.648
5.648
6.648
Renterisico (1+2)
3.648
4.648
5.648
6.648
4
Renterisiconorm
29.369
28.244
28.252
28.375
5
Ruimte onder risiconorm (+) of overschrijding risiconorm (-)
25.721
23.596
22.604
21.727
4a
Begrotingstotaal
146.844
141.218 141.261 141.874
4b
Percentage regeling
4 = 4a x 4b/100
Renterisiconorm
20
20
20
20
29.369
28.244
28.252
28.375
Er blijft voldoende ruimte onder de risiconorm. Koersrisico's Koersrisico’s worden gelopen op deelneming door daling van de waarde van de aandelen. Ultimo 2023 bezat de gemeente aandelen in de volgende partijen: Twence, Agem, BNG Bank, Alliander, de Laarberg, Vitens en Leisurelands. In 2024 is daar Twente Milieu bijgekomen. De koersrisico’s op deze deelnemingen worden laag ingeschat. Kredietrisico's Kredietrisico’s worden gelopen bij het uitzetten van overtollige middelen en het verstrekken van leningen en garantstellingen. Kredietrisico’s worden beperkt door de eisen die de Wet financiering decentrale overheden (Wet FIDO) stelt en door de specifieke eisen die de gemeente stelt aan de partij waaraan middelen worden verstrekt. Eventuele tijdelijke overtollige kasmiddelen zullen worden uitgezet conform de wettelijke kaders voor het schatkistbankieren. Hieronder een overzicht van de verwachte stand van de verstrekte leningen in 2025. Overzicht verstrekte leningen bedragen x € 1.000 Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen Kapitaalverstrekkingen aan gemeenschappelijke regelingen
Verwachte stand per 1-1-2025
Verwachte stand per 31-12-2025
6.363
6.363
72
72
Kapitaalverstrekkingen aan overige verbonden partijen
3.516
3.516
Leningen aan deelnemingen
22.802
22.802
Leningen aan overige verbonden partijen
7.959
7.959
Overige langlopende leningen
4.060
3.900
Leningen aan openbare lichamen Totaal
537
504
45.309
45.116
Liquiditeitsrisico's De gemeente beperkt haar interne liquiditeitsrisico’s door haar treasuryactiviteiten te baseren op de liquiditeitsplanning. Valutarisico's Valutarisico’s worden in de gemeente uitgesloten door uitsluitend leningen te verstrekken, aan te gaan of te garanderen in euro’s.
Rentelasten en baten Rentelasten De rentelasten in de begroting zijn gebaseerd op de langlopende leningen en geraamde financieringsbehoefte. De financieringsbehoefte wordt bepaald door de ontwikkeling van de reguliere exploitatie, het investeringsplan en de mutaties op de grondexploitatie. In de begroting is een bedrag opgenomen van € 1.560.717 voor verwachte rentelasten. Hieronder de verwachte stand van de lening portefeuille begin en eind 2025.
97
Lening (x € 1.000)
Looptijd
Rente %
Saldo 1-1-2025
Aflossing
BNG Bank
25 jaar lineair
2.99 %
36.262
1.648
34.614
BNG Bank
10 jaar lineair
-0.05 %
6.000
1.000
5.000
BNG Bank
5 jaar fixed
0.5 %
10.000
nieuwe lening
10 jaar lineair
2,5 %
Totaal
52.262
Opname
Saldo 31-12-2025
10.000 2.648
10.000
10.000
10.000
59.614
Rentebaten De rentebaten betreffen de inkomsten uit: • personeelshypotheken: € 40.000 • verstrekte leningen: € 645.854 • rente schatkist: € 162.500 Doorberekende rente/renteresultaat In de begroting wordt rente doorberekend aan de grondexploitatie en aan taakvelden. Er wordt uitgegaan van totaalfinanciering. Dit houdt in dat aangetrokken leningen betrekking hebben op alle activiteiten van de gemeente. De wijze waarop er wordt doorberekend is als volgt: Grondexploitatie De aan de grondexploitatie doorberekende rente is conform de voorschriften van het BBV. Het percentage wordt berekend op basis van het gewogen gemiddelde rentepercentage van de bestaande leningenportefeuille, naar verhouding vreemd vermogen/totaal vermogen. Voor 2025 is deze 1%. Taakvelden Aan taakvelden wordt rente toegerekend op basis van een omslagpercentage. Het begrote omslagpercentage wordt berekend door de totale begrote rentelasten te delen door het begrote saldo van de investering op 1 januari van het begrotingsjaar. Indien de afwijking bij realisatie tussen de werkelijke rentelasten en de voor gecalculeerde toegerekende rentelasten groter is dan 25% moet er gecorrigeerd worden. Voor 2025 rekenen we met 0,25%. Renteresultaat Het renteresultaat geeft het saldo weer van rentelasten en toegerekende rente aan taakvelden. Het renteresultaat maakt onderdeel uit van de algemene dekkingsmiddelen.