CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Programmabegroting 2025

Raadsvergadering 6 november 2024, gemeente BerkellandBij agendapunt: Begroting 202538.034 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Programmabegroting 2025

2

INHOUDSOPGAVE Programmabegroting 2025............................................................................................................... 1 Inhoudsopgave ................................................................................................................................. 3 Inleiding ............................................................................................................................................ 4 Onze aantrekkelijke leefomgeving ................................................................................................... 6 Passend wonen .............................................................................................................................. 12 Vitaal platteland .............................................................................................................................. 17 Nieuwe Energie .............................................................................................................................. 24 Een toekomstbestendig sociaal domein ........................................................................................ 33 Sport en cultuur bewegen je!..........................................................................................................

45 Werken en leren ............................................................................................................................. 51 Veiligheid ........................................................................................................................................ 59 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering............................................................................................. 63 Overzicht van algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien .......................................................... 67 Paragrafen ...................................................................................................................................... 69 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................ 70 Wet open overheid ..................................................................................................................... 74 Grondbeleid ................................................................................................................................ 75 Lokale heffingen ......................................................................................................................... 77 Weerstandsvermogen ................................................................................................................

83 Verbonden partijen ..................................................................................................................... 86 Financiering ................................................................................................................................ 96 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................... 99 Reserves en voorzieningen ...................................................................................................... 104 Financiële begroting ..................................................................................................................... 112 Bijlagen ......................................................................................................................................... 123 Bijlage 1: Verplichte beleidsindicatoren ................................................................................... 124 Bijlage 2: Overzicht subsidies .................................................................................................. 133 Bijlage 3: Investeringen 2025 ................................................................................................... 135

3

INLEIDING Voor u ligt de begroting voor 2025. Het is met behulp van de fase 1 bezuinigingen een sluitende begroting geworden. De begroting 2025 is een uitwerking van de Perspectiefnota 2025. In de begroting zijn nog wel enkele wijzigingen opgenomen die zich na het opstellen van de Perspectiefnota 2025 en voor 1 augustus 2024 hebben voorgedaan. Bedragen x €1.000 Overzicht van Realisatie 2023 (Na 2024 2024 (Na 2025 saldo's van baten en 2023 bestuursrapportage) (primitief) Bestuursrapportage) (primitief) lasten per programma

2026 (primitief)

2027 (primitief)

2028 (primitief)

010 Onze aantrekkelijke leefomgeving

-9.406

-8.877

-8.928

-9.224

-10.567

-10.480

-10.420

-10.440

020 Passend wonen

-4.219

-3.919

-3.771

-3.769

-3.292

-3.292

-3.292

-3.292

030 Vitaal platteland

-1.421

-1.558

-512

-449

-409

-389

-389

-389

040 Nieuwe energie

-2.291

-2.401

-396

-396

-347

-347

-347

-347

050 Een toekomstbestendig sociaal domein

-32.599

-32.881

-34.926

-38.900

-39.268

-38.657

-38.657

-38.657

060 Sport en Cultuur

-4.976

-5.000

-5.104

-5.652

-5.420

-5.342

-5.342

-5.342

070 Werken en leren

-16.582

-15.856

-16.862

-16.795

-17.461

-17.352

-17.153

-17.153

080 Veiligheid

-5.471

-5.492

-5.746

-5.821

-5.786

-5.782

-5.971

-6.049

090 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering

-20.080

-20.569

-20.278

-21.977

-22.436

-21.864

-21.705

-21.705

100 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

102.577

97.290

98.155

106.316

105.184

98.905

98.272

97.768

5.533

736

1.632

3.333

198

-4.599

-5.003

-5.605

Gerealiseerd resultaat

Opzet begroting De begroting 2025 kent dezelfde programma's als de begroting 2024. Het speerpunt 'Gemeente als voorbeeld' dat onderdeel was van het programma Nieuwe Energie is als activiteit verplaatst naar het speerpunt 'Moderne bedrijfsvoering' in het programma Algemeen Bestuur en bedrijfsvoering. Hiervoor hebben we gekozen omdat dit speerpunt zich richt op de ambities van onze eigen organisatie op het gebied van CO2 reductie en verduurzaming. Het gaat bijvoorbeeld over de verduurzaming van onze eigen gebouwen en wagenpark en het verminderen van CO2 uitstoot van onze woon-werk kilometers. De budgetten en de beleidsmatige/inhoudelijke keuze liggen binnen het domein bedrijfsvoering.

Aansluiting op perspectiefnota De basis voor de begroting is de perspectiefnota 2025. Na het vaststellen van de perspectiefnota 2025 hebben zich enkele ontwikkelingen voorgedaan die leiden tot een iets ander saldo. In onderstaande tabel zijn alle wijzigingen ten opzichte van de perspectiefnota weergegeven. Ook de wijzigingen kleiner dan € 250.000. Onder de tabel is een verdere toelichting opgenomen.

4

2025

2026

2027

2028

Begroting aangeboden perspectiefnota

-996

-8.867

-8.875

-9.366

Meicirculaire

188

2.463

2.067

1.956

2.302

3.102

3.102

3.102

Inflatie OZB 2,8%

317

317

317

317

Essentiële functies HCV

-181

-181

-181

-181

Fase 1 bezuinigingen

Extra autonoom WMO

-41

-41

-41

-41

Begroting 2025 Fijnder

-492

-492

-492

-492

Kostendekkendheid Afval

-900

-900

-900

-900

Primitieve begroting

197

-4.599

-5.003

-5.605

Meicirculaire De meicirculaire geeft aan hoeveel geld wij mogen verwachten via de algemene uitkering van de Rijksoverheid. De meicirculaire 2024 laat een stijging van de algemene uitkering zien voor de komende jaren. Fase 1 bezuinigingen In fase 1 zijn bezuinigingen geïnventariseerd die relatief eenvoudig zijn te realiseren. Deze bezuinigingen zijn wel benoemd in de Perspectiefnota 2025, maar zijn nog niet meegenomen in de telling van de perspectiefnota. Om een sluitende begroting 2025 te kunnen presenteren zijn de fase 1 bezuinigingen al wel meegenomen in de begroting 2025. Inflatie OZB 2,8% In lijn met de uitgangspunten van de Perspectiefnota 2025 verhogen we de opbrengst van de OZB met 2,8%. Essentiële functies Hoog Complexe Zorg met Verblijf Wij nemen deel aan een bovenregionale samenwerking om hoog complexe zorg met verblijf blijvend beschikbaar te stellen. De lasten voor deze deelname bedragen € 181.000. Extra autonoom WMO We hanteren het voorspelmodel VNG. Deze raamt een autonome groei van € 165.000. In de Perspectiefnota 2025 is hiervan al € 124.000 opgenomen op basis van een eerdere versie van het voorspelmodel. Het verschil nemen we op in deze begroting. Begroting 2025 Fijnder De kosten stijgen ten opzichte van onze begroting met ruim € 900.000. Dit komt met name door hogere uitvoeringskosten van een hogere instroom uitkeringsgerechtigden.

Vanuit de prijscompensatie voor gemeenschappelijke regelingen kunnen we nog ruim € 400.000 dekken. Het restant trekt een wissel op ons begrotingsresultaat. Kostendekkendheid Afval De kosten voor het inzamelen/verwerken van afval zijn niet meer kostendekkend. Daarnaast is de voorziening beperkt. Bij de 1e begrotingswijziging van 2025 zit een dekkingsvoorstel.

Lezen van tabellen De tabellen in de begroting geven de bedragen weer x € 1.000 (duizenden euro's) tenzij anders vermeld. Door afronding kunnen er kleine verschillen ontstaan in de totalen zoals in de tabel aangegeven. De lasten worden weergegeven met een – (min), de baten met een + (plus). Een programma met een negatief saldo betekent dat er meer lasten in het programma zitten dan baten. Om de cijfers in de tabellen leesbaar te houden zijn bij de omschrijvingen afkortingen gebruikt. In de kolom Realisatie 2023 staat hoeveel we in 2023 uitgaven. In de kolom 2024 (vastgesteld) staat de begroting die door uw raad is vastgesteld. De kolom 2024 (na bestuursrapportage) geeft de stand van de begroting na de bestuursrapportage. Dit is dus inclusief alle eerdere wijzigingen waaronder de jaarrekening en de overheveling van budgetten. In de kolommen 2025 (primitief), 2026, 2027 en 2028 staat de begroting voor deze jaren.

5

ONZE AANTREKKELIJKE LEEFOMGEVING Een aantrekkelijke, klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving Wat speelt er? •

•

•

•

Een goede fijne en toekomstbestendige leefomgeving draagt bij aan het levensgeluk van onze inwoners. Het wonen in Berkelland wordt gelukkig ook door onze inwoners gewaardeerd met een ruime 8. Dit willen we graag zo houden en zo mogelijk zelfs verbeteren. Daarom blijven we werken aan een aantrekkelijke, klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving. Daarbij zetten we in op de kracht van de samenleving en samenwerking met onze inwoners en organisaties. Het gaat niet vanzelf; polarisatie, uitsluiting, frustratie, wantrouwen en intolerantie liggen op de loer. We laten ons daardoor niet uit het veld slaan, maar moeten blijven werken aan samenwerken. Wij moeten onze leefomgeving aanpassen aan de klimaatverandering (klimaatadaptatie). We moeten omgaan met plotselinge grote hoeveelheden water (hevige regenval en binnenkomend water vanuit het buitenland), langere droogteperioden en hogere (extreme) temperaturen. 80 procent van alle bruggen, sluizen, viaducten en wegen in Nederland is in beheer van gemeenten. Veel infrastructuur dateert uit de jaren 60 en 70 en daardoor zijn veel constructies aan vervanging toe. Ook in Berkelland speelt deze ontwikkeling. Maar omdat lokale overheden het benodigde geld daarvoor niet krijgen, hebben en/of vrijmaken wordt onderhoud en vernieuwing uitgesteld of er wordt volgens TNO en de Algemene Rekenkamer op bezuinigd.

Dat levert op termijn echter een veel hogere rekening op. Nederland wil naar een circulaire economie (een economie waarin reststoffen volledig opnieuw worden hergebruikt). Dat is beter voor het milieu en maakt ons minder afhankelijk van grondstoffen uit het buitenland. Voorbeeld hiervan is het landelijke programma Van Afval Naar Grondstof ‘VANG’. Wij zijn als gemeente daarbij een belangrijke partner, omdat wij verantwoordelijk zijn voor inzameling en verwerking van het huishoudelijk afval. Wij willen voldoen aan de landelijke doelstelling en minder dan 100 kilogram restafval per inwoner inzamelen en verwerken. In 2025 wordt het afval voor het eerst ingezameld door Twente Milieu. Qua feitelijke inzameling verandert er voor nu bijna niets. Twente Milieu heeft erg veel kennis en ervaring in huis die ons kan helpen om restafval te verminderen én te komen tot een inzameling van kwalitatief goed herbruikbare reststromen.

Speerpunt Gebiedsgericht werken. (010.020) Wat willen we bereiken? • Gemeente (en andere overheden) sluiten zo goed mogelijk aan op de specifieke behoeften in onze samenleving en ondersteunen onze buurten, wijken en kernen op de manier die het beste bij hun past.

Wat gaan we daarvoor doen? We gaan voortdurend met onze inwoners en organisaties in gesprek over wat er speelt in de wijken en kernen, zodat onze activiteiten daarop aansluiten. (010.020.010) Met onze gebiedsgerichte werkwijze spelen we samen in op de specifieke behoeften van inwoners, ondernemers, buurten, wijken en kernen. Daarbij denken we niet alleen aan de puur fysieke inrichting van onze leefomgeving, maar hebben we ook aandacht voor de sociale aspecten. Onze gebiedscontactpersonen zijn de verbindende schakel. Zij staan voortdurend in contact met onze inwoners, buurten en wijken. Zij horen en zien veel en slaan de brug tussen samenleving en de overheid (gemeente, provincie, Rijk). Voorop staan reële verwachtingen over en weer, met aandacht, waardering en zo nodig ondersteuning voor de vele initiatieven en activiteiten in onze samenleving. 6

Ervaring leert ons dat we hierdoor geen geld of tijd besparen. Sterker nog: deze werkwijze kost tijd en geld, maar doorgaans levert het resultaat van het gelopen proces daarna wel een integrale oplossing en meer draagvlak op in de samenleving. We gebruiken het laatste restantbudget vanuit de eenmalige middelen vanuit Samen investeren in Berkelland voor het onderdeel Gebiedsgericht werken, (voorheen wijk- en kerngericht werken) voor het ondersteunen van activiteiten in, voor en door de samenleving, Denk hierbij aan de zogenaamde dorpendeals (samen met de provincie Gelderland). Bij de dorpendeals werken inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheden samen om de sociale verbondenheid en toekomstbestendigheid van de kern te bevorderen. Er zijn al dorpendeals met Rekken en Beltrum. In Gelselaar wordt aan een deal gewerkt. Ook ondersteunen we initiatieven uit de samenleving via een vervolg op het Berkellands Naoberfonds die op veel waardering vanuit onze samenleving kan rekenen.

Speerpunt Een klimaatbestendige leefomgeving. (010.030) Wat willen we bereiken? • Een aantrekkelijke leefomgeving die is aangepast aan het veranderende klimaat.

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren het watertakenplan uit. (010.030.030) Op basis van de watervisie Berkelland 2030 die we samen hebben opgesteld met het Waterschap Rijn en IJssel is een nieuw uitvoeringsplan opgesteld: het watertakenplan 20242034. We werken hierbij integraal samen met alle collega’s in de openbare ruimte, het waterschap en onze inwoners. Waterinfiltratie (onder andere afkoppeling) en tijdelijke waterberging (in plaats van afvloeiing) zijn daarbij speerpunten. Uiteraard blijft een robuuste afvoer van vuilwater (riool) onze kerntaak waarbij we op basis van risico gestuurd beheer zo efficiënt en effectief mogelijk te werk gaan. We beheren en onderhouden het openbaar groen en de gemeentelijke begraafplaatsen. (010.030.010) Een schone, groene, duurzame, toegankelijke, klimaatbestendige en kleurrijke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, vergroot de aantrekkelijkheid van Berkelland. Zowel voor onze inwoners als voor nieuwkomers en toeristen. Dat willen we graag zo houden en verbeteren. Het blijft een uitdaging om met de beschikbare middelen het onderhoud uit te voeren. Daarom gaan we door met het maken van zo onderhoudsextensief mogelijk openbaar groen. Bijvoorbeeld meer (ruig) gras en struiken en minder perken bijvoorbeeld.

Uiteraard wordt daarbij gekeken naar plekken die daarvoor het meest in aanmerking komen, maar het beeld van het openbaar groen zal blijven veranderen. Klimaatverandering zorgt ervoor dat de kwaliteit van ons groen onder grote druk staat. Zo hebben we bijvoorbeeld te maken met bomen- en plantensterfte door droogte. Daarom heeft het nemen van klimaatadaptieve maatregelen onze grote aandacht. Een deel van het groenonderhoud gebeurt door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en het overige deel besteden we uit. We proberen daar waar mogelijk wensen van inwoners en ondernemers te respecteren en blijven met hen in gesprek om mogelijkheden van hun inzet daarbij te bespreken.

7

We houden integraal rekening met de gevolgen van klimaatverandering zoals (extreme) wateroverlast, droogte en hitte. Het is fijn leven in onze gemeente en dat willen we zo houden. Dat betekent dat we onze leefomgeving moeten aanpassen op de gevolgen van de klimaatverandering. We moeten onze leefomgeving (zowel onze kernen als ons buitengebied) bestendig maken tegen hevige regenval, droogteperioden en hoge temperaturen. We zijn daarbij afhankelijk van veel andere partners in het gebied. We moeten hen aanspreken, met hen samenwerken en zelf doen wat we kunnen als gemeente en gemeenschap. Samen met het waterschap en andere partners zetten we ons actief in zoals overeengekomen in de aanpak droogte Achterhoek. We proberen onze inwoners te verleiden tot klimaat adaptieve activiteiten (zoals bijvoorbeeld meer groen en minder steen, waterinfiltratie en -berging op hun eigen percelen).

Speerpunt Mobiliteit. (010.040) Wat willen we bereiken? • Alle woningen, bedrijven en voorzieningen in Berkelland zijn voor iedereen bereikbaar. • Veilige wegen en paden, zowel in het buitengebied als in de kernen, passend bij het gekozen kwaliteitsniveau 'overwegend laag'.

Wat gaan we daarvoor doen? We onderhouden onze infrastructuur (wegen en paden). (010.040.010) We onderhouden onze wegen op het afgesproken onderhoudskwaliteitsniveau 'overwegend laag'. De meer doorgaande wegen en de wegen in het centrum worden onderhouden op kwaliteitsniveau ‘basis’. Voor de fietspaden is gekozen voor kwaliteitsniveau ‘hoog’. De kosten voor wegenonderhoud en de kapitaalslasten voor investeringen in wegen nemen de komende jaren toe en we zullen daarvoor in de komende jaren middelen moeten vrijmaken in de (meerjaren) begroting, willen we ons afgesproken niveau (overwegend laag) kunnen vasthouden. Vanaf 2023 is het structurele budget voor wegenonderhoud met € 500.000 extra verhoogd. Dit extra bedrag (€ 500.000) is echter ook bedoeld / wordt ingezet om (net als in voorgaande jaren) de afschrijvingslasten voor nieuwe investeringen in wegen (in 2025 en verder) te dekken. Het restant na aftrek van afschrijvingslasten, wordt ingezet voor regulier onderhoud. Dit betekent dat dit bedrag dus met elke nieuwe investering kleiner wordt en er over enkele jaren geen dekking meer is voor nieuwe investeringen. We zijn voor het reguliere onderhoud dan weer terug bij het oorspronkelijke (te lage) budget voor noodzakelijk onderhoud. Er is in 2025 nog ruimte binnen bovengenoemd bedrag om de afschrijvingslasten voor investeringen in nieuwe wegen te dekken.

Vanaf 2026 en verder zal dit budget (de toegevoegde € 500.000 in 2023) zijn opgebruikt. We staan voor grote investeringen in wegen de komende jaren. Hiervoor zal vanaf 2026 en verder dekking gevonden moeten worden. Ook is structureel voldoende budget voor regulier onderhoud benodigd. Als we structureel te weinig onderhoud aan wegen uitvoeren, zullen de wegen eerder toe zijn aan een volledige reconstructie. Hierdoor zijn we op de langere termijn veel duurder uit. We ondersteunen de beheerders van klompenpaden. We hebben aandacht voor de positie van de oude en nieuwe N18 in Eibergen, met oog voor het onderliggende wegennet. We houden Berkelland bereikbaar. We richten ons op goede doorstroming zodat we snel van A naar B komen. Goed en betrouwbaar regulier openbaar vervoer vinden we mede daarom onmisbaar voor onze inwoners. We zetten ons in voor het behoud van verbindingen in het openbaar vervoer en voor verbetering van het openbaar vervoer. We verzetten ons tegen een ‘Noordtak’ van de Betuwelijn door onze leefomgeving. 8

Speerpunt Van Afval Naar Grondstof. (010.050) Wat willen we bereiken? • Huishoudelijk afval wordt op een duurzame wijze hergebruikt of verwerkt. • We zamelen zo min mogelijk restafval per inwoner in (eerste doel: minder dan 100 kilo per inwoner per jaar). • Geen zwerfafval in onze leefomgeving

Wat gaan we daarvoor doen? We werken een nieuw grondstoffenplan (Van Afval naar Grondstof 2023-2027) uit in maatregelen waarbij we inzetten op zoveel mogelijk grondstofhergebruik en zo min mogelijk restafval. (010.050.010) Vanuit de landelijke doelstelling ‘Van Afval Naar Grondstof’ (VANG) richten we ons op het verbeteren van de kwaliteit van afvalstromen. Uiteindelijk streven we ernaar om zoveel mogelijk kwalitatieve reststoffen als grondstof te hergebruiken zodat er niets of maar een heel klein deel restafval overblijft. Onze doelstelling is om minder dan 100 kilo huishoudelijk restafval per inwoner per jaar in te zamelen. We gaan, samen met de gemeenteraad en Twente Milieu, op zoek naar een methode die deze doelstelling gaat realiseren. Er zijn meer wegen die ons naar deze doelstelling kunnen leiden en waarmee ook verschillende kostenplaatjes gemoeid zijn.

We gaan gericht zwerfafval tegen op basis van de halfjaarlijkse monitor zwerfafval. (010.050.020) Berkelland is een schone gemeente. Toch ontkomen wij niet aan zwerfafval. We weten waar zwerfafval het meest voorkomt en proberen met gerichte acties het zwerfafval terug te dringen.

Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (na bestuursrapportage) en 2025 • Activiteit 010.010.010: De implementatie van de Omgevingswet is een feit. Deze activiteit vervalt met ingang van 2025. Het restant projectbudget wordt bij de jaarrekening 2024 overgeheveld naar de activiteit bedrijfsvoering in 2025 om de processen te kunnen verbeteren. • Activiteit 010.020.010: Ook hier is sprake van 2 projectbudgetten waarbij het restantbudget wordt overgeheveld naar 2025 • Activiteit 010.030.010: In 2025 zijn er geen lasten begroot voor het onderhoud voor huisvesting buitendienst. Voor speelvoorzieningen is er in 2024 incidenteel een bedrag van € 59.000 extra begroot. • Activiteit 010.030.030: Er is in 2024 sprake van extra vrijval kapitaallasten en voor € 100.000 inhuur • Activiteit 010.040.010: Er is sprake van een projectbudget voor openhouden NABO Laarsteeg. Hiervoor staat een bedrag van € 400.000 als bate en last in 2024 na bestuursrapportage. Het restantbedrag wordt bij de jaarrekening 2024 overgeheveld naar 2025 • Activiteit 010.050.010: De lasten voor de inzamelcontracten voor huishoudelijk afval en kunststof worden hoger begroot • Activiteit 010.500.010: Op de taakvelden Verkeer & Vervoer, Openbaar groen en Riolering stijgen de loonkosten

9

Bedragen x €1.000 Overzicht van Realisatie 2023 (Na 2024 2024 (Na 2025 baten en lasten per 2023 bestuursrapportage) (primitief) Bestuursrapportage) (primitief) activiteit

2026 (primitief)

2027 (primitief)

2028 (primitief)

Lasten 010.010.010 Iedereen wordt op tijd geïnformeerd over de Omgevingswet

-455

-833

0

-427

0

0

0

0

010.020.010 Ontwikkeling wijken, buurten en kernen

-618

-670

-75

-520

-75

-75

-75

-75

010.020.020 Subsidieren wijken en kernen

-29

-25

0

0

0

0

0

0

010.030.010 We beheren ons openbaargroen en de begraafplaatsen

-1.922

-2.108

-1.747

-1.930

-1.699

-1.589

-1.589

-1.589

010.030.030 We beheren onze waterhuishouding

-2.962

-3.383

-2.571

-3.453

-3.288

-3.183

-3.183

-3.183

010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur

-4.974

-5.225

-3.670

-5.128

-4.265

-4.248

-4.013

-4.013

010.050.010 Afval scheiden

-3.094

-2.835

-2.857

-2.907

-3.789

-3.789

-3.789

-3.789

010.050.020 Zwerfafval

-7

-54

-54

-54

-41

-41

-41

-41

010.500.010 Loonkosten

-5.685

-5.685

-5.829

-5.829

-6.281

-6.281

-6.281

-6.281

010.700.010 Rente en afschrijving

-2.966

-3.615

-4.215

-3.124

-3.726

-3.828

-4.211

-4.231

Totaal Lasten

-22.712

-24.432

-21.017

-23.372

-23.163

-23.034

-23.181

-23.201

010.010.010 Iedereen wordt op tijd geïnformeerd over de Omgevingswet

4

0

0

0

0

0

0

0

010.020.010 Ontwikkeling wijken, buurten en kernen

50

0

0

88

0

0

0

0

010.020.020 Subsidieren wijken en kernen

0

0

0

0

0

0

0

0

010.030.010 We beheren ons openbaargroen en de begraafplaatsen

347

344

343

340

340

340

340

340

010.030.030 We beheren onze waterhuishouding

7.145

7.825

7.570

7.840

8.062

8.020

8.227

8.227

010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur

627

727

333

747

342

342

342

342

010.050.010 Afval scheiden

4.048

3.777

3.790

3.837

3.702

3.702

3.702

3.702

010.050.020 Zwerfafval

-27

54

54

54

150

150

150

150

Totaal Baten

12.193

12.727

12.090

12.905

12.596

12.554

12.762

12.762

Baten

10

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-10.519

-11.705

-8.928

-10.467

-10.567

-10.480

-10.420

-10.440

0

0

0

0

0

0

0

0

010.710.010 Reserves

1.724

2.828

0

1.243

0

0

0

0

Totaal Onttrekkingen

1.724

2.828

0

1.243

0

0

0

0

-612

0

0

0

0

0

0

0 0

Onttrekkingen 010.050.010 Afval scheiden

Stortingen 010.710.010 Reserves Totaal Stortingen

-612

0

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

1.113

2.828

0

1.243

0

0

0

0

Gerealiseerd resultaat

-9.406

-8.877

-8.928

-9.224

-10.567

-10.480

-10.420

-10.440

Kaders die de raad heeft vastgesteld • • •

Van Afval Naar Grondstof 2023-2027 Watertakenplan Berkelland 2024-2034 Beleidsplan spelen en bewegen 2022-2031

11

PASSEND WONEN Wat speelt er? •

•

• •

• • •

• •

Om de leefbaarheid voor alle inwoners, bestaand en nieuw, op peil te houden moeten we er samen voor zorgen dat er voldoende kwalitatief goede woningen in een aantrekkelijke omgeving zijn. Een woning moet passen bij de levensfase van haar bewoners en een steentje bijdragen aan een beter klimaat. Op korte termijn groeit het aantal huishoudens in Berkelland. Berkelland heeft te maken met een sterkere dubbele vergrijzing dan landelijk gemiddeld. Er worden minder baby’s geboren dan dat er inwoners overlijden. De beperkte groei die we de laatste twee jaar zien komt van (buitenlandse) migratie. Op termijn zal de bevolking afnemen. Door kleiner wordende huishoudens zal dit effect pas later te zien zijn in afname van huishoudens. Op korte termijn neemt het aantal huishoudens dus toe. De piek in het aantal huishoudens wordt verwacht in 2040. Op 7 maart 2023 heeft de gemeenteraad de regionale woonagenda Achterhoek 2023 2030 vastgesteld. Het Rijk voert een strakkere regie op wonen. Op 8 maart 2023 is de woondeal 2022 2030 met het Rijk en de provincie Gelderland getekend. De woondeal wordt verlengd tot en met 2035. Berkelland houdt vast aan de ambitie 100 tot 120 woningen per jaar toe te voegen. In 'woondeal B' worden kwalitatieve afspraken gemaakt, bijvoorbeeld over ouderenhuisvesting.

Van de nieuwe woningen is 2/3e betaalbaar, er wordt voor alle groepen gebouwd met speciale aandacht voor senioren (in verband met doorstroming) en starters. Voor starters doen we ook mee aan de starterslening. Er liggen stevige opgaven voor de bestaande woningen in Berkelland. Bijna 60% van de woningen in Berkelland is 40 jaar of ouder. Er ligt een opgave in het verbeteren van woningen. Zelfredzaamheid en langer zelfstandig wonen worden steeds belangrijker. Ook in Berkelland krijgen we steeds meer inwoners op leeftijd die steeds ouder worden. Hier horen ook activerings- gezondheids-, welzijns-, ondersteunings- en zorgvragen bij. Dit terwijl de personele capaciteit dalende is. Dit geldt ook voor andere zorgdoelgroepen dan ouderen. De uitgangspunten van het Rijksbeleid voor ouderen zijn in steeds toenemende mate zo lang mogelijk zelf, thuis of digitaal geholpen te worden. Er is vraag ontstaan naar tussenvormen tussen thuis en verpleeghuisplekken. De wijk Neede Noordoost ondergaat momenteel (tot en met 2030) een metamorfose door een integrale wijkaanpak. We werken samen met bewoners en ProWonen aan deze wijkontwikkeling. De Wet regie versterking volkshuisvesting komt eraan. Het wetsvoorstel is op 7 maart 2024 naar de Tweede Kamer gestuurd. Een van de onderwerpen in de wet is het vanaf 2026 verplichtstellen van een volkshuisvestingprogramma onder de omgevingsvisie.

Het programma voorziet in de traditionele woonvisie en woon-zorgvisie.

Speerpunten Passend wonen in Berkelland. (020.010) Wat willen we bereiken? • We faciliteren het toevoegen van woningen naar behoefte. Deze behoefte ligt zowel in ‘reguliere woningen’ als ‘woningen voor aandachtsgroepen’. Onder aandachtsgroepen scharen we bijvoorbeeld senioren, inwoners met een psychische of psychosociale hulpvraag, inwoners met een beperking, arbeidsmigranten en inwoners met een woonwagencultuur. • Ons beleid en randvoorwaarden zijn op orde. • Initiatiefnemers krijgen snel duidelijkheid of een initiatief kansrijk is of niet.

12

•

Dat onze inwoners zo lang mogelijk, met eventuele ondersteuning, zelfredzaam en gezond blijven en daardoor zelfstandig kunnen wonen in een huis. Dit gebeurt in een duurzame en vitale omgeving die veiligheid en comfort biedt.

Wat gaan we daarvoor doen? We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie. (020.010.040) •

• •

We stellen een volkshuisvestingsprogramma onder de omgevingsvisie op. Dit volkshuisvestingsprogramma is breed en vervangt de woonvisie en woonzorgvisie. Het volkshuisvestingsprogramma omvat onder andere het tactisch beleid op woningbouw, wonen en zorg, wonen voor specifieke doelgroepen zoals inwoners met een woonwagencultuur en arbeidsmigranten en woonruimteverdeling. Het beleid volgt op de omgevingsvisie, de regionale woonagenda en de woondeal. We stellen een (regionale) huisvestingsverordening vast. We maken prestatieafspraken met ProWonen, Habion en de huurdersverenigingen.

We voegen nieuwe woningen toe. (020.020.040) • •

• • •

We sturen op toevoeging van 100 tot 120 nieuwe woningen per jaar, inclusief woonzorgwoningen. Kleine initiatieven buiten onze invloedsfeer om (bijvoorbeeld woningsplitsing), rekenen we mee. We bereiden onze planvoorraad uit met projecten tot en met 2035. We ontwikkelen een methode om initiatiefnemers snel duidelijkheid te geven of een initiatief kansrijk is. Bij kansrijke initiatieven geven we duidelijkheid over wat een initiatiefnemer kan verwachten en op welke termijn een initiatief wordt opgepakt en hoeveel prioriteit deze heeft (met het oog op een evenredige plancapaciteit in Berkelland en krapte op de arbeidsmarkt). Om processen voor inwoners en initiatiefnemers te versimpelen worden enkele beleidsregels van kracht, bijvoorbeeld op het gebied van tijdelijke woningen ('prémantelzorgwoningen'). Bij woonzorginitiatieven geldt dat de lokale behoefte moet zijn aangetoond door de initiatiefnemer. Voor 2023 en 2024 is incidenteel budget uitgetrokken voor het toevoegen van nieuwe woningen. Deze bedragen zijn bedoeld voor de hele raadsperiode. Het overschot van 2024 wordt door middel van een voorstel bij de jaarrekening 2024 toegevoegd aan het budget voor 2025.

We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren. (020.010.060) •

Waar nodig zetten we actief grondbeleid in om te sturen op woningbouw. Dit wordt per casus/project afgewogen.

We zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in een duurzame en toekomstbestendige bestaande woningvoorraad. (020.010.010) •

•

We stimuleren met verschillende (financiële) instrumenten woningeigenaren om de woning te verduurzamen. Denk hierbij aan (financiële) ondersteuning door lening vormen via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) en het (Agem) energieloket. Het initiatief komt vanuit het programma Nieuwe Energie. We beheren woonwagenlocaties en voegen 4 tot 5 standplaatsen toe.

13

Speerpunten We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (020.020) Wat willen we bereiken? • Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder dit speerpunt samengevoegd. • We willen toewerken naar een (bijna) kostendekkende legesheffing.

Wat gaan we daarvoor doen? We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (020.020.030) • •

Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder deze activiteit samengevoegd. We gaan aan de slag met de bouwleges met als doel om op termijn tot kostendekkende legesheffing te komen, ook met het oog op de meerjarenbegroting.

Speerpunten We werken door aan de integrale wijkontwikkeling in Neede Noordoost. (020.030) Wat willen we bereiken? • In Neede Noordoost werken we met ProWonen en bewoners aan een integrale wijkaanpak door verschillende onderwerpen tegelijk te verbeteren. Dit om woningen én het samenleven in de wijk toekomstbestendig te maken. Denk aan gezondheid, duurzaamheid, klimaatadaptatie en levensloopbestendigheid. • Voor 2023 en 2024 is incidenteel budget uitgetrokken voor Neede Noordoost. Deze bedragen zijn bedoeld voor de hele raadsperiode. Het overschot van 2024 wordt door middel van een voorstel bij de jaarrekening 2024 toegevoegd aan het budget voor 2025.

Wat gaan we daarvoor doen? We stimuleren een duurzame woningvoorraad. (020.030.010) •

Berkelland heeft voor Neede Noordoost een bijdrage van het Rijk uit het Volkshuisvestingsfonds gekregen en een bijdragen van de provincie Gelderland voor het verduurzamen van de particuliere woningvoorraad. Er is een subsidie opgezet waarbij tot € 12.000 subsidie per particuliere woning aangevraagd kan worden om de woning te verduurzamen. Het energieloket voert deze regeling uit voor de gemeente.

Sociale wijkontwikkeling. •

We volgen het programmaplan sociale wijkontwikkeling voor Neede Noordoost, zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 4 juli 2023.

Duurzame toekomstgerichte openbare ruimte. •

We volgen het ontwerpscenario voor de integrale wijkaanpak Neede Noordoost, zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 4 juli 2023.

14

Wat mag het kosten Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (na bestuursrapportage) en 2025 Activiteit 020.020.040: Aan het begin van de raadsperiode is incidenteel geld ontvangen, dat wordt verspreid over de jaren 2023 tot en met 2026. Het niet-bestede bedrag wordt jaarlijks bij de jaarrekening doorgeschoven naar het volgende jaar. Aangezien het exacte restant voor 2025 op dit moment nog niet bekend is, is er voor dat jaar nog geen bedrag begroot. Dit verklaart het verschil van meer dan €250.000 tussen de primitieve begroting voor 2025 en de bestuursrapportage 2024. Verdere actualisaties zullen plaatsvinden na vaststelling van de jaarrekening 2024. Activiteit 020.500.010: De stijging van de loonkosten in de bestuursrapportage 2024 ten opzichte van de primitieve begroting 2025 wordt voornamelijk veroorzaakt door recente ontwikkelingen in de cao-afspraken. Deze cao-verhogingen hebben geleid tot aanzienlijke extra uitgaven, waardoor er een verschil van meer dan €250.000 is ontstaan. Activiteit 020.010.060: In het verleden zijn we terughoudend geweest met het ramen van winst uit grondexploitaties, ondanks dat er consequent winst is behaald. Gezien deze positieve resultaten over de afgelopen jaren, hebben we besloten om vanaf 2025 een schattingswinst van €400.000 per jaar op te nemen in de begroting. Dit is ook meegenomen in de perspectiefnota van 2025.

Deze aangepaste raming verklaart het verschil van meer dan €250.000 tussen de primitieve begroting 2025 en de bestuursrapportage 2024. Bedragen x €1.000 Overzicht van baten Realisatie 2023 (Na 2024 2024 (Na 2025 2026 2027 2028 en lasten per activiteit 2023 bestuursrapportage) (primitief) Bestuursrapportage) (primitief) (primitief) (primitief) (primitief) Lasten 020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad

-40

-70

-68

-70

-3

-3

-3

-3

020.010.040 We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie

-58

-50

-50

-50

-50

-50

-50

-50

020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren

-1.978

-1.043

-886

-886

-886

-886

-886

-886

020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen

-317

-335

-265

-265

-105

-105

-105

-105

020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe

-218

-600

-300

-1.266

0

0

0

0

020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost

-238

-3.156

-783

-2.808

0

0

0

0

-4.329

-4.409

-4.435

-4.435

-4.747

-4.747

-4.747

-4.747

-63

-594

-218

-181

-215

-215

-215

-215

-7.241

-10.257

-7.004

-9.961

-6.007

-6.007

-6.007

-6.007

020.500.010 Loonkosten 020.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten

15

Baten 020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad

45

43

43

43

11

11

11

11

020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren

2.332

1.021

1.021

1.021

1.421

1.421

1.421

1.421

020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen

1.251

1.646

1.554

1.519

1.283

1.283

1.283

1.283

020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe

66

0

0

521

0

0

0

0

020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost

81

1.926

513

1.806

0

0

0

0

Totaal Baten

3.774

4.637

3.131

4.910

2.715

2.715

2.715

2.715

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-3.467

-5.620

-3.873

-5.051

-3.292

-3.292

-3.292

-3.292

020.710.010 Reserves

245

1.701

102

1.282

0

0

0

0

Totaal Onttrekkingen

245

1.701

102

1.282

0

0

0

0

020.710.010 Reserves

-997

0

0

0

0

0

0

0

Totaal Stortingen

-997

0

0

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

-752

1.701

102

1.282

0

0

0

0

-4.219

-3.919

-3.771

-3.769

-3.292

-3.292

-3.292

-3.292

Onttrekkingen

Stortingen

Gerealiseerd resultaat

Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • •

Regionale Woonagenda 2023 - 2030 Woonvisie gemeente Berkelland 2020-2025 Beleidskader tijdelijke woningen Achtergrondinformatie tijdelijke woningen

16

VITAAL PLATTELAND Een vitaal en innovatief buitengebied Wat speelt er? •

•

• •

Op het platteland komen steeds meer grote opgaven samen die allemaal ruimte vragen. Denk hierbij aan; klimaatadaptatie, energietransitie, biodiversiteit, recreatie en toerisme, de landbouwtransitie en de daarmee gepaarde transformatie van stallen en erven. Het is een uitdaging al deze opgaven op een goede manier samen te brengen op het platteland en daarmee ons platteland vitaal te houden. De agrarische sector is een belangrijke pijler in ons buitengebied. De sector wordt de komende jaren voor grote uitdagingen gesteld, onder meer door de stikstofproblematiek. Tot voor kort werkte de Rijksoverheid hiervoor aan het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Op dit moment is onduidelijk hoe het Rijksoverheid verder wil. Een transitie naar een toekomstbestendigere landbouw blijft hierbij noodzakelijk om de stikstofdoelen te halen. Tegelijkertijd zorgen de vele stoppers in Berkelland voor nieuwe ruimtelijke uitdagingen door onder meer de vrijkomende agrarische bebouwing. Berkelland heeft een prachtig coulisselandschap dat een fijne leefomgeving biedt voor onze inwoners en een visitekaartje is voor bezoekers. Tegelijkertijd zien we dat de natuur, het landschap en de biodiversiteit van verschillende kanten onder druk staat. Toeristen en recreanten weten de Achterhoek, en daarmee ook Berkelland, steeds vaker te vinden.

Hier zijn we blij mee, want dit zorgt voor de instandhouding van voorzieningen, werkgelegenheid en bovenal voor reuring. Bij ontwikkelingen in de vrijetijdssector is het belangrijk dat er een goede balans blijft tussen het wonen, werken en recreëren in ons (buiten)gebied en dat de recreatiedruk, en de impact daarvan op onze omgeving en samenleving, niet te groot wordt.

Speerpunt Een meer duurzame vorm van landbouw in Berkelland. (030.010) Wat willen we bereiken? • Een intensievere samenwerking met onder meer VK-Oost en LTO om agrariërs te ondersteunen richting een meer duurzame vorm van landbouw, zoals kringlooplandbouw. • Een sterkere verbinding tussen inwoners en agrariërs. • Meer lokale initiatieven gericht op duurzame vormen van landbouw, zoals kringlooplandbouw.

Wat gaan we daarvoor doen? We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners. (030.010.020) We onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de verbinding tussen agrariërs en inwoners te stimuleren en hoe wij als gemeente initiatieven kunnen ondersteunen. We zoeken de samenwerking met partijen als de VK-Oost, LTO en de Marke gericht op ondersteuning van agrariërs richting een meer duurzame vorm van landbouw, zoals kringlooplandbouw. In 2022 is er een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden die de gemeente Berkelland heeft om agrariërs te ondersteunen richting een meer duurzame landbouw. Een van de denkrichtingen is al opgepakt door het aanstellen van een contactpersoon buitengebied. Daarnaast werken we aan nieuwe acties. Dit doen we samen met partijen als de VK--Oost en LTO. Zij hebben de kennis en expertise in huis om aan te geven wat er nodig is vanuit de gemeente om agrariërs te

17

ondersteunen richting een duurzame landbouw. We wachten daarnaast af welke richting de Rijksoverheid in gaat voor versterking van het platteland nu het NPLG gestopt is.

We starten met een nieuw vrijwillig kavelruil project bij Stelkampsveld. (030.010.030) We gaan aan de slag met de preverkenning van de kavelruil bij Stelkampsveld.

Speerpunt Toekomstbestendige (agrarische) erven. (030.040) Wat willen we bereiken? • Minder leegstaande gebouwen door sloop- en/of hergebruik. • Reductie van 30% asbestdaken in 2026 (kern en buitengebied) ten opzichte van 2022.

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit. (030.040.010) Met de uitvoering van het plan van aanpak willen we ruimte bieden aan andere verdienmodellen in leegstaande (agrarische) gebouwen en stimuleren we sloop van oude stallen en schuren. Hiervoor werken we aan diverse nieuwe regelingen en instrumenten. We voeren het plan van aanpak voor de stimulering van de sanering van asbestdaken uit. (030.040.020) Met het plan van aanpak zetten we in op het saneren van 30% van het oppervlakte aan asbestdaken in Berkelland eind 2026. Hiervoor hebben we 3 instrumenten ontwikkeld: de subsidieregeling asbestdaken en de beschermingspakketten voor verwijdering van kleine asbestdaken in combinatie met gratis stort. Het project WATEA (gratis) keukentafelgesprekken in combinatie met kortingsvouchers voor vervolgstappen) is inmiddels afgelopen. Daarnaast zetten we verschillende communicatiemiddelen in om eigenaren te informeren, instrueren , motiveren en overtuigen om de sanering aan te pakken.

Speerpunt Behoud en versterking van ons coulisselandschap en verhoging van de biodiversiteit. (030.020) Wat willen we bereiken? • Voor elke biotoop in Berkelland een verhoging van natuurwaarden in 2026 ten opzichte van 2021. • Een vergrote bewustwording bij inwoners over de biodiversiteit en maatregelen die men kan nemen ter versterking van de biodiversiteit.

Wat gaan we daarvoor doen? Stimuleren van aanleg van nieuwe natuur en landschap en het behoud van landschapselementen. (030.020.010) Onder deze activiteit valt onder meer de uitvoering van de landschapsregeling 2020-2024. Maar ook de uitvoering van de motie bomen en bosjes, waarbij de nadruk voor de komende jaren ligt op: een boom voor elk huishouden. In één van de kernen is dit inmiddels afgerond. 18

We ondersteunen initiatieven en projecten in het kader van Leader. (030.020.020) Het leaderprogramma heeft goed gedraaid in Berkelland de afgelopen jaren, met veel mooie initiatieven. In 2024 start het nieuwe leader programma waar de Achterhoek weer aan mee gaat doen. Het programma loopt tot eind 2027. We voeren de uitvoeringsagenda van het biodiversiteitsplan uit. (030.020.030) In juni 2023 is de uitvoeringsagenda van het biodiversiteitsplan opgeleverd. Deze uitvoeringsagenda is gebaseerd op het biodiversiteitsplan dat is vastgesteld in 2021 en de contournota dat is vastgesteld in 2022. Samen met partners gaan we de komende jaren met de uitvoeringsagenda aan de slag.

Speerpunt Het toeristisch-recreatief aanbod in Berkelland is versterkt. (030.030) Wat willen we bereiken? • Het aantal vitale dag attracties en verblijfsaccommodaties is vergroot. • De toeristische infrastructuur is doorontwikkeld. • De toeristische informatievoorziening en gastheerschap is verder geprofessionaliseerd. • De toeristische-recreatieve ontwikkelpotentie van Berkel, kernen en bijbehorende buitengebieden is beter benut. • De zichtbaarheid van het vrijetijdsaanbod van Berkelland is vergroot.

Wat gaan we daarvoor doen? De uitvoeringsagenda ‘Beleef het in Berkelland 2021-2024 uitvoeren. (030.030.010) In 2021 is ‘Beleef het in Berkelland’ vastgesteld inclusief een uitvoeringsprogramma voor de periode 2021-2024. Voor de periode van 2025-2028 wordt een nieuwe uitvoeringsagenda opgesteld. In de uitvoeringsagenda staat beschreven welke acties de komende jaren worden opgepakt en uitgevoerd waarmee wordt bijgedragen aan het behalen van de doelstellingen en speerpunten uit ‘Beleef het in Berkelland’.

Wat mag het kosten Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (na bestuursrapportage) en 2025 Activiteit 030.020.020: In dit project wordt het resterende budget pas bij de jaarrekening doorgeschoven naar het volgende jaar, op basis van de daadwerkelijk gerealiseerde uitgaven in het lopende jaar. Hierdoor ontstaat er een verschil tussen de primitieve begroting, waarin het volledige budget is opgenomen, en de bestuursrapportage, die rekening houdt met de overgehevelde middelen. Activiteit 030.020.030: De afwijking tussen de primitieve begroting 2025 en de bestuursrapportage 2024 wordt veroorzaakt door het meerjarige karakter van het project, waarbij niet-gebruikte budgetten jaarlijks bij de jaarrekening worden doorgeschoven naar het volgende jaar. Hierdoor zijn de werkelijke uitgaven in 2024 lager dan oorspronkelijk begroot, wat leidt tot een aanpassing in de bestuursrapportage. Deze werkwijze zorgt ervoor dat de middelen efficiënt over de projectjaren worden verdeeld. Activiteit 030.040.020: Dit is een langjarig project. Het restant van het budget dat in 2024 niet besteed wordt, zal conform de financiële richtlijnen bij de jaarrekening worden doorgeschoven naar het volgende begrotingsjaar.

19

Bedragen x €1.000 Overzicht van baten Realisatie 2023 (Na 2024 2024 (Na 2025 en lasten per 2023 bestuursrapportage) (primitief) Bestuursrapportage) (primitief) activiteit

2026 (primitief)

2027 (primitief)

2028 (primitief)

Lasten 030.010.010 We zetten het project korte ketens door

-48

-63

0

0

0

0

0

0

030.010.020 We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners

-25

-94

-41

-108

-41

-41

-41

-41

030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren

-45

-115

0

0

0

0

0

0

030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap

-255

-974

-56

-323

-350

-41

-41

-41

030.020.020 We ondersteunen projecten en initiatieven in het kader van Leader

-13

-484

0

-75

-396

0

0

0

030.020.030 Biodiversiteitsplan uitvoeren

-3

-500

0

-75

-422

0

0

0

030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren

-745

-749

-198

-214

-219

-129

-129

-129

030.040.010 We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit

-8

-478

0

-785

0

0

0

0

030.040.020 We voeren het plan voor de stimulering van de sanering van asbestdaken uit

-93

-841

0

-97

-652

0

0

0

030.500.010 Loonkosten

-95

-95

-229

-229

-176

-176

-176

-176

030.700.010 Rente en afschrijving

-3

-4

-4

-4

-4

-4

-4

-4

-1.334

-4.397

-528

-1.910

-2.259

-390

-390

-390

Totaal Lasten

20

Baten 030.010.010 We zetten het project korte ketens door

48

63

0

0

0

0

0

0

030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren

45

115

0

63

0

0

0

0

030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap

44

252

0

140

0

0

0

0

030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren

553

425

1

1

1

1

1

1

030.040.010 We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit

189

375

0

0

0

0

0

0

Totaal Baten

880

1.230

1

204

1

1

1

1

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-454

-3.167

-527

-1.707

-2.258

-389

-389

-389

030.710.010 Reserves

188

1.609

15

1.258

1.849

0

0

0

Totaal Onttrekkingen

188

1.609

15

1.258

1.849

0

0

0

030.710.010 Reserves

-1.155

0

0

0

0

0

0

0

Totaal Stortingen

-1.155

0

0

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

-967

1.609

15

1.258

1.849

0

0

0

-1.421

-1.558

-512

-449

-409

-389

-389

-389

Onttrekkingen

Stortingen

Gerealiseerd resultaat

Projecten In onderstaande tabel zijn de meerjarige projecten opgenomen. In de kolom oorspronkelijk begroot staat het bedrag dat voor het project is uitgetrokken. In de kolom uitgaven/inkomsten tot begrotingsjaar zijn de uitgaven en inkomsten tot 1 augustus 2024 meegenomen. Bij restant staat het nog beschikbare budget op peildatum 1 augustus. Dit bedrag kan afwijken van het begrote bedrag na de bestuursrapportage. Het begrote bedrag na bestuursrapportage geeft aan hoeveel er aan het begin van het jaar nog beschikbaar was.

21

Bedragen x €1.000 Exploitatie

Oorspronkelijk begroot

Uitgaven/Inkomsten tot begrotingsjaar

Restant

60330902 PRJCT Vrijkomende agrarische bebouwing Lasten

-100

-77

-23

Totaal 60330902 PRJCT Vrijkomende agrarische bebouwing

-100

-77

-23

Lasten

-600

-189

-411

Baten

0

378

-378

-600

189

-789

Lasten

-348

-279

-69

Baten

348

282

66

0

3

-3

Lasten

-463

-462

-1

Totaal 60310900 PRJCT Leader subsidie: plattelandsontwikkeling

-463

-462

-1

Lasten

-384

-372

-12

Baten

188

169

19

Totaal 60570901 PRJCT Landschapsregeling 2019-2023

-196

-203

7

Lasten

-212

-145

-67

Totaal 60810902 PRJCT Bestemmingsplan buitengebied 2016

-212

-145

-67

Lasten

-540

-230

-310

Totaal 60570902 PRJCT motie bomen & kleine bossen

-540

-230

-310

Lasten

-98

-90

-8

Baten

98

92

6

Totaal 60310901 PRJCT korte ketens in de Achterhoek

0

2

-2

Lasten

-600

-275

-325

Totaal 60330907 PRJCT Subsidieregeling asbestdaken

-600

-275

-325

Lasten

-200

-42

-158

Totaal 60330908 PRJCT Gratis beschermpakket + stort kleine schuren

-200

-42

-158

Lasten

-200

-14

-186

Totaal 60330909 PRJCT Vouchers Regiodeal m.b.t. asbest

-200

-14

-186

60810901 PRJCT Sloopbonusregeling

Totaal 60810901 PRJCT Sloopbonusregeling 60830905 PRJCT Integrale Kavelruil

Totaal 60830905 PRJCT Integrale Kavelruil 60310900 PRJCT Leader subsidie: plattelandsontwikkeling

60570901 PRJCT Landschapsregeling 2019-2023

60810902 PRJCT Bestemmingsplan buitengebied 2016

60570902 PRJCT motie bomen & kleine bossen

60310901 PRJCT korte ketens in de Achterhoek

60330907 PRJCT Subsidieregeling asbestdaken

60330908 PRJCT Gratis beschermpakket + stort kleine schuren

60330909 PRJCT Vouchers Regiodeal m.b.t. asbest

22

60570903 PRJCT Gedenkbos Lasten

-128

-73

-55

Baten

70

11

59

Totaal 60570903 PRJCT Gedenkbos

-58

-62

4

Lasten

-50

-27

-23

Totaal 60330910 PRJCT Vouchers Regiodeal sociaal/bedrijfsbegeleid.

-50

-27

-23

Lasten

-140

-142

2

Baten

140

133

7

0

-9

9

Lasten

-425

-465

41

Baten

425

226

198

0

-239

239

Lasten

-484

3

-487

Totaal 60310903 PRJCT Leader 2023 ev.

-484

3

-487

Lasten

-500

-52

-448

Totaal 60570002 PRJCT Biodiversiteitsplan

-500

-52

-448

Lasten

-115

-31

-84

Totaal 60310904 PRJCT uitvoeringsagenda vrijetijdssector

-115

-31

-84

-4.318

-1.670

-2.647

60330910 PRJCT Vouchers Regiodeal sociaal/bedrijfsbegeleid.

60310902 PRJCT PGS dialoog Boer en Burger

Totaal 60310902 PRJCT PGS dialoog Boer en Burger 60340903 PRJCT POHO VE Provinciale bijdrage 2020-2024

Totaal 60340903 PRJCT POHO VE Provinciale bijdrage 2020-2024 60310903 PRJCT Leader 2023 ev.

60570002 PRJCT Biodiversiteitsplan

60310904 PRJCT uitvoeringsagenda vrijetijdssector

Gerealiseerd resultaat

Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • •

Structuurvisie Berkelland 2025. Bestemmingsplan Buitengebied 2020 Woningsplitsing buitengebied Structuurvisie bovenplanse sloop-bonus regeling. Beleidsregel Rood voor Rood Beleef het in Berkelland

23

NIEUWE ENERGIE Wat speelt er? •

•

•

•

•

•

•

In zowel de verduurzaming van de gebouwde omgeving als in de energietransitie hebben gemeenten steeds meer de regierol. Veel is nieuw en nog onbekend. Technische en maatschappelijke ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Om hier proactief op in te kunnen spelen is ruimte nodig om te experimenteren en te kunnen leren. Het programma Nieuwe Energie is hier vorig jaar op ingericht vanuit het Energie Uitvoeringsprogramma. Er komen steeds meer geldstromen op gang, onder andere vanuit het Rijk en de provincie. Deze stimuleren opschaling, innovatie en ontwikkeling. We maken hier in combinatie met de gemeentelijke middelen zo maximaal mogelijk gebruik van. Deze gelden lopen vaak niet parallel met onze gemeentelijke begrotingscyclus. Door de andere inrichting en presentatie proberen wij u zo goed mogelijk te informeren over de stand van zaken en de wijzigingen. De noodzaak voor inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisatie om te verduurzamen en daarmee energie te besparen wordt, mede door fluctuerende energieprijzen, meer gemeen goed. Onze inzet als gemeente is erop gericht om ondersteuning hierbij te bieden, met kennis, kunde en financiering/subsidies. Deze bundelen we zo veel als mogelijk en we zorgen dat ze laagdrempelig blijven. Een speciale focus ligt op doelgroepen die geen of minder mogelijkheden hebben te verduurzamen.

Voor deze groepen zoeken we naar gerichte vormen van ondersteuning en stimulering. We hebben last van netcongestie. Ondanks investeringen van netbeheerders zorgen de groei van zon op dak, elektrisch rijden (meer laadpalen bij huis), stroomgebruik door warmtepompen en bedrijfsuitbreiding ervoor dat het elektriciteitsnet het niet altijd meer aan kan. Naast inzet op technische innovaties, zoals batterijtechniek, onderzoeken we welke ruimte we als gemeente hebben om meer strategisch om te gaan met de ruimte die er is of vrijkomt (energieplanologie). Om het doel van een 100% energie neutrale Achterhoek in 2050 te realiseren is (grootschalige) duurzame energieopwekking nodig. Voor de keuze voor windmolens is het belangrijk om duidelijke normen te hanteren, zoals afstand tot woningen en behoud van natuur- en landschappelijke waarden. Dit in het belang van de gezondheid voor inwoners en de leefomgeving. Dit bepalen wij met de herijking van ons beleid voor wind (onderdeel RODE). De RES 1.0 (regionale energiestrategie) en de problemen op ons energienetwerk laten zien dat toevoegen van windenergie essentieel is om de stabiliteit en daarmee ook de ruimte op het netwerk te verhogen. Als gemeente is het belangrijk om het goede voorbeeld te geven door het uitvoeren van energiebesparingen. Onze eigen gemeentelijke inspanningen, resultaten en opgedane kennis maken we nog beter zichtbaar.

Door middel van verduurzaming van gemeentelijk vastgoed, integrale beleidskeuzes en verder verbeteren van inzicht hebben we ambities voor de komende jaren. Omdat de financiële middelen hiervoor in het programma Bedrijfsvoering zitten wordt dit speerpunt in deze begroting overgeheveld en verantwoord in het programma Bedrijfsvoering. De regionale samenwerking wordt versterkt. Dit betekent ten eerste dat de regionale doelstellingen zijn vertaald naar specifieke plannen voor de gemeente Berkelland. Zo krijgen het Akkoord van Groenlo en de daaruit voortkomende Regionale Uitvoeringsagenda nog meer plek binnen het lokaal beleid. Daarnaast moet de Regionale Energie Strategie worden geactualiseerd en de gezamenlijke slagkracht met de Achterhoekse gemeenten in het kader van ontwikkeling van lokale eigendom modellen worden geformaliseerd. Tenslotte moeten niet publieke instanties die positieve bijdragen leveren aan de regionale ontwikkeling stelselmatig worden meegenomen in keuzes en ontwikkeling.

24

Speerpunt Innovatie en ontwikkelagenda energietransitie (040.010) Wat willen we bereiken? • Flexibiliteit creëren om proactief te handelen in een snel veranderende omgeving. • Samenwerken met andere programma’s in het aanpakken van complexe opgaves. • Pilots uitvoeren en daarvan leren

Wat gaan we daarvoor doen? We gaan aan de slag met de transitievisie warmte/koude. (040.010.100) Door vooruitgang in technologie is er steeds meer mogelijk voor groot- en kleinschalige collectieve warmte- en koudenetten. In voorbereiding van de herijking van de transitievisie warmte naar een warmte/koude programma ,onderzoeken wij de mogelijkheden tot het opzetten van collectieve oplossingen voor zowel warmte als koude. De haalbaarheid hiervan is onzeker en onderzoeken we verder. Hiervoor is duidelijkheid nodig vanuit Den Haag via de Wet collectieve warmte en Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie.

We ondernemen onderzoekende proefprojecten ter verrijking van onze dienstverlening. (040.010.040) De bestaande regelingen werken voornamelijk stimulerend op doelgroepen die al overwogen mee te doen in de energietransitie. Het is tijd voor instrumenten die specifieke doelgroepen met afstand tot verduurzaming activeren en mogelijkheden bieden. Dit betekent enerzijds bestaande regelingen door ontwikkelen zodat er ruimte is voor nieuwe groepen, en anderzijds nieuwe regelingen optuigen met specifieke doelen en voorwaarden. Door middel van proeven, onderzoek, en pilots die de principes volgen van lerend evalueren kunnen wij samen met onze uitvoeringsorganisaties leren wat werkt ter ondersteuning van onze opgaves.

We faciliteren pilots, innovatie en andere nieuwe ontwikkelingen. (040.010.040) Mensen zoeken elkaar steeds meer op in de energietransitie. Inwoners en bedrijven komen samen tot eigen ideeën en initiatieven zoals biogas- en smarthubs of postcoderozen. Daarnaast zijn er steeds meer gezamenlijke acties op een bedrijventerrein, of met een branche. Dit eigen initiatief juichen wij toe en willen we faciliteren. We gaan onderzoeken wat dit soort initiatieven nodig heeft en hoe andere gemeenten dit aanpakken. We werken richting een integrale aanpak die bijdraagt aan de verduurzaming van de buitengebieden. We merken dat woningeigenaren en bedrijven in ons buitengebied nauwelijks gebruik maken van onze subsidiemogelijkheden en ondersteuning. Dit terwijl deze in de kernen succesvol zijn. Als één van de grootste plattelandsgemeenten van Nederland is dit niet passend. Daarom zetten wij ons handelingsonderzoek samen met collega's van opgaveteam platteland en opgaveteam economische zaken voort. Dit onderzoek stelt ten doel niet alleen te begrijpen waarom deze aansluiting ontbreekt, maar is ook gericht op het realiseren van verandering. Bruikbaarheid en toepasbaarheid van lessen in de praktijk staan dus voorop. Op het moment dat deze aanpak ver genoeg is ontwikkeld, kan deze geborgd worden via een eigen speerpunt.

25

We werken data geïnformeerd en verbeteren daarmee ons vermogen om de voortgang in de aanpak van de opgave te monitoren. (040.010.070) Data kan ons inzicht geven in onze verduurzamingsopgave. Op dit moment hebben we veel data beschikbaar. Maar vanuit verschillende bronnen, tijdvakken en mate van kwaliteit. En soms hebben wij geen toegang tot data die we wel nodig hebben. We hebben meer specifieke en nauwkeuriger databundeling en -analyse nodig om te kunnen bepalen waar we staan en waar we de meeste impact kunnen maken. We gaan een verbeterslag maken in onze monitoring en dashboarding. Daarbij is niet alles in cijfers te vatten en is soms een indirecte relatie tussen onze inzet en de beoogde effecten. We gebruiken strategische communicatie- en participatie instrumenten om ons beleid te klankborden met als doel het draagvlak te vergroten.(040.010.060) Verantwoording staat centraal in een goed openbaar bestuur. Wie bepaalde verantwoordelijkheden heeft, legt daarover verantwoording af. Verantwoording doen wij richting volksvertegenwoordiging, en aan onze inwoners. Om dit effectief te doen, en deze groepen in staat te stellen mee te denken, zetten wij in op een cultuur van begrip en expertise. Dit realiseren wij door heldere berichtgeving over onze werkwijze en beoogde resultaten. Deze zullen we delen via regelmatige contactmomenten.

Bijvoorbeeld door informatie-uitwisseling met de klankbordgroep Duurzaamheid van de gemeenteraad. Daarnaast is het dialoogplatform energietransitie ons structurele instrument dat dient als adviesorgaan aan college. Tenslotte zetten wij in op een toekomst waar iedereen kennis heeft over de energietransitie en duurzaamheid door middel van een lesprogramma dat we beschikbaar stellen aan de Berkellandse basisscholen.

We onderzoeken slimme oplossingen die de door netcongestie beperkte vestigingsmogelijkheden voor bedrijven op de bedrijventerreinen verruimen. (040.010.090) Mogelijke oplossingen zijn energieopslag, en het slim koppelen van energievraag en -aanbod. Het mede mogelijk maken van innovatie in de energietransitie in onze gemeente is nodig voor een fijne leefomgeving en een goed vestigingsklimaat. De gemeente kan dit soort initiatieven ondersteunen, bijvoorbeeld met ambtelijke capaciteit. We werken samen met Liander aan slimme oplossingen voor netcongestie en lobbyen dat Berkelland een hoge prioriteit krijgt .

We ontwikkelen een formule voor lokaal eigenaarschap van grootschalige opwek. (040.010.010) Wij hebben in de RES Achterhoek de afspraak om richting 2030 de Berkellandse opgave voor wind en zon te volbrengen. Lokaal eigenaarschap vinden wij hierbij belangrijk; voor draagvlak, acceptatie en om de opbrengsten lokaal te houden. Berkelland streeft naar zoveel mogelijk lokaal eigendom, het liefst 100%. Wij willen dat de ontwikkeling, zeggenschap en opbrengsten in handen is van lokale partijen en inwoners. Daarom onderzoeken wij verschillende strategieën om lokaal eigenaarschap, eigendom en financiële voordelen voor onze inwoners te realiseren. Een mogelijkheid kan zijn dat de gemeente (mede-)investeert in een windpark en/of zonnepark of hier zelf het initiatief toe neemt. Dat kan op verschillende manieren invulling krijgen. Voorafgaand onderzoeken wij wat de gemeentelijke rol bij verschillende varianten zou kunnen zijn. De uitkomsten leggen wij voor aan de raad.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=ebd53675-4d5c-423d-834f-8d29a9830da2