Programmabegroting 2023
Tekst van het document
Realisatie 2022 2022 (na 2023 1e 2023 2021 (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging
2024
2025
2026
Lasten 100.010.010 We zorgen voor voldoende liquiditeit
-1.027
-609
-650
421
0
421
346
351
356
100.010.020 We beheren onze financiële middelen
-131
-146
-180
-157
0
-157
-157
-157
-157
100.020.010 We innen belastingen
-504
-2.312
-2.315
-1.315
100.020.030 We betalen vennootschapsbelasting
-223
-35
-25
-25
100.030.010 Onvoorzien
-2
-2.727
-385
-2.963
100.500.010 Loonkosten
-189
-66
-66
-75
0
-75
-75
-75
-75
100.700.010 Rente en afschrijving
-16
-26
-4
-7
0
-7
-7
-7
-7
-2.091
-5.921
-3.624
-4.121
Totaal Lasten
0 -1.315 -1.315 -1.315 -1.315 0
-25
-25
-25
-25
-903 -3.866 -3.702 -3.759 -3.714
-903 -5.024 -4.934 -4.986 -4.936
70
Baten 100.010.010 We zorgen voor voldoende liquiditeit
861
739
1.096
558
0
558
202
179
105
100.010.020 We beheren onze financiële middelen
1.322
1.471
1.800
1.480
0
1.480
1.480
1.480
1.480
100.020.010 We innen belastingen
9.720
11.138
11.141
11.747
0 11.747 12.273 12.273 12.273
100.020.020 We ontvangen algemene uitkering
75.374
76.230
81.940
82.792
1.450 84.242 83.059 85.811 80.952
100.030.010 Onvoorzien
404
208
208
88
Totaal Baten
87.681
89.786
96.185
96.664
1.450 98.114 97.102 99.831 94.898
0
88
88
88
88
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
85.590
83.864
92.560
92.543
547 93.091 92.167 94.844 89.962
Gerealiseerd resultaat
85.590
83.864
92.560
92.543
547 93.091 92.167 94.844 89.962
71
PARAGRAFEN
72
Bedrijfsvoering Berkelland goed georganiseerd! De bedrijfsvoering maakt de dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers, instellingen en bestuur mogelijk. We zijn in verbinding met onze in- en externe klant en leveren Mooi Werk. Werk wat ertoe doet in de samenleving en waar wij trots op zijn. We groeien toe naar een situatie waarin we in control zijn en tegelijkertijd de flexibiliteit hebben om mee te bewegen met de behoeften uit de samenleving. Daarom is het belangrijk dat we de organisatie ondersteunen met de juiste middelen en werkprocessen en werken vanuit een stevig fundament. Een aantal externe en interne ontwikkelingen dragen bij aan het versterken van dit fundament.
Versterken van het fundament De bedrijfsvoering van de gemeente Berkelland professionaliseert zich. De komende periode wordt een aantal stappen gezet om de basis verder te versterken ten behoeve van de ondersteuning aan de organisatie en daarmee het bestuur.
Doorontwikkeling planning en control Een P&C-cyclus die het benodigde inzicht geeft met sturingsinformatie op niveau van de gemeenteraad, het college en de organisatie. Helder geformuleerde beleidsdoelen, daaruit voortvloeiende prestaties en de benodigde budgetten. Dat blijft onze ambitie. De programma’s zijn in deze begroting beperkt gewijzigd om ze aan te laten sluiten bij het coalitieakkoord. Voor alle documenten in de P&C cyclus geldt dat we deze blijven verbeteren om zo goed mogelijk inzicht te geven. Als de omstandigheden daar om vragen kan een P&C-product ook incidenteel een keer wat anders van opzet worden. We gaan uw raad beter informeren over de cumulatieve effecten van besluiten met budgettaire consequenties op het begrotingssaldo en de reserves. Indien nodig ook tussentijds. Vanzelfsprekend is dit met inbegrip van wijzigingen door tussentijdse rapportages van de Gemeenschappelijke Regelingen.
Privacy en informatieveiligheid Er worden steeds hogere eisen gesteld aan de fysieke beveiliging waardoor de kosten van aanschaf, beheer en onderhoud van hard- en software relatief duurder worden. Onbewust menselijk handelen is echter de belangrijkste bedreiging en een groter risico voor de privacy van inwoners en de veiligheid van informatie dan bewuste en gerichte aanvallen. Naast de beveiligingsmaatregelen in de hard- en software, hebben we daarom ook veel aandacht voor het vergroten van het bewustzijn en de kennis over privacy- en beveiligingsmaatregelen. In 2023 starten we een nieuwe bewustzijn- en leervorm voor bestuur, management en medewerkers. Organisatorische en technische maatregelen om informatie te beveiligen werken alleen als zij de noodzakelijke houding en gedrag vertonen.
Interne controle en rechtmatigheid Het is belangrijk dat onze taken op een zorgvuldige en rechtmatige manier worden uitgevoerd. Om onze dienstverlening als organisatie op peil te houden organiseren we jaarlijks interne en externe audits. Dit gebeurt vanuit de financiële invalshoek maar ook vanuit de invalshoeken van processen, juridische kwaliteit en privacybescherming en informatieveiligheid.
Rechtmatigheidsverklaring Na uitstel met nog 1 jaar wordt 2023 het eerste jaar waarover het college bij de jaarrekening een rechtmatigheidsverklaring zal afleggen. Door structureel in te zetten op de interne controle en op de rechtmatigheid die nodig is ter onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording hebben we ons hierop voorbereid. Door herschikking van functies zijn de taken op het gebied van 73
administratieve organisatie en interne controle meer toekomstbestendig neergezet. We werken met een intern controleplan gebaseerd op analyse van de belangrijkste risico’s. De in- en externe controle worden in samenwerking met de accountant zo goed mogelijk op elkaar afgestemd. Ondanks dat we ons grotendeels al hebben voorbereid zal dit ook in 2023 nog de nodige inspanningen vergen.
Integrale kwaliteitszorg In 2023 gaan we door met de samenwerking tussen de interne controle functionarissen en andere disciplines om invulling te geven aan integrale kwaliteitszorg. Daarmee willen we een multidisciplinaire bijdrage leveren aan het optimaliseren van de inrichting van de organisatie en de processen zodat onze doelstellingen worden gerealiseerd en gevolgen van risico’s in beeld zijn en worden beperkt. Rechtmatigheid blijft ook hier een belangrijk aandachtspunt.
Fiscale risico's De afgelopen jaren zijn stappen gezet om de fiscale risico’s te verkleinen. In 2022 en 2023 blijven we werken aan het verder optimaliseren van de beheersing van fiscale processen en risico’s. Dat doen we om fiscaal ‘in control’ te zijn en omdat we uiterlijk rond de jaarwisseling 2022/2023 aan de aangescherpte voorwaarden moeten voldoen als we in aanmerking willen komen voor continuering van het horizontaal toezicht door de belastingdienst.
Trends en ontwikkelingen De wereld om ons heen verandert snel. De afgelopen periode heeft ons geleerd dat sommige ontwikkelingen zo snel gaan, dat we ze niet kunnen voorzien en dat we daar flexibel naar kunnen handelen. Trends en ontwikkelingen vragen van ons dat we een open blik hebben en waar nodig flexibel zijn in onze werkwijze. Daarom volgt de bedrijfsvoeringsorganisatie de trends en ontwikkelingen in het werkveld. Veel van deze veranderingen hebben gevolgen voor de ICT organisatie en middelen van de informatievoorziening.
Arbeidsmarkt De krapte op de arbeidsmarkt is momenteel 1 van de grootste uitdagingen en lijkt een structureel probleem te worden. De Coronacrisis en de oorlog in Oekraïne hebben op de (gemeentelijke) arbeidsmarkt en gemeenten een flinke impact gehad. Daarbij is onze samenleving ook nog volop in ontwikkeling, onder andere op terreinen van klimaat, energie en wonen. Daarnaast zien we dat de beroepsbevolking in een hoog tempo vergrijst en dat nieuwkomers op de arbeidsmarkt minder lang blijven bij een werkgever. Deze trends zien we ook bij de gemeente Berkelland. Het aantal vacatures neemt jaarlijks toe: in 2021 waren er 75 vacatures en dit jaar tot 1 augustus 76 vacatures. Naast deze toename worden alle vacatures steeds moeilijker vervulbaar. Dit zet onze dienstverlening naar inwoners en ondernemers onder druk. Onze uitdaging in de huidige arbeidsmarkt van schaarste is aan de ene kant om nieuw talent aan te trekken en aan de andere kant te voorkomen dat medewerkers vertrekken. In dit spanningsveld is employer branding belangrijker dan ooit. Want het zijn van een aantrekkelijk(ere) werkgever en ons van onze concurrenten onderscheiden, biedt een voorsprong die het verschil kan maken in deze krappe arbeidsmarkt.
Dit betekent dat een deel van het beschikbare budget ingezet zal worden voor het aantrekken van nieuwe medewerkers door verbetering van onze arbeidsmarktpositie mogelijk met behulp van een specialist arbeidsmarktcommunicatie (recruitment). Daarnaast zetten we in op aantrekkelijk werkgeverschap door het creëren van een werkomgeving waar medewerkers met plezier werken en hun talenten verder kunnen ontwikkelen. Hierbij past ook een actief beleid voor het behouden van medewerkers door het bieden van een carrièreperspectief.
74
Hybride werken De functie van ons kantoor verandert. Het is steeds meer een ontmoetingsplek: een plek om samen te werken, te co-creëren en creatief te werken. Daarbij moet het bijdragen aan de groei naar de netwerkorganisatie. Het hybride werken heeft impact op de wijze waarop we (samen)werken, werkwijzen en communicatie, maar ook op onze positionering op de arbeidsmarkt. Als organisatie willen we het hybride werken optimaal ondersteunen door te werken aan houding en gedrag en de inrichting van het kantoor. Door te experimenteren met werkwijzen en deze voldoende te faciliteren met mobiele eenheden en geschikte ICT voorzieningen zal de komende periode meer invulling gegeven worden aan hybride werken.
ICT en informatievoorziening Er zijn veel ontwikkelingen die tegelijkertijd een beroep doen op de informatievoorziening en automatisering. In de uitvoering vragen deze veranderingen strategische kaders en richtlijnen. In de iVisie hebben wij op hoofdlijnen de strategische koers voor de periode 2022-2025 uitgezet met als doel een toekomstbestendige en veilige ICT te garanderen. Zo hebben we bijvoorbeeld bepaald dat we zelf geen ICT ontwikkelen en dat we geen koploper willen zijn, maar wel een slimme volger. We maken gebruik van landelijke overheidsvoorzieningen en stellen de landelijke VNG normen centraal. Op basis van deze visie is een cloudstrategie uitgewerkt en vastgesteld: “Cloud: begin met het eind in gedachten!” Veel onderdelen van de IT infrastructuur moet komende tijd vervangen worden. Doelstelling daarin is om apparatuur en het beheer daarvan komende jaren volledig naar de cloud te brengen om ontwikkelingen in de maatschappij, bij onszelf en de mark het hoofd te bieden. Er is inmiddels een transitie binnen ICT Berkelland gaande. Van traditioneel beheer naar opdrachtgeverschap. De overgangsperiode brengen extra financiële lasten met zich mee.
Wetgeving De komende periode is er veel nieuwe wetgeving van kracht. De Wet open overheid (Woo) regelt het recht op informatie over alles wat de overheid doet. Het is de opvolger van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). De belangrijkste wijziging betreft de actieve openbaarmaking, daarvoor moeten we werkprocessen aanpassen. Naar verwachting wordt in 2023 de Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer (WMEBV) ingevoerd. Met deze wet krijgen inwoners en ondernemers het recht om op digitale wijze zaken te doen met de gemeente. Op grond van de Wet elektronische publicaties moeten vanaf 1 januari 2023 documenten – naast de ter inzage legging op een fysieke locatie – ook elektronisch ter inzage worden gelegd. Op dit moment wordt onderzocht hoe de technische uitvoering van de elektronische ter inzage legging gaat plaatsvinden. Met de wijziging van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen worden de mogelijkheden van volksvertegenwoordigers om de eigen controlerende en kaderstellende rol bij gemeenschappelijke regelingen te versterken aangepast en uitgebreid. Ook wordt de democratische legitimatie van de besluitvorming binnen een dergelijk samenwerkingsverband vergroot.
75
Grondbeleid Wat speelt er? • •
•
•
•
•
De voorraad beschikbare kavels die de gemeente zelf kan uitgeven neemt af. De prioriteit ligt bij herstructurering en transformatie van bestaand (leegkomend) vastgoed. Transformatielocaties vergen soms additionele investeringen die de economische uitvoerbaarheid onder druk zetten. In die gevallen moet mogelijk een beroep gedaan worden op een gemeentelijke bijdrage vanuit de gevormde bestemmingsreserve herstructurering of een provinciale bijdrage vanuit bijvoorbeeld Steengoed Benutten. De herontwikkeling van transformatielocaties kent vaak een langere doorlooptijd. Om beter op de actuele behoefte te kunnen inspelen onderzoeken we de ontwikkelkansen van in- en uitbreidingslocaties en de daarbij passende strategie. We stemmen het gewenste woningbouwprogramma (behoefte) op kernniveau af op de potentiële ontwikkellocaties (aanbod). Afhankelijk van de specifieke omstandigheden kan het wenselijk zijn om de gebiedsontwikkeling als gemeente te realiseren en daarvoor de benodigde grondposities te verwerven. Een kwantitatieve en kwalitatieve analyse van het bestaande regionale en lokale aanbod van bedrijventerreinen en de verwachte toekomstige vraag heeft geleid tot een gezamenlijke visie op de verantwoorde ontwikkeling van nieuwe plannen. Dit is vertaald in het Regionaal Programma Werklocaties [RPW] en is in 2019 door de gemeenten vastgesteld.
Het vormt ook voor de provincie Gelderland het kader voor het toetsen van ruimtelijke plannen die in een uitbreiding van de bestaande plancapaciteit voorzien. Het RPW wordt periodiek gemonitord en het voornemen is om in 2023 tot een herijking te komen. De administratieve voorschriften voor begroting en verantwoording van gemeentelijke grondexploitaties zijn in 2019 geactualiseerd. Deze regels schrijven onder meer voor op welke wijze gedurende de looptijd van een grondexploitatie winst moet worden verantwoord. Daarnaast geldt vanaf 2016 voor economische activiteiten van de gemeente de vennootschapsbelasting. Over winsten van het grondbedrijf moeten we sindsdien belasting betalen. In het voorjaar van 2020 is voor het eerst een Meerjaren Perspectief Grondexploitaties (MPG) vastgesteld. Dit MPG is een extra instrument binnen de planning en controlcyclus en beoogt een beter inzicht te geven in de financiële uitgangspunten en de ontwikkeling van de gemeentelijke exploitaties van bouwgrond. Per 1 januari 2023 treedt naar verwachting de Omgevingswet in werking. We zien daarin ook aanleiding om de kaders voor het gemeentelijk grondbeleid en de uitgangspunten voor kostenverhaal (bij gebiedsontwikkeling door particuliere grondeigenaren en ontwikkelaars) vast te stellen.
We stemmen dit traject af op de Omgevingsvisie, om daarmee in te kunnen spelen op mogelijke bijdragen aan wenselijke ruimtelijke ontwikkelingen.
Wat zijn de kosten? De algemene reserve grondexploitaties moet eventuele toekomstige tegenvallers op kunnen vangen. Het is daarom belangrijk om een goede inschatting te maken van eventuele risico’s. De hoogte van de reserve grondexploitaties stemmen we daar op af. De gemeente werkt met een methode van risicomanagement om de kans op toekomstige tegenvallers en meevallers zo goed mogelijk te berekenen en in geld uit te drukken. In de analyse hanteren we scenario’s waarbij gerekend wordt met verschillende marktrisico’s en project-specifieke risico’s. De marktrisico’s omvatten kostenstijgingen (inflatie), daling van gronduitgifteprijzen en vertraging van het uitgiftetempo. Verwachte resultaten grondexploitaties In de begroting voor het jaar 2023 is het onderdeel grondexploitatie kostenneutraal opgenomen. Een verklaring daarvoor is dat de uitgaven en inkomsten tijdens de looptijd worden gemuteerd op de boekwaarde van de voorraden Bouwgrond in exploitatie. Winsten worden verantwoord naar 76
rato van de voortgang volgens de ‘percentage of completion’ methodiek die door de commissie BBV is voorgeschreven. Verliezen worden genomen zodra deze voorzienbaar zijn. In de begroting is het uitgangspunt dat winsten en verliezen worden toegevoegd of onttrokken aan de bestemmingsreserve Grondexploitatie. Deze reserve dient tevens als weerstandsvermogen voor het opvangen van risico’s. Totaal verwachten we op basis van het MPG 2022 voor alle lopende grondexploitaties in 2023 circa € 480.000 uitgaven en € 1.170.000 opbrengsten. Volgens de huidige planningen worden in 2023 een tweetal complexen volledig afgerond. Dat betreffen de woningbouwplannen Olland Noord in Rietmolen en Hondelink in Neede. Volgens de “percentage of completion” methode bedraagt de verwachte tussentijdse winst op de bouwgronden in exploitatie in 2023 circa € 330.000. De daadwerkelijke exploitatieresultaten zijn sterk afhankelijk van de economische omstandigheden. De beschikbaarheid van bouwmaterialen en arbeidscapaciteit vormen een aandachtspunt voor de doorlooptijd van plannen. Prijsinflatie en rente-ontwikkelingen zijn van invloed op investeringsbeslissingen die kopers van woningen en bedrijven maken. Risico’s grondexploitaties De algemene reserve grondexploitaties moet eventuele toekomstige tegenvallers op kunnen vangen. Het is daarom belangrijk om een goede inschatting te maken van eventuele risico’s.
De hoogte van de reserve grondexploitaties stemmen we daar op af. De gemeente werkt met een methode van risicomanagement om de kans op toekomstige tegenvallers en meevallers zo goed mogelijk te berekenen en in geld uit te drukken. In de analyse hanteren we scenario’s waarbij gerekend wordt met verschillende marktrisico’s en project-specifieke risico’s. De marktrisico’s omvatten kostenstijgingen (inflatie), daling van gronduitgifteprijzen en vertraging van het uitgiftetempo. Reserve grondexploitatie in relatie tot becijferde risico’s De algemene reserve bouwgrondexploitatie bedraagt op 1 januari 2022 € 6.596.000. Het berekende risico ligt – afhankelijk van het scenario - in de bandbreedte van € 800.000 tot € 1.100.000. Het beschikbare weerstandsvermogen kwalificeert als uitstekend. Voorziening afwaardering bouwgrondexploitaties Bij de jaarrekening 2010 is een voorziening van € 5.000.000 gevormd om een gedeelte van onze bouwgrondexploitaties af te waarderen. Met kosten voor herinrichting van de openbare ruimte of schadeloosstelling van particuliere ontwikkelaars is daarbij nog geen rekening gehouden. De afgelopen jaren zijn een beperkt aantal complexen afgewaardeerd. De voorziening is medio 2022 nog € 500.000 groot en is met name bedoeld om onverhoopt nadelige fiscale effecten rond het dossier Leusinkbrink Ruurlo op te vangen.
77
Lokale heffingen Inleiding Deze paragraaf geeft een overzicht van de diverse lokale heffingen en belastingen. Na de Algemene uitkering uit het gemeentefonds vormen de lokale heffingen (belastingen, leges en rechten) de belangrijkste inkomstenbronnen van de gemeente. Gemeenten zijn beperkt in de belastingen die ze mogen heffen. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. Naast belastingen heft de gemeente rechten (leges) voor individuele diensten aan haar inwoners. De tarieven van deze rechten dienen zo te worden gesteld dat de opbrengsten de kosten niet te boven gaan. De opbrengsten hebben een directe relatie met de kosten voor de dienstverlening (gebonden heffingen) en zijn daarmee maximaal 100% kostendekkend. In deze paragraaf wordt ingegaan op de kaders, de ontwikkelingen van de verschillende belastingen en heffingen en de consequenties daarvan voor onze inwoners. Verder wordt inzicht gegeven in de kostendekkendheid van een heffing en wordt het kwijtscheldingsbeleid kort toegelicht.
Beleid Voor 2023 hebben we de volgende uitgangspunten gehanteerd voor het berekenen van de tarieven: • De lokale heffingen stijgen in principe niet meer dan met het inflatiepercentage. Voor 2023 hanteren we een inflatiepercentage van 2,4%. • Bij afvalstoffen- en rioolheffing streven wij naar 100% kostendekkendheid. Bij het berekenen van de kostendekkendheid houden we rekening met de directe kosten, de kosten van overhead en btw. Het streven naar 100% kostendekkendheid kan betekenen dat de tarieven met meer dan het inflatiepercentage stijgen.
Geraamde opbrengsten uit lokale heffingen Onderstaand een overzicht van de lokale heffingen. Opbrengsten lokale belastingen, heffingen en retributies (x € 1.000)
Realisatie 2021
2022 (vastgesteld)
Onroerende zaakbelastingen
9.303
8.919
8.919
10.525
1.606
Afvalstoffenheffingen
3.092
2.493
2.493
3.162
669
Rioolheffing
7.182
6.392
6.392
7.313
921
328
270
270
270
0
1.134
1.193
1.508
1.389
-119
Reclamebelasting
202
170
203
203
0
Toeristenbelastingen
420
355
355
355
0
Secretarieleges
525
537
512
512
0
Marktgelden
53
59
59
59
0
20.711
23.788
3.077
Begraafrechten Leges omgevingsvergunning
2022 (na bestuursrapportage)
2023 (primitief)
Verschil 2022-2023
0 Totaal
22.239
20.388
0
Ontwikkeling lastendruk De belastingen en heffingen die inwoners betalen, verschillen per gemeente. Toch bestaat de behoefte om gemeenten te vergelijken. Voor het vergelijk maken we gebruik van de gegevens van de provincie Gelderland. Hierbij wordt de belastingdruk per inwoner vergeleken met de gemiddelde woonlasten van de gemeenten in de provincie. Onder woonlasten wordt verstaan de OZB, riool- en afvalstoffenheffing.
78
2020
2021
2022
2023
Gemiddelde provincie Gelderland
441
464
472
Gemiddelde gemeente Berkelland
375
447
406
479
De gemiddelde woonlasten per inwoner voor het jaar 2023 stijgen ten opzichte van 2022 doordat er bij de berekening van de opbrengsten voor het jaar 2022 sprake was van eenmalige kortingen op de verschillende heffingen. In 2022 was er een korting op de OZB opbrengst van € 1 miljoen (uit het jaarrekeningresultaat van 2020). Ook is een korting van € 35 op de rioolheffing en een korting van € 30 op de afvalstoffenheffing gegeven. Hierdoor ontstaan grote schommelingen in de woonlasten per inwoner (zie bovenstaande tabel).
Belastingen De opbrengsten van de algemene belastingen komen ten goede aan de algemene middelen van de gemeente. Dit betekent dat de opbrengsten vrij te besteden zijn. Het gaat om de onroerende zaakbelastingen, toeristenbelasting en reclamebelasting. De opbrengsten uit reclamebelasting worden overgedragen aan het ondernemersfonds. Onroerende zaakbelastingen. Onroerende zaakbelastingen (OZB) zijn de belastingen op de waarde van een woning of bedrijf. De hoogte van de OZB is afhankelijk van de waarde van de onroerende zaak. Voor de gemeente zijn het de belangrijkste vrij besteedbare gemeentelijke belastingen. Sinds 2009 zijn de tarieven van de OZB vastgesteld op een percentage van de waarde van de onroerende zaak. Dit betekent dat de tarieven mee moeten bewegen met de waarde ontwikkeling van de onroerende zaak. Stijgt de waarde dan moeten de tarieven neerwaarts worden bijgesteld om de opbrengst niet meer te laten stijgen dan de inflatiecorrectie. Dit voorkomt dat bij waardestijgingen de eigenaren onevenredig worden belast. Bij waardedaling geldt het omgekeerde. Conform de besluitvorming in de perspectiefnota 2021 stijgt de OZB opbrengst met 6%. Rekening houdend met de stijging van de woningwaarde leidt dit tot de volgende voorlopige tarieven voor 2023: Categorie
Tarief 2022
Tarief 2023
Eigenaar woning
0,1124%
0,1070%
Gebruiker niet woning
0,1798%
0,1696%
Eigenaar niet woning
0,2307%
0,2152%
Voor 2023 verwachten we opbrengsten uit onroerende zaakbelastingen van € 10.525.000. Toeristenbelasting Onder de naam ‘toeristenbelasting’ wordt een directe belasting geheven voor het houden van verblijf met overnachting binnen de gemeente tegen een vergoeding. Het tarief bedraagt € 1,25 per persoon per nacht. De te verwachten opbrengst over 2023 is € 355.000. Reclamebelasting Onder de naam ‘reclamebelasting’ wordt een directe belasting geheven over openbare aankondigingen zichtbaar vanaf de openbare weg. We heffen reclamebelasting als dienstverlening voor de ondernemers van Berkelland. De opbrengsten van de reclamebelasting worden na aftrek van onze kosten overgedragen aan het ondernemersfonds. Vanuit dit fonds kunnen ondernemers activiteiten financieren. In 2023 verwachten we € 190.000 over te dragen aan het ondernemersfonds.
Bestemmingsheffingen Bestemmingsheffingen zijn belastingen waarvan de opbrengsten zijn bestemd voor specifieke voorzieningen. Onder deze categorie vallen de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Deze heffingen mogen op begrotingsbasis maximaal kostendekkend zijn.
79
Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is bedoeld om de kosten van afvalinzameling en afvalverwijdering te dekken. Wij streven naar 100% kostendekking bij de afvalstoffenheffing. Voor 2023 hebben we de begrote opbrengsten (afvalstoffenheffing) alleen aangepast met het inflatiepercentage. De begrote opbrengsten zijn lager dan de begrote lasten. Het kostendekkingspercentage is 93 %. Het verschil (tekort) wordt onttrokken aan de egalisatiereserve afval. Daarmee is de dekking weer 100%. De totale begroting bij de afvalstoffenheffing is als volgt opgebouwd: 2022 primitief
2022 gewijzigd
2023
Taakveld Afval lasten
-3.039.710
-3.039.710
Taakveld Afval baten
420.700
420.700
351.000
-2.619.010
-2.619.010
-2.683.995
Netto lasten taakveld Afval
-3.034.995
Toe te rekenen lasten
-70.000
-70.000
-70.000
Taakveld Overhead
-120.217
-120.217
-124.785
BTW (compensabel)
-489.028
-489.028
-538.220
Mutatie egalisatiereserve
210.285
805.285
254.919
Totaal lasten
-3.087.970
-2.492.970
-3.162.081
Opbrengst belastingen
3.087.970
2.492.970
3.162.081
Dekking
100,00 %
100,00 %
100,00 %
De tarieven voor 2023 worden in december definitief met de vaststelling van de verordening afvalstoffenheffing. We schatten de tarieven als volgt in (de definitieve tarieven kunnen marginaal afwijken op basis van actuele gegevens van het GBT): Maatstaven
2022
2023
basispakket 140 grijs
135,00
138,24
basispakket 240 grijs
185,00
189,48
verzamelcontainers
135,00
138,24
Rioolheffing De gemeente heeft de zorg voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater en hemelwater en de structurele nadelige gevolgen van de grondwaterstand. De kosten hiervan worden betaald uit de rioolheffing. Er is een bewuste keuze gemaakt om de heffing te splitsen in een gebruikersdeel en een eigenarendeel. De gebruiker betaalt, omdat hij of zij afvalwater op het riool loost. De eigenaar omdat de aansluiting op de riolering de gebruikswaarde van zijn pand verhoogt. Het uitgangspunt voor de rioolheffing is 100% kostendekkende tarieven op termijn. Op basis van het watertakenplan 2018 is de inschatting gemaakt dat de tarieven de komende jaren, naast de inflatiecorrectie, jaarlijks met 2% extra moeten stijgen om op een kostendekkend niveau te komen. Tekorten of overschotten op het taakveld riolering worden verrekend met de egalisatievoorziening riolering. Deze voorziening dient om tegenvallers en meevallers op te vangen en voorkomt grote schommelingen in de tarieven. In afwijking van hetgeen besloten bij de Perspectiefnota 2023 voeren we geen trendmatige stijging van 2% van de rioolheffing in 2023 door. We verhogen de rioolheffing wel met het inflatiepercentage. In 2023 herijken we het Watertakenplan. Daarbij berekenen ook de toekomstige onderhoudskosten en investeringskosten.
Omdat de egalisatievoorziening riool (reserve) op dit moment van behoorlijke omvang is, willen we deze nieuwe berekeningen afwachten en voor 2023 de trendmatige stijging van 2% van de rioolheffing eenmalig achterwege laten. De nieuwe berekeningen geven ons inzicht het benodigde kostendekkend tarief in de toekomst en de benodigde (trendmatige) stijging. In onderstaande begroting zijn de opbrengsten verhoogd met het inflatiepercentage en dus niet met de trendmatige stijging van 2%. In 2023 zijn de totale opbrengsten licht lager dan de totale 80
lasten. Het tekort wordt onttrokken aan de egalisatievoorziening. De totale begroting voor de rioolheffing is als volgt opgebouwd: 2022 primitief
2022 gewijzigd
2023
Taakveld Riolering lasten
-4.731.044
-4.993.044
Taakveld Riolering baten
+30.000
30.000
30.000
-4.701.044
-4.963.044
-5.657.019
Netto lasten taakveld Riolering
-5.687.019
Toe te rekenen lasten
-53.000
-53.000
-53.000
Taakveld Overhead
-485.058
-485.058
-502.520
BTW (compensabel)
-1.175.000
-1.175.000
-1.175.000
32.062
284.062
74.704
Totaal lasten
-6.382.040
-6.392.040
-7.312.835
Opbrengst heffing
6.392.440
6.392.440
7.312.835
100 %
100 %
100 %
Mutatie egalisatievoorziening
Dekking
De tarieven voor 2023 worden in december definitief met de vaststelling van de verordening rioolheffing. We schatten de tarieven als volgt in (de definitieve tarieven kunnen marginaal afwijken op basis van actuele gegevens van het GBT): Maatstaven
2022
Eigenarendeel
2023 206.04
210,96
0 m³ - 1000 m³ bedrag per m³
1,.25
1,28
1001 m³ - 2500 m³ bedrag per m³
1,19
1,22
2501 m³ - 5000 m³ bedrag per m³
1,08
1.10
2501 m³ - 5000 m³ bedrag per m³
0,63
0.64
60.000
60.000
Maximum
Retributies/rechten Een retributie kan alleen worden geheven voor het gebruik van bezittingen, werken of inrichtingen van de gemeente, bv. begraafrechten en marktgelden, en het verlenen van diensten. De verwachte opbrengst mag niet hoger zijn dan de kosten die met het gebruik of de dienstverlening verbonden zijn.
Begraafrechten Begraafrechten worden geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. De rechten worden geheven van degene op wiens aanvraag dan wel voor wie de dienst wordt verricht of van degene die van de bezittingen, werken of inrichtingen gebruik maakt. De baten en lasten zijn hieronder opgenomen. 2022 primitief Taakveld begraafplaatsen lasten Taakveld begraafplaatsen opbrengsten Nettolasten taakveld begraafplaatsen Toe te rekenen lasten
2022 gewijzigd
2023
-295.971
-293.198
4.832
4.832
-301.733 4.832
-291.139
-288.366
-296.901
-20
-20
Taakveld overhead
-89.380
-89.380
-95.200
Totaal lasten
-380.539
-377.766
-392.101
Opbrengsten begraafrechten
270.000
270.000
270.000
71 %
71 %
69 %
Dekking
81
Marktgelden Marktgelden worden geheven voor het ter beschikking stellen van een standplaats op een markt als bedoeld in de marktverordening gemeente Berkelland en voor het genot van de diensten die in verband daarmee worden verleend. Bedragen begroot Markten lasten
Begroting na wijziging
Realisatie
-58.802
-72.617
Markten opbrengsten
450
450
-73.259 450
Nettolasten Markten
-58.352
-72.167
-72.809
Toe te rekenen lasten
-1.285
-1.285
-1.285
Taakveld overhead
-24.300
-24.300
-24.771
Btw (compensabel)
-3.867
-6.540
-6.540
Totaal lasten
-87.804
-104.292
-105.405
Opbrengsten marktgelden
58.800
58.800
58.800
67 %
56 %
56 %
Dekking
Leges De gemeente heft leges voor het verlenen van diensten die in het individuele belang van de aanvrager van de dienst zijn. De leges dekken de kosten van de dienstverlening. Voor bepaalde diensten zijn door het Rijk maximum tarieven vastgesteld, bv. rijbewijzen, reisdocumenten. Hoofdstuk
Onderwerp
Taakveld
Begrote lasten
Begrote baten
Begrote Dekking
Titel 1
Algemene dienstverlening
1
Burgerlijke stand
Burgerzaken
-77.450
40.000
52 %
2
Reisdocumenten
Burgerzaken
-566.221
219.000
39 %
3
Rijbewijzen
Burgerzaken
-356.614
212.000
59 %
4
Verstrekkingen uit Basis Registratie Personen
Burgerzaken
-25.104
30.000
120 %
5
Verstrekkingen uit Kiezersregister
Burgerzaken
6
Verstrekkingen op grond van de Wet bescherming persoonsgegevens
Burgerzaken
7
Bestuursstukken
8
Vastgoedinformatie
Burgerzaken
-31.130
15.000
48 %
9 t/m 19
Diversen
Openbare orde en Veiligheid
-10.969
21.000
191 %
-1.067.488
537.000
50 %
-4.467.940
1.388.800
31 %
19.817
21.083
-106 %
-5.515.611
1.946.883
35 %
Subtotaal Titel 2
Omgevingsvergunning
Titel 3
Dienstverlening
Totaal
Wonen en bouwen
Kwijtscheldingsbeleid Voor mensen met een minimuminkomen bestaat de mogelijkheid gehele of gedeeltelijke kwijtschelding te krijgen voor de volgende gemeentelijke belastingen: a. OZB; b. Reinigingsheffingen (afvalstoffenheffing); c. Rioolheffing. Wij verlenen gehele kwijtschelding als er aan alle voorwaarden voor kwijtschelding is voldaan. In onze gemeente hanteren wij de zogenaamde 100% kwijtscheldingsnorm. Dit betekent dat 82
mensen met een inkomen op bijstandsniveau, zonder vermogen, altijd in aanmerking komen voor kwijtschelding.
83
Weerstandsvermogen Wat speelt er? De samenleving en de economie zijn in beweging. Dat betekent dat er ontwikkelingen zullen zijn waar nu nog geen rekening mee wordt gehouden. Huishoudens merken nu in het bijzonder de gevolgen van de hoge inflatie, en dat heeft zijn weerslag op de economie. Dit gaat ook gevolgen hebben voor onze bedrijfsvoering die we nu nog niet kunnen overzien. Het is daarom verstandig om geld te reserveren voor eventuele tegenvallers. Hoeveel geld we moeten reserveren hangt af van de risico’s die we lopen. In Berkelland is besloten dat we € 5.000.000 willen reserveren om risico’s af te dekken. Ook alleen al het inventariseren van de risico’s helpt al bij het inspelen op de mogelijke gevolgen. We letten meer op de risico’s en proberen eerder in te grijpen. Overigens is het voorkomen van risicovolle activiteiten geen doel op zich. Grondexploitatie wordt bijvoorbeeld gezien als een van de risicovolle activiteiten van gemeenten maar dit is ook een krachtig instrument om inhoudelijke beleidsdoelen te bereiken en levert in bepaalde jaren ook geld op.
Wettelijk kader De gemeente moet zich houden aan wetten en regelgeving. Deze zijn: • Besluit Begroting en Verantwoording. Het BBV schrijft voor dat er een paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is opgenomen in de begroting en jaarrekening. In deze paragraaf moet in ieder geval staan: o Het beleid met betrekking tot de weerstandscapaciteit en de risico’s. o Een inventarisatie van de risico’s. o Een inventarisatie van de weerstandscapaciteit. o Een aantal verplichte kengetallen en beoordeling van hun onderlinge verhouding. De raad van de gemeente Berkelland heeft geen nadere kaders vastgesteld. Wij volgen dus de wettelijke vereisten.
Inventarisatie risico's Als we ons verdiepen in risico's kunnen we zeer omvangrijke overzichten maken van alle mogelijke risico's. Dat is niet onze bedoeling. We moeten ons beperken. De volgende risico's nemen we niet mee: • Alle risico's met een uiterst kleine kans. • Alle risico's met een kleine kans en tegelijk ook kleine financiële gevolgen. • Alle risico's die we als gemeentelijke organisatie onderkennen en waarvoor we afdoende interne beheersmaatregelen hebben genomen. • Alle risico's die via verzekeringen voldoende afgedekt zijn. Vooraf nog de volgende toelichting: • We pretenderen niet volledig te zijn. Er zijn altijd risico’s die we nog niet onderkennen. • Geschatte omvang: hoe groot is het financieel gevolg als dit risico zich op enig moment voordoet. • Geschatte kans: hoe groot is de kans dat dit risico zich in dit begrotingsjaar voordoet. Als we inschatten dat een risico zich hooguit eens in de 10 jaar voordoet, rekenen we met een kans van 1/10 = 10%. • De genoemde omvang en kans zijn inschattingen van verschillende medewerkers van onze organisatie. • We hebben beperkt feitenmateriaal waarmee we de inschattingen kunnen onderbouwen. We vinden dat deze schatting voldoende is voor het doel van deze paragraaf: het bepalen van het (benodigde) weerstandsvermogen.
84
Risico
Geschatte omvang in €
Geschatte kans in %
Financieel effect van het risico in €
Samenwerkingspartijen (GR'en/DVO's)
20.000.000
10
2.000.000
Sociaal domein Jeugdweg
10.000.000
10
1.000.000
Sociaal domein WMO
10.000.000
10
1.000.000
Klimaatveranderingen
6.000.000
10
600.000
Privacy/Datalek
820.000
10
82.000
Uitval ICT
300.000
20
60.000
Garantiestelling Laarberg
12.500.000
1.5
1.875.000
Overige Garanties
7.350.000
1.5
1.102.500
745.000
40
298.000
25.000.000
1
250.000
250.000
10
25.000
1.000.000
2
20.000
100.000
10
Stimuleringsfonds Volshuisvesting (SVN) Uitstaande gelden Organisatorische risico's Beheer voormalige vuilstortplaats Langenberg Planschadeclaims Totaal
94.065.000
10.000 8.322.500
Rondom de Invoering van de Omgevingswet zien we ook nog een aantal risico’s waarvan we de eventuele financiële impact en kans moeilijk kunnen schatten maar die we niet onvermeld willen laten. Het betreft: • Onzekerheid effect legesinkomsten; door de gelijktijdige invoering van de Wet Kwaliteitsborging valt de technische toetsing van bouwaanvragen weg. Hiervoor worden dan ook geen leges meer geheven. Bouwleges bestaan, naast de technische toets uit nog meer onderdelen zoals de planologische toets en welstandstoets. Wij onderzoeken hoeveel tijd de verschillende onderdelen kosten en wat het effect is van het wegvallen van de technische toets op onze legesinkomsten. In de Legesverordening 2023 worden de uitkomsten opgenomen. • Het Digitaal stelsel Omgevingswet (DSO) wordt het nieuwe digitale portaal voor alle aanvragen en communicatie met de overheid over omgevingsvergunningen. Dit DSO is nog niet klaar en wij maken onze zorgen over de kwaliteit en werkbaarheid bij invoering op 1 januari 2023. Als gemeente zijn wij hierbij afhankelijk van de landelijke overheid voor ontwikkeling en functionaliteit. De kans op (procedurele) fouten na 1 januari neemt sterkt toe. Daarmee ook de kans op juridische procedures en aansprakelijkstellingen. • Uitstel van de Omgevingswet; Onze projectorganisatie is ingericht op in werking treden van de wet op 1 januari 2023.
Als de wet weer wordt uitgesteld zal de projectorganisatie langer in stand moeten worden gehouden en zal extra geïnvesteerd moeten worden in trainingen en oefenen.
Inventarisatie weerstandscapaciteit Onze weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve. De gehele algemene reserve van € 26.350.000 is beschikbaar als weerstandscapaciteit en er zijn geen claims op de algemene reserve. Daarnaast is in de begroting € 200.000 opgenomen voor onvoorzien. Dit komt overeen met het bedrag dat is opgenomen in de financiële verordening.
Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Als we de algemene reserve van € 26.350.000 relateren aan de risico's die we voor 2023 hebben geïnventariseerd van €8.322.500 dan komt het weerstandsvermogen uit op 3,1. Dit is uitstekend. De algemene reserve is ook buffer voor nadelen in algemene zin die op ons afkomen zoals de langetermijngevolgen van de Coronacrisis, de herijking van het gemeentefonds, en eventuele Rijksbezuinigingen.
85
Risicobeheersing Risicomanagement bestaat niet alleen uit het inventariseren van risico’s. Het gaat juist ook om het in kaart brengen van maatregelen die leiden tot het voorkomen en/of beter beheersen van risico’s. In 2023 richten we ons op methodieken en monitoring van de risico's.
Kengetallen financiële positie Vanaf de begroting 2016 moeten we ook financiële kengetallen opnemen in de begroting en jaarrekening. Het gaat om 6 kengetallen die we hierna kort toelichten. 1. Netto schuldenquote De netto schuldenquote geeft aan of de gemeente haar schulden kan betalen met de inkomsten die ze heeft. De richtlijn van de provincie Gelderland is dat bij een netto schuldenquote van 90% een risico ontstaat. Bij een schuldenquote boven de 130% is de gemeente nauwelijks nog in staat de schulden te betalen. 2. Netto schuldenquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Als we geld uitlenen levert dat inkomsten op. Die inkomsten dekken een gedeelte van de schuld. Daarmee zijn we in ieder geval al in staat een gedeelte van de schuld te betalen. Er zit natuurlijk wel een risico aan het uitlenen van geld. Degene die het geld leent kan misschien het geld niet terugbetalen. De provincie Gelderland hanteert dezelfde percentages voor de risicobepaling als bij de Netto Schuldenquote. 3. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft aan of de gemeente haar schulden kan betalen. Het gaat er hier dus niet om of de schulden betaald kunnen worden uit de inkomsten maar ook uit het bestaande bezit. De provincie Gelderland vindt een solvabiliteit van minder dan 50% al risicovol en een solvabiliteit van minder dan 20% erg risicovol.
In het beleid bestemming overschotten hebben wij de grens gesteld dat we bij een solvabiliteit van minder dan 35% eerst de algemene reserve aanvullen. 4. Structurele exploitatieruimte Met dit kengetal kunnen we zien of we structureel in staat zijn de lasten die we als gemeente hebben ook te kunnen betalen. Dit kengetal is uiteindelijk het belangrijkst voor de vorm van toezicht waar de provincie Gelderland ons onder plaatst. Voor het repressief toezicht is het van belang dat of de begroting of de meerjarenraming een kengetal laat zien dat groter is dan 0%. Wij streven naar een situatie waarbij de begroting en de meerjarenraming een percentage groter dan 0 laten zien. 5. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe de waarde van de gronden zich verhoudt tot de inkomsten van de gemeente. De provincie Gelderland vindt een percentage minder dan 20 weinig risicovol. Een percentage van meer dan 35 is volgens de provincie Gelderland erg risicovol. 6. Belastingcapaciteit Dit kengetal laat zien hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. Het cijfer is er alleen op gericht om gemeenten te kunnen vergelijken op dit gebied. In het cijfer zijn alle gemeentelijke woonlasten meegenomen. Als het percentage onder de 100 ligt heffen we minder belasting dan gemiddeld in Nederland.
Is het percentage hoger dan 100 dan heffen we meer belasting dan gemiddeld in Nederland. Er wordt geen rekening gehouden met de verschillen die er tussen gemeenten bestaan. De provincie Gelderland vindt een percentage van meer dan 105 erg risicovol. We zien dat de investeringswensen voor de komende jaren leiden tot een verslechtering van de financiële positie. Het doen van investeringen vraagt dat we meer geld lenen. Dit gaat ten koste van de solvabiliteit. De voorgenomen verhoging van de OZB leidt tot een stijging van de belastingcapaciteit.
86
Kengetallen
Jaarrekening Jaarrekening Jaarrekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026
Netto schuldenquote
41,12%
41.19%
44,19%
76,63%
74.,01%
67,78%
61,70%
5889%
Netto schuldenquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
3,68%
9,51%
12,12%
37,35%
50,80%
44,74%
39,58%
36,66%
Solvabiliteitsratio
53,20%
50,.22%
49,56%
37,40%
36,62%
38,11%
39,13%
39,99%
Structurele exploitatieruimte
6,73%
0,37%
3,73%
2,90%
0,11%
3,06%
5,75%
2,08%
Grondexploitatie
5,35%
3%
2,53%
5,15%
5,14%
5,20%
5,08%
5,20%
Belastingcapaciteit
125,21%
114,36%
116,71%
110,50%
99,27%
102,35%
103,35%
104,37%
87
Verbonden partijen Samenwerkingspartijen 'Partijen waarmee we samenwerken en hun kernactiviteiten'.
Inleiding Deze paragraaf geeft inzicht in de verbonden partijen. Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan dat de gemeente zeggenschap heeft, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur, hetzij uit hoofde van stemrecht. Het financiële belang is het bedrag dat ter beschikking is gesteld en dat niet verhaalbaar is, dan wel het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat, indien de verbonden partij failliet gaat of haar verplichtingen niet nakomt. Bij verbonden partijen gaat het om publiekrechtelijke en privaatrechtelijke organisaties. Publiekrechtelijke organisaties zijn gemeenschappelijke regelingen op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Privaatrechtelijke organisaties zijn bv. een NV, BV of stichting. De gemeente heeft de volgende verbonden partijen: Bedragen x € 1.000
Eigen Eigen Vermogen Vermogen 1-1 31-12
Vreemd Vreemd Vermogen Bijdrage Resultaat Vermogen 1-1 31-12
Gemeenschappelijke regelingen Erfgoedcentrum Achterhoek Liemers
200
176
111
358
254
38
GGD Noord-Oost Gelderland
2.405
2.205
2.790
Omgevingsdienst Achterhoek
150
210
1060
2.485
825
28
1050
1.497
8RHK ambassadeurs
6.229
6.591
0
787
263
303
Fijnder (voorheen SDOA)
3.139
0
3.139
11.080
10.830
14.896
0
892
2.567
14346
278
0
14.546
12.325
33.028
46.546
2.775
0
BNG NV (2021)
5.097.000
5.062.000
155.262.000
143.995.000
0
236.000
Alliander NV (2021)
4.328.000
4.470.000
4.567.000
5.739
0
242.000
Vitens NV (2021)
559.200
600.300
1.340.100
1.387,8
0
41.300
Twence Holding BV (2021)
142.825
149.786
18.181
15.170
0
12.263
Gebiedsonderneming Laarberg BV
18.440
18.485
31.003
35.149
0
45
24.038
24.738
0
1.390
1.669
0
Stadsbank Oost Nederland
Veiligheidsregio Noord-Oost Gelderland Vennootschap/Coöperaties
Gebiedsonderneming Laarberg CV AGE BV AGEM coöperatie
212
230
Leisurelands BV
9
0
Gemeenschappelijke regelingen De samenwerking tussen gemeenten in publiekrechtelijke constructies is geregeld in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). De gemeente kan voor taken waarvoor zij verantwoordelijk is deelnemen in een samenwerkingsverband vanwege efficiency-voordelen bij de uitvoering en verminderde kwetsbaarheid óf bij regionale opgaven. Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL) Doelstelling en belang: 88
• • • •
Het beheer en aan publiek openstellen van de historische archieven van de deelnemende gemeenten op basis van Archiefwet 1995. Uitvoering taken en activiteiten Stichting Staring Instituut. Het beheren, verzamelen, ordenen en ontsluiten van historische informatie (gebaseerd op de Archiefwet en het Archiefbesluit). Een groter en breder publiek voor erfgoed en streekcultuur aanspreken.
Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder Deelnemers: Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Lochem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk Programma: Het ECAL levert een bijdrage aan het programma “Sport en Cultuur bewegen je!” Ontwikkelingen: Het ECAL heeft een E-depot gerealiseerd. Dit is een digitale bewaarplaats voor permanent te bewaren digitale archiefstukken. Het doel is toekomstige waarborging van duurzaamheid en toegankelijkheid van digitale archieven. In de komende periode wordt het E-depot verder doorontwikkeld. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende. GGD Noord Oost Gelderland (GGD NOG) Doelstelling en belang: GGD NOG voert de Wet publieke gezondheid uit namens 22 colleges van B&W. Publieke gezondheid gaat over het beschermen en bevorderen van de gezondheid van de bevolking. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder W.A. Wormgoor: Algemeen Bestuur Deelnemers: Aalten, Apeldoorn, Berkelland, Bronckhorst, Brummen, Doetinchem, Elburg, Epe, Ermelo, Hattem, Harderwijk, Heerde, Lochem, Montferland, Nunspeet, Oldebroek, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Putten, Voorst, Winterswijk en Zutphen. Programma: De GGD NOG levert een bijdrage aan de programma’s 'Een toekomstbestendig Sociaal domein' en 'Sport en cultuur bewegen je!'.
Ontwikkelingen: De GGD levert een zeer grote inzet op de bestrijding van het Coronavirus. Dit gaat met veel extra kosten gepaard. De inzet en de verwachting van de GGD is dat dit de gemeenten geen extra geld kost en dat alle kosten vergoed worden door het rijk. Het algemeen bestuur (AB) heeft een Bestuursagenda voor de periode 2019–2023 vastgesteld. Hierin staan de belangrijkste uitgangspunten en prioriteiten voor de GGD in de jaren 2019-2023. De GGD werkt met gemeenten aan een uitwerking hiervan. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende. Omgevingsdienst Achterhoek Doelstelling en belang: De Omgevingsdienst Achterhoek heeft als taak het verstrekken van omgevingsvergunningen en 89
zien erop toe dat bedrijven voldoen aan actuele wet- en regelgeving op het gebied van milieu(veiligheid). Daarnaast adviseert de Omgevingsdienst Achterhoek over verschillende (milieu)onderwerpen zoals bodem, geluid en externe veiligheid. Het belang van de partners van de Omgevingsdienst Achterhoek is tevens een goede samenwerking tussen de omgevingsdiensten in Gelderland (Gelders Stelsel). Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: voorzitter Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur Deelnemers: De gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Lochem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Winterswijk en Zutphen en de provincie Gelderland. Programma: De Omgevingsdienst Achterhoek is één van de samenwerkingspartijen en draagt bij aan een veilige, duurzame en gezonde leefomgeving. Ontwikkelingen: De ODA is bezig met het opstellen van een verbeterplan naar aanleiding van de aanbevelingen van de commissie van Aartsen, de aanbevelingen vanuit de staatssecretaris en het 8puntenverbeterplan vanuit de VNG. Risico’s: De beperkte weerstandscapaciteit om tegenvallers op te vangen. 8RHK ambassadeurs Doelstelling en belang: Het adequaat behartigen van de regionale belangen van de aangesloten gemeenten en het effectief en efficiënt organiseren van bovenlokale vraagstukken in de Achterhoek.
Regio Achterhoek adviseert Board, Thematafels en Raad over de lobby, communicatie en subsidies. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: Algemeen Bestuur. Smart werken en innovatie: Wethouder J. (Hans) van der Noordt (D66) Onderwijs en arbeidsmarkt: Wethouder G.J. (Gerjan) Teselink (VVD) Mobiliteit en bereikbaarheid: Wethouder G.J. (Gerjan) Teselink (VVD) Wonen en vastgoed: Wethouder A.K. (Arjen) van Gijssel (CDA) Circulaire economie en energietransitie: Wethouder J. (Hans) van der Noordt (D66) De gezondste regio: Wethouder W.A. (Betsy) Wormgoor (PvdA) Deelnemers: De gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre, Oude-IJsselstreek en Winterswijk. Programma: De regio Achterhoek levert een bijdrage aan meerdere programma’s. Ontwikkelingen: De kompas voor de Achterhoeksamenwerking is de Achterhoek Visie 2030, Ruimte voor innovatie, groeien in kwaliteit. De Regio wil groeien in kwaliteit van leven en wonen, en wil de economische kracht van de regio versterken door groei van de arbeidsproductiviteit en economische toegevoegde waarde. De Regio behartigt de gezamenlijke belangen van overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij provincie, Rijk en EU. De inhoudelijke keuzes voor de regionale lobby komen vanuit de nieuwe samenwerkingsstructuur.
90
Risico’s: Financiële risico’s zijn beperkt. Weerstandscapaciteit is voldoende. Fijnder (nieuwe naam met ingang van 1 januari 2022 voor werkleerbedrijf SDOA en Werkbaan Oost) Doelstelling en belang: Fijnder heeft als taak de uitvoering van de wet- en regelgeving op het gebied van de sociale zekerheid voor de gemeente en richt zich op de zelfredzaamheid en participatie van inwoners. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder G. Teselink: Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur Wethouder W.A. Wormgoor: Algemeen Bestuur Deelnemers: Oost Gelre, Winterswijk en Berkelland Programma: Fijnder levert een bijdrage aan programma 'Werken en leren'. Ontwikkelingen: Samen met Fijnder en onderwijs laten we het aanbod van werkzoekenden beter aansluiten op de vraag. Voor de doelgroep met een afstand tot de arbeidsmarkt zorgen we voor een doorgaande ontwikkellijn, waarin deze groep integraal ondersteund wordt. Daarnaast werken we in 2021 verder aan ‘Samen aan het stuur, één uitvoeringsorganisatie werk en inkomen voor het sociaal domein’. In deze bestuursopdracht aan Fijnder positioneren we deze als tweedelijns organisatie, waarbij de gemeente verantwoordelijk is voor de integrale toegang en regie op de dienstverlening aan onze inwoners. Risico’s: De economische gevolgen vanwege corona zullen effect hebben op het aantal cliënten van Fijnder.
Het is onzeker of we daar voldoende voor worden gecompenseerd. Stadsbank Oost Nederland (SON) Doelstelling en belang: De Stadsbank Oost Nederland (SON) levert bijzondere financiële dienstverlening aan consumenten. SON ondersteunt de aangesloten gemeenten in hun sociale beleid, zonder winstoogmerk. Tenslotte voorziet de bank op een zowel maatschappelijk als zakelijk verantwoorde wijze in de behoefte aan geldkrediet, schuldhulpverlening, budgetbeheer, afgifte van verklaringen ex artikel 285 lid 4 Faillissementswet, de beschikbaarstelling van bewindvoerders ter uitvoering van bepalingen inzake de wettelijke schuldsanering natuurlijke personen. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Wethouder G. Teselink: Algemeen Bestuur en Dagelijks Bestuur Deelnemers: Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Montferland, Oude IJsselstreek, Oost Gelre, Winterswijk, Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hellendoorn, Hengelo, Hof van Twente, Lochem, Losser, Oldenzaal, Rijssen-Holten, Twenterand, Tubbergen, Wierden Programma: De SON levert een bijdrage aan het programma 'Werken en leren'. Ontwikkelingen: Het afgelopen jaar heeft de Stadsbank, vanuit de positie van uitvoeringsorganisatie, initiatieven opgestart om tot een modernisering van de schuldhulpverlening te komen onder andere met 91
betrekking tot de buddy-app, collectief schuldregelen, inzet van het instrument saneringskredieten en een kleine pilot met automatische incasso. Deze ambitie wordt in de komende jaren voortgezet. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt, de weerstandscapaciteit is voldoende. Veiligheidsregio Noord Oost Gelderland (VNOG) Doelstelling en belang: Samen met vele stakeholders zorgt de VNOG voor de kwaliteit en efficiency van de brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening, bevolkingszorg, crisisbeheersing en rampenbestrijding. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Burgemeester J. van Oostrum: lid Algemeen Bestuur Deelnemers: De gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre, Montferland, Oude-IJsselstreek, Winterswijk, Apeldoorn, Brummen, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Heerde, Hattem, Lochem, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Voorst, Zutphen Programma: De VNOG draagt bij aan het programma Veiligheid. Ontwikkelingen: De verdere implementatie van de in 2020 vastgestelde toekomstvisie. Risico’s: Financiële risico’s zijn beperkt. De weerstandscapaciteit is voldoende. Eventuele tekorten in de exploitatie dienen door de deelnemende gemeentes te worden aangevuld.
Vennootschappen en coöperaties Naast deelname in een gemeenschappelijke regeling bezit de gemeente ook aandelen in privaatrechtelijke organisaties. Deze zijn hieronder beschreven. Vanwege het ontbreken van actuele financiële informatie over het eigen- en vreemd vermogen zijn in het financieel overzicht van de verbonden partij alleen de gegevens van de 2 laatste jaarrekeningen opgenomen. BNG Bank N.V., Den Haag Doelstelling en belang: Het behoud van een belangrijk marktaandeel in het Nederlandse publieke en semipublieke domein en rendement voor de aandeelhouders. De gemeente heeft met een aantal van 305.877 aandelen een belang van 0,55% Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: wethouder H. van der Noordt. Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie. Alliander, Arnhem Doelstelling en belang: Alliander is een netwerkbedrijf en zorgt voor een betrouwbare, betaalbare en bereikbare 92
energievoorziening (gas en elektra). De gemeente heeft met een aantal van 633.991 aandelen een belang van 0,46% Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. De gemeente neemt deel aan het Nuval-platform. Deelnemers hebben afgesproken in een aantal onderwerpen met één stem op te treden tijdens de aandeelhoudersvergaderingen van Alliander. Een vertegenwoordiger van het Nuval-platform neem deel aan het Grootaandeelhoudersoverleg van Alliander. Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie. Twence Holding Doelstelling en belang: Twence is een afvalverwerker die uit afval energie haalt nadat het afval van herbruikbare materialen is ontdaan. Twence draagt daarmee bij aan duurzaamheid. De gemeente heeft met een aantal van 45.251 aandelen een belang van 5,33% Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie.
Vitens Zwolle Doelstelling en belang: Vitens is een waterleidingbedrijf dat zorg draagt voor de drinkwatervoorziening. De gemeente heeft met een aantal van 24.034 aandelen een belang van 0.42% Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder H. van der Noordt; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering. De gemeente neemt deel aan het Nuval-platform. Deelnemers hebben afgesproken in een aantal onderwerpen met één stem op te treden tijdens de aandeelhoudersvergaderingen van Vitens. Een vertegenwoordiger van het Nuval-platform neem deel aan het Grootaandeelhoudersoverleg van Vitens. Programma: Het te ontvangen dividend levert een bijdrage aan programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Risico’s: Tegenvallende dividenduitkering en verlies van kapitaal bij liquidatie.
93
AGEM Gemeentelijke Energie B.V Doelstelling en belang: De AGEM levert een bijdrage aan de energie transitie waarbij het streven is alle energie die wij verbruiken, zelf duurzaam op te wekken. De 8 Achterhoekse gemeenten zijn de aandeelhouders. De gemeente bezit 38 aandelen en heeft een belang van 12,5%. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder G. Teselink; afgevaardigde aandeelhoudersvergadering Programma: Het belang levert een bijdrage aan programma Nieuwe Energie. Risico’s: Het investeren in projecten voor de opwek van duurzame energie kent de in de markt gangbare bedrijfseconomische risico’s. Op dit moment zijn er nog geen investeringen gedaan. Voor investeringen dient een aandeelhoudersbesluit te worden genomen. Coöperatieve Achterhoekse Groene Energiemaatschappij AGEM U.A. Doelstelling en belang: Bijdrage te leveren aan de verduurzaming van de energievoorziening in de Achterhoek, duurzame energie in de Achterhoek te doen ontwikkelen, de productie en de levering van duurzame energie in de Achterhoek te stimuleren en het gebruik van duurzame energie in de Achterhoek te bevorderen. De gemeente is lid van de coöperatie. Alle leden hebben evenveel stemrecht. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van leden: Wethouder G.
Teselink; afgevaardigde ledenvergadering Programma: Het belang levert een bijdrage aan programma Nieuwe Energie Risico’s: In de ALV van 8 juli is een nieuwe strategie vastgesteld voor de doorontwikkeling van Agem (Strategie 2020-2024). Hiervoor is additioneel eigen vermogen nodig, waarvoor de individuele leden bevraagd zullen worden. Op dit moment zijn er nog geen investeringen gedaan. Voor eventuele toekomstige investeringen dient een gemeentelijk besluit te worden genomen. Gebiedsonderneming Laarberg BV Doelstelling en belang: Gebiedsonderneming Laarberg B.V. treedt op als beherend vennoot van Gebiedsonderneming Laarberg C.V. Gebiedsonderneming Laarberg heeft als doel het ontwikkelen en exploiteren van Regionaal Bedrijventerrein Laarberg. Het geplaatste aandelenkapitaal bestaat uit 180 aandelen van € 100 nominaal, totaal € 18.000. De gemeenten Oost Gelre en Berkelland nemen beide voor 50% deel in de besloten vennootschap. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Via de algemene vergadering van aandeelhouders: Wethouder G. Teselink. Deelnemers: De gemeenten Oost Gelre en Berkelland nemen ieder voor 50% deel in de vennootschap. De gemeente Oost Gelre is hierbij als grondgebied gemeente verantwoordelijk voor de ruimtelijke procedures. Programma: Gebiedsonderneming Laarberg draagt bij aan het programma ‘Werken en Leren’. 94
Ontwikkelingen: De grondverkoop is mede afhankelijk van economische omstandigheden. Het is onzeker in hoeverre de huidige coronacrisis effect heeft op de vestiging van nieuwe bedrijvigheid. De bestaande capaciteit is nagenoeg geheel uitgegeven. Een nieuw bestemmingsplan voor circa 15 ha is in voorbereiding. Vooruitlopend daarop worden ruimtelijke procedures gevolgd aan de hand van concrete bouwplannen. Voor uitbreiding van bedrijventerreinen geldt het Regionale Programma Werklocaties als provinciaal kader. Risico’s: De financiële risico’s zijn beperkt door het lage ingebrachte kapitaal. Gebiedsonderneming Laarberg CV Doelstelling en belang: Gebiedsonderneming Laarberg C.V. is een commanditaire vennootschap, waarvan Gebiedsonderneming Laarberg B.V. de beherend vennoot is. Gebiedsonderneming Laarberg heeft als doel het ontwikkelen en exploiteren van Regionaal Bedrijventerrein Laarberg. Het ondernemingsvermogen is ingebracht door beide commanditaire vennoten, de gemeenten Oost Gelre en Berkelland, en hebben beide een belang van € 1 in dit vermogen. Zeggenschap/vertegenwoordiging: Vergadering van Vennoten; Wethouder G. Teselink. Deelnemers: De gemeenten Oost Gelre en Berkelland hebben als commanditaire vennoten ieder 48% zeggenschap. Gebiedsonderneming Laarberg B.V. heeft als bestuurder 4% zeggenschap.
Programma: Gebiedsonderneming Laarberg draagt bij aan het programma ‘Werken en Leren’. Ontwikkelingen: De grondverkoop is mede afhankelijk van economische omstandigheden. Het is onzeker in hoeverre de huidige coronacrisis effect heeft op de vestiging van nieuwe bedrijvigheid. De bestaande capaciteit is nagenoeg geheel uitgegeven. Een nieuw bestemmingsplan voor circa 15 ha is in voorbereiding. Vooruitlopend daarop worden ruimtelijke procedures gevolgd aan de hand van concrete bouwplannen. Voor uitbreiding van bedrijventerreinen geldt het Regionale Programma Werklocaties als provinciaal kader.