Programmabegroting 2023
Tekst van het document
Activiteit 030.030.010: • We verhogen de bijdrage voor de vrijetijdsagenda van € 0,80 naar € 1,00 per jaar per inwoner om de vrijetijdsagenda Achterhoek samen met andere Achterhoekse gemeenten uit te voeren. • We stellen een regio coördinator via Stichting Achterhoek toerisme voor twee jaar aan. Hiermee komt er extra aandacht voor ondernemers in de vrijetijdssector, marketing en promotie, kennis uitwisseling, productontwikkeling, lokaal gastheerschap en toeristische infrastructuur. Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2021
2022 2022 (na 2023 1e (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging
2023
2024
2025
2026
Lasten 030.010.010 We zetten het project korte ketens door
-57
0
-162
0
0
0
0
0
0
030.010.020 We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners
-17
-26
-28
-26
0
-26
-33
-33
-33
030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren
-66
0
-146
0
0
0
0
0
0
030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap
-229
-93
-717
-93
-130
-223
-186
-106
-106
25
Exploitatie 030.020.020 We ondersteunen projecten en initiatieven in het kader van Leader
Realisatie 2021
2022 2022 (na 2023 1e (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging
2023
2024
2025
2026
-323
-25
-25
0
-484
-484
0
0
0
030.020.030 Biodiversiteitsplan uitvoeren
0
0
0
0
-500
-500
0
0
0
030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren
-751
-281
-749
-111
-63
-174
-174
-121
-121
030.040.010 We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit
-55
0
-512
0
0
0
0
0
0
030.040.020 We voeren het plan voor de stimulering van de sanering van asbestdaken uit
-107
0
-522
0
0
0
0
0
0
030.500.010 Loonkosten
0
-94
-94
-91
0
-91
-91
-91
-91
030.700.010 Rente en afschrijving
-4
-4
-4
-4
0
-4
-4
-4
-4
-1.609
-522
-2.959
-324
-1.177
-1.501
-487
-354
-354
030.010.010 We zetten het project korte ketens door
57
0
162
0
0
0
0
0
0
030.010.020 We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners
0
0
0
0
0
0
0
0
0
030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren
66
0
146
0
0
0
0
0
0
030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap
123
18
97
0
0
0
0
0
0
030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren
521
3
458
1
0
1
1
1
1
030.040.010 We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit
69
0
448
0
0
0
0
0
0
Totaal Lasten Baten
Totaal Baten
835
20
1.311
1
0
1
1
1
1
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-774
-502
-1.648
-324
-1.177
-1.501
-487
-354
-354
Onttrekkingen
26
Exploitatie
Realisatie 2021
2022 2022 (na 2023 1e (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging
2023
2024
2025
2026
030.710.010 Reserves
550
40
1.245
15
0
15
15
0
0
Totaal Onttrekkingen
550
40
1.245
15
0
15
15
0
0
-2
0
0
0
0
0
0
0
0 0
Stortingen 030.710.010 Reserves Totaal Stortingen
-2
0
0
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
549
40
1.245
15
0
15
15
0
0
Gerealiseerd resultaat
-226
-462
-403
-309
-1.177
-1.486
-472
-354
-354
Uitgaven/Inkomsten tot begrotingsjaar
Realisatie 2022
Projecten Bedragen x €1.000 Exploitatie
Oorspronkelijk begroot
Restant
60310900 PRJCT Leader subsidie: plattelandsontwikkeling Lasten
-378
-353
0
-25
Totaal 60310900 PRJCT Leader subsidie: plattelandsontwikkeling
-378
-353
0
-25
Lasten
-100
-36
0
-64
Totaal 60330902 PRJCT Vrijkomende agrarische bebouwing
-100
-36
0
-64
-426
-564
-31
169
60330902 PRJCT Vrijkomende agrarische bebouwing
60570901 PRJCT Landschapsregeling 2019-2023 Lasten Baten
239
90
29
120
Totaal 60570901 PRJCT Landschapsregeling 2019-2023
-187
-474
-2
289
Lasten
-540
-15
-35
-490
Totaal 60570902 PRJCT motie bomen & kleine bossen
-540
-15
-35
-490
Lasten
-600
-161
-4
-434
Baten
600
172
51
377
0
11
46
-57
Lasten
-212
-123
-18
-71
Totaal 60810902 PRJCT Bestemmingsplan buitengebied 2016
-212
-123
-18
-71
60570902 PRJCT motie bomen & kleine bossen
60810901 PRJCT Sloopbonusregeling
Totaal 60810901 PRJCT Sloopbonusregeling 60810902 PRJCT Bestemmingsplan buitengebied 2016
27
Exploitatie
Oorspronkelijk begroot
Uitgaven/Inkomsten tot begrotingsjaar
Realisatie 2022
Restant
60830905 PRJCT Integrale Kavelruil Lasten
-348
-215
-20
-114
Baten
348
215
21
113
0
0
1
-1
-1.417
-990
-7
-420
Totaal 60830905 PRJCT Integrale Kavelruil Gerealiseerd resultaat
Kaders die de raad heeft vastgesteld • •
• • • • •
Structuurvisie Berkelland 2025. Bestemmingsplan Buitengebied 2020 (o.m. op basis van de Beleidsregel kleinschalige horeca in het buitengebied, het ‘Plan van Aanpak bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2016’, de ‘Uitgangspuntennotitie bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2016”’, de ‘Aanvulling uitgangspuntennotitie bestemmingsplan "Buitengebied Berkelland 2016”’, de Structuurvisie bovenplanse sloop-bonus regeling, de Structuurvisie Plussenbeleid en de Structuurvisie Woningsplitsing buitengebied Regeling Landschap 2015. Structuurvisie bovenplanse sloop-bonus regeling. Beleidsregels Ruimtelijke Ordening en duurzame energie. Beleidsregel Rood voor Rood Beleef het in Berkelland
28
NIEUWE ENERGIE Alle hens aan dek! Wat speelt er? •
•
•
•
• •
Elk jaar wordt het belang van een energietransitie naar gebruik van schone en duurzame bronnen duidelijker. We willen af van fossiele brandstoffen. Dit vinden we belangrijk om klimaatverandering tegen te gaan, vanwege de maatschappelijke en geopolitieke effecten van olie- en gaswinning en met het oog op mogelijke lagere lasten voor inwoners, organisaties en bedrijven. Het is onvermijdelijk om methoden van (grootschalige) duurzame energieopwekking toe te passen om de stap te maken naar 100% energieneutraal in 2050. Dit kan door zon op dak en op bijvoorbeeld parkeerterreinen. In de keuze voor windmolens, is het belangrijk om duidelijke normen te hanteren, zoals afstand tot woningen en behoud van natuur- en landschappelijke waarden, dit in het belang van de gezondheid voor inwoners en de leefomgeving. De noodzaak voor inwoners en bedrijven om te verduurzamen en daarmee energie te besparen wordt steeds groter mede door de gestegen gasprijzen. Het verminderen van het energieverbruik is een belangrijke eerste stap. We zijn als gemeente hierin wel afhankelijk van de eigen keuze van huiseigenaren en bedrijven. We hebben last van netcongestie. Zon op dak, elektrisch rijden (meer laadpalen bij huis), meer stroomgebruik voor warmtepompen en bedrijfsuitbreiding: ons elektriciteitsnet kan deze nieuwe ontwikkelingen niet altijd aan, ondanks alle investeringen van netbeheerders.
We werken al aantal jaar met een energie uitvoeringsprogramma (EUP). Eind 2022 loopt het EUP2 ten einde. Er zal een EUP3 geschreven worden voor de komende jaren, waarin de doelstellingen uit de programmabegroting meegenomen worden. Als gemeente is het belangrijk om het goede voorbeeld te geven door het uitvoeren van energiebesparingen. Door middel van verduurzaming, beleid en inzicht zijn er voor de komende jaren nog diverse doelstellingen.
Speerpunt Groei in duurzame energieopwekking (040.010) Wat willen we bereiken? • Het realiseren van een windpark voor 2030. • Maximale bijdrage aan de regionale doelstelling van 0,35 TWh zon-op-dak. • Handhaven van het max van 12 vergunningen voor zonneparken
Wat gaan we daarvoor doen? We stellen het herijkte RODE (Ruimtelijke Ordening en Duurzame Energie) beleidskader vast en begeleiden initiatiefnemers voor energieopwek. Het RODE-beleid draagt bij aan het realiseren van grootschalige opwekinitiatieven, landschappelijk ingepast en met (financiële) participatie van omwonenden. We stimuleren vooral zon op dak, dit zien we als beste optie voor grootschalige energieopwekking. De gezondheid van onze inwoners en onze leefomgeving zijn voor ons belangrijk. Totdat het RODE-beleid is aangepast, werken we niet mee aan initiatieven voor windmolens. Er komen geen nieuwe grootschalige zonneparken op landbouwgrond meer bij. We werken met andere overheden aan de regionale energiestrategie. Omschrijving (toelichting) De afspraken in de RES Achterhoek 1.0 zijn voor ons het kader waar we ons aan conformeren, qua opwek en zoekgebieden. Dit wordt in Berkelland verder ingevuld via de herijking van RODE. 29
In de Achterhoek werken we aan verdere concretisering van de RES-doelen met de RES Achterhoek 2.0 (deadline juli 2023).
Speerpunt Meer verduurzaamde woningen en bedrijven in 2030. (040.020) Wat willen we bereiken? • 20% minder aardgasverbruik bij woningen en bedrijven in 2030 ten opzichte van 2018 (doelstelling transitievisie warmte).
Wat gaan we daarvoor doen? We zetten in op voorlichtingscampagnes en coaches om inwoners, organisaties en bedrijven te helpen de juiste keuzes te maken in de verduurzaming. (040.020.100) Huiseigenaren en bedrijven maken we bewust van de urgentie, informeren we over de mogelijkheden en ondersteunen we bij het nemen van maatregelen. We versterken de bestaande aanpakken, zoals voor huiseigenaren Heerlijk thuis in Huis en coaches en het Energieloket. Voor bedrijven en organisaties willen we een vervolg op Zonnige Bedrijvendaken en ‘Achterhoek Onderneemt Duurzaam’. In het regionale project ‘Expertisecentrum Energietransitie’ krijgt dit verder vorm. We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen met 'Berkelland Bespaart' en de gunstige (SVN)-leningen. (040.020.110) Eigenaren van woningen zijn pas bereid om te investeren in verduurzaming als dit op een redelijke termijn wordt terugverdiend. Financiële prikkels zijn dus zeer effectief. ‘Achterhoek Bespaart’ is een subsidieregeling voor isolatiemaatregelen. De ‘toekomstbestendig wonen-lening’ is in de plaats gekomen van de duurzaamheidslening. Hierdoor wordt het toekomstbestendig(er) maken van de woning ook mogelijk voor inwoners met een smallere beurs. ‘Stapelen’ met de landelijke subsidieregeling voor isolatie is mogelijk. We zorgen ervoor dat de Omgevingsdienst bedrijven controleert.
We willen onze bedrijven positief benaderen door hen te adviseren en te stimuleren. Maar we zien ook een groep die daarmee niet in beweging komt. De Omgevingsdienst Achterhoek hebben we de opdracht gegeven om toezicht te houden op het nemen van de verplichte maatregelen bij bedrijven. Eerst door te informeren, maar als het moet ook via handhaving. We maken een plan hoe wij gezamenlijke initiatieven van inwoners en/of organisaties kunnen ondersteunen. We zien steeds meer dat mensen elkaar opzoeken in de energietransitie. Inwoners en bedrijven komen dan samen tot eigen ideeën en initiatieven. Denk aan energiemarkten, gezamenlijke inkoopacties, postcoderozen. En ook gezamenlijke acties op een bedrijventerrein, of met een branche. Dit eigen initiatief juichen wij toe en willen we faciliteren. We gaan onderzoeken wat dit soort initiatieven nodig hebben, en hoe andere gemeenten dit aanpakken. We stellen een plan van aanpak energiearmoede op en voeren deze uit. Met de stijgende energieprijzen zien we steeds meer huishoudens die een energierekening moeilijk kunnen betalen. We hebben extra aandacht voor deze inwoners in onze gemeente die te maken hebben met energiearmoede. We sluiten daarbij zoveel mogelijk aan bij onze al bestaande regelingen. 30
We gaan aan de slag met de transitievisie Warmte / We onderzoeken de haalbaarheid voor grootschalige collectieve warmtenetten. In de warmtetransitie hebben wij weinig mogelijkheden (bronnen) voor grootschalige collectieve warmtenetten. Onze inwoners en bedrijven zijn aangewezen op individuele (elektrische) oplossingen, zoals de warmtepomp. Op een paar plekken is er wel een alternatief, bijvoorbeeld de restwarmte van Friesland Campina in Borculo en de Berkel bij Eibergen. De haalbaarheid hiervan is onzeker en onderzoeken we verder. Hiervoor is wel ook duidelijkheid nodig van Den Haag via de Warmtewet.
Speerpunt Ruimte voor innovatie in de energie-infrastructuur. (040.020) Wat willen we bereiken? • Berkelland wil bewust, aantoonbaar en zichtbaar verduurzamen, zowel in beleid als met haar eigen bedrijfsvoering
Wat gaan we daarvoor doen? We stimuleren innovatie in de energie-infrastructuur en bieden de ruimte aan een aantal pilots hiervoor. We stimuleren innovatie in de energietransitie. Mogelijke oplossingen zijn energieopslag, en het slim koppelen van energievraag en -aanbod. Het mede mogelijk maken van innovatie in de energietransitie in onze gemeente is nodig voor een fijne leefomgeving en een goed vestigingsklimaat. De gemeente kan dit soort initiatieven ondersteunen, bijvoorbeeld met ambtelijke capaciteit. We werken samen met Liander aan slimme oplossingen voor netcongestie en lobbyen dat Berkelland een hoge prioriteit krijgt.
Speerpunt Gemeente als goede voorbeeld in de energietransitie. (040.020) Wat willen we bereiken? • Berkelland wil bewust, aantoonbaar en zichtbaar verduurzamen, zowel in beleid als met haar eigen bedrijfsvoering.
Wat gaan we daarvoor doen? We investeren versneld in verduurzaming van ons eigen vastgoed. (040.030.010) Door versneld te investeren in duurzaamheid leveren we niet alleen een bijdrage aan de energietransitie, maar besparen we ook structureel op kosten. Wij voeren de reductiemaatregelen uit de van de CO2 prestatieladder en monitoren deze. Denk hierbij aan: energiecontract/zelfleveringsmodel, verduurzamen ingekochte brandstoffen, duurzamer woon-werkverkeer, duurzaam inkopen, versneld vervangen openbare verlichting door led. Om hier meer voortgang in te krijgen, zorgen we voor inschakeling van een duurzaamheidscoördinator gedurende de resterende looptijd van dit programma. We stappen over naar een energieleverancier die levert vanuit lokale en duurzame energiebronnen. Wij willen energie afnemen die in Berkelland duurzaam wordt opgewekt. Zelf energie opwekken als gemeente met eigen bronnen is daarbij het streven, hierin willen wij ook zelf investeren. 31
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2022 (na bestuursrapportage) en 2023 (primitief) • Activiteit 040.020.060: In 2022 is een budget geraamd voor de uitvoering van het Energie Uitvoeringsprogramma 2. Dit programma loopt af in 2022. Hierdoor vervalt de raming vanaf 2023. Daarnaast is in 2023 een besparing op energiekosten ingeboekt op energie. • Activiteit 040.710.010: In 2022 vinden de onttrekkingen plaats om de lasten van het Energie Uitvoeringsprogramma 2 te dekken. Door het vervallen van de lasten in 2023 is ook de onttrekking niet nodig. • Ook voor het meerendeel van de overige activiteiten geldt dat ze onderdeel uitmaken van het Energie Uitvoeringsprogramma 2. Toelichting 1e Begrotingswijziging Activiteit 040.020.100: • In 2023 start het nieuwe energie uitvoeringsprogramma 3. Hiervoor is voor de periode 2023-2026 ongeveer 800.000 euro noodzakelijk. We ramen het bedrag in een keer in 2023. • € 105.000 ,- structureel budget energieloket Activiteit 040.020.110: • Berkelland bespaart loopt eind 2022 af. Het is een succesvolle subsidieregeling (50% tot max 500 euro) voor huiseigenaren die energiebesparende maatregelen treffen. Voor de periode 2023-2026 gaan we hier mee door. Ook hier ramen we € 800.000 in een keer in 2023.
Activiteit 040.030.020 • In Berkelland in balans was het doel om 117.5000 euro structureel te bezuinigen op de energie inkoop onder meer door energiebesparende maatregelen. Helaas zijn de energieprijzen sterk gestegen waardoor de bezuiniging niet gerealiseerd wordt. • Er is op dit moment een duurzaamheid coördinator ingesteld tot mei 2023. De coördinator houdt zich bezig met onder meer de verduurzaming van onze gebouwen en circulaire inkoop. De komende jaren liggen hier nog grote opgaven. We kiezen er daarom voor om twee jaar langer door te gaan. Activiteit 040.020.090: • Vanuit het Rijk is er een eenmalige uitkering ontvangen van € 947.000 in begrotingsjaar 2022 om energie armoede aan te pakken door bijvoorbeeld energie besparend advies of energie besparende maatregelen. Restant saldo 2022 zal overgezet worden naar begroting 2023. Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2022 2022 (na 2023 1e 2023 2021 (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging
2024 2025 2026
Lasten 040.010.010 EUP: ambitie grootschalig opwek
-1
-10
-44
0
0
0
0
0
0
040.010.030 EUP: ambitie regionale samenwerking
0
-23
0
0
0
0
0
0
0
040.020.010 EUP: ambitie wonen
-1
-10
0
0
0
0
0
0
0
040.020.020 EUP: ambitie bedrijven
-63
-168
-101
0
0
0
0
0
0
040.020.030 EUP: ambitie maatschappelijke bedrijven
-20
-38
-30
0
0
0
0
0
0
32
Exploitatie
Realisatie 2022 2022 (na 2023 1e 2023 2021 (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging
2024 2025 2026
040.020.040 EUP: ambitie communicatie en bewustwording
-9
-25
-70
0
0
0
0
0
0
040.020.050 Transitiewarmte
-54
-50
-29
0
0
0
0
0
0
040.020.060 Gemeente als voorbeeld
0
0
-47
0
0
0
0
0
0
040.020.070 We werken met andere overheden aan de regionale energiestrategie
-3
0
0
0
0
0
0
0
0
040.020.090 We stellen een plan van aanpak energiearmoede op en voeren deze uit
0
0
-390
0
0
0
0
0
0
040.020.100 We zetten in op voorlichtingscampagnes en coaches
-167
-73
-140
-105
-800
-905
-105
-105
-105
040.020.110 We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen met "Berkelland bespaart" en (SVN) leningen
-126
-200
-187
0
-800
-800
0
0
0
040.030.020 We investeren versneld in de verduurzaming van ons eigen vastgoed
-15
-1.266
-383
118
-183
-65
-65
0
0
040.500.010 Loonkosten
-305
-175
-175
-201
0
-201
-201
-201
-201
0
-9
-7
-7
0
-7
-7
-7
-7
-764
-2.046
-1.602
-195
-1.783 -1.978
-378
-313
-313
040.020.050 Transitiewarmte
21
0
0
0
0
0
0
0
0
040.020.090 We stellen een plan van aanpak energiearmoede op en voeren deze uit
0
0
390
0
0
0
0
0
0
040.020.100 We zetten in op voorlichtingscampagnes en coaches
22
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
-1.783 -1.978
-378
-313
-313
040.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten Baten
Totaal Baten
43
0
390
0
-721
-2.046
-1.212
-195
040.710.010 Reserves
400
1.929
1.097
0
0
0
0
0
0
Totaal Onttrekkingen
400
1.929
1.097
0
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
400
1.929
1.097
0
0
0
0
0
0
Gerealiseerd resultaat
-321
-117
-115
-195
-1.783 -1.978
-378
-313
-313
Gerealiseerd saldo van baten en lasten Onttrekkingen
Beleidskaders die de raad heeft vastgesteld • • •
EUP 2019-2022 RODE beleidskader Transitievisie Warmte
33
EEN TOEKOMSTBESTENDIG SOCIAAL DOMEIN Wat speelt er? Ondersteuning bieden aan inwoners die dit nodig hebben én een financieel evenwicht bereiken in het sociaal domein: dat is waar we in Berkelland voor staan. We willen dat onze inwoners zo lang, zo vitaal en zo actief als mogelijk mee kunnen doen en zelf regie voeren. We willen dat onze jongeren veilig en ‘zo thuis mogelijk’ kunnen opgroeien en zich kunnen ontwikkelen tot zelfstandige volwassenen. We gaan voor de effectiefst mogelijke hulp en ondersteuning en voor zo min mogelijk kosten. Dit doen we vanuit een doorontwikkeling naar inclusief beleid waarbij problemen of hulpvragen niet gekoppeld worden aan specifieke groepen. We zijn ons er wel van bewust dat we door de openeinderegelingen hier zelf beperkte invloed op hebben. De huidige uitgangspunten in het sociaal domein blijven onverminderd van kracht: positieve gezondheid, normaliseren, de-medicaliseren en werken vanuit de bedoeling. Deze zijn leidend in de transformatie van het sociaal domein: in het anders denken en doen als het gaat om het bieden van hulp en ondersteuning. In onze visie blijft centraal staan dat we hulp en ondersteuning bieden aan wie dat écht nodig heeft. Dit is leidend in de opgave om hulp en ondersteuning nu en in de toekomst betaalbaar en beschikbaar te houden.
Landelijk en lokaal is van belang dat er wordt ingezet op een gedrags- en cultuurverandering, waarin we als overheid minder overnemen van wat inwoners zelf kunnen en waarin we geen medische / professionele inzet leveren wanneer dit niet noodzakelijk is.
Speerpunt Gelijke kansen en toegankelijkheid. (050.010) Wat willen we bereiken? We ondersteunen inwoners die dit nodig hebben en zorgen voor optimale afstemming tussen regelingen vanuit verschillende wetten. We stimuleren inwoners de regie over hun leven en gezondheid te houden of te herwinnen als dat nodig is. In plaats van voor iedere afwijking van het ‘normale’ een aparte (en veelal duurdere) oplossing te bedenken, willen we naar een inclusieve samenleving waarin dat niet nodig is. We gebruiken actief ervaringsdeskundigheid van inwoners. We willen dat nieuwkomers, zowel mensen die inburgeren als vluchtelingen uit de regio, zo goed mogelijk ondersteund worden in onze gemeente.
Wat gaan we daarvoor doen? Wij richten ons op toegankelijkheid, kansengelijkheid en inclusie. (050.010.030) Kansengelijkheid komt in elk domein naar voren en we willen bewustwording creëren over welk effect ons beleid op gelijke kansen heeft. Daarbij richten we ons met name jonge kinderen, omdat deze inzet bijdraagt aan een cultuur- en gedragsverandering op de langere termijn. Wij bouwen daarom verder aan onze lokale/regionale coalitie Kansrijke Start. De eerste 1000 dagen van een kind (- 9 maanden tot ± 2,5 jaar) zijn cruciaal voor de ontwikkeling van een kind. Wij zetten in op acties die zijn gericht op het terugdringen van gezondheidsverschillen in deze 1000 dagen. In de nieuwe Lokale Inclusie Agenda hebben we specifiek aandacht voor het feit dat we inclusief willen zijn op alle vlakken van diversiteit, bijvoorbeeld LHBTIQ+-emancipatie, laaggeletterden en mensen met een niet zichtbare beperking. Hier denken we domein overstijgend zodat onze acties erop gericht zijn dat we inclusie kunnen bevorderen. We geven toegankelijkheid op verschillende manieren een impuls. Ten eerste geven we cliëntondersteuning een nieuwe vorm, waardoor deze levensbreed, lokaal en laagdrempelig kan worden ingezet. Ten tweede zorgen we voor toegankelijke informatie, onder andere via de Berkellandwijzer en aandacht voor de communicatie bij nieuw beleid.
Ten derde pakken we binnen de regio Achterhoek gezamenlijk laaggeletterdheid aan. De focus van onze aanpak is breed; zo kijken we ook naar rekenvaardigheden en digitale vaardigheden. We willen meer
34
samenwerken met inwoners als ervaringsdeskundigen en zien hiervoor kansen binnen de dienstverlening van Voormekaar. Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering. (050.010.020) We zorgen voor een goede uitvoering van de nieuwe Wet Inburgering. Gemeenten zijn met deze wet verantwoordelijk voor een passend inburgeringsstelsel en de werkwijze die we hiervoor hebben ingezet moeten we borgen. Deze werkwijze bestaat uit een professionele en vrijwillige pijler, die er samen voor moeten zorgen dat de inburgeraar zich welkom voelt in de gemeente. De professionele pijler bestaat uit huisvesting (ProWonen), voorzien van inkomen en begeleiding naar (vrijwilligers)werk (Fijnder), maatschappelijke begeleiding (Interbeek Support) en inburgering (diverse aanbieders). We hebben ook oog voor de groep die het niet lukt om alle stappen uit het inburgeringstraject te lopen, de zogenaamde ondertussengroep. Voor inburgeraars onder de nieuwe wet geldt dat ze minder snel ontheffing kunnen krijgen van de inburgeringsplicht en de routes beter aansluiten bij het niveau. De z-route is ontworpen voor de inburgeraar voor wie Nederlands op B1-niveau te hoog gegrepen is. In deze route wordt onderwijs in de Nederlandse taal op een praktische manier aangeboden zodat zij wel zelfredzaam worden. We ondersteunen nieuwkomers binnen een brede sociale basis.
(050.010.010) De vrijwillige pijler gericht op nieuwkomers bestaat uit een maatjesproject (coördinatie gemeente) en diverse maatschappelijke initiatieven, zoals de Weggeefwinkel, zwem- en fietslessen en taalmaatjes. De algemene voorzieningen gericht op inburgeraars zetten we structureel op de kaart. We kijken samen met onze vrijwilligers (maatjes), sleutelpersonen en cultuurverbinders hoe zij een bijdrage kunnen leveren aan de nieuwe integrale aanpak van inburgering, integratie en participatie van vluchtelingen. We betrekken hierbij hoe de Weggeefwinkel een bredere functie kan vervullen voor geheel Berkelland. Het project Samen Berkelland is in juni 2021 van start gegaan in Borculo en Eibergen. Dit is een regionaal initiatief van het Graafschap College met als doel vrijwilligersactiviteiten meer te coördineren en aan te laten sluiten op de behoefte van inburgeraars. Dit project is inmiddels afgerond en geeft ons een mooi overzicht van organisaties en initiatieven in Berkelland waar inburgeraars gebruik van kunnen maken. We gaan kijken hoe we dit een vervolg kunnen geven voor onder andere inzet van activiteiten bij de zroute, een van de inburgeringsroutes. We dragen zorg voor vluchtelingen uit de regio. De oorlog in Oekraïne maakt dat we verantwoordelijk zijn voor de opvang van vluchtelingen uit onze regio. Deze opvang bedden we in binnen ons reguliere beleid.
Speerpunt Een sterke sociale basis gericht op preventie en gezondheid. (050.020) Wat willen we bereiken? Het huidige systeem van hulp en ondersteuning loopt vast. Zorgvragen nemen toe, de beroepsbevolking en dus ook het zorgpersoneel neemt af, informele hulp en naoberschap staan onder druk, wachtlijsten nemen toe. We kunnen niet alles met (meer) ondersteuning oplossen en we vinden dat dat ook niet hoeft. Door meer te investeren in preventie kunnen we voorkomen dat problemen ontstaan of erger worden. Door in te zetten op wat mensen wél kunnen en hoe ze zelf regie houden op het leven in plaats van ons te richten op wat de problemen zijn, kunnen we toe met minder hulp en ondersteuning. Dat vraagt om een sterke sociale basis van betrokken inwoners, vitale kernen en goede infrastructuur aan algemene voorzieningen. Een basis die essentieel is voor inwoners om zich goed en thuis te voelen in hun eigen buurt. Een basis 35
waarmee we eenzaamheid kunnen voorkomen, zodat mensen zich gezonder voelen. De afgelopen jaren hebben we ons geconcentreerd op het uitvoeren van de wettelijke (zorg)taken. De focus is daarmee sterk gericht op individuele hulpverlening. Hierdoor is de collectieve benadering en het besef wat inwoners met elkaar en voor elkaar kunnen doen wat naar de achtergrond verschoven. Daarbij willen we een sociale basis die niet op zichzelf staat, maar nadrukkelijk een actieve rol heeft bij het voorkomen van zwaardere inzet binnen het gehele sociaal domein. Preventie staat daarin centraal. Op termijn zal dit bijdragen aan het in de hand houden van de kosten in de zorg.
Wat gaan we daarvoor doen? We ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers. (050.020.010) We benutten, ondersteunen en coördineren de inzet van mensen die in Berkelland maatschappelijk betrokken en actief zijn. Midden 2022 is besloten om mantelzorg en vrijwilligerswerk structureel te ondersteunen door de inzet van een netwerkcoördinator in samenwerking met onze welzijnsmedewerkers. De netwerkcoördinator draagt bij aan onze ambities om een samenhangend mantelzorgbeleid te voeren en om vrijwilligersorganisaties structureel met elkaar te verbinden. We stellen daarin ook een vrijwilligersbeleid vast voor vrijwilligers die de gemeente helpen om taken voor de samenleving uit te voeren. We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze jeugd. (050.020.020) We willen dat kinderen en jongeren gezond en veilig kunnen opgroeien, hun talenten optimaal kunnen ontwikkelen en een gezonde leefstijl hebben. Dit zijn de drie preventieve doelstellingen voor jeugd, zoals in december 2021 vastgesteld door de gemeenteraad. De omgeving van een kind is hierin bepalend. Daarom wakkeren we de dialoog tussen ouders, verzorgers, kinderopvang, onderwijs en huisartsen verder aan over hoe wij kinderen optimaal tot hun recht kunnen laten komen. We moeten problematiek niet onderschatten, maar we willen er ook voor waken dat we kinderen isoleren met een stempel ‘abnormaal gedrag’.
Voormekaar schoolt zich in positieve gezondheid en in de 5 principes van normaliserend werken. Dit omgevingsbewustzijn geven we ook vorm in de publieke ruimte: we maken ontmoeting tussen ouders en hun bredere netwerk mogelijk door bij werkzaamheden hier oog voor te hebben. Zo brengen we de gewenste cultuurverandering van normaliseren verder. De focus ligt verderop de volgende activiteiten: • Vanuit het Preventie Platform Jeugd bieden we laagdrempelige trainingen, cursussen en bijeenkomsten aan voor kinderen, ouders, opvoeders en professionals. • We versterken de Jimmy’s. Want Jimmy’s is voor en door alle Berkellandse jongeren om zichzelf te ontplooien en iets voor een ander te betekenen. En het jongerenwerk bewijst zich in de kernen als een belangrijke partner om jongeren op het goede spoor te houden of daarheen te begeleiden. • Humanitas zet vrijwilligers in bij het (herstellen van) het contact tussen kind(eren) en de uitwonende ouder na een scheiding. Dit is belangrijk voor een evenwichtige ontwikkeling en het welzijn van het kind. We gaan meer van deze trajecten financieren. • Om een gezonde leefstijl van leerlingen te bevorderen, maken we jaarlijks voor scholen het preventief aanbod inzichtelijk. • Met de POH jeugd in de huisartspraktijk zorgen we voor laagdrempelige ondersteuning voor jongeren die zich met psychische klachten bij de huisarts melden.
In twee kernen zijn POH’s jeugd actief. We versterken deze beweging door een vaste contactpersoon van Voormekaar te koppelen aan de huisartsen. • We zetten tijdelijk praktische opvoedondersteuning in bij gezinnen ter voorkoming van grotere problemen. De thuisbegeleiders van Yunio voeren dit uit. In 2024 evalueren we dit.
36
We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners. (050.020.030) Met een integrale benadering (samenhang tussen alle domeinen) vanuit welzijn, sport, cultuur, preventie, participatie, wonen en gezondheid komt er een verschuiving van aandacht voor zorg en ziekten naar gedrag en gezondheid. We doen dit met inwoners, maatschappelijke organisaties in de formele en informele sociale basis, de gecontracteerde zorgaanbieders en de 1e lijn zorg (fysiotherapeuten, huisartsen, maatschappelijk werk en wijkverpleegkundigen). Als gemeente nemen we daarin verschillende rollen: we faciliteren, verbinden, stimuleren, zijn initiatiefnemer en soms aanjager. Met de methodiek positieve gezondheid verschuiven we de aandacht van ziekte en/of beperking naar hoe om te gaan met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. Dit vertaalt zich concreet in de werkwijze van de senioren huisbezoekers, cliëntondersteuning, combinatiefunctionarissen sport en cultuur en jongerenwerkers. Verder gaan we welzijn op recept verder uitrollen naar fysiotherapeuten, maatschappelijk werk en wijkverpleegkundigen. We zijn zichtbaar, dichtbij en laagdrempelig bereikbaar in de kernen en zoeken locaties die een sociaal-culturele functie hebben en die bijdragen aan de sociale cohesie. Dit kan per kern verschillen van een dorpskamer, dorpshuis of bibliotheek.
De leefomgeving speelt een belangrijke rol bij nieuwe uitdagingen en kansen voor de toekomst zoals klimaatverandering, vergrijzing, individualisering, slimme technologie en nieuwe vormen van mobiliteit. Ruimtelijke en sociale veranderingen hebben veel invloed op elkaar. Dit vraagt om een integrale aanpak. De leefomgeving biedt veel mogelijkheden om met een integrale aanpak de gezondheid te bevorderen en gezondheidsrisico’s te beperken. Sinds 1 juli 2022 werken we vanuit een nieuwe aanbesteding aan een optimale uitvoering van Wmo en Jeugdhulp. Zorgaanbieders, gemeenten en de sociale basis zijn samen verantwoordelijk voor het bieden van tijdige en passende ondersteuning. Van zorgaanbieders wordt verwacht dat ze in beeld hebben welke voorliggende voorzieningen en voorzieningen in de sociale basis er in onze gemeente zijn. En ook dat ze sturen op uitstroom naar en samenwerking met deze (lokale) voorzieningen. Op deze manier streven we ernaar om de integrale keten van zorg en ondersteuning te versterken en te optimaliseren. In januari 2023 wordt er een netwerkmarkt georganiseerd waarbij het voorliggend veld wordt gepresenteerd, zowel aan Voormekaar als gecontracteerde zorgaanbieders. Dit om het voorliggend veld bij alle partijen op het netvlies te krijgen, waardoor we een verschuiving willen creëren van geïndiceerde zorg naar voorliggend veld.
We zien dat steeds meer (kwetsbare) inwoners zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen. Om dit te faciliteren streven we ernaar om zorg en ondersteuning zoveel mogelijk in de eigen leefomgeving van de inwoner te organiseren: dichtbij huis en met behulp van familie en vrienden. We vinden het belangrijk dat de inzet van ondersteuning zo licht als mogelijk is, bij voorkeur in de vorm van algemene voorzieningen of andere generieke oplossingen. Dit vraagt om doorontwikkeling van voorzieningen in de sociale basis, zodat de inzet van duurdere zorg kan worden voorkomen. We zetten in op algemene voorzieningen, gericht op een zinvolle daginvulling waarbij iedereen zoveel mogelijk kan deelnemen aan de samenleving met zo min mogelijk professionele hulp. In onze gemeente ontstaan steeds meer woon-zorg locaties waar mensen met een zorgbehoefte zelfstandig kunnen blijven wonen. Dit voorkomt opname in een verpleeghuis, maar vergroot ook de druk op de Wmo budgetten. Daarom gaan we onderzoeken hoe we de benodigde Wmo hulpmiddelen in woon-zorg locaties meer collectief kunnen verstrekken en inzetten, in plaats van individueel achter iedere voordeur. We zoeken de verbinding met inwonersinitiatieven. Daarnaast gaan we tussenvormen in wonen onderzoeken (zie programma Een passende woning).
Speerpunt Uitvoering van de WMO. (050.030) Wat willen we bereiken? We willen een zorg- en hulpverleningsstelsel waarin inwoners geholpen worden met kwalitatief goede en effectieve hulp, dat -ook op langere termijn- betaalbaar is. Daarbij staat de bedoeling centraal wat inwoners echt nodig hebben en niet de systeemwereld met regels en structuren. We 37
realiseren ons dat onze directe invloed beperkt is, doordat we te maken hebben met landelijke wet- en regelgeving. We willen naar een aanpak waarin de samenleving, onze partners, het eigen netwerk én de individuele inwoners een gezamenlijke rol en gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben. Hulp en ondersteuning zijn hierin niet een doel, maar een middel voor inwoners die het (nog) niet lukt op eigen kracht volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Regionaal zijn we bezig met de implementatie van de nieuwe inkoop voor Wmo en Jeugd. De samenwerking met zorgaanbieders en een nieuw zorglandschap moeten worden bestendigd. Bij de implementatie van deze aanbesteding zetten we centraal hoe we zorgen dat het zorglandschap dekkend blijft en we onze transformatiedoelen zo goed mogelijk bereiken. We zullen de komende jaren te maken hebben met kinderziekten van deze inkoop. Hier sturen we actief op bij. Daarnaast verwachten we gewijzigde landelijke wetgeving voor het abonnementstarief (het tarief dat inwoners betalen voor Wmo voorzieningen). Deze wetgeving over de huidige inkomensonafhankelijke eigen bijdrage heeft gezorgd voor een grote toename van zorggebruik bij Hulp bij het Huishouden. De voorgenomen wijziging maakt het mogelijk dat per 2025 een vorm van inkomensafhankelijke eigen bijdrage gevraagd kan worden voor de hulp bij het huishouden.
Wat gaan we daarvoor doen? Wij bieden onze inwoners maatschappelijke ondersteuning indien zij niet op eigen kracht en/of met hulp van hun omgeving voldoende zelfredzaam zijn of kunnen participeren in de samenleving. (050.030.010) Wij zijn er voor onze inwoners als zij ondersteuning nodig hebben. Wij vinden het belangrijk dat deze ondersteuning aansluit bij het individu. We kijken daarbij eerst naar oplossingen en mogelijkheden dichtbij huis in de vorm van voorliggende en/of algemene voorzieningen en met behulp van familie en naasten. Daar waar het echt niet kan of moeilijker gaat, bieden we passende ondersteuning in de vorm van een maatwerkvoorziening (hulp-op-maat). Uitgangspunten zijn: zo licht, zo kort en zo dichtbij mogelijk. Inwoners kunnen daarbij gebruikmaken van ingekochte zorg en ondersteuning (Zorg in Natura) of zij kopen deze zorg en ondersteuning zelf in (Persoonsgebonden budget). Wij zullen samen met de inwoner zorgvuldig afwegen wat het best passend is. Verder gaan we met de volgende acties aan de slag: • Om vanuit de inzet op preventie de zelfredzaamheid te stimuleren, is het belangrijk dat we ons als gemeente ook gaan richten op andere manieren van ondersteunen van onze inwoners. De focus verschuift hiermee van symptoom of ziektebestrijding naar het bevorderen en herstellen van het zelfstandig functioneren van ouderen in hun eigen leefomgeving.
Wij bieden daarvoor eerst zogenoemde herstelgerichte ondersteuning, ook wel reablement, in plaats van bijvoorbeeld huishoudelijke ondersteuning. • In Berkelland werken we met de omgekeerde verordening, waarin de hulpvragen van inwoners en de effecten van maatschappelijke ondersteuning voor inwoners centraal staan en niet de wetten en regels. De verordening biedt een goede basis voor integraal werken en is in begrijpelijke taal geschreven. We willen de beleidsregels zo goed mogelijk op deze omgekeerde verordening aan laten sluiten. • Niet alle hulpmiddelen worden door de gemeente vergoed. Soms vindt de gemeente een hulpmiddel 'algemeen gebruikelijk' en kent zij deze voorziening niet toe. Ook voorzieningen bij instellingen, zoals duo-fietsen, vallen niet onder de Wmo. Soms kunnen mensen dan een beroep doen op fondsen. We gaan inwoners daarom meer wijzen op de mogelijkheden van fondsenwerving. • Met Prowonen maken we samenwerkingsafspraken om de uitgaven voor woningaanpassingen te verlagen. We streven daarin onder andere naar een duurzamere inzet van reeds aangepaste woningen, afspraken over de verdeling van kosten bij het aanpassen van huurwoningen en de mogelijkheden van urgentie als iemand ongeschikt woont, ter voorkoming van woningaanpassingen.
38
We ontwikkelen met ZOOV een nieuw concept voor vraagafhankelijk vervoer. (050.030.020) De provincie Gelderland bouwt de komende jaren de subsidie op het Wmo-vervoer af en ontwikkelt plannen die invloed hebben op de basisbereikbaarheid van de Achterhoek. Daarnaast is er ook een sterke relatie tussen het Wmo-vervoer en Inclusie en Duurzaamheid. Het nieuwe vervoerconcept moet borgen dat vervoer beschikbaar blijft voor iedereen die het nodig heeft. We onderzoeken welke maatregelen het beste aansluiten bij onze visie, zoals het stimuleren van het gebruik van openbaar vervoer en vrijwilligersvervoer, tarieven meer kostendekkend maken en de keuze van vervoer meer afstemmen op de mogelijkheden van de reiziger. We verbinden waar nodig zorg, wonen en veiligheid voor passende ondersteuning van inwoners. (050.030.030) Voor de komende jaren zien we een nieuwe ontwikkeling op ons af komen: de doordecentralisatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Hierbij komt de verantwoordelijkheid voor deze inwoners bij ons als lokale gemeente te liggen. Uitgangspunt bij deze transformatieopgave is dat mensen met een psychische kwetsbaarheid een zo normaal mogelijk leven moeten kunnen leiden, waarbij ondersteuning zoveel mogelijk in een eigen gekozen leefomgeving wordt geboden.
Dit betekent dat zij veel meer (zelfstandig) wonen in een wijk en veel minder in een instelling voor beschermd wonen. We maken dit mogelijk door onze voorzieningen in de sociale basis door te ontwikkelen, aandacht te hebben voor geschikte woningen en door onze toegang hierop in te richten. Daarnaast houden we oog voor de leefbaarheid in onze wijken.
Speerpunt Uitvoering van de Jeugdwet. (050.040) Wat willen we bereiken? We blijven werken aan de 3 doelstellingen die betrekking hebben op jongeren die jeugdhulp nodig hebben (vastgesteld door de gemeenteraad, december 2021): • Zoveel mogelijk jongeren met jeugdhulp wonen ‘zo thuis mogelijk’. • Alle jongeren met jeugdhulp (inclusief jeugdbescherming) krijgen de juiste zorg op de juiste plek. • Alle jongeren vanaf 16 jaar met jeugdhulp hebben perspectief op werk, onderwijs, eigen woonruimte, relatie.
Wat gaan we daarvoor doen? Wij bieden onze jonge inwoners en hun ouders/verzorgers jeugdhulp. (050.040.010) We zetten de aanpak voort waarin de samenleving, onze partners, het eigen netwerk én de individuele inwoners een gezamenlijke rol en gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben. Hulp en ondersteuning zijn hierin niet een doel, maar een middel voor inwoners die het (nog) niet lukt op eigen kracht volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Ondersteuning is nadrukkelijk gericht op versterking van de eigen kracht. Daarmee blijft onze focus gericht op onze integrale toegang (Voormekaar en Fijnder), het resultaatgerichte werken en de samenwerking tussen voorliggende voorzieningen en zorgaanbieders. Er komt nieuwe landelijke wetgeving op het gebied van de Jeugdwet (jeugdbescherming, hervormingsagenda) aan. Dit betekent dat er voor de Jeugdwet een scherper kader komt waar we als gemeente voor verantwoordelijk zijn. Deze landelijke wetgeving is van grote invloed op het werk van het Voormekaar Team, hoe we inkopen en welke zorg onder de Jeugdwet blijft vallen. We volgen de landelijke ontwikkelingen op de voet, beïnvloeden deze waar het kan en anticiperen daarop. Als gemeente zijn we gedeeltelijk verantwoordelijk voor de zorg die jeugdigen nodig hebben op school.
Wanneer meerdere leerlingen van dezelfde school jeugdzorg ontvangen kan dit wellicht effectiever georganiseerd worden met één hulpverlener op de school. Landelijk en regionaal zien 39
we een ontwikkeling van individuele naar collectieve zorg, via het onderwijsjeugdarrangement (OJA). Door middel van een pilot in Achterhoeks verband en vaststelling van een kader voor collectieve zorg willen we een ontwikkelslag maken naar normaliseren en minder individuele ondersteuning. Wij verbeteren de samenwerking tussen ouders, school, politie en hulpverleners voor het veilig en ‘zo thuis mogelijk’ opgroeien van onze jeugd. (050.040.020) •
•
• •
Voor het realiseren van de Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming richten we een lokale leergroep in van professionals van de Jeugdbescherming (GI), Raad voor de Kinderbescherming, Veilig Thuis en Voormekaar. Zo leert een vaste groep professionals elkaar goed kennen om gezamenlijk te werken aan het herstellen van veiligheid in Berkellandse gezinnen. We verkennen of Berkelland deelneemt aan de toekomsttuin (een verdergaande samenwerking in pilotvorm). Binnen Voormekaar onderzoeken we of we een kernoverstijgend team Zorg en veiligheid inrichten met medewerkers met verschillende expertises en competenties. Zij zijn in staat om met complexe casuïstiek om te gaan (denk aan de Wet Wvggz, beschermd wonen, jeugdbescherming) en hun collega’s daar zonodig bij te ondersteunen. Zij onderhouden actief het netwerk van partners die betrokken zijn in complexe casuïstiek. We zetten het Regieoverleg Jongeren Berkelland voort met politie, Boa’s, onderwijs, leerplicht, Voormekaar, jongerenwerk en zorg. We leggen de verbinding met de Woonzorgstrategie om zelfstandige woonruimte te realiseren voor 18-jarigen die in een pleeggezin, gezinshuis of residentiële jeugdinstelling wonen.
Leerlingenvervoer en vraagafhankelijk jeugdvervoer zijn beschikbaar binnen onze gemeente. (050.040.030)
Speerpunt Een robuuste uitvoering en toegang. (050.500) Wat willen we bereiken? Onze Voormekaar Teams zijn de kern van de uitvoering van de Wmo en Jeugdwet. We vertrouwen op de bestendiging van de huidige aanpak en onze leidende principes over de eigen verantwoordelijkheid van inwoners enerzijds en formele zorg anderzijds. De nieuwe inkoop geeft een gewijzigde situatie waardoor we onze sturingsmaatregel ‘actieve casusregie’ (hoe we als gemeente zorg toewijzen en hier verder bij betrokken zijn) opnieuw gaan inrichten. Daarnaast investeren we nadrukkelijk in langdurige relaties en duurzaam partnerschap met zorgaanbieders.
Wat gaan we daarvoor doen? Voormekaar staat voor een robuuste toegang waarin de dienstverlening aansluit bij nieuwe ontwikkelingen. De afgelopen jaren is Voormekaar uitgegroeid tot een stevige partner in de toegang en dienstverlening van het sociaal domein. Na een periode waarin Voormekaar zich heeft gericht op de doorontwikkeling is het nu tijd voor bestendiging en verdieping van de werkwijze. De nieuwe inkoop vraagt om aanpassingen in de werkwijze, in zowel de relatie met inwoners als met zorgaanbieders. We evalueren deze aanbesteding medio 2023. Als accenten voor de komende periode zien we met name de ontwikkeling van de lichte hulpverlening, de bijstelling van de actieve casusregie en een stevige inzet door de sociale basis. We onderzoeken daarbij ook in hoeverre (beperkte) inzet van een gedragswetenschapper hierin helpt om in complexe casuïstiek te ondersteunen. Daarin is de samenwerking met Fijnder een belangrijk aspect om te komen tot een stevige integrale toegang. We willen bij Voormekaar datagedreven werken en de business 40
intelligence-tool (BI-tool) gebruiken om het werk ook effectiever te doen. Om goed om te gaan met de toegenomen casuïstiek op het snijvlak van zorg en veiligheid, onderzoeken we de meerwaarde van een team zorg en veiligheid. Dit team is ook helpend in de voorbereiding op de taken de we als lokale gemeente krijgen in de beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis. Ten slotte zal nieuwe wetgeving, met name de hervormingsagenda, van grote invloed zijn op hoe Voormekaar zijn werk doet. Deze ontwikkelingen volgen we op de voet om ze in te bedden in de lokale praktijk. Wij versterken onze regionale samenwerking en zoeken verbanden wanneer dit onze effectiviteit verbetert. De regionale samenwerking is binnen het sociaal domein van groot belang. Samen met de andere Achterhoekse gemeente zijn we een stevige gesprekspartner voor zorgaanbieders en andere samenwerkingsrelaties. Daarin werken we samen waarin dit van meerwaarde is, maar kiezen we voor lokale inkleuring wanneer dat beter past. Voorbeelden van deze regionale samenwerking zijn het meldpunt niet-acute zorg en de inzet van Zorg In Natura. We hebben oog voor de tevredenheid van onze inwoners. We gaan aan de slag met de cliëntervaringsonderzoeken (continu) en we maken hierin ook de link met de participatiewet.
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2022 (na bestuursrapportage) en 2023 (primitief) • Activiteit 050.010.020: In 2022 is sprake van eenmalige extra inzet voor het begeleiden van de ondertussengroep. • Activiteit 050.010.050: In 2022 is sprake van eenmalige lasten en baten voor de opvang van vluchtelingen uit de Oekraïne. • Activiteit 050.020.020 (Baten): in 2022 is er sprake van inzet van incidentele middelen NPO (Nationaal Programma Onderwijs), het Preventie Akkoord en Spectrum • Activiteit 050.030.010: In 2022 was sprake van een eenmalige aanpassing van de taakstelling Wmo na de uitkomsten van de septembercirculaire 2021. • Activiteit 050.040.010: In 2022 was sprake van een eenmalige aanpassing van de taakstelling Jeugdzorg na de uitkomsten van de septembercirculaire 2021. Daarnaast is er sprake van volumestijging in 2023. • Activiteit 050.500.020: In 2023 is er sprake van een herschikking waarbij budget dat beschikbaar is voor regionale samenwerking is ondergebracht bij de activiteit Robuuste uitvoering en toegang vanuit het speerpunt Uitvoering van de Wmo. • Activiteit 050.710.010: In 2022 is de storting het gevolg van de extra lasten voor de jeugdzorg in 2022. In 2023 is hier rekening mee gehouden in de begroting.
Toelichting 1e Begrotingswijziging Activiteit 050.010.010: • De inzet van cultuurverbinders maakt onze dienstverlening toegankelijker. Door regionale samenwerking op dit thema is het mogelijk meer culturen te bereiken. Activiteit 050.010.020: • De projectstatus van de implementatie Wet Inburgering eindigt op 31-12-2022. Regie op beleid blijft in de gemeentelijke organisatie en met dit bedrag is de benodigde formatie geborgd. Activiteit 050.020.020: • Met deze middelen is het mogelijk de POH jeugd in te zetten en uit te breiden binnen alle huisartspraktijken en kernen in onze gemeente. Zo organiseren we passende 41
ondersteuning voor kinderen/gezinnen vanuit huisarts, waardoor we zwaardere inzet voorkomen. De Jimmy's bestaat nu uit twee vaste locaties en één tijdelijke locatie. Met deze middelen wordt een derde locatie en inzet van de jongerenwerker bestendigd. Met de inzet van de opbouwwerker jeugd maken we een sterke verbinding tussen de sociale basis en de Voormekaarteams. Het is een belangrijk middel om de uitgangspunten (positieve gezondheid, preventief werken en normaliseren) in de uitvoering zichtbaar te maken. We zetten de opbouwwerker 1 jaar in. Daarnaast ramen we € 10.000 voor de intensivering van de controle op gastouders. Activiteit 050.020.030: • We willen de subsidie voor de dorpskamers voor de duur van één jaar verlengen en daarmee dus subsidie verlenen voor 2023. Dit geeft ons de tijd om de meerwaarde voor het versterken van de sociale basis beter te onderzoeken en te zien of de dorpskamer ook kan dienen om de beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis te ondersteunen. In dat geval is er vanuit die middelen mogelijk ook structurele dekking. Activiteit 050.500.010: • In 2022 is een extra leerplichtambtenaar gestart vanuit middelen bedoeld om in te zetten tegen achterstanden door Corona (Nationaal Programma Onderwijs).
Deze inzet verlengen we een jaar om preventief te kunnen werken, waardoor we voorkomen dat problemen groter worden en leerlingen thuis komen te zitten. Tot slot zetten we hierdoor actiever in op (langdurig) relatief verzuim of thuiszitters met absoluut verzuim. Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2022 2022 (na 2023 1e 2021 (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging
2023
2024
2025
2026
Lasten 050.010.010 Flankerend beleid nieuwkomers
0
-76
-76
-95
-10
-105
-105
-105
-105
050.010.020 Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering
-172
-907
-1.147
-888
-14
-902
-842
-842
-842
050.010.030 Toegankelijkheid, kansengelijkheid en inclusie
-356
-623
-673
-502
0
-502
-502
-502
-502
0
0
-547
0
0
0
0
0
0
050.020.010 We ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers
-56
-46
-201
-123
0
-123
-123
-123
-123
050.020.020 We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze jeugd
-1.602
-1.606
-2.059
-1.926
-133
-2.059
-1.997
-1.921
-1.921
050.020.030 We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners
-1.096
-1.073
-1.585
-901
-150
-1.051
-901
-901
-901
050.030.010 We bieden onze inwoners maatschappelijke ondersteuning
-11.495
-10.557
-10.742
-10.353
050.010.050 Opvang vluchtelingen Oekraine
0 -10.353 -10.353 -10.353 -10.353
42
Exploitatie
Realisatie 2022 2022 (na 2023 1e 2021 (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging
2023
2024
2025
2026
050.030.020 We ontwikkelen met ZOOV een nieuw concept voor vraagafhankelijk vervoer
0
0
-472
-521
0
-521
-521
-521
-521
050.030.030 We verbinden waar nodig zorg en veiligheid voor passende ondersteuning van inwoners
-14
-59
-59
-76
0
-76
-76
-76
-76
050.040.010 We bieden onze jonge inwoners en hun ouders/verzorgers jeugdhulp
-12.554
-10.773
-11.367
-10.668
050.040.020 We verbeteren de samenwerking tussen ouders, school, politie en hulpverleners
-38
-34
-35
-47
0
-47
-47
-47
-47
050.040.030 Leerlingenvervoer en vraagafhankelijk jeugdvervoer zijn beschikbaar binnen onze gemeente
-801
-653
-882
-812
0
-812
-812
-812
-812
-4.602
-4.641
-5.223
-5.259
-50
-5.309
-5.274
-5.274
-5.274
050.500.020 We versterken onze region. samenwerking en zoeken verbanden wanneer dit onze effectiviteit verbetert
0
0
0
-271
0
-271
-271
-271
-271
050.500.030 We hebben oog voor de tevredenheid van onze inwoners
-26
0
0
-15
0
-15
-15
-15
-15
-32.811
-31.047
-35.068
-32.456
050.010.020 Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering
0
601
601
601
0
601
601
601
601
050.010.030 Toegankelijkheid, kansengelijkheid en inclusie
328
333
383
333
0
333
333
333
333
050.010.050 Opvang vluchtelingen Oekraine
0
0
547
0
0
0
0
0
0
050.020.020 We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze jeugd
30
0
244
0
0
0
0
0
0
050.020.030 We zetten in op het welzijn en de gezondheid van
24
0
77
0
0
0
0
0
0
050.500.010 Loonkosten
Totaal Lasten
0 -10.668 -10.668 -10.723 -10.723
-357 -32.813 -32.506 -32.485 -32.485
Baten
43
Exploitatie
Realisatie 2022 2022 (na 2023 1e 2021 (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging
2023
2024
2025
2026
onze inwoners 050.030.010 We bieden onze inwoners maatschappelijke ondersteuning
1.250
465
465
465
0
465
465
465
465
050.040.030 Leerlingenvervoer en vraagafhankelijk jeugdvervoer zijn beschikbaar binnen onze gemeente
0
1
1
1
0
1
1
1
1
0
1.399
1.399
1.399
1.399
Totaal Baten
1.631
1.399
2.317
1.399
-31.180
-29.648
-32.751
-31.056
050.710.010 Reserves
1.533
166
1.614
45
0
45
0
0
0
Totaal Onttrekkingen
1.533
166
1.614
45
0
45
0
0
0
-248
-822
-822
0
0
0
0
0
0
Totaal Stortingen
-248
-822
-822
0
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
1.285
-656
792
45
0
45
0
0
0
-29.895
-30.304
-31.959
-31.011
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-357 -31.413 -31.106 -31.086 -31.086
Onttrekkingen
Stortingen 050.710.010 Reserves
Gerealiseerd resultaat
-357 -31.368 -31.106 -31.086 -31.086
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • • • • •
Visienota 'Meedoen naar vermogen' Beleidskader Participatiewet Koersdocument Doorontwikkeling Voormekaar Beleidskader volksgezondheid 2017-2020 'Positieve gezondheid en preventie' Regiovisie Opvang en Bescherming in de Achterhoek Beleidskader Samen Denken Samen Doen Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein 2018-2020 Beleidskader preventie 2021-2025 Lokale inclusie agenda 2020-2022
44
SPORT EN CULTUUR BEWEGEN JE! Wat speelt er? • • •
• • •
• • • • • • •
Sport en cultuur dragen bij aan zelfvertrouwen, plezier en ontspanning en daarmee ook aan leefbaarheid en (mentale) gezondheid. Meedoen maakt dat je beter in je vel zit en je fitter en gelukkiger voelt. Meedoen zorgt voor cohesie in de samenleving. Sport en cultuur worden steeds meer ingezet als preventief middel. Berkelland sluit hierop aan. We zetten nog meer in op het toekomstbestendig maken van het sport- en cultuur landschap. We dragen bij aan positief gezonde en gelukkige inwoners en helpen inwoners die achterblijven in maatschappelijke deelname sport- culturele activiteiten. Hiervoor zetten we combinatiefunctionarissen in. Op 1 juli 2022 is de nieuwe periode Combinatiefunctionarissen gestart. De bij de perspectiefnota 2021 aangekondigde bezuinigingen op sport en cultuur zijn vanaf 2023 van de baan. In 2020 is de lokale versie van het regionale sportakkoord tot stand gekomen met het daarop gebaseerde uitvoeringsprogramma. Met ruim 80 maatschappelijke partners is in oktober 2020 het Lokaal Beweeg- en Sportakkoord – ‘Heel Berkelland Beweegt’ ondertekend. Met de middelen uit de SPUK Sportakkoord worden doelgerichte acties en projecten uitgevoerd. Achterhoek in Beweging is het regionale samenwerkingsverband tussen gemeenten waarmee we sport en bewegen centraal stellen. Thema gericht wordt er samengewerkt onder het mom van: ‘regionaal aanjagen, lokaal uitvoeren!’.
Om goed richting te kunnen geven aan beleid ontbreekt een samenhangende visie en duidelijke handelingskaders. Een sport- en beweegvisie met een uitgewerkt beleidskader (en uitvoeringsprogramma) voor het sportvastgoed moet daar antwoord op geven. Eind 2021 is de cultuur- en erfgoedvisie ‘Cultuur & Erfgoed: de smeerolie van Berkelland’ vastgesteld, inclusief het uitvoeringsprogramma ‘Verder met Cultuur en Erfgoed 2022 2026'. De demografische veranderingen zoals vergrijzing en ontgroening, maar ook een veranderende behoefte van inwoners, hebben invloed op verenigingen in Berkelland. Accommodaties hebben te maken met veranderend gebruik door demografische veranderingen en nieuwe manieren van sporten, bewegen en cultuur beleven. Er ontbreekt op onderdelen een precieze (juridische) afbakening van taakverdeling tussen gemeente en exploitanten van sporthallen en zwembaden. Een nieuwe visie en beleidskader zijn daarvoor nodig. Elk jaar doen wij een beroep op de SPUK-regeling (Specifieke Uitkering Sportbesluit). Hiermee worden wij deels gecompenseerd voor het besluit dat de gemeente de BTW voor sportkosten niet meer terug kunnen vragen.
Speerpunt Sport en Cultuur dragen bij aan een sterke sociale basis. (060.010) Wat willen we bereiken? We willen dat wat wij doen, bijdraagt aan een sterke sociale basis. Dat kunnen wij bereiken door: • Samen met het veld (extern) en samen met programma's (intern) activiteiten afstemmen en uitvoeren. • Partners en partijen bewust te maken van hun rol en bijdrage aan deze sociale basis en door hen in de gelegenheid te stellen die rol ook te pakken.
45
Wat gaan we daarvoor doen? Strategie, Beleid en Innovatie. (060.010.010) •
•
•
• • •
We stellen een sport- en beweegvisie met uitvoeringskader. We nemen in ieder geval op: o de evaluatie en doorontwikkeling van subsidieregelingen o een visie en uitvoeringsprogramma op sportaccommodaties, inclusief zwembaden (zie volgende punt) o een actualisatie van het schoolzwemmen. We zijn in 2022 gestart met een inventarisatie op binnensportaccommodaties en zwembaden en de start van het proces om te komen tot een sportvisie en uitvoeringskader. We streven naar vaststelling eind 2023. Het budget voor dit project is opgenomen onder het speerpunt ‘toekomstbestendige accommodaties’. We komen met een ‘transformatiefonds op nieuwe leest’. We gaan experimenteren met pilots preventie om door middel van inzet van sport en cultuur tot een toekomstige besparing in de voorliggende zorg te kunnen komen. We starten met de uitwerking na afronding van de sportvisie en het uitvoeringskader, vermoedelijk in 2024 of 2025. Een belangrijk aandachtspunt is de meetbaarheid van het succes van de pilot. We voeren de uitvoeringsagenda van de cultuur- en erfgoedvisie uit. Wanneer er uit de samenleving projecten volgen die bijdragen uit de doelen van de cultuur- en erfgoedvisie en het uitvoeringsprogramma, kunnen we participeren. Er komt een uitvoeringsplan voor het verbeteren van de zichtbaarheid en beleefbaarheid cultuur en erfgoed. Dit plan willen we in het tweede kwartaal van 2023 opleveren.
We ondersteunen initiatieven uit de samenleving waar nodig en waar het bijdraagt aan de sociale basis.
We zetten combinatiefunctionarissen in (Brede Impuls) die verbindingen leggen tussen sport, cultuur en welzijn. (070.010) • •
We zetten combinatiefunctionarissen in (Brede Regeling Combinatiefunctionarissen) die verbindingen leggen tussen sport, cultuur en welzijn. De periode is gestart op 1 juli 2022 en loopt tot 1 juli 2026.
Heel Berkelland beweegt. (060.010.020) •
• • • •
We subsidiëren sportverenigingen aan de hand van het aantal jeugdleden en we compenseren de OZB van verenigingen (deze laatste is opgenomen onder het speerpunt 'toekomstbestendige accommodaties'). We gaan deze bestuursperiode aan de hand van onder andere de op te stellen sportvisie en uitvoeringskader en het beleidskader muziek-, kunst- en cultuuronderwijs, aan de slag met een evaluatie en doorontwikkeling van de subsidie voor sport- en cultuurverenigingen. We subsidiëren de Sport Federatie Berkelland en zorgen voor doorontwikkeling en vernieuwing van de vereniging ondersteunende activiteiten. Samen met de Achterhoekse gemeenten en strategische partners participeren we in het regionaal sportakkoord en we subsidiëren ‘Achterhoek in beweging'. We ondersteunen de uitvoering van het lokale sportakkoord. We ondersteunen het jeugdfonds sport en cultuur.
Educatie en participatie. (060.010.030) • •
We zetten Stichting Culturije in om in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs muziek-, kunst- en cultuureducatie vorm te geven. We evalueren en herijken het beleidskader muziek-, kunst- en cultuuronderwijs, inclusief basis-, voortgezet- en speciaal onderwijs. Dit proces is gestart in de tweede helft van 2022 en wordt naar verwachting in 2023 afgerond.
46
• • •
We subsidiëren muziek onderwijs (lesgeld) via het Berkellands Muziek Overleg (BeMO). Deze subsidie herijken we naar aanleiding van onder andere het beleidskader muziek-, kunst- en cultuuronderwijs. We ondersteunen het jeugdfonds sport en cultuur (deze post is opgenomen onder de activiteit 'Heel Berkelland beweegt'). We nemen deel aan het cultuur- en erfgoedpact. Deelname aan het huidige pact is te danken aan de inzet van Culturije waardoor we kostenneutraal kunnen aanhaken. Het pact loopt tot en met 2024. In 2024 vormen we ons standpunt over een vervolg.
Cultureel erfgoed. (060.010.040) • • •
• • • •
We subsidiëren het behoud van monumenten. Dit omvat bijvoorbeeld subsidie voor het onderhoud van molens of buitenschilderwerk aan gemeentelijke monumenten. De museumvisie wordt afgerond. We subsidiëren Museum De Scheper, het Brandweermuseum en De Lebbenbrugge. Museum de Scheper beheert een gemeentelijke collectie en ontvangt 94% van de gemeentelijke subsidie voor musea. In 2023/2024 herijken we, na afronding van de museumvisie, de subsidies voor musea. We actualiseren begin 2023 de visie op religieus erfgoed (‘kerkenvisie’). We actualiseren in 2023 de erfgoedverordening zodat deze ‘omgevingswetproof’ wordt. Dit moet leiden tot een invoering op 1 januari 2024. We gebruiken het model van de Vereniging Nederlandse Gemeenten. De zeven erfgoedverenigingen doen onderzoek naar toekomstbestendigheid. Wanneer gewenst ondersteunen wij de verenigingen bij het reactiveren van de Erfgoedkoepel Berkelland. Hierbij volgen we de planning van de erfgoedverenigingen. We subsidiëren het Erfgoedcentrum Achterhoek-Liemers (ECAL).