CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Programmabegroting 2023

Raadsvergadering 9 november 2022, gemeente BerkellandBij agendapunt: Besluitvorming over Programmabegroting 2023 en de meerjarenbegroting 2024-2026 gemeente Berkelland39.535 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Programmabegroting 2023

2

INHOUDSOPGAVE Inleiding ...........................................................................................................................................4 Onze aantrekkelijke leefomgeving...................................................................................................8 Passend wonen .............................................................................................................................15 Vitaal platteland .............................................................................................................................22 Nieuwe energie..............................................................................................................................29 Een toekomstbestendig sociaal domein ........................................................................................34 Sport en cultuur bewegen je! .........................................................................................................45 Werken en leren ............................................................................................................................52 Veiligheid .......................................................................................................................................61 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering

............................................................................................66 Overzicht van algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien ..........................................................69 Paragrafen .....................................................................................................................................72 Bedrijfsvoering ...........................................................................................................................73 Grondbeleid ...............................................................................................................................76 Lokale heffingen.........................................................................................................................78 Weerstandsvermogen................................................................................................................84 Verbonden partijen.....................................................................................................................88 Financiering ...............................................................................................................................97 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................100

Reserves..................................................................................................................................105 Ombuigingen............................................................................................................................115 Financiële begroting ....................................................................................................................118 Bijlagen ........................................................................................................................................127 Bijlage 1: Verplichte beleidsindicatoren ...................................................................................128 Bijlage 2: Overzicht subsidies ..................................................................................................137 Bijlage 3: Overzicht bestuurlijke producten..............................................................................139

3

INLEIDING De programmabegroting 2023 met meerjarenbegroting 2024-2026 is de eerste begroting van deze raadsperiode. In deze begroting is de perspectiefnota 2023 verwerkt. Ook de financiële gevolgen van het coalitieakkoord Wederzijds vertrouwen staan erin, bijvoorbeeld de definitief vervallen bezuiniging op sport en cultuur en het hogere budget voor wegen. Het Berkellands Naoberfonds heeft opnieuw budget gekregen. In de komende periode werken we enkele ambities uit. Hierdoor kunnen we beter afwegen welke middelen noodzakelijk zijn en passen binnen onze financiële ruimte. Geld dat we in de toekomst misschien overhouden, zullen we nu nog niet een bestemming geven. We kiezen hiervoor, omdat we een onzekere periode doormaken. We maken ons zorgen over de bestaanszekerheid van onze inwoners vanwege de hoge prijzen voor boodschappen en energie. We vinden het namelijk belangrijk dat iedereen mee kan doen in onze samenleving. Daarnaast zorgen de opvang van asielzoekers, krapte op de woningmarkt en de stikstofcrisis voor onrust en onzekerheid. De komende tijd wordt duidelijker wat en hoeveel we kunnen bijdragen om deze problemen te verminderen. We kijken, gezien de omvang van de problematiek, vooral naar de plannen van de Rijksoverheid die over grotere budgetten en meer sturingsmogelijkheden beschikt.

Gelukkig is de sociale basis in Berkelland sterk: we hebben veel beleid op het gebied van schuldhulpverlening, vroegsignalering en energiecoaches en we weten dat inwoners en organisaties zich ook organiseren om elkaar in goed naoberschap te helpen. Scholen, sportaccommodaties en zwembaden in de gemeente hebben onderhoud, verbouwing of nieuwbouw nodig. We maken het IHP onderwijs actueel en gaan we in een Sportvisie bepalen welke uitgangspunten er zijn hoe om te gaan met ons onderwijsvastgoed, zwembaden en sportaccommodaties. Hierdoor wordt ook duidelijk hoeveel geld nodig is om alles uit te voeren. Omdat niet alles structureel begroot is, zullen er tekorten zijn. Die kunnen we deels betalen uit onze reserves. Reserves die dan nog wel verder aangevuld moeten worden met incidentele overschotten op de begroting, jaarrekeningen en de budgetten van Samen investeren in Berkelland die niet zijn ingezet. We kijken ook naar de herschikking van de reserves en we komen met een voorstel in de nota reserves en voorzieningen eind dit jaar. Alles bij elkaar kunnen we dan veel realiseren. Toch kunnen we ook hiermee niet alle wensen voor onderwijshuisvesting en sportaccommodaties vervullen. Tot slot schrappen we de 2% extra rioolheffing. In 2023 herijken we het Watertakenplan. Daarbij berekenen we de toekomstige onderhouds- en investeringskosten.

Omdat de egalisatievoorziening riool op dit moment van behoorlijke omvang is, willen we deze nieuwe berekeningen afwachten en voor 2023 de trendmatige stijging van 2% van de rioolheffing eenmalig achterwege laten. De nieuwe berekeningen geven ons inzicht in het benodigde kostendekkend tarief in de toekomst. In onderstaande tabel is te zien hoeveel geld we de afgelopen jaren, aankomend jaar en de volgende jaren tot 2026 hebben begroot voor de programma’s uit het coalitieakkoord. De bedragen die zijn weergegeven, moeten x € 1.000. De lasten worden weergegeven met een – (min) ervoor. De baten (opbrengsten) met een + (plus).

4

Bedragen x €1.000 Exploitatie

Realisatie 2022 2022 (na 2023 1e 2021 (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging

2023

2024

2025

2026

010 Onze aantrekkelijke leefomgeving

-6.156

-5.436

-6.856

-7.602

-1.760

-9.362

-8.208

-8.222

-8.112

020 Passend wonen

-2.419

-2.625

-2.720

-2.762

-1.024

-3.786

-3.463

-2.803

-2.803

030 Vitaal platteland

-226

-462

-403

-309

-1.177

-1.486

-472

-354

-354

040 Nieuwe energie

-321

-117

-115

-195

-1.783

-1.978

-378

-313

-313

050 Een toekomstbestendig sociaal domein

-29.895

-30.304

-31.959

-31.011

-357 -31.368 -31.106 -31.086 -31.086

060 Sport en Cultuur

-4.164

-4.650

-5.553

-4.777

-69

070 Werken en leren

-17.903

-17.263

-17.947

-15.226

-210 -15.436 -15.689 -15.553 -15.553 -66

-4.846

-5.263

-4.920

-4.252

-4.989

-5.049

-5.197

090 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering

-18.648

-18.019

-21.958

-18.393

-1.071 -19.464 -18.896 -18.846 -18.846

100 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

85.590

83.864

92.560

92.543

547 93.091 92.167 94.844 89.962

Gerealiseerd resultaat

1.606

0

0

7.071

102

3.807

-5.228

-5.089

080 Veiligheid

-6.969

-5.228

-5.080

-5.228

7.360

2.578

Bij de afgelopen perspectiefnota hebben we gezien dat we behoorlijke incidentele overschotten hebben van 2023 tot 2025. De ruimte voor structurele invulling was bescheiden. In deze begroting maken we gebruik van het extra incidentele geld en houden we rekening met de beperkte structurele mogelijkheden. We hebben een reële en structureel sluitende begroting gemaakt, zoals dat wettelijk is voorgeschreven.

Opzet begroting De opzet van de begroting 2023 is in basis gelijk aan de begroting 2022. Er is wel sprake van andere programma's. De programma's komen overeen met de hoofdstukken uit het coalitieakkoord. In financiële zin hebben we de volgbaarheid gehandhaafd door ook de oude jaren in de nieuwe structuur weer te geven. In de paragrafen is niets veranderd.

Aansluiting op perspectiefnota De basis voor de begroting is de Perspectiefnota 2023. Na het vaststellen van de Perspectiefnota 2023 hebben zich enkele ontwikkelingen voorgedaan die leiden tot een iets ander saldo. In onderstaande tabel zijn alle wijzigingen ten opzichte van de perspectiefnota weergegeven. Ook de wijzigingen kleiner dan € 250.000. Onder de tabel is een verdere toelichting opgenomen. 2023

2024

2025

2026

Begroting aangeboden perspectiefnota

-3.010

-3.231

-2.958

-2.992

Meicirculaire

9.584

9.494

12.030

5.530

-45

-45

-45 -23

Aanvullend krediet Staringcollege Licenties/personeel politieke avonden

-23

-23

-23

Vrijval kapitaallasten

470

228

4

4

Fijnder

40

40

40

40

Afval Primitieve begroting

10

10

10

10

7.071

6.473

9.103

2.524

Septembercirculaire

1.308

680

615

2.257

Nieuw wensen

-8.277

-3.346

-2.313

-2.203

102

3.807

7.405

2.578

Totaal

5

Meicirculaire De meicirculaire geeft aan hoeveel geld wij mogen verwachten via de algemeen uitkering van de Rijksoverheid. Voor de jaren 2023 tot en met 2025 is dit fors meer dan verwacht. Dit komt met name door de plannen van het kabinet, waarbij we als gemeente een rol krijgen in de uitvoering ervan. Aanvullend krediet Staring In de raadsvergadering van juli heeft u besloten om een extra krediet beschikbaar te stellen voor het Staring College. Het gaat om € 45.000 per jaar. Licenties/personeel politieke avonden De gemeenteraad vergadert volgens een nieuw model. Daarbij is sprake van gelijktijdige sessies. Eén sessie vindt plaats in de raadszaal, de andere in het restaurant. De bijeenkomst in het restaurant wil men ook uitzenden. Dit vraagt, naast een investering in de ICT, ook om extra licenties en personeel dat de apparatuur kan bedienen. Vrijval kapitaallasten Er is kritisch gekeken naar de investeringen. Daarbij is geconcludeerd dat een aantal investeringen later dan verwacht gerealiseerd wordt. Dit betekent ook dat de afschrijvingslasten later in de begroting komen. Fijnder In deze begroting zijn de laatste cijfers van Fijnder opgenomen. Het gaat om de cijfers van de tweede bestuursrapportage van Fijnder. Deze laten voor 2023 een voordeel zien, omdat de verwachte instroom naar beneden is bijgesteld. Afval De lasten voor afval komen in totaal iets lager uit.

Dit levert een klein voordeel op. Septembercirculaire De septembercirculaire laat een positief beeld zien voor de eerste jaren. Dit is vooral het gevolg van de prijsonwikkelingen, die momenteel tot hogere uitgaven leiden. Uitzondering hierop is het jaar 2026. Voor dit jaar heeft het rijk eenmalig een bedrag van € 1 miljard beschikbaar in de aanloop naar een nieuwe financieringssystematiek. Dit levert Berkelland zo'n € 2,2 miljoen op. In 2027 valt het niveau van de algemene uitkering terug. Vanwege het incidentele karakter gaan wij van een structurele ruimte in de begroting uit van ongeveer 0. Gelijk aan het niveau van 2026 exclusief de eenmalige bijdrage. Nieuwe wensen In onderstaande tabel zijn alle nieuwe wensen die in de 1e begrotingswijziging zijn opgenomen weergegeven. Om de wensen in de begroting terug te kunnen vinden hebben we bij iedere wens het programma en de activiteit vermeld. In het programma vind u een toelichting op de wensen. Programma

Activiteit

Onze aantrekkelijke leefomgeving

010.020.010 Continuering Naoberfonds

-300

010.030.010 Onderhoud bomen

-110 -110 -110

Passend wonen

Onderwerp

2023 2024 2025 2026

010.030.010 Bestrijding Japanse Duizendknoop

-50

010.040.010 Onderhoudsbudget wegen omhoog

-500 -500 -500 -500

-50

010.040.010 Openhouden NABO Loorsteeg Ruurlo

-800

020.010.040 Extra capciteit planbegeleiding/Ruimtelijk ordening

-200 -200

020.010.040 Projectsecretaris woningbouw

-100 -100

020.020.030 Extra capaciteit vergunningverlening

-160 -160

020.020.040 Voorfinanciering nieuwbouw activiteiten

-300

020.030.010 Organisatie Neede NO

-200 -200

020.500.010 Uitbreiding Opdrachtgever Wonen

-10

-10

-10

-10

020.500.010 Uitbreiding Opdrachtgever Wonen & Zorg

-10

-10

-10

-10

020.500.010 Extra capaciteit stedebouwkundig advies

-44

-44

-44

-44

6

Vitaal platteland

Nieuwe energie

Een toekomstbestendig sociaal domein

Sport en cultuur bewegen je!

Werken en leren

Veiligheid

030.020.010 Contactpersoon buitengebied

-65

-65

030.020.010 Beleidsadviseur platteland

-65

-65

-65

-65

030.020.010 Leader

-484

030.020.010 Biodiversiteitsplan

-500

030.030.010 Bijdrage Vrijetijdsagenda Achterhoek

-10

-10

-10

-10

030.030.010 Regiocoördinator via Stichting Achterhoek Toerisme

-53

-53

040.020.010 Energie Uitvoeringsprogramma 3

-800

040.020.010 Berkelland bespaart

-800

040.020.060 Duurzaamheidscoordinator

-65

-65

040.020.060 Besparing Berkelland in Balans Duurzaamheid

-118

-118

-118

-118

050.010.010 Inzet cultuurverbinders

-10

-10

-10

-10

050.010.020 Wet Inburgering 2021 (WI2021), inbedden regie op beleid

-14

-14

-14

-14

050.020.020 POH jeugd

-31

-31

-31

-31

050.020.020 Opbouwwerker jeugd

-62

050.020.020 Uitbreiding Jimmy's

-30

-30

-30

-30

050.020.020 Intensivering toezicht gastouders

-10

-10

-10

-10

050.020.030 Eenmalige bijdrage aan Dorpskamer

-150

050.500.010 Extra capaciteit leerplichtambtenaar

-50 -600

060.000.000 ongedaan maken bezuiniging sport en cultuur

-600

-600

060.010.020 Jeugdfonds sport en cultuur

-6

-6

-6

-6

060.010.030 Ketenregisseur Combinatiefunctionarissen (CF)

-63

-63

-63

-63

070.030.030 Economische zaken

-25

-25

-25

-25

070.060.030 Uitbouw vroegsignalering

-125

-125

-125

-125

070.060.030 Lokale aanpak intake schuldhulpverlening

-60

-60

-60

-60

080.010.010 Opstellen Integraal Veiligheidsplan

-35

080.500.010 Formatie BOA samen met gemeente Oost-Gelre

-31

-31

-31

-31

-35

-35

-35

-35

Algemeen Bestuur en Bedrijfsvoering 090.010.020 Vervangen verkiezingsborden

Overzicht van algemene dekkingsmiddelen

Totaal

090.020.030 Visie op dienstverlening en uitvoeringsprogramma

-150

090.030.020 Werving en selectie

-50

-50

090.030.020 Onderhoud functiegebouw HR21

-8

-8

-8

-8

-200

-200

-200

090.030.020 Berkelland Vitaal

-100

090.030.050 Algehele ontwikkelingen t.a.v. iVisie

-200

090.030.050 Cloudontwikkeling

-400

090.500,010 verlengen jr. raadsadviseur

-80

-80

-80

-80

090.500.010 Klantadviseur balies

-48

-48

-48

-48

100.030.010 Ondersteuning vergadermodel raad

-40

-40

-40

-40

100.030.010 Faciliteiten nieuwe werknemers

-120

-120

-30

-30

100.030.010 Prijscompensatie 2023

-600 8.277 3.346 2.313 2.203

Lezen van tabellen De tabellen in de begroting geven de bedragen weer x € 1.000 (duizenden euro's) tenzij anders vermeld. Door afronding kunnen er kleine verschillen ontstaan in de totalen zoals in de tabel aangegeven. De lasten worden weergegeven met een – (min), de baten met een + (plus). Een programma met een negatief saldo betekent dat er meer lasten in het programma zitten dan baten. Om de cijfers in de tabellen leesbaar te houden zijn bij de omschrijvingen afkortingen gebruikt.

7

ONZE AANTREKKELIJKE LEEFOMGEVING Een aantrekkelijke, klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving Wat speelt er? •

•

•

•

•

•

Een goede fijne en toekomstbestendige leefomgeving draagt bij aan het levensgeluk van onze inwoners. Het wonen in Berkelland wordt door onze inwoners ook gewaardeerd met een ruime 8. Dit willen we graag zo houden en zo mogelijk zelfs verbeteren. Daarom moeten we moeten blijven investeren in een aantrekkelijke, klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving. Daarbij blijven inzetten op de kracht van de samenleving en samenwerking met onze inwoners, buurten, wijken is van groot belang. Met onze wijk- en kerngerichte benadering spelen we samen in op de wijk-en kernspecifieke behoeften van onze inwoners. Daarbij denken we niet alleen aan de puur fysieke inrichting, maar hebben we ook aandacht voor de sociale aspecten binnen deze leefomgeving. Daarbij zijn onze gebiedscontactpersonen de verbindende schakel. Zij zijn voortdurend in contact met onze inwoners, buurten en wijken. Zij horen en zien veel en slaan de brug tussen samenleving en overheid. Voorop staan reële verwachtingen over en weer met aandacht, waardering en zo nodig ondersteuning voor de vele initiatieven en activiteiten in onze samenleving. We weten elkaar steeds beter te vinden, maar polarisatie, conflicten en intolerantie liggen op de loer. We laten ons daardoor niet uit het veld slaan, maar blijven inzetten op het interactieve samenspel tussen inwoners.

We hebben de afgelopen tijd met een nieuwe werkwijze in de openbare ruimte gewerkt, ‘ambitiegericht beheer’ genoemd, waarbij inwoners, wijken en buurten een centrale rol spelen. We kijken op basis van thema’s, zoals schoon en veilig, biodiversiteit, klimaatadaptatie, bewegen en recreatie en ontmoeten wat inwoners het belangrijkst vinden in hun wijk of buurt. We bepalen samen hoe we hun leefomgeving inrichten. We gaan in 2023 ook verder met het verbeteren van het groen- en speelvoorzieningenonderhoud en gebruiken daarvoor nog de daarvoor beschikbaar gestelde tijdelijke middelen. We gebruiken deze middelen ook om het groen zo vorm te geven dat het onderhoud structureel goedkoper wordt. Dit helpt ons om binnen de beschikbare structurele budgetten voor groenonderhoud te blijven. Daarbij is veel aandacht voor biodiversiteit en ecologie. Daar waar mogelijk en in overleg met onze inwoners richten we de openbare ruimte biodivers in en passen we ecologisch beheer toe. Wij moeten onze leefomgeving aanpassen aan de klimaatverandering (klimaatadaptatie). We zullen moeten leren omgaan met plotselinge grote hoeveelheden water (hevige regenval en binnenkomend water vanuit het buitenland), langere droogteperioden en meer hogere (extreme) temperaturen. Nederland wil naar een circulaire economie (een economie waarin reststoffen volledig opnieuw worden hergebruikt).

Voorbeeld daarvan is het landelijke programma Van Afval Naar Grondstof ‘VANG’. Gemeenten zijn daarbij belangrijke partners, omdat zij verantwoordelijk zijn voor inzameling en verwerking van het huishoudelijk afval. Berkelland wil voldoen aan de landelijke doelstelling uit het programma, en minder dan 100 kilogram restafval per inwoner inzamelen en verwerken. Corona heeft in Berkelland net als in heel Nederland ertoe geleid dat er juist meer restafval bij huishoudens is opgehaald. Onze inspanningen blijven gericht op het verminderen van restafval en maximaal hergebruik van grondstoffen. De geplande invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2023 heeft consequenties voor onze processen, informatisering/ automatisering, manier van werken en uiteindelijk onze dienstverlening naar onze inwoners. Daarnaast wordt de Omgevingswet door de regering gezien als instrumentarium voor een onontkoombare aanpak voor natuurverbetering en een basis voor vergunningverlening. Hierbij gaat de regering uit van een gebiedsgerichte aanpak.

8

Speerpunt Opstellen omgevingvisie. (010.010) Wat willen we bereiken? Beschrijven van de maatschappelijke opgave en de te beschermen kernkwaliteiten van de gemeente Berkelland.

Wat gaan we daarvoor doen? Opstellen Omgevingsvisie (010.010.010) De omgevingsvisie is dé basis voor beleidskeuzes. Onze planning is er op gericht voor eind 2023 de Omgevingsvisie vast te stellen. Deze heeft een sturende werking op alle ontwikkelingen binnen het fysieke domein in de gemeente. In februari 2022 heeft de raadswerkgroep een overdrachtsdocument aangeboden, aan de gemeenteraad wat als uitgangspunt en basis wordt gebruikt. Veel van de in andere programma’s genoemde opgaven komen terug in de Omgevingsvisie. Opstellen transitieplan Omgevingsplan. Eén gemeente dekkend Omgevingsplan vervangt uiterlijk 2029 al de gemeentelijke bestemmingsplannen, verordeningen en beleidskaders op de fysieke leefomgeving. De Omgevingsvisie biedt houvast en uitgangspunten voor het op te stellen Omgevingsplan. Op basis van een op te stellen transitieplan zullen we stapsgewijs, tot 2029, toewerken naar uniformering en integrale opname in het Omgevingsplan.

Speerpunt Wijk- en kerngericht werken. (010.020) Wat willen we bereiken? • We sluiten aan bij de werkelijke behoefte in onze samenleving en ondersteunen wijken en kernen op de manier die het best bij hun past.

Wat gaan we daarvoor doen? We gaan voortdurend met onze inwoners en organisaties in gesprek over wat er speelt in de wijken en kernen, zodat onze activiteiten daarop aansluiten. (010.020.010) Het wijk- en kerngericht werken is een vaste werkwijze geworden binnen onze gemeente waarbij er veel aandacht uitgaat naar onze samenleving. We kijken in wijken en kernen verder dan één domein. We proberen zo veel mogelijk in te spelen op de behoefte, kennis en het eigen kunnen van onze samenleving in de diverse kernen en wijken. Ervaring leert ons dat we hierdoor geen geld of tijd besparen. Sterker nog: deze werkwijze kost tijd en geld, maar doorgaans levert het resultaat van het gelopen proces daarna wel een integrale oplossing en meer draagvlak op in de samenleving. We ondersteunen initiatieven uit wijken, buurten en kernen. (010.020.020) Dit willen we onder andere doen via een vervolg op het Berkellands Naoberfonds dat nu 4 jaar actief is en op veel waardering vanuit onze samenleving kan rekenen. Onze gebiedscontactpersonen geven ondersteuning op vragen, processen en initiatieven vanuit de samenleving. Onze contactpersonen werken gebiedsgericht en zorgen voor verbinding tussen inwoners, instanties en gemeente.

9

Speerpunt Een klimaatbestendige leefomgeving. (010.030) Wat willen we bereiken? • Een aantrekkelijke leefomgeving die is aangepast aan het veranderende klimaat.

Wat gaan we daarvoor doen? We houden integraal rekening met de gevolgen van klimaatverandering zoals (extreme) wateroverlast, droogte en hitte. Het is fijn leven in onze gemeente en dat willen we zo houden. Dat betekent dat we onze leefomgeving moeten aanpassen op de gevolgen van de klimaatverandering. We moeten onze leefomgeving (zowel onze kernen als ons buitengebied) bestendig maken tegen hevige regenval, droogteperioden en hoge temperaturen. We zijn daarbij afhankelijk van veel andere partners in het gebied. We moeten hen aanspreken, met hen samenwerken en zelf doen wat we kunnen als gemeente en gemeenschap. Samen met het waterschap en andere partners zetten we ons actief in zoals overeengekomen in de Aanpak Droogte Achterhoek. We proberen onze inwoners te verleiden tot klimaat adaptieve activiteiten (zoals bijvoorbeeld meer groen en minder steen, waterinfiltratie en -berging op hun eigen percelen). We beheren en onderhouden het openbaar groen en de gemeentelijke begraafplaatsen. (010.030.010) Een schone, groene, duurzame, toegankelijke, klimaatbestendige en kleurrijke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, vergroot de aantrekkelijkheid van Berkelland voor onze inwoners, maar ook voor nieuwkomers en toeristen. Dat willen we graag zo houden en verbeteren. We moeten echter ook nog steeds de tering naar de nering zetten en met de beschikbare middelen het onderhoud uitvoeren.

Daarom gaan we door met maken van zo onderhoudsextensief mogelijk openbaar groen. Meer (ruig) gras en struiken en minder perken bijvoorbeeld. Uiteraard wordt daarbij gekeken naar plekken die daarvoor het meest in aanmerking komen, maar het beeld van het openbaar groen zal blijven veranderen. Klimaatverandering zorgt ervoor dat de kwaliteit van ons groen onder grote druk staat. Zo hebben we bijvoorbeeld te maken met bomen- en plantensterfte door droogte. Daarom heeft het nemen van klimaatadaptieve maatregelen onze grote aandacht. Een deel van het groenonderhoud gebeurt door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en het overige besteden we uit. We proberen daar waar mogelijk wensen van inwoners en ondernemers te respecteren en blijven ook met hen in gesprek om mogelijkheden van hun inzet daarbij te bespreken. In 2022 is het Beleidsplan Spelen en Bewegen in de openbare ruimte (2022-2031) door de gemeenteraad vastgesteld en de komende jaren wordt hier volop uitvoering aan gegeven. We voeren het watertakenplan 2019-2023 uit (de opvolger van het gemeentelijk rioleringsplan). (010.030.030) We hebben een watervisie samen opgesteld met het Waterschap Rijn en IJssel en op basis daarvan een uitvoeringsplan dat ten einde loopt (Watertakenplan 2019-2023). We kijken waar het huidige plan op basis van de visie en actuele ontwikkelingen geactualiseerd en aangepast moet worden.

Duidelijk is dat klimaatadaptie daarbij voorop staat; met name de aspecten (extreme) wateroverlast en droogte. In 2023 leggen we de gemeenteraad daarom een nieuw herijkt Watertakenplan inclusief kostenraming voor. Deze nieuwe (meerjarige) kostenraming voor onderhoud en investeringen is de basis voor de (toekomstige) hoogte van de rioolheffing.

10

We werken integraal samen met alle collega’s in de openbare ruimte, het waterschap en onze inwoners. Waterinfiltratie (onder andere afkoppeling) en tijdelijke waterberging (in plaats van afvloeiing) zijn daarbij speerpunten. Uiteraard blijft een robuuste afvoer van vuilwater (riool) onze kerntaak waarbij we op basis van risicogestuurd beheer zo efficiënt en effectief mogelijk te werk gaan. De rioolheffing zoals die in het actuele Watertakenplan 2019-2023 is opgenomen, stijgt normaliter, naast de prijsinflatie, jaarlijks met 2% om zo naar een kostendekkend tarief in 2030 te komen. Tot die tijd is het tarief niet kostendekkend en gebruiken we ook de egalisatievoorziening riool (reserve) om de noodzakelijke investeringen en onderhoud aan het riool te kunnen financieren.

Speerpunt Mobiliteit. (010.040) Wat willen we bereiken? • Alle woningen, bedrijven en voorzieningen in Berkelland zijn voor iedereen bereikbaar. • Veilige en makkelijk berijdbare wegen en paden zowel in het buitengebied als in de kernen, die aantrekkelijk zijn voor inwoners en bezoekers.

Wat gaan we daarvoor doen? We onderhouden onze infrastructuur (wegen en paden). (010.040.010) De Berkellandse wegen- en padenstructuur is niet alleen mooi, zij moet ook veilig zijn. We hebben als grote plattelandsgemeente een relatief groot aantal kilometers wegen en paden te onderhouden en te vervangen (rehabiliteren). We doen dat op basis van het door de gemeenteraad vastgestelde kwaliteitsniveau ‘Overwegend laag’. De laatste jaren is het gemiddelde kwaliteitsniveau nipt op peil gehouden door onderhoud te plegen met incidentele middelen. Dat vinden we niet langer verantwoord. We willen een plus maken in het wegenbeheer om op het afgesproken kwaliteitsniveau te blijven. Daarom willen we het budget voor structureel onderhoud verhogen met € 500.000 per jaar. Bij meevallers in de gemeentelijke begroting willen we het budget verder aanvullen met € 300.000 per jaar. We maken een omslag naar een vorm van beheer waarbij de keuze voor een investering of onderhoud altijd gebaseerd is op een goede afweging tussen kosten (langjarig bezien), prestaties (o.a. gebruik en aanzien van de weg) en risico’s (o.a. hoe lang kan weg nog veilig gebruikt worden). De komende jaren richten we ons niet alleen op onderhoud, maar ook op rehabilitatie van wegen, fietsverbindingen en paden. Van klompen- en kerkenpaden wordt veel gebruikgemaakt en ze worden gevonden en gewaardeerd door toeristen.

We zetten in op voortzetting van de ondersteuning aan klompenpaden. We hebben aandacht voor de positie van de oude en nieuwe N18 in Eibergen, met oog voor het onderliggende wegennet. Veranderend weggebruik, bijvoorbeeld veroorzaakt door groter wordende landbouwvoertuigen en elektrische fietsen, vraagt om aandacht voor verkeersveiligheid. We gaan het bermbeheer buitengebied op een nieuwe leest schoeien. De bermpalen worden overbodig zodra het RVO, zoals afgesproken, gebruik gaat maken van de gedigitaliseerde kadastrale grenzen. We houden Berkelland bereikbaar. We richten ons op goede doorstroming zodat we snel van A naar B komen. Goed en betrouwbaar regulier openbaar vervoer vinden we ook daarom onmisbaar voor onze inwoners. We zetten ons in voor het behoud van verbindingen in het openbaar vervoer en voor verbetering van het openbaar vervoer. Wat ons betreft komt er geen ‘Noordtak’ van de Betuwelijn door ons mooie landschap. 11

Speerpunt Van Afval Naar Grondstof. (010.050) Wat willen we bereiken? • Huishoudelijk afval wordt op een duurzame wijze hergebruikt of verwerkt. • We zamelen niet meer dan 100 kilogram restafval per inwoner in. • Geen zwerfafval.

Wat gaan we daarvoor doen? We gaan gericht zwerfafval tegen op basis van de halfjaarlijkse monitor zwerfafval. (010.050.020) We weten waar zwerfafval het meest voorkomt en proberen met acties op maat het zwerfafval terug te dringen. We werken een nieuw grondstoffenplan (Van afval naar grondstof 2023-2027) uit in maatregelen waarbij we inzetten op zoveel mogelijk grondstofhergebruik en zo min mogelijk restafval. (010.050.010) Vanuit de landelijke doelstelling ‘Van afval naar grondstof’ (VANG) richten we ons op het verbeteren van de kwaliteit van afvalstromen. Uiteindelijk streven we ernaar om zoveel mogelijk kwalitatieve reststoffen als grondstof te hergebruiken zodat er niets of maar een heel klein deel restafval overblijft. Onze doelstelling is om minder dan 100 kilo huishoudelijk restafval per inwoner in te zamelen. We zitten nu nog een eind van de doelstelling van minder dan 100 kilo restafval per inwoner vandaan. We gaan, samen met de gemeenteraad, op zoek naar een methode die deze doelstelling gaat realiseren. Er zijn meer wegen die ons naar deze doelstelling kunnen leiden waarmee ook verschillende kostenplaatjes gemoeid zijn. We onderzoeken of zelf ophalen op een duurzame en economisch verantwoorde wijze uitvoerbaar is.

Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2022 (na bestuursrapportage) en 2023 (primitief) • Activiteit 010.010.010: In 2022 is sprake van een projectbudget voor de invoering van de Omgevingswet. Het restant bedrag wordt bij de jaarrekening 2022 overgeheveld naar 2023. • Activiteit 010.020.010: In 2022 was een bedrag geraamd voor Samen investeren in Berkelland, waaronder het Naoberfonds. Deze ramingen vervallen vanaf 2023. • Activiteit 010.030.010: In 2022 was een bedrag geraamd voor Samen investeren in Berkelland, waaronder verbeteren kwaliteit groenonderhoud. Deze ramingen vervallen vanaf 2023. • Activiteit 010.030.030: In 2023 zijn de lasten hoger omdat er een toevoeging aan de voorziening plaats vindt. Ook de baten zijn hoger dan in 2022. Dit verschil wordt voornamelijk veroorzaakt doordat in 2022 eenmalig de rioolheffing is verlaagd. • Activiteit 010.040.010: In 2022 waren bedragen geraamd voor Samen investeren in Berkelland, waaronder voor paden en wegen in het buitengebied en extra onderhoud wegen. Deze ramingen vervallen vanaf 2023. • Activiteit 010.050.010: In 2023 zijn de baten hoger dan in 2022. Dit verschil wordt voornamelijk veroorzaakt doordat in 2022 eenmalig de afvalstoffenheffing is verlaagd. • Activiteit 010.700.010: In 2023 zijn de lasten hoger doordat investeringen in wegen en riolering gereed zijn gekomen in 2022.

De afschrijvingslasten starten hierdoor in 2023. • Activiteit 010.710.010: In 2023 zijn de onttrekkingen aan de reserves lager doordat de lasten voor Samen investeren in Berkelland niet meer gedekt worden uit de reserves. 12

Toelichting 1e Begrotingswijziging Activiteit 010.020.010: • Voor de voortzetting van het Naoberfonds ramen we incidenteel € 300.000. Activiteit 010.030.010: • Voor het extra onderhoud van bomen in verband met de droogte ramen we gedurende 3 jaar € 110.000. • Voor het bestrijden van invasieve exoten zoals de Japanse duizendknoop ramen we gedurende 2 jaar € 50.000. Activiteit 010.300.030: • In afwijking van hetgeen besloten bij de Perspectiefnota 2023 geen trendmatige stijging van 2% van de rioolheffing in 2023 (wel inflatiecorrectie). In 2023 herijken we het Watertakenplan. Daarbij berekenen ook de toekomstige onderhoudskosten en investeringskosten. Omdat de voorziening riool (reserve) op dit moment van behoorlijke omvang is, willen we deze nieuwe berekeningen afwachten en voor 2023 de trendmatige stijging van de rioolheffing eenmalig achterwege laten. De nieuwe berekeningen geven ons inzicht het benodigde kostendekkend tarief in de toekomst en de benodigde (trendmatige) stijging. Voor een overzicht van de baten en lasten riolering zie de paragraaf Lokale heffingen. Activiteit 010.040.010: • Voor het onderhoud van wegen verhogen we het budget met € 500.000. Hieruit dekken we ook de kapitaallasten van investeringen in wegen. • Voor het openhouden en het actief beveiligen van de Niet Actief Beveiligde spoorwegOvergang (NABO) in de Loorsteeg nemen we € 800.000 op.

Bedragen x €1.000 Exploitatie

Realisatie 2022 2022 (na 2023 1e 2021 (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging

2023

2024

2025

2026

Lasten 010.010.010 Iedereen wordt op tijd geïnformeerd over de Omgevingswet

-262

0

-1.212

0

0

0

0

0

0

010.020.010 Ontwikkeling wijken, buurten en kernen

-436

-625

-400

-50

-300

-350

-50

-50

-50

010.020.020 Subsidieren wijken en kernen

-28

-42

-26

-25

0

-25

-25

-25

-25

010.030.010 We beheren ons openbaargroen en de begraafplaatsen

-2.273

-1.753

-2.500

-1.455

-160

-1.615

-1.615

-1.565

-1.455

010.030.030 We beheren onze waterhuishouding

-2.695

-2.116

-2.336

-2.749

143

-2.606

-2.178

-2.283

-2.178

010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur

-3.637

-3.455

-3.941

-2.809

-1.300

-4.109

-3.388

-3.388

-3.388

010.050.010 Afval scheiden

-2.304

-2.837

-2.837

-2.835

0

-2.835

-2.835

-2.835

-2.835

010.050.020 Zwerfafval

-94

-54

-54

-54

0

-54

-54

-54

-54

010.500.010 Loonkosten

-5.155

-5.312

-5.312

-5.420

0

-5.420

-5.420

-5.420

-5.420

010.700.010 Rente en afschrijving

-3.175

-3.187

-3.143

-4.564

0

-4.564

-4.315

-4.379

-4.379

Totaal Lasten

-20.060

-19.380

-21.762

-19.961

-1.617 -21.578 -19.880 -19.999 -19.784

13

Exploitatie

Realisatie 2022 2022 (na 2023 1e 2021 (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging

2023

2024

2025

2026

Baten 010.020.010 Ontwikkeling wijken, buurten en kernen

156

0

0

0

0

0

0

0

0

010.020.020 Subsidieren wijken en kernen

0

0

0

0

0

0

0

0

0

010.030.010 We beheren ons openbaargroen en de begraafplaatsen

423

327

344

344

0

344

344

344

344

010.030.030 We beheren onze waterhuishouding

7.216

6.455

6.707

7.761

-143

7.618

7.343

7.448

7.343

010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur

437

205

256

256

0

256

205

205

205

010.050.010 Afval scheiden

3.527

2.914

2.914

3.513

0

3.513

3.513

3.513

3.513

010.050.020 Zwerfafval

94

54

54

54

0

54

54

54

54

Totaal Baten

11.852

9.953

10.274

11.928

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-8.208

-9.426

-11.488

-8.033

-1.760

-9.793

-8.421

-8.435

-8.325

010.710.010 Reserves

2.478

4.083

4.844

828

0

828

255

255

255

Totaal Onttrekkingen

2.478

4.083

4.844

828

0

828

255

255

255

-426

-93

-213

-397

0

-397

-42

-42

-42

-143 11.785 11.459 11.564 11.459

Onttrekkingen

Stortingen 010.710.010 Reserves Totaal Stortingen

-426

-93

-213

-397

0

-397

-42

-42

-42

Mutaties reserves

2.051

3.991

4.632

431

0

431

213

213

213

Gerealiseerd resultaat

-6.156

-5.436

-6.856

-7.602

-1.760

-9.362

-8.208

-8.222

-8.112

Kaders die de raad heeft vastgesteld • • •

Van Afval naar Grondstof Watertakenplan Berkelland 2019-2023 Beleidsplan spelen en bewegen

14

PASSEND WONEN Wat speelt er? •

•

•

• •

• • •

• • •

Berkelland krijgt een 8,2 voor leefbaarheid van onze inwoners. Dat willen we zo houden. Een belangrijke randvoorwaarde voor een goede leefbaarheid is een passende woning. Om de leefbaarheid voor alle inwoners, bestaand en nieuw, op peil te houden moeten we er samen voor zorgen dat er voldoende woningen zijn en dat die kwalitatief goed zijn. Een woning moet passen bij de levensfase van haar bewoners en een steentje bijdragen aan een beter klimaat. De vraag naar woningen is groter dan het aanbod. Hoge huizenprijzen, torenhoge prijzen voor bouwmaterialen en tekort aan bouwpersoneel zorgen ervoor dat vooral jongeren moeilijk aan een (huur) woning kunnen komen. Ook zien we dat senioren die willen doorstromen geen passende woning kunnen vinden. We voegen woningen toe om vraag en aanbod weer in balans te brengen. Hierbij willen we ook een aantrekkelijk vestigingsklimaat bieden voor toekomstige nieuwe inwoners van buiten de huidige dorpskernen. Op korte termijn groeit het aantal huishoudens in Berkelland. Dit is nu te merken aan de grote vraag naar woningen. In Berkelland worden minder mensen geboren dan dat er overlijden. Dat betekent dat de groei komt door (buitenlandse) migratie. Op langere termijn krijgt de gemeente te maken met eerst een afname in bevolking maar door kleiner wordende huishoudens zal de afname in huishoudens pas later inzetten.

We krijgen te maken met een strakkere regie door het Rijk. Hiervoor zijn 6 programmalijnen gepresenteerd onder het overkoepelende thema de Nationale Woon- en Bouwagenda. De strakkere regie van het Rijk merken we onder andere bij woningbouw. Het Rijk maakt met de provincie woningbouwafspraken over aantallen nieuw te bouwen woningen en de prijssegmenten. De provincie Gelderland maakt hiervoor afspraken met de Gelderse regio’s, waaronder de Achterhoek. De Achterhoek heeft met de provincie de afspraak gemaakt bruto 8.000 woningen te bouwen tot 2030. De regionale woonagenda wordt herijkt zodat deze beter aansluit bij de huidige ontwikkelingen op het thema wonen. Er liggen stevige opgaven voor de bestaande woningen in Berkelland. Bijna 60% van de woningen in Berkelland is 40 jaar of ouder. Er ligt een opgave in het verbeteren van woningen. Zelfredzaamheid en langer zelfstandig wonen worden steeds belangrijker. Ook in Berkelland krijgen we steeds meer oudere inwoners die steeds ouder worden. Hier horen ook activerings- gezondheids-, welzijns-, ondersteunings- en zorgvragen bij. Dit terwijl de personele capaciteit dalende is. Dit geldt ook voor andere zorgdoelgroepen dan alleen ouderen. De uitgangspunten van het nieuwe Rijksbeleid voor ouderen zijn in steeds toenemende mate zo lang mogelijk zelf, thuis of digitaal geholpen te worden.

Er zal een vraag ontstaan naar tussenvormen tussen thuis en verpleeghuisplekken: geclusterd wonen. Hier moeten we ruimte aan bieden in een schaarse ruimte. De wijk Neede Noordoost ondergaat de komende jaren (tot en met 2030) een metamorfose door een integrale wijkaanpak. We werken samen met bewoners en ProWonen aan deze wijkontwikkeling. Op 1 januari 2023 gaat waarschijnlijk de nieuwe omgevingswet van start. Dit heeft grote invloed op onze processen. De gemeente heeft, net als veel andere sectoren, te maken met krapte op de arbeidsmarkt. Om onze ambities waar te kunnen maken, is vergroting van de gemeentelijke slagkracht nodig.

Speerpunten Passend wonen in Berkelland. (020.010) Wat willen we bereiken? 15

•

•

• •

We faciliteren het toevoegen van woningen naar behoefte. Deze behoefte ligt zowel in ‘reguliere woningen’ als ‘woningen voor aandachtsgroepen’. Onder aandachtsgroepen scharen we bijvoorbeeld senioren, inwoners met een beperking, arbeidsmigranten en inwoners met een woonwagencultuur. Randvoorwaarden en beleid op orde brengen. We hebben te maken met verouderd wonen & zorgbeleid, een nieuwe regionale woonagenda, de invoering van de omgevingswet en een aflopende woonvisie. De komende jaren brengen we daarom ons beleid en bijhorende uitvoeringsinstrumenten zoals verordeningen en beleidsregels op orde, anticiperend op de omgevingswet. Dat onze inwoners zo lang mogelijk, met eventuele ondersteuning, zelfredzaam en gezond blijven en daardoor zelfstandig kunnen wonen in een huis. In een duurzame en vitale omgeving die veiligheid en comfort biedt. Voldoende verpleeghuisplekken wanneer een zelfstandige woonsituatie niet passend is bij de zorgvraag.

Wat gaan we daarvoor doen? We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie. (020.010.040) • • •

• • • •

We stellen begin 2023 een hernieuwde regionale woonagenda vast. We stellen in 2023 een woonzorgvisie op. We stellen in vervolg op de regionale woonagenda een hernieuwde lokale woonvisie of woonkoers, binnen de kader van de omgevingsvisie, op. De woonzorgvisie kan hier onderdeel van zijn. Het eind 2022 of begin 2023 herijkte beleid op arbeidsmigranten wordt opgenomen in het nieuwe woonbeleid. We stellen nieuw woonwagenbeleid op in 2023 en nemen dit beleid op in het woonbeleid. We maken prestatieafspraken met ProWonen en de huurdersverenigingen in het licht van de afschaffing van de verhuurderheffing en het grotere investerend vermogen dat ProWonen hierdoor krijgt. We stellen na actualisatie van ons woon(zorg)beleid een (regionale) huisvestingsverordening op. We zijn gestart met het optimaliseren van het proces rondom wooninitiatieven en woonzorginitiatieven. We streven naar een betere dienstverlening door meer overzicht te creëren en meer structuur aan te brengen. Hierdoor willen we initiatiefnemers sneller helderheid bieden of een initiatief wel of niet kansrijk is.

We voegen nieuwe woningen toe. (020.020.040) •

• • •

•

We streven naar een jaarlijks constante en gemiddelde toevoeging van 100 tot 120 nieuwe woningen, inclusief woonzorgwoningen. Dit bereiken we door onze plancapaciteit te prioriteren. In 2020 zijn er op basis van oude plancapaciteit, het ontwikkelen van woningen duurt doorgaans enkele jaren, 127 woningen toegevoegd en in 2021 110 woningen. We zeggen ja-mits tegen (flex)woningbouwplannen die aansluiten bij de (toekomstige) behoefte van onze inwoners en ambitie voor het aantrekken van nieuwe Berkellanders. Dit doen we op basis van vastgesteld beleid. Op basis van marktverkenningen herijken we jaarlijks onze opgave en sturen bij waar nodig. In kleine kernen geldt het principe van ‘naam en rugnummer’. De behoefte moet aangetoond zijn door de initiatiefnemer voordat we aan de slag gaan. We geven ruimte aan nieuwe woon(zorg)initiatieven en CPO-initiatieven met een (toekomstige) zorgachtergrond. De verwachting is dat er vraag is naar geclusterde woonvormen. De nieuwe woon- en zorgstrategie geeft ons hier meer inzicht in. Vanuit een regisserende rol proberen we het lokale woon- en zorglandschap te reguleren. Bij woonzorg initiatieven geldt ook dat de lokale behoefte moet zijn aangetoond door de initiatiefnemer.

16

We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren. (020.010.060) • •

Waar nodig zetten we grondbeleid in om te sturen op woningbouw. Dit wordt per casus/project afgewogen. We herijken de nota Grondbeleid en stellen een Nota Kostenverhaal op die inspelen op de mogelijkheden van de Omgevingswet.

We zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in een duurzame en toekomstbestendige bestaande woningvoorraad. (020.010.010) •

• • •

•

We stimuleren met verschillende (financiële) instrumenten woningeigenaren om de woning te verduurzamen. Denk hierbij aan (financiële) ondersteuning door lening vormen via Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) en het (Agem) energieloket. Het initiatief komt vanuit het programma Nieuwe energie. Ook haken we actief aan bij overige initiatieven om woningen en wijken te verduurzamen zoals in prestatieafspraken met ProWonen. We ondersteunen inwoners door leningen beschikbaar te stellen voor starters (via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting) en inwoners die hun woning willen verduurzamen (via het Agem energieloket). We gaan door met 'Heerlijk Thuis in Huis'. We willen graag tijdig bewustwording vergroten bij onze inwoners over het langer zelfstandig wonen. Bij inwoners van 80 jaar en ouder nodigen we onszelf uit met seniorenhuisbezoeken om in gesprek te gaan over welzijn en het zelfstandig wonen. Daarnaast bieden we de mogelijkheid om inwoners van 50 jaar en ouder te coachen op het gebied van comfort, veiligheid en duurzaamheid. Dit kan ook leiden tot doorstroming op de woningmarkt. We beheren woonwagenlocaties.

Speerpunten We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (020.020) Wat willen we bereiken? • Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder dit speerpunt en activiteit samengevoegd.

Wat gaan we daarvoor doen? We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (020.020.030) Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder deze activiteit samengevoegd.

Speerpunten We werken door aan de integrale wijkontwikkeling in Neede Noordoost. (020.020) Wat willen we bereiken? • In Neede Noordoost werken we met ProWonen en bewoners aan een integrale wijkaanpak door verschillende onderwerpen tegelijk te verbeteren. Dit om woningen én 17

het samenleven in de wijk toekomstbestendig te maken. Denk aan gezondheid, duurzaamheid, klimaatadaptatie en levensloopbestendigheid.

Wat gaan we daarvoor doen? We stimuleren een duurzame woningvoorraad. (020.030.010)

Sociale wijkontwikkeling.

Duurzame toekomstgerichte openbare ruimte.

Wat mag het kosten Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2022 (na bestuursrapportage) en 2023 (primitief) • Activiteit 020.030.010: In 2023 zijn de lasten en baten lager omdat vanaf 2023 de lasten voor de integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost gespreid zijn over de jaren. • Activiteit 020.700.010: In 2023 zijn de onttrekkingen aan de reserves lager doordat de lasten voor de integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost gespreid zijn over de jaren. Toelichting 1e Begrotingswijziging Activiteit 020.020.030: • Om de druk bij de vergunningverlening te verlichten nemen we voor 2 jaar extra budget op voor 2 vergunningsverleners. Activiteit 020.020.040: • We maken incidenteel budget vrij voor nieuwbouw. € 300.000 euro voor nieuwbouwactiviteiten zoals voorfinanciering en budget voor extra capaciteit om woningbouw op peil te houden en aan te jagen. Activiteit 020.030.010: • Om het project Neede Noordoost voor te bereiden nemen we voor 2 jaar extra budget op voor ondersteuning. Activiteit 020.010.040: • Door de druk op de woningbouw, door vergrijzing en door decentralisatie van beschermd wonen is er meer behoefte aan capaciteit op woon(/zorg) beleid. Deze capaciteit wordt structureel uitgebreid van 1,8 fte naar 2 fte. • Door de druk op de woningbouw is er ook behoefte aan extra capaciteit op stedenbouwkundig gebied. Bedragen x €1.000 Exploitatie

Realisatie 2022 2022 (na 2023 1e 2021 (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging

2023

2024

2025

2026

Lasten 020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad

-56

-3

-108

-68

0

-68

-68

-3

-3

020.010.020 Woningbouw BraakHaaksbergseweg

0

0

-22

0

0

0

0

0

0

18

Exploitatie

Realisatie 2022 2022 (na 2023 1e 2021 (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging

2023

2024

2025

2026

020.010.040 We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie

-29

-50

-40

-50

0

-50

-50

-50

-50

020.010.050 Integrale aanpak

-4

0

0

0

0

0

0

0

0

-1.588

-886

-886

-886

0

-886

-886

-886

-886

-1

0

0

0

0

0

0

0

0

020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen

-431

-111

-225

-111

-160

-271

-271

-111

-111

020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe

-58

-100

-110

0

-600

-600

-300

0

0

020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost

-47

-3.825

-2.312

-583

-200

-783

-783

-3.548

-3.812

-4.127

-4.143

-132

-238

-201

-218

-5.894

-9.025

-8.032

-6.058

020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad

55

9

60

43

0

43

43

11

11

020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren

2.635

1.021

1.021

1.021

0

1.021

1.021

1.021

1.021

1

0

0

0

0

0

0

0

0

1.680

1.386

1.726

1.617

0

1.617

1.559

1.559

1.559

020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe

25

0

0

0

0

0

0

0

0

020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost

14

0

154

513

0

513

513

513

2.563

0

3.194

3.137

3.104

5.155

020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren 020.020.010 We exploiteren gemeentelijke gronden

020.500.010 Loonkosten 020.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten

-583 -2.911

-64 -4.207 -4.127 -4.127 -4.127 0

-218

-218

-218

-218

-1.024 -7.082 -6.702 -5.977 -8.306

Baten

020.020.010 We exploiteren gemeentelijke gronden 020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen

Totaal Baten

4.410

2.416

2.961

3.194

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-1.484

-6.609

-5.070

-2.864

020.710.010 Reserves

140

3.984

2.350

102

0

102

102

70

348

Totaal Onttrekkingen

140

3.984

2.350

102

0

102

102

70

348

-1.024 -3.888 -3.565 -2.873 -3.151

Onttrekkingen

19

Exploitatie

Realisatie 2022 2022 (na 2023 1e 2021 (vastgesteld) bestuursrapportage) (primitief) Begrotingswijziging

2023

2024

2025

2026

0

0

0

0

Stortingen 020.710.010 Reserves

-1.075

Totaal Stortingen

-1.075

0

Mutaties reserves

-935

3.984

-2.419

-2.625

-2.720

-2.762

Gerealiseerd resultaat

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

2.350

102

0

102

102

70

348

-1.024 -3.786 -3.463 -2.803 -2.803

Projecten Bedragen x €1.000 Exploitatie

Oorspronkelijk begroot

Uitgaven/Inkomsten tot begrotingsjaar

Realisatie 2022

Restant

60830012 PRJCT Integrale wijkaanpak toekomstbest. woningen Lasten

-2.137

-47

-65

Baten

0

14

0

-14

-2.137

-33

-65

-2.039

Lasten

-2.849

0

0

-2.849

Baten

4.834

0

0

4.834

Totaal 60830909 PRJCT VHF Energiemaatregelen

1.985

0

0

1.985

Lasten

-510

0

0

-510

Totaal 60830910 PRJCT VHF Levensloopbestendig woningen

-510

0

0

-510

Lasten

-550

0

0

-550

Totaal 60830911 PRJCT VHF Klimaatadapt. gezondhd veilighd woningen

-550

0

0

-550

Lasten

-750

0

0

-750

Totaal 60830912 PRJCT VHF Asbestsanering woningen

-750

0

0

-750

Lasten

-175

0

-45

-130

Totaal 60830913 PRJCT VHF Uitv kosten project

-175

0

-45

-130

Gerealiseerd resultaat

-2.137

-33

-110

-1.994

Totaal 60830012 PRJCT Integrale wijkaanpak toekomstbest. woningen

-2.025

60830909 PRJCT VHF Energiemaatregelen

60830910 PRJCT VHF Levensloopbestendig woningen

60830911 PRJCT VHF Klimaatadapt. gezondhd veilighd woningen

60830912 PRJCT VHF Asbestsanering woningen

60830913 PRJCT VHF Uitv kosten project

Kaders die de raad heeft vastgesteld • •

Woonvisie gemeente Berkelland 2020-2025 Kwalitatieve toetsingscriteria voor woningbouw Berkelland 2019 20

• • • • •

Kwalitatieve toetsingscriteria voor woningbouw in Berkelland Beleidskader tijdelijke woningen Achtergrondinformatie tijdelijke woningen Woonmonitor Berkelland 2019 Structuurvisies

21

VITAAL PLATTELAND Een vitaal en innovatief buitengebied Wat speelt er? •

•

• •

Op het platteland komen steeds meer grote opgaven samen die allemaal ruimte vragen. Denk hierbij aan; klimaatadaptatie, energietransitie, biodiversiteit, recreatie en toerisme, de landbouwtransitie en de daarmee gepaarde transformatie van stallen en erven. Het is een uitdaging al deze opgaven op een goede manier samen te brengen op het platteland en daarmee ons platteland vitaal te houden. De agrarische sector is een belangrijke pijler in ons buitengebied. De sector wordt de komende jaren voor grote uitdagingen gesteld, onder meer door de stikstofproblematiek. De rijksoverheid werkt hiervoor aan het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). De provincie Gelderland is hierbij als uitvoerende partij aan zet. Een transitie naar een meer duurzame landbouw is hierbij noodzakelijk om de stikstofdoelen te halen. Tegelijkertijd zorgen de vele stoppers in Berkelland voor nieuwe ruimtelijke uitdagingen door onder meer de vrijkomende agrarische bebouwing. Berkelland heeft een prachtig coulisselandschap dat een fijne leefomgeving biedt voor onze inwoners en een visitekaartje is voor bezoekers. Tegelijkertijd zien we dat de natuur, het landschap en de biodiversiteit van verschillende kanten onder druk staat. Toeristen en recreanten weten de Achterhoek, en daarmee ook Berkelland, steeds vaker te vinden.

Hier zijn we blij mee, want dit zorgt voor de instandhouding van voorzieningen, werkgelegenheid en bovenal voor reuring. Bij ontwikkelingen in de vrijetijdssector is het belangrijk dat er een goede balans blijft tussen het wonen, werken en recreëren in ons (buiten)gebied en dat de recreatiedruk, en de impact daarvan op onze omgeving en samenleving, niet te groot wordt.

Speerpunt Een meer duurzame vorm van landbouw in Berkelland. (030.010) Wat willen we bereiken? • Een intensievere samenwerking met onder meer LTO, VKA en Marke om agrariërs te ondersteunen richting een meer duurzame vorm van landbouw, zoals kringlooplandbouw. • Een sterkere verbinding tussen inwoners en agrariërs. • Meer lokale initiatieven gericht op duurzame vormen van landbouw, zoals kringlooplandbouw.

Wat gaan we daarvoor doen? We zoeken de samenwerking met partijen als de VKA, LTO en de Marke gericht op ondersteuning van agrariërs richting een meer duurzame vorm van landbouw, zoals kringlooplandbouw. In 2022 is er een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden die de gemeente Berkelland heeft om agrariërs te ondersteunen richting een meer duurzame landbouw. De denkrichtingen uit dit onderzoek zullen verder onderzocht worden en waar mogelijk opgepakt worden. Dit doen we samen met partijen als de VKA, LTO en de Marke. Zij hebben de kennis en expertise in huis om aan te geven wat er nodig is vanuit de gemeente om agrariërs te ondersteunen richting een duurzame landbouw. We haken aan bij de gebiedsgerichte uitwerking van de provincie Gelderland van het NPLG. We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners. (030.010.020) We onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de verbinding tussen agrariërs en inwoners te stimuleren. Dit doen we al bijv. door het korte ketens project en de organisatie van de 22

Berkellanddag, we onderzoeken wat er nog meer voor mogelijkheden zijn en hoe wij initiatieven als gemeente kunnen ondersteunen. We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren en onderzoeken de mogelijkheden voor een nieuw vrijwillig kavelruil project. (030.010.030) De vrijwillige kavelruil is integraal van opzet en hierdoor zullen we ook doelen op gebied van natuur, landschap, water, duurzaamheid en recreatie meenemen. Dus naast huiskavelvergroting en het toewerken naar minder veldkavels zal er ook grond geruild kunnen worden om bijvoorbeeld nieuwe natuur in te richten. Het huidige kavelruilproces loopt af. Er is behoefte aan een vervolg. We onderzoeken de mogelijkheden hiervoor. We zetten het project korte ketens door. (030.010.010) Hierbij doorlopen we met een aantal agrariërs een serie masterclasses waarbij we ze helpen met het maken van businesscases voor het produceren en vermarkten van hun producten direct aan de consument. Hierbij wordt ook wereldwijde kennis over nieuwe verdienmodellen gedeeld. Er is behoefte aan deze masterclasses, dus we willen een vervolg geven aan de 1e en 2e tranche.

Speerpunt Toekomstbestendige (agrarische) erven. (030.010) Wat willen we bereiken? • Minder leegstaande gebouwen door sloop- en/of hergebruik. • Reductie van 30% asbestdaken in 2026 (kern en buitengebied) ten opzichte van 2022.

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit. (030.040.010) Met de uitvoering van het plan van aanpak willen we ruimte bieden voor andere verdienmodellen in leegstaande (agrarische) gebouwen en stimuleren we sloop van oude stallen en schuren. Hiervoor werken we aan diverse nieuwe regelingen en instrumenten en voeren we weer opnieuw keukentafelgesprekken met agrariërs. We voeren het plan van aanpak voor de stimulering van de sanering van asbestdaken uit. (030.040.020) Met het plan van aanpak zetten we in op het saneren van 30% van oppervlakte aan asbestdaken in Berkelland eind 2026. Hiervoor hebben we 3 instrumenten ontwikkeld: de subsidieregeling asbestdaken, de beschermingspakketten voor verwijdering van kleine asbestdaken in combinatie met gratis stort en de (gratis) keukentafelgesprekken in combinatie met kortingsvouchers voor vervolgstappen. Daarnaast zetten we verschillende communicatiemiddelen in om eigenaren te informeren en instrueren en ze te motiveren en overtuigen om de sanering aan te pakken.

Speerpunt Behoud en versterking van ons coulisselandschap en verhoging van de biodiversiteit. (030.020) Wat willen we bereiken? • Voor elke biotoop in Berkelland een verhoging van natuurwaarden in 2026 ten opzichte van 2021. 23

•

Een vergrote bewustwording bij inwoners over de biodiversiteit en maatregelen die men kan nemen ter versterking van de biodiversiteit.

Wat gaan we daarvoor doen? Stimuleren van aanleg van nieuwe natuur en landschap en het behoud van landschapselementen. (030.020.010) Onder deze activiteit valt onder meer de uitvoering van de landschapsregeling 2020-2024. Maar ook de uitvoering van de motie bomen en bosjes, waarbij de nadruk voor de komende jaren ligt op: Een boom voor elk huishouden. We maken een uitvoeringsagenda voor het biodiversiteitsplan en voeren deze uit. (030.030.010) Eind 2021 is het biodiversiteitsplan vastgesteld. In het voorjaar van 2022 is een contourennota opgesteld waar in grote lijnen is aangegeven wat de activiteiten zijn om de biodiversiteit in Berkelland te verhogen. De contourennota is de basis voor een uitvoeringsagenda waar aan gewerkt wordt. Deze zal daarna in de komende jaren uitgevoerd worden. We ondersteunen initiatieven en projecten in het kader van Leader. (030.030.020) Het leaderprogramma heeft goed gedraaid in Berkelland de afgelopen jaren, met veel mooie initiatieven die geholpen zijn. In 2023 start het nieuwe leader programma waar de Achterhoek weer aan mee wil doen.

Speerpunt Het toeristisch-recreatief aanbod in Berkelland is versterkt. (030.030) Wat willen we bereiken? • Het aantal vitale dagattracties en verblijfsaccommodaties is vergroot. • De toeristische infrastructuur is doorontwikkeld. • De toeristische informatievoorziening en gastheerschap is verder geprofessionaliseerd. • De toeristische-recreatieve ontwikkelpotentie van Berkel, kernen en bijbehorende buitengebieden is beter benut. • De zichtbaarheid van het vrijetijdsaanbod van Berkelland is vergroot. • Jong en oud ontmoeten elkaar.

Wat gaan we daarvoor doen? De uitvoeringsagenda ‘Beleef het in Berkelland 2021-2024 uitvoeren. (030.020.010) In 2021 is ‘Beleef het in Berkelland’ vastgesteld inclusief een uitvoeringsprogramma voor de periode 2021-2024. In het uitvoeringsprogramma staat beschreven welke acties de komende jaren worden opgepakt en uitgevoerd waarmee wordt bijgedragen aan het behalen van de doelstellingen en speerpunten uit ‘Beleef het in Berkelland’.

Wat mag het kosten Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2022 (na bestuursrapportage) en 2023 (primitief) • Activiteit 030.010.030: In 2022 is sprake van een projectbudget voor het plan van aanpak asbestverwijderlng. Het restant bedrag wordt bij de jaarrekening 2022 overgeheveld naar 2023.

24

• • •

Activiteit 030.020.010: In 2022 is sprake van een projectbudget voor de motie bomen & kleine bossen. Het restant bedrag wordt bij de jaarrekening 2022 overgeheveld naar 2023. Activiteit 030.030.010: In 2022 is sprake van een projectbudget. Het restant bedrag wordt bij de jaarrekening 2022 overgeheveld naar 2023. Activiteit 030.710.010: In 2022 hebben de onttrekkingen betrekking op dekking van projecten. Pas na overheveling van de projecten wordt ook de onttrekking aan de reserves zichtbaar.

Toelichting 1e Begrotingswijziging Activiteit 030.020.010: • Er is onder meer vanuit agrariërs een roep om een contactpersoon bij Berkelland. Een contactpersoon die begrijpt wat er in het buitengebied (bij agrariërs) en op erven speelt. Gezien ook de grote opgaven die er de komende jaren zijn in het buitengebied (stikstof, nationaal programma landelijk gebied (NPLG)), kiezen we ervoor om een contactpersoon buitengebied aan te stellen voor twee jaar. • Er zijn steeds meer opgaven in het buitengebied, onder meer ook door opgaven vanuit stikstof / nplg en natuur en landschap. Om deze opgaven goed op te pakken en uit te voeren, kiezen we voor een structurele aanstelling van een extra beleidsadviseur platteland. • Er komt een nieuwe leader periode aan (2023-2027), waarin de Achterhoek waarschijnlijk opnieuw een leader gebied wordt voor de komende jaren. Afgelopen jaren waren zeer succesvol voor initiatieven in Berkelland. We zetten daarom in op een nieuwe leader periode als Achterhoek met een eenmalige bijdrage. • Om het biodiversiteitsplan uit te voeren is (zie ook contourennota februari 2022) is geld noodzakelijk voor onder meer subsidies, communicatie en landschapsinrichting. We ramen € 500.000 incidenteel.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=fe59e8dc-6be8-46b0-b2b3-b06cd3b0478d