Bijlage 2 Plantoelichting Buitengebied Berkelland 2020
Tekst van het document
Maar ook ABRS 22 januari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:212 (Bergeijk)) of een positieve afwijzing) of natuurtoestemmingen zonder dat daarvoor een passende beoordeling is verricht, niet op grond van artikel 2.8 lid 2 van de Wnb in het bestemmingsplan worden ingepast. Er wordt dan niet voldaan aan de voorwaarden om artikel 2.8 lid 2 Wnb toe te passen. Die besluiten bevatten ook geen passende beoordeling (zoals de milieutoestemming of de positieve afwijzing). Of er wordt verwezen naar een passende beoordeling die de toets aan voorwaarde 3 niet doorstaat (PAS-melding). Dergelijke besluiten kunnen dan ook niet - zonder dat alsnog de effecten ten opzichte van de referentiesituatie passend worden beoordeeld - worden opgenomen in Bijlage 6 van de planregels. In bijlage 6 zijn uitsluitend (onherroepelijke) natuurtoestemmingen opgenomen die verleend zijn op basis van een passende beoordeling die niet gestoeld is op het PAS. Bij dit punt (voorwaarde 3) is ook de PAS-uitspraak van belang (ABRS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1603, r.o. 36). Daarin oordeelt de Afdeling dat vanwege haar conclusies omtrent de houdbaarheid van het PAS, thans een onherroepelijke natuurtoestemming gebaseerd op het PAS niet één op één in een bestemmingsplan kan worden ingepast ter voldoening aan artikel 2.8 lid 2 Wnb.
De Afdeling overweegt dat thans een passende beoordeling voor het plan redelijkerwijs nieuwe gegevens en inzichten oplevert ten opzichte van de (onherroepelijke natuurvergunning gebaseerd op het PAS), zodat niet voldaan wordt aan de voorwaarden van dit artikel. Ook natuurvergunningen die zijn verleend op basis van het PAS kunnen dus niet in Bijlage 6 van de planregels worden opgenomen. Datzelfde geldt logischerwijs ook voor PAS-meldingen, nu die ook gestoeld zijn op basis van de passende beoordeling bij het PAS, (Zo volgt uit ABRS 19 februari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:508, r.o. 11.3.).
Beweiden van agrarische gronden in het bestemmingsplan Het is vaste rechtspraak dat het weiden van vee, anders dan het bemesten van gronden (zie hierna), onlosmakelijk samenhangt met de oprichting, exploitatie of uitbreiding van de stallen waarin melkvee wordt gehouden (Zie onder meer ABRS 9 oktober 2019, ECLI:NL:RVS:20193417, r.o. 17.2 (Halderberge)) en ABRS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1604, r.o. 11.4 (PAS). De Afdeling betrekt daarbij het stalsysteem wat is
50
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
aangevraagd en vergund. Wanneer een stalsysteem wordt aangevraagd rekening houdend met beweiden, wordt rekening gehouden met een reductie in de emissie-uitstoot van de stallen. Een aanvraag voor een dergelijk stalsysteem impliceert daarmee dan ook dat beweiden plaats moet vinden. Het weiden van vee maakt dan onlosmakelijk onderdeel uit van het aangevraagde/vergunde project). Dit betekent dat de gevolgen van het weiden van vee bij de vaststelling van een bestemmingsplan moeten worden beoordeeld, wanneer het bestemmingsplan voorziet in meer melkvee. Het weiden van vee (voor zover dat onlosmakelijk verbonden is aan de bedrijfsvoering) leidt immers tot extra stikstofemissie ten opzichte van de feitelijke situatie en kan daarmee significante gevolgen hebben voor reeds overbelaste stikstofgevoelige habitats in de betrokken Natura 2000-gebieden. Zie bijvoorbeeld ABRS 9 oktober 2019, ECLI:NL:RVS:20193417: “17.2. (…) De Afdeling heeft in de uitspraak van 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1604 overwogen dat het weiden van vee door een melkveehouderij onlosmakelijk samenhangt met de oprichting, uitbreiding of exploitatie van de stallen waarin het melkvee wordt gehouden. Dit betekent dat naar aanleiding van een aanvraag om een natuurvergunning voor het oprichten, exploiteren of wijzigen van een veehouderij ook de gevolgen van het daarmee samenhangende weiden van vee beoordeeld moeten worden.
Het gegeven dat het weiden van vee onlosmakelijk samenhangt met de oprichting, exploitatie of uitbreiding van de stallen waarin het melkvee wordt gehouden, betekent naar het oordeel van de Afdeling dat de gevolgen van het weiden van vee bij de vaststelling van een bestemmingsplan moeten worden beoordeeld als een bestemmingsplan voorziet in de (nieuw)vestiging of uitbreiding van een melkveehouderij waarin het weiden van het melkvee onderdeel uitmaakt van de bedrijfsvoering.” Relevant is daarom de vraag of het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020” voorziet in mogelijkheden om meer melkvee te houden in een stalsysteem dat beweiden impliceert. En daarnaast of het plan daarmee voorziet in een toename van stikstofdepositie als gevolg van beweiden ten opzichte van de referentiesituatie die passend moet worden beoordeeld. In het kader van de tweede vraag moet worden bezien of de in de planregels opgenomen stikstofregeling voldoende borgt dat een eventuele toename van beweiding van gronden, niét kan leiden tot een toename van stikstofemissie/depositie. 4.
Algemeen emissieplafond planregels Ingevolge de stikstofregeling is sprake van een toename als de stikstofemissie van gronden en bouwwerken (al dan niet behorende tot een inrichting) méér bedraagt dan de stikstofemissie als gevolg van het ten tijde van de vaststelling van het bestemmingsplan aanwezig planologisch legaal gebruik van gronden en bouwwerken. Zie de gebruiksverboden in samenhang met artikel 1.136 onder a en onder b van de planregels. Het beweiden is aan te merken als gebruik van gronden van een agrarisch bedrijf (inrichting). In zoverre voorziet het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020” daarom niet in een toename van beweiden ten opzichte van de referentiesituatie. Het beweiden valt onder de stikstofregeling, die zich immers (ook) uitstrekt over de agrarische (onbebouwde) gronden. (Dit zou anders zijn wanneer de stikstofregeling bijvoorbeeld alleen op het gebruik van gebouwen en overkappingen zou zien. Dan zou het, bijvoorbeeld door interne saldering/toepassen stikstof reducerende stalsystemen/maatregelen, mogelijk zijn dat het aantal dieren in de stal toe kan nemen zonder dat ter plaatse sprake is van een toename van stikstofemissie, maar dat vervolgens wel kan leiden tot een toename van het aantal dieren in de wei (waar de gevolgen dan niet van zijn onderzocht). Dan zou gewerkt moeten worden met het vastleggen van het bestaande aantal dieren.
Het vastleggen van de hoeveelheid emissie volstaat dan immers niet. Zie ABRS 21 juli 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1603 (r.o. 15.9 (Westerveld)). Vgl. ABRS 22 januari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:212 (r.o. 9.4 (Bergeijk)) en bijvoorbeeld ABRS 4 maart 2020, ECLI:NL:RVS:2020:684 (r.o. 23.12 (Aalten)). ABRS 22 januari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:212: “9.4. De Afdeling ziet zich gesteld voor de vraag of het plan door de stikstofregeling voorziet in een toename van de stikstofdepositie als gevolg van beweiden ten opzichte van de referentiesituatie die passend moet worden beoordeeld. De stikstofregeling bepaalt dat in twee situaties van een toename sprake is.
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
51
Ten eerste is sprake van een toename als de stikstofdepositie méér bedraagt dan de stikstofdepositie als gevolg van het ten tijde van de vaststelling van het plan aanwezig planologisch legaal gebruik van de gronden en bouwwerken van dat agrarisch bedrijf (de eerste referentiesituatie). Het beweiden is aan te merken als het gebruik van gronden van een agrarisch bedrijf. De Afdeling stelt dan ook vast dat ook de stikstofdepositie als gevolg van het beweiden onder de eerste referentiesituatie valt, zodat het plan in zoverre niet voorziet in een toename van beweiden ten opzichte van die referentiesituatie. (…)”.
5. Verwijzing naar onherroepelijke natuurvergunningen In de stikstofregeling van het ontwerpbestemmingsplan werd echter een uitzondering gemaakt op de feitelijke bestaande situatie van gronden en bouwwerken (artikel 1.136 onder e onder 1). Meer concreet als sprake is van een verleende en onherroepelijke natuurtoestemming (Natuurvergunning als bedoeld in artikel 2.7 lid 2 Wnb of verklaring van geen bedenkingen als bedoeld in artikel 2.2aa onder a Bor gekoppeld aan een verleende omgevingsvergunning) met passende beoordeling, waarin bijvoorbeeld meer dieren (melkvee) zijn vergund dan feitelijk worden gehouden. Deze natuurvergunningen zijn opgenomen in bijlage 6 van de planregels. Indien in bijlage 6 natuurtoestemmingen zijn opgenomen voor melkveehouderijen met een stalsysteem waarbij vee permanent op stal staat is de huidige regeling toereikend. De uitbreiding van dergelijke melkveehouderijen in overeenstemming met de natuurtoestemming zal dan niet leiden tot een toename van het weiden van vee. Het weiden van vee is bij dergelijke melkveehouderijen immers niet vergund en daarmee ook niet toegestaan (Zie bijvoorbeeld ABRS 9 oktober 2019, ECLI:NL:RVS:20193417 (r.o. 17.3 (Halderberge)), ABRS 4 maart 2020, ECLI:NL:RVS:2020:684 (r.o. 23.12 (Aalten)) en ABRS 9 september 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2170 (r.o. 6.4 (Ruchpen)).
Het eventueel (extra) beweiden van vee valt dan 'gewoon' onder het algemene emissieplafond, waaruit reeds volgt dat de emissie niet mag toenemen. Datzelfde geldt uiteraard wanneer de vergunde situatie gelijk is aan de feitelijke bestaande legale situatie (de vergunde capaciteit is volledig benut). In dat geval is er geen sprake van een toename. Voor zover in bijlage 6 echter wordt verwezen naar natuurtoestemmingen voor melkveehouderijen, die: 1. zien op het houden van (melk)vee in een stalsysteem dat het weiden van vee impliceert; en 2. de vergunning niet feitelijk volledig wordt benut; is dat anders. In dat geval zou het toepassen van de uitzondering opgenomen in artikel 2.8 lid 2 Wnb uitsluitend mogelijk zijn, indien: 3.
het (extra) beweiden van vee passend is beoordeeld bij de natuurtoestemmingen waarnaar in de planregels wordt verwezen.
Zie bijvoorbeeld ABRS 21 juli 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1603: 15.9 (…) Voor zover in bijlage 1 wordt verwezen naar natuurvergunningen voor melkveebedrijven, waarin vee wordt gehouden in een stalsysteem dat het weiden van vee impliceert, en die natuurvergunningen wat dieraantallen betreft nog niet volledig zijn benut, maakt het plan een uitbreiding van die veebedrijven mogelijk. Als gevolg daarvan zou het aantal dieren dat wordt beweid ten opzichte van het ten tijde van de vaststelling van het plan aanwezig planologisch legaal gebruik van de gronden kunnen toenemen. De gevolgen van een toename moeten in een passende beoordeling worden betrokken. (…)”. De in bijlage 6 opgenomen natuurtoestemmingen hebben onder meer betrekking op melkveebedrijven waaronder zich ook bedrijven bevinden met een vergund huisvestingssysteem dat er vanuit gaat dat het melkvee een x aantal uren per jaar moeten worden beweid. Uit het in de plan-MER (bijlage 7 van de plantoelichting) opgenomen vergunningenbestand volgt dat het verschil tussen de vergunde capaciteit en de feitelijke capaciteit gebaseerd op gegevens van het CBS soms groot is (zie pagina 182 e.v. van het plan-MER). Dit betekent dat de vergunde capaciteit niet volledig zal zijn
52
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
benut. In zoverre is ook sprake van een situatie bedoeld onder 2. Tot slot is relevant dat in de passende beoordelingen bij de natuurtoestemmingen opgenomen in bijlage 6 van het ontwerpbestemmingsplan geen rekening is gehouden met de exacte gevolgen van beweiden door het extra (vergunde) melkvee en daarmee ook niet aan de hiervoor genoemde voorwaarde punt 3. Dit komt omdat ook de Afdeling er lange tijd vanuit is gegaan dat de activiteit beweiden niet vergunningplichtig was, (zie ABRS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1604). Gelet op deze omstandigheid is het volgens de rechtspraak aannemelijk en waarschijnlijk dat een natuurvergunning, die betrekking heeft op een uitbreiding van een melkveehouderij met een stalsysteem dat het weiden van vee impliceert, niet de toename van de activiteit weiden van vee als zodanig omvat. De gevolgen van de toename van het te beweiden vee zijn in die gevallen dus niet in een passende beoordeling onderzocht.
Volgens de rechtspraak moet de gemeenteraad daarom – om aan te tonen dat is voldaan aan de vereisten van artikel 2.8 lid 2 en 3 Wnb - (1) onderzoeken of de toename van het weiden van vee onderdeel uitmaakt van de in de bijlage opgenomen natuurvergunningen, en (2), indien dat wel het geval is, of het beweiden van vee ook in de aan die natuurvergunningen ten grondslag gelegde passende beoordelingen is betrokken (Zie ABRS 9 september 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2170 (r.o. 6.5 (Ruchpen)) en ABRS 9 oktober 2019, ECLI:NL:RVS:20193417 (r.o. 17.4 (Halderberge)). Zo niet, dan dienen deze gevolgen alsnog te worden beoordeeld. Zie bijvoorbeeld ABRS 9 september 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2170: “6.5 (…) Onder verwijzing naar de uitspraak van de Afdeling van 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1604, onder 12.2, overweegt de Afdeling dat er lange tijd van uit is gegaan dat de activiteit weiden van vee niet vergunningplichtig was. Toen door de uitspraak van 4 februari 2015, ECLI:NL:RVS:2015:316, duidelijk werd dat het weiden van vee wel vergunningplichtig kan zijn, werd het weiden van vee vervolgens uitgezonderd van de vergunningplicht. Gelet hierop is aannemelijk dat een natuurvergunning, die betrekking heeft op een uitbreiding van een melkveehouderij met een stalsysteem dat het weiden van vee impliceert, niet de toename van de activiteit weiden van vee als zodanig omvat.
De gevolgen van de toename van het te beweiden vee zijn in die gevallen aldus niet in een passende beoordeling onderzocht. De Afdeling stelt vast dat de raad niet heeft onderzocht of de toename van het weiden van vee onderdeel uitmaakt van de in bijlage 5 opgenomen natuurvergunningen, en, indien dat wel het geval is, of dat in de aan die natuurvergunningen ten grondslag gelegde passende beoordelingen is betrokken. Daarmee heeft de raad niet aangetoond dat is voldaan aan de vereisten van artikel 2.8, tweede lid, van de Wnb. Gelet op het voorgaande is het plan in strijd met de vereiste zorgvuldigheid en artikel 2.8, derde lid, van de Wnb vastgesteld.”. Uit deze rechtspraak volgt dus dat niet zonder meer verwezen kan worden naar natuurtoestemmingen voor een uit te breiden melkveebedrijf met een stalsysteem dat het weiden van vee impliceert. De gevolgen van het beweiden zijn immers niet in het kader van die natuurtoestemming passend beoordeeld, zodat geen toepassing kan worden gegeven aan artikel 2.8 lid 2 Wnb. In zoverre bestaat er een procesrisico door de in de planregels van het ontwerpbestemmingsplan gekozen uitzondering en plansystematiek. Dit procesrisico is hersteld door de regeling uit het ontwerpbestemmingsplan aan te passen bij de vaststelling van het bestemmingsplan. 4.
Aanpassing planregeling beweiden (bij vaststelling) In de planregels is reeds een algemeen emissieplafond opgenomen. Dit plafond ziet op het gebruik van zowel de (onbebouwde) gronden als bouwwerken. Nu het weiden van vee moet worden aangemerkt als het gebruik van de (onbebouwde) gronden, valt het weiden van vee in zoverre reeds onder de stikstofregeling. Het hierboven beschreven gebrek is in dit geval uitsluitend gerelateerd aan de uitzondering op dat algemene emissieplafond. Die uitzondering is gemaakt voor de in de bijlage 6 van de planregels opgenomen natuurtoestemmingen. Door de in artikel 1.136 onder e onder 1 opgenomen uitzondering voor natuurvergunningen aan te passen bij de vaststelling van het bestemmingsplan, zal de uitzondering alleen betrekking hebben op de emissie binnen het bouwwerk/bouwvlak van het agrarische bedrijf en dus niét op het gebruik van (onbebouwde) gronden. Op die manier valt het weiden van vee buiten de uitzonderingsbepaling en wordt dat gebruik reeds ingeperkt door het algemeen emissieplafond (zoals nader bepaald in 1.136 onder
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
53
a en b). Dat kan door de planregeling 1.136 onder e bij de vaststelling van het bestemmingsplan als volgt te wijzigen (zie onderstreepte zinsnedes en doorhalingen): “Er is geen sprake van een toename van stikstofemissie vanuit bouwwerken wanneer er sprake is van één van de volgende situaties: 1.
de emissie N/kg/jaar afkomstig van het (agrarisch) bedrijf bedraagt niet meer dan de emissie N/kg/jaar afkomstig van het gebruik van de betreffende gronden en bouwwerken als bedoeld in lid a of c of het gebruik van de betreffende gronden en bouwwerken behorend tot de inrichting als bedoeld in lid b of d conform een ten tijde van de vaststelling van dit bestemmingsplan verleende en onherroepelijke vergunning als bedoeld in artikel 19d Natuurbeschermingswet 1998 en/of artikel 2.7 lid 2 Wet natuurbescherming, en waarvoor een passende beoordeling is gemaakt, dan wel een verleende en onherroepelijke omgevingsvergunning die met toepassing van hoofdstuk IX Natuurbeschermingswet 1998 dan wel onder toepassing van artikel 2.2aa Bor juncto artikel 2.1 lid 1 onder i Wabo is verleend en waarvoor een passende beoordeling is gemaakt. De bedoelde Natuurbeschermingswetvergunningen zijn als zodanig opgenomen in Bijlage 6 Onherroepelijke vergunningen op basis van Wet natuurbescherming resp. Natuurbeschermingswet 1998;”
Wanneer overigens geen van de natuurvergunningen zoals opgenomen in bijlage 6 voorzien in stalsystemen die het beweiden van vee impliceert, of wanneer voor alle gevallen de vergunde situatie volledig feitelijk wordt benut, zou een dergelijke gewijzigde vaststelling van deze planregel niet nodig zijn geweest. Bemesten van agrarische gronden in het bestemmingsplan Voor het beoordelen of het een bestemmingsplan voorziet in een toename qua bemesting geldt een iets andere systematiek. Dit komt doordat het bemesten van gronden een op zichzelf staand project betreft, waardoor de verwijzing in de planregels naar een verleende natuurvergunning niet maakt dat meer bemesting plaatsvindt. De gevolgen daarvan hoeven, anders dan bij beweiden, niét in samenhang met de oprichting, uitbreiding of exploitatie van een agrarisch bedrijf te worden beoordeeld, maar op zichzelf. Dit betekent dat bij een aanvraag voor een natuurvergunning voor het oprichten, wijzigen of exploiteren van een veehouderij de gevolgen van bemesten niet beoordeeld hoeven te worden (dat mag overigens wel). Dit heeft de Afdeling overwogen in de PAS-uitspraak inzake beweiden en bemesten van 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1604 (r.o. 20.2). De Afdeling overweegt in de uitspraak van 22 januari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:212 (r.o.
8.2) dat in het kader van bestemmingsplan de gevolgen van bemesten daarom (ook) niet kunnen worden toegerekend aan de bestemmingsregeling die voorziet in ruimtelijke ontwikkelingen voor agrarische bedrijfsgebouwen, zoals het houden van vee in stallen. Meer vee in de stallen impliceert niet dat meer bemesting plaatsvindt. Daartoe overweegt de Afdeling dat het toestaan van meer vee in stallen niet perse betekent dat de daardoor (mogelijk) veroorzaakte extra mest ook op gronden binnen het plangebied wordt uitgereden (dat kan ook buiten het plangebied gebeuren, of de mest kan worden afgevoerd naar een mestverwerkingsinstallatie).
Uit (vaste) rechtspraak volgt dat de gevolgen van bemesting in ieder geval wél moeten worden onderzocht wanneer het voorgaande bestemmingsplan voor onbebouwde gronden niet in een bestemming voor agrarisch grondgebruik voorzag en het nieuwe bestemmingsplan daar wel in voorziet. In een dergelijk geval is sprake van een ruimtelijke ontwikkeling die gepaard gaat met een bemesting van gronden en waarvan de gevolgen voor Natura 2000-gebieden in het kader van de vaststelling van een bestemmingsplan moeten worden onderzocht. Datzelfde geldt wanneer zowel het vorige bestemmingsplan, als het nieuwe bestemmingsplan dezelfde onbebouwde gronden zijn bestemd voor agrarisch gebruik, maar die gronden feitelijk (nog) niet als zodanig zijn gebruikt.
54
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
Wanneer de bestemming voor agrarisch grondgebruik van onbebouwde gronden in het voorgaande bestemmingsplan wel is verwezenlijkt (agrarisch bestemd en in gebruik) en het nieuwe plan voorziet in dezelfde bestemming, is géén sprake van een ruimtelijke ontwikkeling. In dat geval bestaat er geen aanleiding om de het bemesten nader te onderzoeken (Zie voor wat betreft het bovenstaande ABRS 21 juli 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1603 (r.o. 15.10 (Westerveld)), ABRS 4 maart 2020, ECLI:NL:RVS:2020:684 (r.o. 24.1 (Aalten)) en ABRS 22 januari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2012 (r.o. 8.3 (Bergeijk)). Het gaat er dus concreet om dat de onbebouwde agrarische gronden ten tijde van de vaststelling van het plan feitelijk en planologische legaal reeds agrarisch in gebruik zijn. Uit de plan-MER en de daarin opgenomen natuurtoets (bijlage 7 van de plantoelichting) volgt dat er geen sprake is van een toename van het areaal landbouwgrond, zowel in planologisch als in feitelijk opzicht. Dit betekent dat de gevolgen van bemesten niet nader hoeven te worden beoordeeld in het kader van de vaststelling van het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020”.
Bovendien voorzien de planregels in een regeling waaruit volgt dat de stikstofemissie niet mag toenemen ten opzichte van de feitelijk bestaande situatie (de uitzondering voor de reeds verleende natuurtoestemmingen is niet relevant, zoals aan het begin van deze paragraaf reeds opgemerkt). Het aspect bemesten is daarmee toereikend onderzocht in de natuurtoets en begrensd in de planregels. Uitzondering drempelwaarde 0,005 mol/ha/jr is risicovol In artikel 1.136 onder e onder 2 van de planregels van het ontwerpbestemmingsplan is een uitzondering opgenomen ten aanzien van stikstofdeposities die kleiner zijn dan 0,005 mol/ha/jaar. In afwijking van het bepaalde in artikel 1.136 onder a t/m d is er volgens deze bepaling géén toename van stikstofemissie wanneer “sprake is van een toename van stikstofdepositie op voor stikstof gevoelige habitats in een Natura 2000-gebied die kleiner zijn dan 0,005 mol/ha/jaar”. Uit rechtspraak volgt dat wanneer met een AERIUS-berekening is aangetoond dat sprake is van toename minder dan 0,005 mol/ha/jaar, er in zoverre geen significante gevolgen optreden (zie bijvoorbeeld Rb. Overijssel 18 december 2020, ECLI:NL:RBOVE:2020:4393, r.o. 8.3). Desondanks brengt deze in het ontwerpbestemmingsplan opgenomen regeling (depositieplafond) handhavings- en procesrisico's met zich mee.
Ook kan de regeling tot rechtsonzekerheid leiden wanneer tijdens de planperiode bijvoorbeeld het AERIUS-model wijzigt en daardoor ook depositie-uitkomsten wijzigen. Door een wijziging van AERIUS zou bepaald gebruik lopende de planperiode alsnog planologisch strijdig gebruik kunnen worden. Om die reden is de drempelwaarde van 0,005 mol N/ha/jr bij de vaststelling van het bestemmingsplan niét expliciet in de directe gebruiksregels gereguleerd en benoemd maar vertaald naar een binnenplans ontheffingsstelsel dat dezelfde gebruiksmogelijkheden toestaat. Om hierin te voorzien is bij de vaststelling van het bestemmingsplan artikel 1.136 onder e onder 2 van de regels bij het ontwerpbestemmingsplan geschrapt. Vervolgens is in de algemene afwijkregels in artikel 38 van de planregels een binnenplans ontheffingsstelsel gekoppeld aan het gebruiksverbod (toename van stikstofemissie) opgenomen waarin verwezen wordt naar een depositieplafond van 0,00 mol/ha/jaar. Doordat de planregels met deze gewijzigde vaststelling voorzien in een nader beoordelingsmoment, wordt niet alleen de rechtszekerheid maar ook het procesrisico vanwege het depositieplafond van 0,005 mol N/ha/jaar (aanzienlijk) ingeperkt.
Aard van de agrarische bedrijvigheid De ontwikkelingsmogelijkheden van de agrarische bedrijven zijn mede afhankelijk van het type agrarische bedrijf (niet-grondgebonden veehouderijbedrijf, grondgebonden veehouderijbedrijf, overige grondgebonden bedrijven of een glastuinbouwbedrijf) en aan de hieraan gestelde randvoorwaarden uit de Omgevingsvisie Gaaf Gelderland en met name de Omgevingsverordening Gelderland. De verschillende vormen van agrarische activiteiten (akkerbouw, grondgebonden veehouderij,
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
55
niet-grondgebonden veehouderij) zijn niet specifiek aangeduid op de verbeelding, maar komen wel terug in de juridische regeling zoals de bouw- en gebruiksregels. Zo wordt onderscheid gemaakt tussen een grondgebonden veehouderij(tak) en een niet-grondgebonden veehouderij(tak). Dit onderscheid heeft betrekking op de mate van grondgebondenheid van de veehouderij(tak). Een veehouderij(tak) wordt volgens de provinciale definitie als grondgebonden beschouwd wanneer het bedrijf over voldoende agrarische cultuurgrond in de omgeving van de bedrijfsgebouwen beschikt om het vee voor meer dan 50% zelf te kunnen voeren. Wanneer aan die eis niet kan worden voldaan, is er sprake van een niet-grondgebonden veehouderij(tak). De provinciale omgevingsverordening hanteert daarvoor de volgende definitie: “agrarisch bedrijf dat hoofdzakelijk gericht is op veehouderij waarvan het voer voor de landbouwhuisdieren voor het grootste gedeelte niet geteeld wordt op de gronden die in de nabijheid van het agrarisch bouwperceel zijn gelegen en waarop de veehouderij rechten heeft” (art. 1.1). Deze definities sluiten aan op de bepalingen uit de Wet verantwoorde groei melkveehouderij en het Besluit grondgebonden groei melkveehouderij die er ook van uitgaan dat eigen dieren grotendeels kunnen worden gevoerd met de opbrengst afkomstig van de grond die tot het bedrijf hoort.
Een glastuinbouwbedrijf betreft een bedrijf dat is gericht op de teelt of veredeling van gewassen geheel of nagenoeg geheel met behulp van een glasopstand van minimaal 2.500 m². Deze maatvoering sluit aan op de provinciale definitie van de term 'glastuinbouwbedrijf' (art. 1.1 Omgevingsverordening). Verder betreffen de overige agrarische bedrijven met name akkerbouwbedrijven.
Nieuwvestiging van agrarische bedrijven De term 'nieuwvestiging' heeft betrekking op de aanwijzing van een nieuw agrarisch bouwvlak op een locatie die nog niet is voorzien van een agrarisch bouwvlak. In lijn met het provinciaal beleid is nieuwvestiging van een niet-grondgebonden veehouderij niet toegestaan (art. 2.29 Omgevingsverordening). Nieuw- en hervestiging van een grondgebonden veehouderij kan op basis van de Omgevingsverordening nog wel incidenteel worden toegestaan, maar hiervoor gelden strenge randvoorwaarden. Zo dient onder meer aangetoond te worden dat hervestiging op een bestaand agrarisch bouwperceel bedrijfseconomisch niet mogelijk is en dat de nieuwvestiging een verbetering van de landbouwstructuur oplevert (art. 2.28 omgevingsverordening). Dit is alleen anders wanneer een bestaande veehouderij op initiatief van de overheid moet worden verplaatst in verband met het realiseren van ruimtelijke doelen van algemeen maatschappelijk belang. In alle gevallen geldt bovendien dat bij een dergelijke ontwikkeling ook nog moet worden aangetoond dat de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden door een bedrijfsverplaatsing/nieuw agrarisch bouwvlak niet zal toenemen.
In de afgelopen jaren zijn in Berkelland zeer zelden concrete initiatieven aan de orde geweest voor bedrijfsverplaatsingen naar locaties waar geen bestaand bouwperceel aanwezig is of voor het vestigen van een nieuw agrarisch bouwvlak voor een grondgebonden veehouderij. Daarom is de mogelijkheid tot nieuwvestiging van een grondgebonden veehouderij niet in dit bestemmingsplan opgenomen. In voorkomende gevallen dient dus een afzonderlijke procedure gevolgd te worden. Deze kan vanzelfsprekend pas worden gestart als een initiatief kan voldoen aan de voorwaarden uit de provinciale omgevingsverordening. Ook voor nieuwvestiging van overige grondgebonden agrarische bedrijven (bijv. een akkerbouwbedrijf) zal in voorkomende gevallen een afzonderlijke procedure gevolgd moeten worden. De gemeente is voorstander van het zoveel mogelijk benutten van bestaande bebouwde locaties en biedt in het bestemmingsplan wèl mogelijkheden om dat te doen. In incidentele situaties kan zonodig maatwerk geleverd worden.
Omschakeling van agrarische bedrijven (hervestigen van een niet-grondgebonden veehouderij) De provinciale omgevingsverordening laat het vestigen van een niet-grondgebonden veehouderij(tak) op een bestaand agrarisch bouwvlak voor een grondgebonden agrarisch bedrijf alleen toe binnen de kaders van het
56
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
Plussenbeleid. Dit betekent dat de omvang van de niet-grondgebonden veehouderijtak 500 m² kan gaan bedragen en dat bij een grotere omvang de beleidsregels van het Plussenbeleid van toepassing zijn. Gelet op de mogelijke nadelige milieueffecten die met een dergelijke omschakeling samenhangen, zijn in het bestemmingsplan geen rechtstreekse mogelijkheden opgenomen voor de hervestiging van een niet-grondgebonden veehouderijtak op een bestaand agrarisch bouwperceel waar nog geen sprake is van een niet-grondgebonden veehouderijtak. Dit zal alleen via een buitenplanse procedure, waarbij maatwerk aan de orde is, mogelijk gemaakt kunnen worden. Daarbij is het Plussenbeleid kaderstellend, dat onder voorwaarden mogelijkheden biedt voor het vergroten van een niet-grondgebonden veehouderijtak binnen een gemengd bedrijf (met een grondgebonden en een niet-grondgebonden veehouderijtak). Dit, onder de voorwaarde dat de vergroting van de niet-grondgebonden veehouderijtak niet mag leiden tot toename van stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden in de omgeving. Daarnaast is naar aanleiding van de resultaten van het plan-MER opgenomen dat bij een bestaande niet-grondgebonden veehouderijtak met betrekking tot de toegestane diersoorten uitsluitend de vergunde hoofdcategorieen uit de Rav (=Regeling ammoniak en veehouderij) zijn toegestaan, waaronder rundvee (A), varkens (D) en kippen (E).
Omschakeling naar een andere hoofdcategorie dan vergund (bijv. hoofdcategorie D - varkens i.p.v. hoofdcategorie E - kippen) wordt in dit bestemmingsplan niet zonder meer toegestaan. Het is niet de verwachting dat er binnen de sector veel behoefte bestaat aan dergelijke ontwikkelingen maar dat laat onverlet dat het omschakelen op grote schaal tot nadelige en ongewenste milieueffecten zou kunnen leiden vanwege een toename van de fijnstof emissie, geurhinder of stikstofdepositie. Om de toename van stikstofdepositie te voorkomen is al wel een adequate regeling opgenomen in het bestemmingsplan. Om op bedrijfsniveau de toename van fijnstof emissies en/of geurhinder te reguleren bestaan adequate sectorale regelingen. Ervaring elders in Nederland heeft laten zien dat als er meerdere bedrijven op korte afstand van elkaar de bedrijfsvoering substantieel intensiveren er vanwege cumulatie toch knelpunten ontstaan in zo'n gebied, ondanks dat elke individuele uitbreiding aantoonbaar voldoet aan de sectorale normen voor geur en/of fijnstof. Binnen de niet grond gebonden veehouderijsector in Berkelland is de varkenshouderij verreweg de grootste. Bij het omschakelen van een varkenshouderij naar een pluimveehouderij verschuift het emissieprofiel: varkens kenmerken zich door met name de geur, die vrij komt terwijl bij pluimvee er meer sprake is van fijnstof emissies.
Als, op basis van expert judgement, het mogelijk effect van het omschakelen van varkens naar kippen (hoe onwaarschijnlijk dat ook is) daarbij wordt betrokken is het aannemelijk dat niet langer overal aan de grenswaarde– uit de Wet luchtkwaliteit kan worden voldaan. Om dit te kunnen voorkomen is bepaald dat omschakelen naar een andere hoofdcategorie dan is vergund niet zonder meer is toegestaan binnen de regels van het plan. In Berkelland is de pluimveesector slechts beperkt van omvang. Maar het effect van omschakelen van het houden van pluimvee naar het houden van varkens (hoe onwaarschijnlijk dat ook is) heeft een ongewenst effect op de kwaliteit van de leefomgeving gezien de in potentie hoge achtergrond geur belasting die al zou kunnen ontstaan zonder omschakeling. Om ook dit te kunnen voorkomen is bepaald dat omschakelen naar een andere hoofdcategorie dan is vergund niet is toegestaan binnen de regels van het plan. Om toch een zekere flexibiliteit binnenplans mogelijk te maken is er, in reactie op de ingebrachte zienswijzen, voor gekozen om in de regels een afwijkingsbevoegdheid op te nemen. In afwijking van het verbod op omschakelen tussen hoofdcategorieën zou dat in een specifiek geval wel kunnen worden toegestaan.
Als voorwaarde voor het mogelijk maken van die afwijking zou de initiatiefnemer aan moet tonen dat een omschakeling niet leidt tot nadeliger milieueffecten dan het huidige gebruik en dat er geen sprake van aantasting van het bestaande woon- en leefklimaat. Daarnaast mag geen sprake zijn van een toename van de stikstofemissie. Opgemerkt wordt dat een dergelijke generieke voorwaarde in sommige gevallen onnodig beperkend zou kunnen werken omdat het namelijk niet zo is dat de grenzen van de leefomgevingskwaliteit overal in het geding zijn. Een dergelijke generiek geformuleerde voorwaarde laat beschikbare milieugebruiksruimte
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
57
onbenut. Om in die gevallen de beschikbare milieugebruiksruimte wel te kunnen benutten zal toch gebruik gemaakt moeten worden van een buitenplanse procedure: een initiatief tot omschakelen kan dan integraal worden beoordeeld op basis van een locatie specifieke afweging van alle belangen. Omdat het bestemmingsplan geen mogelijkheden biedt voor het vestigen van een niet-grondgebonden veehouderijtak op een agrarisch bouwvlak waar zo'n veehouderijtak nog niet is gevestigd, moet bij uitbreiding van een grondgebonden veehouderij worden aangetoond dat daarbij ook geen sprake is van een niet-grondgebonden veehouderij(tak). Het bedrijf kan de grondgebondenheid aantonen aan de hand van een overzicht van de nabijgelegen gronden waarover het beschikt ten behoeve van de voerbehoefte. Omschakeling naar of nieuwvestiging van een glastuinbouwbedrijf (glasopstand groter dan 2.500 m²) is conform provinciaal beleid niet toegestaan. De omgevingsverordening laat dit soort ontwikkelingen uitsluitend toe in delen van de provincie waartoe het grondgebied van Berkelland niet behoort. Wel is beperkte uitbreiding van een bestaand glastuinbouwbedrijf mogelijk. Omschakeling van een niet-grondgebonden veehouderij naar een grondgebonden veehouderij kan bij recht worden toegestaan.
Hierbij dient conform de gebruiksregels wel aangetoond te worden dat bij de omschakeling de ammoniakemissie niet zodanig toeneemt dat de Natura 2000-gebieden in de omgeving te maken krijgen met een toenemende stikstofdepositie ten opzichte van de huidige, feitelijke en planologisch legale situatie die geldt bij vaststelling van voorliggend bestemmingsplan. Omschakeling van een overig grondgebonden agrarisch bedrijf (bv. akkerbouwbedrijf) naar een grondgebonden veehouderij (hervestiging) wordt in beginsel bij recht toegestaan. Hier geldt echter naar aanleiding van de resultaten van het plan-MER, dat net als bij omschakeling van een niet-grondgebonden veehouderij naar een grondgebonden veehouderij, ook hier aangetoond dient te worden dat dit niet leidt tot een toename van stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden in de omgeving. Omschakeling van een veehouderij of overig grondgebonden agrarisch bedrijf naar een overig niet-grondgebonden agrarisch bedrijf (zoals een champignonkwekerij, viskwekerij, etc.) wordt middels een wijzigingsbevoegdheid mogelijk gemaakt binnen de gebiedsbestemming 'Agrarisch'. De landschappelijke kwaliteit van het buitengebied is hierbij een belangrijk toetsingskader.
Uitbreiding bouwvlakken agrarische bedrijven
Niet-grondgebonden veehouderijbedrijven / takken Het bestemmingsplan kent mogelijkheden om aan de uitbreiding van bestaande veehouderijen mee te werken via een wijziging van het toegekende agrarische bouwvlak. In welke richting uitbreiding mogelijk is, wordt (te zijner tijd) bepaald door de aard van het bedrijf en de bestaande natuurlijke, landschappelijke, archeologische en cultuurhistorische kwaliteiten van de omgeving. Deze kwaliteiten zijn vertaald in de randvoorwaarden die het bestemmingsplan stelt aan de toepassing van de daarin opgenomen wijzigingsbevoegdheden. Wijzigingsbevoegdheden kunnen worden ingezet als aan de gestelde randvoorwaarden kan worden voldaan. Ook hierbij borgen planregels dat de wijzigingsbevoegdheid alleen kan worden toegepast als daarbij kan worden voldaan aan de planologische gebruiksregeling, die uitsluit dat de ammoniakemissie van een in het plangebied aanwezig agrarische bedrijf zodanig toeneemt dat de Natura 2000-gebieden in de omgeving te maken krijgen met een toenemende stikstofdepositie. De provincie heeft in de afgelopen jaren toegewerkt naar een systematiek waarbij de sturing op (maximale) oppervlakte van agrarische bouwvlakken voor de niet-grondgebonden veehouderij wordt vervangen door sturing op ruimtelijke kwaliteit.
De provincie wilde hiermee een op ruimtelijke kwaliteit gericht kader opzetten om de in deze sector verwachte schaalvergroting op een duurzame wijze mogelijk te kunnen maken. Met dat doel is in maart 2017 het Gelders Plussenbeleid vastgelegd in de Omgevingsvisie Gaaf Gelderland en in de Omgevingsverordening Gelderland. De provinciale regels over het Plussenbeleid zijn inmiddels te
58
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
vinden in art. 2.30 en art. 2.31 van de geactualiseerde Omgevingsverordening (vastgesteld 19 december 2018). Dit Plussenbeleid richt zich op ontwikkelruimte voor de niet-grondgebonden veehouderij, in combinatie met het plegen van investeringen in bovenwettelijke maatregelen op het gebied van dierwelzijn, landschappelijke inpassing en milieu (ruimtelijke kwaliteit). Op deze manier moeten op bedrijfsniveau ruimtelijke kwaliteitsmaatregelen worden getroffen als tegenprestatie voor een eventuele bedrijfsuitbreiding. Hierbij is het aan de ondernemer om concrete voorstellen voor de noodzakelijke investeringsbijdrage in te dienen bij de gemeente en te bespreken met de omwonenden (omgevingsdialoog). Ter beoordeling van uitbreidingsplannen voor een niet-grondgebonden veehouderij(tak) moet het gemeentebestuur beleidsregels opstellen, aldus de provinciale Omgevingsverordening. Dit laatste is in de gemeente Berkelland gebeurd met de vaststelling van de 'Structuurvisie Plussenbeleid'. (beleidskaders voor de grondgebonden veehouderij en voor de niet-grondgebonden veehouderij (Plussenbeleid))'. De gemeenteraad stelde deze structuurvisie op 19 maart 2019 vast in lijn met het Gelders Plussenbeleid.
De structuurvisie geeft de volgende vertrekpunten voor de toepassing van het Plussenbeleid: Alleen uitbreidingen van de bebouwing van een niet-grondgebonden veehouderij(tak) waarvoor een herziening van het bestemmingsplan of een grote buitenplanse afwijking (uitgebreide procedure) vereist is vallen onder het Plussenbeleid; Daarbij is het gemeentelijk Plussenbeleid na vaststelling niet van toepassing op uitbreidingen van de bedrijfsbebouwing voor een niet-grondgebonden veehouderij(tak) waarvan de oppervlakte kleiner is dan 500 m², tenzij deze uitbreiding binnen vijf jaar wordt gevolgd door een nieuwe uitbreiding die er voor zorgt dat de gezamenlijke uitbreiding alsnog groter wordt dan 500 m². Bij een bestemmingsplanherziening is voor het bepalen van de omvang van de 'Plus-investering' de bruto stalvloeroppervlakte van de totale uitbreiding van de bebouwing maatgevend. Bij een grote buitenplanse afwijking (uitgebreide procedure) is het gedeelte van de uitbreiding dat in strijd is met het geldende bestemmingsplan maatgevend; In het 'Ammoniakbuffergebied' is toename van de ammoniakemissie niet toegestaan (NB: t.t.v. de vaststelling van de Structuurvisie was het Programma Aanpak Stikstof (PAS) nog in werking).
Verder koos de gemeente Berkelland bij de toepassing van het gemeentelijk Plussenbeleid voor: Een door de initiatiefnemer te voeren dialoog voorafgaand aan het indienen van de formele aanvraag om omgevingsvergunning zodat het verslag van de dialoog bij deze aanvraag kan worden gevoegd en ook deel uitmaakt van de gemeentelijke inspraakprocedure; Een hoogte van de 'Plus-investering' van € 15,- per vierkante meter bruto stalvloeroppervlakte die onder het Plussenbeleid wordt uitgebreid; Het invullen van de 'Plussen' door maatregelen op het gebied van: i. milieu: fijnstof, geur, geluid en (extra) zonnepanelen (t.b.v. duurzaamheidsdoelen); ii. ruimtelijke kwaliteit: natuur en landschap (incl. ecologie), iii. water (bescherming grondwater en vasthouden/vertraagd afvoeren van water), iv. sloop van leegstaande gebouwen of een bijdrage in het Sloopfonds (tot maximaal 50% van de totale 'Plus-investering'; v. dierwelzijn (mits ter bescherming van de ruimtelijke kwaliteit) Het vastleggen van de 'Plus-investering' in overeenkomsten (met boetebeding) en in vergunningvoorschriften (buitenplanse afwijking) of voorwaardelijke verplichtingen (bestemmingsplan); Het hanteren van de rangorde (i) op het erf, (ii) in de directe omgeving van het erf, (iii) in de omgeving van direct-omwonenden bij het treffen van 'Plus-maatregelen'.
De door de gemeenteraad vastgestelde Structuurvisie Plussenbeleid is verwerkt in de planregels die betrekking hebben op de uitbreidingsmogelijkheden van een niet-grondgebonden veehouderij(tak). Dit
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
59
betekent dat de beginselen van het Plussenbeleid (middels een afwijkingsregel) van toepassing worden verklaard voor elke uitbreiding van een niet-grondgebonden veehouderijtak met meer dan 500 m², ook als deze bebouwing wel binnen het toe te kennen agrarisch bouwvlak past. Een besluit over een aanvraag tot afwijking is gebaseerd op een ontvankelijkheidstoets, waarbij onder meer wordt beoordeeld op welke wijze invulling is gegeven aan de omgevingsdialoog en tot welke plusmaatregelen of plusinvesteringen deze heeft geleid. Dit alles, onder de voorwaarde dat de uitbreiding niet leidt tot toename van de depositie van stikstof op Natura 2000-gebied in de omgeving.
Niet-grondgebonden veehouderij (Bron: Omgevingsverordening Gelderland, kaart 'Regels landbouw')
Onder de werking van het inmiddels vervallen Reconstructieplan Achterhoek en Liemers was het landelijk gebied ingedeeld in landbouwontwikkelingsgebieden, verwevingsgebieden en extensiveringsgebieden. Dit onderscheid was van belang voor de ontwikkelingsmogelijkheden voor de intensieve veehouderij. Met het vervallen van het Reconstructieplan is in de Omgevingsverordening een nieuwe gebiedsindeling ingevoerd die betrekking heeft op de niet-grondgebonden veehouderij. Deze gebiedsindeling onderscheidt het 'Ammoniakbuffergebied' van de rest van het gemeentelijk grondgebied. Daarbij geeft de provinciale Omgevingsverordening aan dat in het ammoniakbuffergebied geen nieuw- en hervestiging van een niet-grondgebonden veehouderij(tak) mogelijk is, terwijl uitbreiding van een bestaande niet-grondgebonden veehouderij(tak) daar alleen mogelijk is als de emissie van ammoniak niet toeneemt (art. 2.31). Deze criteria zijn geformuleerd als instructieregels voor bestemmingsplannen en zijn daarom ook in de planregels verwerkt. Daarbij wordt de begrenzing van de ammoniakbuffergebieden, die overigens overeenkomt met die
60
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
van de voormalige extensiveringsgebieden, overgenomen uit de Omgevingsverordening. Naar aanleiding van de resultaten van het plan-MER geldt voor de bouwvlakken van niet-grondgebonden veehouderijtakken dat een uitbreiding van maximaal 40% van het agrarisch bouwvlak is toegestaan, voor zover de maximale oppervlaktemaat conform de Omgevingsverordening niet wordt overschreden. Deze bedraagt voor agrarische bouwvlakken 1,5 hectare. Deze maximale maatvoering voor niet-grondgebonden veehouderijen is bevestigd in de Structuurvisie Plussenbeleid die op 19 maart 2019 werd vastgesteld.
Grondgebonden veehouderijbedrijven Voor de grondgebonden veehouderijtakken kan evenals voor de niet-grondgebonden veehouderijtakken een uitbreiding van 40% van het bestaande agrarisch bouwvlak via wijziging worden gerealiseerd. Hierbij geldt echter als maximale oppervlaktemaat 2 ha, conform het amendement dat de gemeenteraad op 27 oktober 2009 aannam bij de vaststelling van de uitgangspuntennotitie voor het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2012”. Deze maximale maatvoering voor grondgebonden veehouderijen is bevestigd in de Structuurvisie Plussenbeleid die op 19 maart 2019 werd vastgesteld.
Overige grondgebonden agrarische bedrijven Voor de overige grondgebonden agrarische bedrijven (bv akkerbouwbouwbedrijven) is ingestoken op een stelsel dat een vergroting van het toegekende bouwvlak toelaat met 0,5 ha tot maximaal 2 ha (grondgebonden agrarische bedrijven).
Gemengde veehouderijbedrijven Gemengde bedrijven zijn bedrijven met een grondgebonden en een niet-grondgebonden veehouderijtak. Voor de afzonderlijke bedrijfsonderdelen gelden dezelfde beleidsuitgangspunten en ontwikkelingsmogelijkheden als hierboven zijn beschreven voor de niet-grondgebonden veehouderijtakken, respectievelijk de grondgebonden veehouderijbedrijven. Ook dit is op 19 maart 2019 bevestigd bij de vaststelling van de Structuurvisie Plussenbeleid.
Glastuinbouwbedrijven Binnen het plangebied is één glastuinbouwbedrijf aanwezig, dat is gesitueerd binnen de agrarische gebiedsbestemming 'agrarisch met landschapswaarden'. Het bedrijf kent ongeveer 6.500m² aan glasopstanden en legt zich naast de kwekerij ook toe op dagrecreatieve activiteiten. De locatie is niet gelegen in een (reserve)glastuinbouwontwikkelingsgebied of een (zoekzone) regionaal cluster glastuinbouw, waarvoor de Omgevingsverordening bijzondere bepalingen kent. Volgens de Omgevingsverordening moet zij worden aangemerkt als 'glastuinbouw als neventak of gemengd bedrijf'. Volgens art. 2.23 van de Omgevingsverordening mag ter plaatse de bestaande omvang van de glasopstanden (peildatum 29 juni 2005) éénmalig worden vergroot met 20%. Eventuele verdere uitbreiding is uitsluitend mogelijk wanneer dit noodzakelijk is voor een doelmatige voortzetting van het bedrijf en wanneer verplaatsing naar een glastuinbouwontwikkelingsgebied bedrijfseconomisch niet mogelijk is. Deze uitbreidingsmogelijkheden worden verwerkt in de planregels. Volgens art. 2.17 van de Omgevingsverordening mag ter plaatse de bestaande omvang van de glasopstanden (peildatum 29 juni 2005) éénmalig worden vergroot tot 5 ha.
Een dergelijke uitbreiding is uitsluitend mogelijk wanneer dit noodzakelijk is voor een doelmatige voortzetting van het bedrijf, wanneer verplaatsing naar een glastuinbouwontwikkelingsgebied bedrijfseconomisch niet mogelijk is en deze uitbreiding zich verdraagt met de ter plaatse relevante omgevingskwaliteiten. Deze uitbreidingsmogelijkheid is niet overgenomen in het
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
61
bestemmingsplan. In voorkomend geval is herziening van het bestemmingsplan noodzakelijk.
Boomkwekerij/boomteeltbedrijven Boomkwekerijen/boomteeltbedrijven zijn bestemd als agrarische bedrijven. Boomkwekerijen zijn toegestaan op agrarische gronden binnen het gehele plangebied. De boomteelt zelf wordt echter niet toegelaten op de cultuurhistorisch waardevolle akkers (betreffen open essen) en in weidevogelgebied. Deze cultuurhistorisch waardevolle akkers zijn net als het weidevogelgebied op de verbeelding aangegeven met een gebiedsaanduiding. De beperking voor boomteelt is voor die gebieden opgevoerd omdat de teelt van bomen de ruimtelijke beleving van cultuurhistorisch waardevolle akkers kan benadelen, zeker wanneer er sprake is van meerjarige teelt. Verder is het handhaven van de openheid een beleidsdoel voor het weidevogelgebied.
Paardenhouderijen De bestaande paardenhouderijen in het plangebied zijn onder te verdelen in een drietal categorieën: als agrarisch bedrijf (productiegerichte paardenhouderijen zoals een paarden(op)fokkerij, hengstenhouderijen, paardenmelkerijen). Deze bedrijven hebben een agrarisch bouwvlak gekregen; als een bijzondere soort agrarisch bedrijf (gebruiksgerichte paardenhouderijen zoals een verhuurbedrijf/pensionstalling, een paardenhandel/transportbedrijf, wedstrijdstallen, oefenaccommodaties). Bij deze categorie van paardenhouderijen gaat het naast het fokken van paarden primair om het africhten en trainen van paarden. Bij deze categorie speelt met name bij topfokkers/wedstrijdstallen soms het vraagstuk over de huisvestingsmogelijkheden voor grooms, reden waarom de planregels daarvoor enige ruimte bieden. Deze bedrijven hebben een agrarisch bouwvlak gekregen met de nadere aanduiding 'paardenhouderij' (ph); als manege (publieksgerichte paardenhouderij). Bij deze groep van paardenhouderijen is het rijden met het paarden primair gericht op de ruiter/amazone. Zij zijn ondergebracht in de bestemming “Sport-Manege” (zie ook paragraaf 4.3.2). Bij deze vorm van paardenhouderij is het verkeersaspect meestal nadrukkelijker in beeld dan bij de andere vormen. Ook deze bestemming biedt mogelijkheden voor de huisvesting van grooms.
Voor de gebruiksgerichte paardenhouderij en maneges mogen rijhallen worden gebouwd tot een oppervlakte van 1.200 m². Via een afwijkingsregeling wordt voor deze categorieën van paardenhouderijen een oppervlakte van 2.000 m² toegelaten als kan worden voldaan aan de randvoorwaarden uit de planregels. Het bestemmingsplan laat geen nieuwvestiging voor de publieksgerichte paardenhouderij (maneges) toe. Hervestiging van productiegerichte paardenhouderij en gebruiksgerichte paardenhouderij is in principe overal op bestaande agrarische bouwvlakken mogelijk. Daarbij is onafhankelijk advies van een deskundige vereist. In gebieden met de bestemming 'Agrarisch met Waarden – Natuur- en Landschapswaarden (AW-NL)' moet het bestaande bouwvlak benut worden. Er mogen geen publieks- en/of verkeersaantrekkende voorzieningen worden gebouwd en/of aangelegd. Uitbreiding van paardenhouderijen kan plaatsvinden in 'Agrarisch gebied' en in 'Agrarisch met Waarden – Landschapswaarden (AW-L)' tot maximaal 1,5 ha (wijzigingsbevoegdheid). Daarbij is van belang dat een paardenhouderij niet altijd kan worden gezien als een grondgebonden veehouderij maar soms ook geldt als een vorm van niet-grondgebonden veehouderij. Wanneer dat het geval is, dan gelden voor eventuele uitbreidingen de regels van het Plussenbeleid.
Nieuwvestiging van publieksgerichte paardenhouderijen (manege's e.d.) vraagt om een maatwerkbenadering vanwege de specifieke ruimtelijke consequenties.Een dergelijke ontwikkeling is dan ook lastig te vertalen in een algemene regeling in het bestemmingsplan voor het hele buitengebied. De planregels kennen dan ook geen bepaling over het wijzigen van de bestemming van een agrarisch bouwvlak in de bestemming “Sport –
62
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
Manege”. Eventuele ontwikkelingen in die richting moeten in de toekomst dus worden begeleid via een daarop toegesneden herziening van het bestemmingsplan. Bij het opstellen van het bestemmingsplan is voor paardenhouderijen een regeling opgezet voor de huisvesting van grooms. De gemeente is hiertoe overgegaan omdat daarvoor een behoefte bestaat bij de paardenhouderijen die zich richten op het topsegment van de paardenhandel/fokkerij. Daarbij zal voorop staan dat de bedrijfsmatige noodzaak van dergelijke verblijfsruimten moet worden aangetoond en dat de regeling niet kan leiden tot het ontstaan van volwaardige (bedrijfs)woningen. Ook voorzien de planregels voor gebruiksgerichte paardenhouderijen in een afwijkingsregeling voor het realiseren van tredmolens buiten het bouwvlak. Verder is voor een perceel aan de Munsterjansdijk in Rietmolen voorzien in een aanduiding voor een semi-bedrijfsmatige gebruiksgerichte paardenhouderij. Deze is in het bestemmingsplan opgenomen als vertaling van een geldend bestemmingsplan dat voor dit perceel een vrij specifieke planoloogische regeling bevatte. De aanduiding (saw-sbph) is opgenomen op de verbeelding en in de regels voorzien van een regeling bij de bouw- en gebruiksregels van de bestemming 'Agrarisch met waarden - Landschapswaarden'.
Woningen ten dienste van het agrarisch bedrijf Het overgrote deel van de agrarische bedrijven kent ook een woning die bewoond wordt door personen die werkzaam zijn op het betreffende agrarische bedrijf. Voorheen werd een dergelijke woning aangeduid met de term 'bedrijfswoning'. Omdat deze woningen vaak meer dan één 'verblijfsobject met een woonfunctie' in de zin van de Wet Basisadministratie Adressen en Gebouwen (BAG) bevatten, leverde de term nogal eens verwarring op bij het bepalen van het bestaande aantal 'bedrijfswoningen'. Om die reden spreekt het nieuwe bestemmingsplan voortaan over een 'woning ten dienste van het bedrijf' (vroeger: 'bedrijfswoning') en geeft het aan hoeveel 'verblijfsobjecten met een woonfunctie' (BAG) daarbinnen worden toegelaten. Bestaande 'woningen ten dienste van het bedrijf' zijn volgens de planregels toegelaten en als zodanig dus bestemd. Daarbij geven de planregels aan dat in een 'woning ten dienste van een bedrijf' het bestaande aantal 'verblijfsobjecten met een woonfunctie' is toegestaan. Daarbij maakt het bijvoorbeeld dus niet uit of twee 'verblijfsobjecten met een woonfunctie' onderling bereikbaar zijn of niet. Bij een agrarisch bedrijf is in principe één 'woning ten dienste van het bedrijf' toegestaan met de daarin al aanwezige 'verblijfsobjecten met een woonfunctie'.
Vervanging van een bestaande 'woning ten dienste van het bedrijf' is mogelijk. De maximale inhoudsmaat voor een vrijstaande 'woning ten dienste van het bedrijf' of van het woongedeelte dat met de bedrijfsruimte in één gebouw is gevestigd bedraagt, net als bij de generieke regeling voor burgerwoningen, in beginsel 1.000 m³, ongeacht of de woning bestaat uit één of meerdere 'verblijfsobjecten met een woonfunctie'. Een uitbreiding van een woning / woongedeelte tot die maat is mogelijk, tenzij deze uitbreiding plaatsvindt in de richting een direct nabijgelegen veehouderij waarvoor de betrokken bedrijfswoning als meest nabijgelegen (bedrijfs)woning geldt of een binnen 250 m afstand gelegen weg. Wanneer dat laatste aan de orde is, dan is een afwijkingsprocedure noodzakelijk, zodat onderzoek kan worden gevraagd naar de meest betrokken milieuaspecten zoals geur of geluid. Voor het uitbreiden of verplaatsen van een bedrijfswoning in de richting van een weg is van belang dat zich in het buitengebied geen wegen bevinden met meer dan twee rijbanen. Voor dit soort wegen kent de Wet geluidhinder een akoestische onderzoekszone van 250 meter vanuit de as van de weg. Dit betekent dat voor een (bedrijfs)woninguitbreiding- of verplaatsing in de richting van een weg geen akoestisch onderzoek hoeft te worden verricht als de afstand tot de as van een weg minimaal 250 meter blijft bedragen.
Een bedrijfswoning die buiten deze akoestische onderzoekszone ligt en ook niet de meest nabijgelegen bedrijfswoning is voor een nabijgelegen agrarische bedrijf, kan echter zonder nadere ruimtelijke afweging worden vergroot tot 1.000 m³. De maximaal toegestane inhoudsmaat van 1.000 m³ kan uitsluitend worden overschreden door het woongedeelte dat met de bedrijfsruimte in één gebouw is gevestigd te vergroten met bestaande inpandige (voormalige) bedrijfsruimte. Daarnaast zijn tuinen, erven en bijgebouwen (maximaal 150 m² per
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
63
'verblijfsobject met een woonfunctie'), speelvoorzieningen, groenvoorzieningen in de vorm van erfbeplanting, aan-huis-verbonden beroepen of bedrijven, (onverharde) paden en wegen, water en waterhuishoudkundige voorzieningen, nutsvoorzieningen en parkeervoorzieningen toegestaan.
De mogelijkheid om op een agrarisch bedrijf een tweede 'woning ten dienste van het bedrijf' te vestigen is afhankelijk van de aard en omvang van het betrokken bedrijf. Alleen agrarische bedrijven waar de landbouwkundige noodzaak voor een tweede woning wordt aangetoond, kunnen daarvoor in aanmerking komen. Om deze landbouwkundige noodzaak te bepalen, wint de gemeente onafhankelijk extern advies in bij de Stichting Advisering Agrarische Bouwplannen (SAAB). De planregels zullen voorzien in een regeling waarin ook plaats is voor dit deskundigenadvies. Daarbij geeft de Structuurvisie Woningsplitsing buitengebied aan dat splitsing van een 'woning ten dienste van het bedrijf' in twee 'verblijfsobjecten met een woonfunctie' mogelijk is als de bewoners van beide verblijfsobjecten (deels) werkzaam zijn op het betreffende agrarische bedrijf. Voor het realiseren van een vrijstaande tweede 'woning ten dienste van het bedrijf' vraagt de bestemmingsplanregeling net als voorheen echter om een goede motivering van de landbouwkundige noodzaak (SAAB-advies). Om bij de komst van een vrijstaande tweede bedrijfswoning de clustering van de gebouwen op een erf in landschappelijk opzicht te waarborgen, is daaraan een afstandseis gekoppeld ten opzichte van de al bestaande bedrijfswoning (15 m) of de bestaande bedrijfsbebouwing (10 m).
Daar waar geen 'woning ten dienste van het bedrijf' is toegestaan, is de aanduiding 'bedrijfswoning uitgesloten' (-bw) opgenomen. Deze aanduiding is met name gebruikt voor agrarische bouwvlakken op de gemeentegrens waarvan de 'woning ten dienste van het bedrijf' / de bedrijfswoning in een buurgemeente ligt. Verder komt deze aanduiding voor bij op zichzelf staande agrarische bedrijfsgebouwen die in het verleden 'in het veld' zijn opgericht op (grote) afstand van het erf van de eigenaar. Ook is zij toegepast bij agrarische bouwvlakken zonder een woning die voorheen deel uitmaakten van een zogenaamd 'gekoppeld bouwvlak'. Het nu afgesplitste onderdeel van het bouwvlak kon volgens het geldende bestemmingsplan in de regel niet worden voorzien van een eigen bedrijfswoning, een situatie die door de aanduiding 'bedrijfswoning uitgesloten' (-bw) blijft voortbestaan. Bij alle 'woningen ten dienste van het bedrijf' is het uitoefenen van een aan-huis-gebonden beroep/bedrijf toegestaan tot 30% van de oppervlakte van het 'verblijfsobject met een woonfunctie', tot maximaal 50 m². Verder is per 'verblijfsobject met een woonfunctie' 50 m² aan bijgebouwen toegestaan, waarbij het bijgebouw in verhouding moet blijven met de (hoofd)woning. Dit wordt gewaarborgd door welstandstoetsing.
Een agrarische bedrijfswoning die niet meer als zodanig wordt gebruikt, kan middels een omgevingsvergunning afwijkend gebruik worden aangemerkt als 'plattelandswoning'. Deze regeling is uitsluitend toepasbaar op bestaande woningen; aan het als 'plattelandswoning' aanmerken van een woning die via vervangende nieuwbouw wordt gerealiseerd, kan geen planologische medewerking worden verleend.
Teeltondersteunende voorzieningen (TOV) Het gebruik van teeltondersteunende voorzieningen (TOV) is voor agrarische bedrijven van belang voor verlenging van het seizoen, voor een meer gelijkmatige arbeidsverdeling en voor het terugdringen van het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Deze voorzieningen kunnen consequenties hebben voor perceelsgebonden natuur- en landschapswaarden. De toelaatbaarheid van deze voorzieningen wordt via het bestemmingsplan afgewogen, op basis van natuurlijke, landschappelijke en agrarische motieven. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt in vier categorieën: Hoge permanente teeltondersteunende voorzieningen Lage permanente teeltondersteunende voorzieningen Hoge tijdelijke teeltondersteunende voorzieningen Lage tijdelijke teeltondersteunende voorzieningen Uitgangspunt is allereerst dat, conform provinciaal beleid, teeltondersteunende voorzieningen niet zijn
64
bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020
toegestaan binnen het Gelders Natuurnetwerk. Hoge permanente TOV (stellingen, regenkappen) zijn verder alleen toegestaan op het agrarisch bouwvlak. Lage permanente TOV (zoals containervelden) zijn in beginsel ook uitsluitend binnen een bouwvlak toegestaan. Daarnaast worden buiten het agrarisch bouwvlak de bestaande lage permanente TOV toegelaten, met een absoluut maximum van 2 ha voor zover deze niet zijn gelegen binnen de gebiedsbestemmingen 'Bos' en 'Natuur' en/of de aanduiding 'overige zone – Gelders natuurnetwerk'. De bestaande lage permanente TOV betreffen met name containervelden bij bestaande kwekerijbedrijven. De omvang van lage permanente TOV binnen de agrarische gebiedsbestemmingen kan via een afwijkingsregeling worden vergroot tot maximaal 3 ha. Hierbij geldt in ieder geval dat er geen sprake mag zijn van onevenredig nadelige effecten op de aanwezige landschaps- en natuurwaarden ingevolge de gebiedsbestemming. Tijdelijke TOV komen voor in de vorm van lage (zoals insectengaas, afdekfolie en tunnelkassen tot een hoogte van 1,5 m) en hoge voorzieningen (zoals schaduwhallen, wandelkappen en hagelnetten). Ze zijn zowel binnen als buiten agrarische bouwvlakken bij recht toegelaten tot maximaal 2 ha per bedrijf, voor zover ze niet zijn gelegen binnen de gebiedsbestemmingen 'Bos' en 'Natuur' en/of de aanduiding 'overige zone – Gelders natuurnetwerk'.