CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 Plantoelichting Buitengebied Berkelland 2020

Raadsvergadering 28 juni 2022, gemeente BerkellandBij agendapunt: Vaststelling bestemmingsplan "Buitengebied Berkelland 2020"42.200 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 6

Hierdoor kunnen soorten en levensgemeenschappen die gebonden zijn aan schrale tot matig voedselrijke milieuomstandigheden, levensvatbare populaties houden. Dit kan worden bereikt door de aanleg van kleine en grote stapstenen en verbindingszones, zodat het heideschraalland aan de Konijnendijk, de Nijkampseheide aan de Nijkampsweg, het Haaksbergerveen met Lankheet, het Needse Achterveld, de 'Parel de Breken', het Roeterinksbroek, 't Veller, het Wanninkhof, het Stelkampsveld (Lochem), Zwillbrock (Duitsland), Grote Veld (Lochem) en delen van Noordijkerveld met elkaar worden verbonden. Stapstenen en verbindingszones zijn overigens niet alleen van belang voor natte heide en schrale graslanden, maar ook voor de natuurwaarden in het Teeselinkven. Omdat de natuur in Berkelland vooral is gerelateerd aan natte situaties, zijn de beken goede dragers van de verbindingszones. Deze verbinden de natuur van het Nederlands Plateau met die van de IJssel en daarmee het hele rivierengebied. Ze vormen verder aantrekkelijke leefgebieden voor amfibieën, zoals de boomkikker, heikikker en kamsalamander, vlinders en libellen, maar ook voor vleermuizen en karakteristieke beekvissen zoals de winde. Ook zijn er belangrijke droge verbindingszones die plaatselijk ruimte bieden populaties zandhagedissen (de spoorlijn Zutphen-Winterswijk en de verbinding vanaf de Groenlose Slinge via Eibergen naar Duitsland).

In het Berkellandse buitengebied ligt het Teeselinkven dat tot voor enige jaren in beeld was om te worden aangewezen als Natura 2000-gebied. Daarnaast liggen in de directe omgeving van de gemeente Berkelland de Natura 2000-gebieden Stelkampsveld (Beekvliet), Buurserzand en Haaksbergerveen, Korenburgerveen, en de Duitse Natura 2000-gebieden Zwillbrocker Venn und Ellewicker Feld, Moore und Heiden des westlichen Münsterlandes, Witte Venn Krosewicker Grenzwald en Lüntener Fischteich und Ammeloer Venn. De bovenvermelde gebieden en elementen met hun actuele waarden (onder andere dieren- en plantensoorten) vormen samen de drager van het ecologisch potentieel binnen de gemeente en haar directe omgeving.

32

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

3.2.2 De droge en natte infrastructuur en leidingen Droge infrastructuur Het buitengebied van de gemeente Berkelland kent een aantal provinciale wegen en een rijksweg N18. Voor deze rijksweg is in mei 2018 een nieuw tracé in gebruik genomen nadat daarvoor een Tracébesluit was vastgesteld. Het vervolgens vastgestelde bestemmingsplan “Berkelland, Tracébesluit N18 2015” is inmiddels onherroepelijk geworden en wordt overgenomen in het voorliggende bestemmingsplan. De belangrijkste infrastructurele lijnen die het buitengebied doorsnijden zijn de N319 (Zutphen – Winterswijk), de N312 (Lochem – Lichtenvoorde), de N315 (Doetinchem – Enschede), de al genoemde N18 (Varsseveld – Enschede), de N824 (Neede – Diepenheim), N822 (Borculo – Eibergen) en de N825 (Lochem – Borculo). De kernen zijn goed ontsloten door geasfalteerde wegen. Ten zuiden van Ruurlo ligt een spoorlijn van Zutphen naar Winterswijk.

Figuur: wegenstructuur in het plangebied

Voor de beperking van verkeersonveiligheid en overlast door wegverkeer, is het van belang om het verkeer te concentreren op de daarvoor bedoelde verkeersaders met een duurzaam veilige inrichting. Daardoor kunnen verblijfsgebieden zo worden ingericht dat de rust, variatie en kleinschaligheid van het landschap behouden blijft. Op 24 juni 2008 hebben burgemeester en wethouders hiertoe de module Wegcategorisering van het Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan vastgesteld. Dit document bevat een indeling van het gemeentelijk wegennet in verschillende categorieën. De basis voor deze wegcategorisering is de N18 en de daarop aansluitende provinciale ontsluitingswegen. Dit zijn de verkeersaders voor het afwikkelen van het regionale verkeer. De toegangswegen zorgen voor de verbinding tussen de kernen, terwijl de woon- en buurtwegen tot het

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

33

verblijfsgebied horen. Onder deze laatste categorie vallen ook de talrijke zandwegen in het buitengebied.

Natte infrastructuur Vanuit Duitsland, waar de Berkel meandert, loopt de Berkel met een strakke boog over het Nederlandse Plateau. Net voorbij Eibergen loopt zij het lager gelegen, centraal Achterhoekse gebied in, met brede beekdalvlaktes en hogere ruggen. Midden in dit zeer natte gebied stroomt ze langs Borculo. Weer verder naar het westen stroomt ze richting het iets hoger gelegen gebied, dat vanouds Graafschap heet. Op de overgang naar dit gebied met vele bosrijke landgoederen, tussen Kulsdom en Zwiep, stroomt ze de gemeente uit naar het westen, om bij Zutphen in de IJsselvallei te stromen.

Naast de Berkel stromen er diverse beken min of meer parallel aan elkaar naar de IJssel. De beken stromen globaal oost-west. De belangrijkste beken zijn de Buurserbeek-Schipbeek, Baakse Beek, Bolksbeek, Slinge, Leerinkbeek, Hupselse Beek, Ramsbeek en de Veengoot.

34

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

Technische infrastructuur (leidingen en veiligheidszones) In het buitengebied van Berkelland bevinden zich delen van drie bovengrondse hoogspanningsverbindingen. Daarvan heeft TenneT de twee 150kV-hoogspanningsverbindingen Lochem-Borculo en Borculo-Winterswijk in eigendom en beheer. Ook zijn in het plangebied aardgastransportleidingen, persleidingen, watertransportleidingen en een brandstofleiding aanwezig. Alhoewel delen van de brandstofleiding inmiddels zijn verwijderd is het wenselijk om deze leiding nog wel op te nemen in het bestemmingsplan. Dit om het resterende deel met het oog op de veiligheid te blijven beschermen. Daarnaast ligt een deel van de gemeente Berkelland binnen een toetsingszone in verband met de radarverstoring (radarverstoringsgebied) en een laagvliegroute. Ook lopen er straalverbindingszones/straalpaden over het plangebied. Deze worden net als de toetsingszone rondom Kamp Holterhoek op de verbeelding weergegeven (zie paragraaf 4.3). De leidingbeheerders zullen worden betrokken bij het vooroverleg over het bestemmingsplan. 3.2.3 Het grondgebruik/de functies Berkelland is een plattelandsgemeente waarin het agrarisch gebruik van gronden van oudsher de voornaamste economische drager is geweest. Van het totale grondgebied van de gemeente was in 2019 circa 68% in agrarisch gebruik (ca. 17.729 ha van in totaal 26.053 ha).

De omgevingsdienst heeft in de gemeente Berkelland ,in het kader van een inventarisatie van de gemeentelijke veehouderij, in 2020 ruim 800 veehouderijen geteld. Verreweg het grootste deel van de bedrijven (478) zijn ‘klassieke’ melkveehouderijen. Bijna 100 bedrijven houden kippen en/of varkens, en gelden als niet-grondgebonden veehouderij. Ruim tweehonderd bedrijven staan te boek als gemengd bedrijf, schapenhouderij, paardenhouderij of zijn gespecialiseerd in het houden van een ander soort dan de boven genoemden. De melkveehouderij is dus binnen de agrarische sector de grootste bedrijfstak, gevolgd door de varkenshouderij. Tevens waren er ongeveer 168 bedrijven met akkerbouw en 37 bedrijven met tuinbouw aanwezig. Verder kent het plangebied 1 bedrijf met glastuinbouw. Uit de CBS-data is op te maken dat het aantal agrarische bedrijven in de periode 2005-2019 met circa 34% is afgenomen. In absolute aantallen nam het aantal agrarische bedrijven tussen 2005 en 2019 af van 999 naar 663. Deze afname in aantallen, een trend die ook al in daarvoor gaande jaren zichtbaar was, is bij alle bedrijfstypen waarneembaar. Voor de veehouderijbedrijven geldt dat de nominale daling van het aantal bedrijven sterker is dan de krimp van de veestapel. Dit houdt verband met de eveneens zichtbare trend van schaalvergroting binnen de resterende bedrijven.

Dit alles komt ook als algemeen beeld naar voren uit de keukentafelgesprekken die Hogenkamp Agrarische Coaching in 2017-2019 voerde met een groot aantal agrarische ondernemers in Berkelland. Bij de voorbereiding van het bestemmingsplan is gebleken dat het aantal agrarische bedrijven is blijven afnemen. Zo kent het nieuwe bestemmingsplan aanzienlijk minder agrarische bouwvlakken dan de geldende bestemmingsplannen gezamenlijk. Deze trend heeft zich ook voortgezet na de vaststelling van het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2012” op 26 juni 2013 en de ter inzage legging van het voorontwerpbestemmingsplan “Buitengebied Berkeland 2016”. Er is dus nog steeds sprake van een afnemend aantal agrarische bedrijven, waarbij op een groeiend aantal agrarische bedrijven ook nevenfuncties worden uitgeoefend naast de agrarische hoofdfunctie. Verder komen er ook andere bedrijven voor dan landbouwbedrijven. Het gaat dan in z'n algemeenheid om agrarisch-technische hulpbedrijven, agrarisch verwante bedrijven, paardenhouderijen, aan het buitengebied gebonden bedrijven en niet-agrarische bedrijven. Ook komen er in het buitengebied veel burgerwoningen voor.

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

35

Recreatie is in het buitengebied van Berkelland vooral kleinschalig van karakter. Er zijn veel kleinschalige voorzieningen, zoals (mini)campings, bed & breakfast-accommodaties, hotels en pensions. Verder is er een dagrecreatief attractiepunt met een meer regionaal karakter, in de vorm van de Hambroekplas. Hier vindt vooral strandrecreatie plaats. Aangezien voor de Hambroekplas momenteel een planontwikkeling in voorbereiding is, zal voor dit gebied een apart bestemmingsplan worden opgesteld. 3.2.4 Bijzondere gebieden In het Berkellandse buitengebied liggen aan aantal bijzondere gebieden. Deze zijn bijzonder te noemen vanwege hun beschermde status, of vanwege hun functie in combinatie met hun omvang.

Historische Buitenplaats Ruurlo Kasteel Huize Ruurlo wordt al in 1326 genoemd en is vanaf de 15e eeuw in handen van de Nederlandse adellijke familie Van Heeckeren geweest. Na een restauratie aan het begin van de jaren '80 werd het kasteel tot aan de fusie met de andere gemeentes van Berkelland gebruikt als gemeentehuis. Tegenwoordig hebben het kasteel en het bijbehorende koetshuis een museumfunctie. Doordat er in alle voorgaande eeuwen permanent aan het kasteel gebouwd werd, bestaat het gebouw uit een mengelmoes van bouwstijlen. Het kasteel ligt in een park. In dat park staat naast het kasteel de Orangerie. De Orangerie heeft een horecafunctie waarbij ook vergaderingen, seminars, workshops en brunches plaatsvinden. De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft op 17 juli 2008 besloten het complex Vordenseweg 2 e.a. in Ruurlo, plaatselijk bekend als kasteel Huize Ruurlo en omgeving, aan te wijzen als beschermd monument. De aanwijzing is een samenvoeging van verschillende besluiten die eerder voor onderdelen van het complex werden genomen. Het geheel wordt nu aangeduid als 'Complex Historische Buitenplaats Ruurlo'.

Beschermd dorpsgezicht Gelselaar De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Minister van Infrastructuur en Milieu besloten op 13 september 2013 om Gelselaar aan te wijzen als beschermd dorpsgezicht. Gelselaar is een bijzonder dorp omdat de ontwikkeling van een laat middeleeuws brinkdorp tot een moderne agrarische nederzetting in het begin van de 20e eeuw nog goed te zien is aan het dorp. In het kort zijn binnen dit gebied bijzonder: het essencomplex, samen met het dorp, de vrijstaande boerderijen en de begraafplaats; de openheid vanaf de essen naar het dorp; het coulisselandschap; de vorm van het dorp met verschillende boerenerven; de gebouwen en het historische wegen- en voetpadennetwerk met vertakkingen en kruisingen; landschapselementen als hoogteverschillen, sloten en houtwallen; de boerenerven, die bestaan nog echt uit een boerderij, bijgebouwen, erf en een toegangsweg; de 'maat' van de bebouwing en de samenhang tussen de gebouwen omdat je kunt zien dat ze gebouwd zijn volgens de (destijds) lokale bouwtraditie. Beschermd dorpsgezicht Mallumsche Molen De Mallumsche Molen is een onderslagwatermolen in Mallem. De vroegste vermelding van deze watermolen stamt uit 1424. De huidige molen is in 1748 gebouwd, nadat zijn voorganger in 1746 afbrandde. Oorspronkelijk bevond zich aan de overzijde een oliemolen, die in 1917 is gesloopt.

De molen maakte deel uit van het Hof te Mallem. De Mallumsche Molen heeft tot 1943 gemalen. Behalve korenmolen is de molen ook als pelmolen in bedrijf. In 1972 is de Mallumsche Molen en omgeving aangewezen als beschermd dorpsgezicht.

36

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

Wederopbouwgebied Beltrum Ten aanzien van het Berkellandse landschap is de omgeving van Beltrum in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte en de Visie Erfgoed en Ruimte aangewezen als een van de 30 naoorlogse wederopbouwgebieden met een bijzondere cultuurhistorische betekenis. De gebieden geven samen een goed beeld van hoe er gedacht, gebouwd en ingericht werd in het tijdperk van de wederopbouw (1940-1965). De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft vervolgens onderzoek gedaan naar de te beschermen (landschappelijke) kwaliteiten in dit gebied. Bijzonder aan de ruilverkaveling van Beltrum (1950) is dat voor het gebied een landschapsplan werd gemaakt met oog voor het bestaande landschap, nog voordat de Ruilverkavelingswet (1954) ertoe verplichtte. Voor de ruilverkaveling lag er rond Beltrum een wirwar van verspreid liggende, kleine en daardoor onrendabele kaveltjes. Armoede en kennisachterstand waren hiervan bijverschijnselen. Bij de ruilverkaveling vond schaalvergroting plaats, waarbij de agrarische kavels zijn vergroot, het wegennetwerk is opgeschaald (grotendeels verhard) en kavelgrensbeplantingen zijn verwijderd. Bestaande boerderijen werden gemoderniseerd en er kwamen ook agrarische bedrijven bij, relatief kleinschalig met veel diversiteit aan bebouwing. Naast de agrarische doelen omvatte de ruilverkaveling ook maatschappelijke doelen.

De streekverbetering was mede bedoeld om maatschappelijke achterstanden te bestrijden. Daarnaast werd er naar gestreefd om de voornaamste karakteristieken van de bestaande landschapsstructuur herkenbaar te houden. Deze structuur bestond uit vier deelgebieden, elk met hun eigen kenmerken: de Beltrumer es, het kampenlandschap, de jonge heideontginningen en het beekdal. Hiertoe omvatte het ruilverkavelingsplan ook een beplantingsplan ter 'aankleding' van het landschap. Dankzij herstel en behoud van beplanting langs de vaak gekromde wegen en bij bestaande boerderijen werd een tamelijk intiem karakter behouden. De uitvoering vond vervolgens plaats tussen 1952 en 1957. In een gebied van 2.770 ha werd daarbij de wegenstructuur aangepast en werden met name in het kampenlandschap diverse zandwegen verhard. De meeste wegen kregen bovendien nieuwe beplanting, terwijl in samenhang met de kavelruil beplanting langs wegen en vooral langs erfranden uitgedund of verwijderd werd. Daarnaast zijn de bestaande beken grotendeels rechtgetrokken en zijn er greppels en sloten gegraven om natte plekken voldoende te ontwateren. Door de ruilverkaveling zijn de contrasten tussen de deelgebieden verwaterd, maar een aantal onderscheidende kenmerken zijn behouden gebleven. Zo zijn de kronkelige wegen en de hoge dichtheid aan oude boerderijen kenmerkend voor het kampenlandschap.

In het heideontginningslandschap daarentegen liggen de boerderijen veel verder uit elkaar en is de wegenstructuur rechtlijniger. Sinds de ruilverkaveling hebben in de landschapsstructuur weinig veranderingen meer plaatsgevonden. De wegenstructuur is nauwelijks meer veranderd. Aan het begin van de 21e eeuw heeft een nieuwe ruilverkaveling plaats gevonden, maar die was hoofdzakelijk administratief van karakter, waarbij de kavels in hoofdzaak ongewijzigd zijn gebleven. Op een aantal beektrajecten van de Slinge en Oude Leerinkbeek zijn beekherstelprojecten uitgevoerd, waarbij meanders zijn hersteld en oevers zijn verflauwd. Verder loopt momenteel een gemeentelijk kavelruilproject dat echter niet de status heeft van een ruilverkaveling. Vanuit het RCE-onderzoek over het wederopbouwgebied Beltrum is de gemeente geadviseerd om nieuwe ontwikkelingen in het gebied vorm te geven volgens de principes die zijn gehanteerd in het landschapsplan. Bestaande weg- en kavelgrensbeplantingen en oude klinkerbestratingen dienen behouden te blijven. Hiervoor is een goed beheer van wegen, bermen en wegbeplanting noodzakelijk. Daarnaast kan het kleinschalig karakter van het kampenlandschap worden versterkt door aanleg van nieuwe paden langs oude routes en bomenrijen.

Bij schaalvergroting in de landbouw kan de landschapsstructuur worden versterkt door versterking van de beplantingsstructuur langs wegen en kavelranden. Erfbeplanting in de vorm van dichte houtsingels past niet bij de huidige landschapsstructuur. In dit bestemmingsplan zijn alle waardevolle landschapselementen geïnventariseerd en in het

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

37

bestemmingsplan voorzien van een beschermende regeling. Hoewel het voorliggende bestemmingsplan niet voorziet in infrastructurele ingrepen in het wederopbouwgebied, biedt het wel mogelijkheden voor het doorvoeren van landschappelijke versterkingsmaatregelen.

Leo-Stichting De Leo-Stichting (ook wel genaamd Klein-Borculo) is een gemeenschap twee kilometer ten zuiden van Borculo. Het betreft hier een 17de/18de eeuws landgoed dat sinds 1898 plaats bood aan een katholiek jongensinternaat waaraan verschillende scholen, woningen en bedrijfsgebouwen zijn toegevoegd. Wonen, onderwijs en jeugdzorg zijn de belangrijkste functies. De woonfunctie is geconcentreerd aan de westkant van Leo-Stichting. Daarnaast zijn in het gebied van oudsher diverse instellingen gevestigd voor onderwijs en voor het opvangen van jongeren die professionele hulp nodig hebben. Deze jongeren wonen in de instellingen die op het terrein aanwezig zijn en volgen voor een deel daar ook het onderwijs. Het gebied vervult deze functie al ruim 100 jaar. Voor het gebied Leo-Stichting is een Omgevingsvisie (2010) opgesteld. Deze geeft de ruimtelijke ontwikkelingsrichting van Leo-Stichting weer. Uitgangspunt bij het opstellen van de omgevingsvisie was het maken van keuzes ten aanzien van de hoofdfuncties van het gebied, het kaderstellend beleid vanuit gemeente en provincie en het verminderen van de verwevenheid van conflicterende functies. Het college van burgemeester en wethouders heeft op basis van de Omgevingsvisie Leo-Stichting gekozen voor de optie 'consolideren' van het bestaande gebruik.

Dit houdt in dat het huidige gebruik (wonen, zorg en opleiding) wordt voortgezet en ook planologisch wordt vertaald.

LSG Rentray LSG Rentray was een multi-sectorale (jeugd)zorgorganisatie voor jongeren en volwassenen met gedragsproblemen. Over het algemeen behandelde zij cliënten met een licht verstandelijke beperking. Doel van LSG Rentray was hen zó op te voeden, te behandelen en te onderwijzen, dat ze een maatschappelijk aanvaardbare leefstijl ontwikkelden. Op 12 maart 2010 werd bekend dat het gebruik van LSG Rentray te Rekken als justitiële jeugdinrichting (JJI ) op termijn zou worden beëindigd. In plaats daarvan plaatsen LSG Rentray en Trajectum vergelijkbare jongeren en volwassenen zonder strafrechtelijke veroordeling in open of gesloten behandeling waarbij de opgebouwde expertise blijvend ingezet kan worden. Voor de terreinen van LSG Rentray en Trajectum is kort geleden een afzonderlijk bestemmingsplan opgesteld dat vormgeeft aan deze ontwikkeling. Het gebied is daarom buiten het plangebied van het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020” gelaten.

Voormalige FPC Oldenkotte De voormalige forensisch-psychiatrische kliniek FPC Oldenkotte bevindt zich ten noordoosten van de kern Rekken aan de Kienvenneweg. Op die plek is sinds het begin van de 20e eeuw een vorm van opvang aanwezig, beginnend als een voorziening voor in de gevangenis verblijvende zwakzinnige mannen. Toen in 1928 de tbr-maatregel (nu tbs) werd geïntroduceerd, werd “Rekken” de eerste kliniek voor veroordeelden met een tbr-maatregel. Na talloze uitbreidingen is in 1990 het huidige hoofdgebouw in gebruik genomen waardoor de patiëntencapaciteit van enkele tientallen opliep tot boven de honderd. Sinds het begin van deze eeuw worden in de kliniek patiënten opgevangen. FPC Oldenkotte is nu een onderdeel van een zelfstandige stichting. Voor de FPC is in 2010 een eigen bestemmingsplan opgesteld dat was toegesneden op de toekomstplannen van de kliniek. Daarna is besloten om FPC Oldenkotte niet langer in gebruik te houden als tbs-kliniek. Het proces om een nieuwe invulling te geven aan de bebouwing en het bijbehorende terrein kan in planologische zin het beste worden verwerkt in een herziening van het bestemmingplan “Buitengebied, FPC Oldenkotte 2010”. Om

38

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

die reden blijft het terrein van het gesloten FPC buiten het plangebied van het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020”.

3.3

Gebiedsgerichte aandachtspunten

Deze paragraaf noemt puntsgewijs gebiedsgerichte aandachtspunten die van belang zijn bij de verdere uitwerking van het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020”: Landbouw, een goede juridisch-planologische regeling voor de agrarische bedrijven binnen de kaders van de geldende wetgeving en de daarop gebaseerde rechtspraak; Een juridisch-planologische regeling voor functieverandering van bestaande vrijgekomen/vrijkomende gebouwen; regeling voor (bedrijfs)woningen afstemmen op de begrippen uit de Wet Basisadministratie Adressen en Gebouwen (BAG) Een goede juridisch-planologische regeling voor water, beken en hun beekdalen mede in relatie tot beleid over natte ecologische verbindingszones (EVZ, behorend tot GO); Mogelijkheden opnemen voor inrichtingsmaatregelen langs de oevers van wateren die vallen onder de Kaderrichtlijn Water (KRW); Versterken en realiseren van droge ecologische verbindingszones; Behoud van kwaliteit van bos- en natuurgebieden; Behoud van kwaliteit van aardkundig waardevolle gebieden; Behoud van cultuurhistorische en archeologische waarden en in het landschap, door deze aan te duiden en/of mede te bestemmen in het bestemmingsplan; Infrastructuur: interlokale en lokale verbindingswegen apart bestemmen en overige wegen binnen gebiedsbestemmingen laten vallen.

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

39

40

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

Hoofdstuk 4 4.1

Hoofdlijnen bestemmingsplan

Doelen en uitgangspunten plan

Voor het bestemmingsplan voor het Berkellandse buitengebied geldt de volgende hoofddoelstelling: Het ontwikkelingsgerichte bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020” richt zich op het behoud en waar mogelijk de ontwikkeling en versterking van de ruimtelijke en functionele kwaliteit van het plangebied. Het richt zich hierbij vooral op het consolideren van de kwaliteit voor aan het buitengebied gebonden functies (wonen, werken, landbouw, bos, natuur, landschap, recreatie en water), dit in samenhang met de dynamiek van die functies en van de aanwezige waarden. De ruimtelijke kwaliteit van het buitengebied wordt bepaald door de gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde. De aanwezige cultuurhistorische waarden (cultuurhistorie, archeologie en monumenten), landschappelijke waarden en natuurwaarden spelen hierbij een belangrijke rol. Daarbij houdt het bestemmingsplan rekening met ruimtelijk relevante water- en milieuaspecten. Ook gaat het in op de overige functies in het plangebied. Vaak is het planologisch beleid voor deze overige functies ondergeschikt aan de hoofdfuncties van het buitengebied. De hoofddoelstelling is in het bestemmingsplan uitgewerkt in de volgende subdoelen: 1.

Landbouw: behoud en waar mogelijk versterking van de agrarische bedrijvigheid binnen de mogelijkheden die de wetgeving en de daarop gebaseerde rechtspraak biedt. Hierbij houdt het bestemmingsplan rekening met de aanwezige landbouw (qua agrarische bedrijfsvoering en bedrijfsontwikkeling), landbouw met een neventak en verbrede landbouw; 2. Bos / Natuur: behoud en waar mogelijk versterking van de ecologische verscheidenheid. Het bestemmingsplan houdt rekening met de aanwezige soorten en met de bescherming, realisatie/versterking van de aanwezige ecologische (hoofd)structuur (water, bosgebieden, natuurgebieden, landschapselementen). 3. Landschap: behoud en waar mogelijk versterking van de landschappelijke identiteit en verscheidenheid, zowel visueel-ruimtelijk als cultuurhistorisch gezien. Het bestemmingsplan houdt hierbij rekening met de landschappelijke onderlegger van de verschillende (deel)gebieden. 4. Archeologie / Cultuurhistorie: behoud en waar mogelijk verheldering van archeologische gebieden en cultuurhistorische structuren. Hierbij biedt het bestemmingsplan ook mogelijkheden voor herstel door ontwikkeling op basis van de gemeentelijke cultuurhistorische beschrijving. 5. Recreatie: behoud en waar mogelijk versterking van de mogelijkheden voor recreatie en recreatief (mede)gebruik.

Het bestemmingsplan gaat hierbij uit van de aanwezige toeristisch-recreatieve infrastructuur (paden, routes, bossen) en van het al vastgestelde beleid ('Beleef het in Berkelland'). 6. Water: behoud, herstel en ontwikkeling van het bestaande watersysteem. Bij dit doel houdt het bestemmingsplan rekening met het vasthouden en bergen van gebiedseigen water. Voor het bereiken van de subdoelen gelden de volgende uitgangspunten: 1.

2.

het scheiden (waar nodig) dan wel het verweven (waar mogelijk) van de verschillende functies in het buitengebied (wonen, werken, landbouw, bos, natuur en landschap, water, alsmede recreatie en toerisme); het voorkómen van een onevenredige toename van niet-agrarische functies en niet functioneel aan het buitengebied gebonden functies (wonen en werken) in het primair agrarisch gebied / landbouwontwikkelingsgebied door een zonering van de mogelijkheden voor hergebruik van Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) en Nieuwe Economische Dragers (NED) die een relatie legt met de begrenzing van de ecologische hoofdstructuur. Voor de woonfunctie is het volgens de Wet Basisadministratie Adressen en Gebouwen (BAG) bestaande aantal 'verblijfsobjecten met een woonfunctie' binnen een

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

41

3. 4. 5. 6. 7.

4.2

woning het vertrekpunt voor de bestemmingsregeling; het behouden en waar mogelijk versterken van het landelijke karakter van het buitengebied, mede in relatie tot de functie als uitloopgebied voor extensieve recreatie; het behouden en versterken van aanwezige landschappelijke waarden en natuurwaarden binnen het plangebied, onder meer door de bescherming van landschapselementen via de verbeelding; het zoveel mogelijk vasthouden van gebiedseigen water, het terugdringen van verdroging en het bereiken van de chemische en ecologische waterkwaliteit; het zoveel mogelijk rekening houden met milieuzoneringen/milieuzones en het bereiken van de algemene milieukwaliteit; ruimtelijke inrichting van oevers die bijdragen aan vasthouden van water en een betere waterkwaliteit.

Plansystematiek

De gemeente Berkelland kiest voor het buitengebied voor een ontwikkelingsgericht bestemmingsplan met ontwikkelingsmogelijkheden die aansluiten op de wetgeving en de daarop gebaseerde rechtspraak. Daarom kiest zij voor een globaal en flexibel plan, dat uitgaat van een adequate bescherming van aanwezige waarden en kwaliteiten binnen het plangebied en zijn directe omgeving, maar ook voor ontwikkelingsmogelijkheden met randvoorwaarden ten aanzien van de ruimtelijke kwaliteit in en nabij het plangebied. Dit betekent dat het bestemmingsplan waar mogelijk globaal en flexibel is, maar waar nodig ook gedetailleerd is. Op deze manier beoogt het bestemmingsplan de waarden in het buitengebied te beschermen, maar tegelijkertijd ook enige ruimte bieden voor nieuwe ontwikkelingen, binnen de wettelijke kaders en actuele jurisprudentie. Van 19 april tot en met 13 juni 2017 heeft het voorontwerpbestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2016” ter inzage gelegen. Ook is de Commissie voor de milieueffectrapportage (Commissie MER) om advies gevraagd over het bijbehorende milieueffectrapport (Plan-MER) dat als bijlage bij het voorontwerpbestemmingsplan was gevoegd. Sinds de ter inzage legging van dit voorontwerpbestemmingsplan heeft zich een aantal ontwikkelingen voorgedaan.

Zo heeft de gemeenteraad op 19 maart 2019 de 'Structuurvisie Plussenbeleid' vastgesteld, is een beleidsregel vastgesteld over (bestaande) dubbele bewoning van woningen in het buitengebied en is de Structuurvisie Woningsplitsing op 14 april 2020 vastgesteld. Verder deed de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State op 29 mei 2019 uitspraak over het Programma Aanpak Stikstof (PAS), een uitspraak met forse consequenties voor allerlei ruimtelijke besluitvormingsprocessen. Zo levert zij het beeld op dat het moeilijker wordt om voor het buitengebied een bestemmingsplan vast te stellen met de afwijkings- en wijzigingsmogelijkheden (flexibiliteit), zoals met het voorontwerpbestemmingsplan uit 2017 werd beoogd. Daarbij zal het alleen nog maar mogelijk zijn om afwijkings- en wijzigingsmogelijkheden op te nemen die geen dusdanige toename van stikstofemissie veroorzaken die leidt tot een toename van de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden. Het is dus niet te voorkomen dat in de toekomst afzonderlijke procedures (buitenplanse afwijkingen, planherzieningen) nodig zullen zijn bij plannen die niet passen in het nieuwe 'kale' bestemmingsplan. Dit geldt onder meer voor ontwikkelingen, waarbij getoetst moet worden of deze al dan niet leiden tot een toename van depositie op nabijgelegen Natura 2000 gebieden, waartoe sinds de vernietiging van het PAS een noodzaak toe is ontstaan.

Het nieuwe bestemmingsplan bevat verschillende elementen. Er is sprake van waarden die beschermd moeten worden, waarbij sommige te beschermen waarden / gebieden zoals de Natura 2000-gebieden ook zijn gesitueerd buiten het plangebied. Daarnaast zijn er ook functies die grotendeels vastliggen. Het plan consolideert de bestaande situatie waar nodig en geeft een algemene regeling voor toekomstige (kleinschalige) ontwikkelingen, waaraan de gemeente de ruimte wil geven. Het ontwikkelingsgerichte karakter van het bestemmingsplan komt het meest duidelijk naar voren in de mogelijkheden voor het verlenen van afwijkingen en voor het wijzigen van het bestemmingsplan. Deze zogenaamde 'binnenplanse flexibiliteitbepalingen' bieden mogelijkheden voor behoud en herstel van waarden door ontwikkeling, maar ook voor beperkte afwijkingen van maatvoorschriften in bouwregels. Door

42

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

voorwaarden te stellen aan het verlenen van afwijkingen / wijziging, bevat het bestemmingsplan een afwegingskader voor nieuwe ontwikkelingen dat rekening houdt met de te beschermen waarden en de mogelijke stikstofeffecten op Natura 2000-gebieden. Binnen het plangebied worden deze ontwikkelingen verwacht op het terrein van landbouw (onder meer functieverandering van vrijkomende agrarische gebouwen), natuur en landschap, recreatie, water, duurzaamheid et cetera. Daar waar deze zijn voorzien, zullen deze in gebieden met bijzondere waarden nader worden afgewogen aan de hand van randvoorwaarden die in de planregeling zijn verwerkt. Afhankelijk van de zwaarte van de ontwikkeling kan dit via afwijking of wijziging plaatsvinden, als aan de voorwaarden wordt voldaan die in het bestemmingsplan gesteld zijn. Op deze wijze wordt rekening gehouden met actuele waarden in of nabij het plangebied en zijn nieuwe ontwikkelingen niet op voorhand uitgesloten. De ontwikkelingsgerichtheid van het bestemmingsplan komt daarmee vooral tot uiting via de afwijkings- en wijzigingsregels bij de toegekende bestemmingen en de daaraan gekoppelde randvoorwaarden.

4.3

Planthema's

Voor het buitengebied van Berkelland is een groot aantal planthema's van belang. Deze planthema's worden hieronder toegelicht. Daarbij worden ook de bij het thema horende planregels toegelicht. Bij wijze van algemene toelichting op de planregels kan worden opgemerkt dat zij beginnen met inleidende regels. Zij bevatten de begripsbepalingen en de meetvoorschriften. Deze laatste groep planregels (wijze van meten) sluit aan op de SVBP2012. Deze regeling is overigens gehanteerd bij de juridische opzet van het hele bestemmingsplan. 4.3.1

Planthema landbouw

Agrarische gebiedsbestemmingen Bij de toekenning van de agrarische gebiedsbestemmingen gaat het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020” uit van een driedeling in bestemmingen: 1. 2.

3.

De bestemming 'Agrarisch' (lettercode 'A') richt zich op het agrarisch gebied waar de landbouwfunctie voorop staat. Dit gebied heeft geen specifieke landschaps- of natuurwaarden; De bestemming 'Agrarisch met waarden – Landschapswaarden', (lettercode 'AW-L') richt zich op de agrarische gronden, waar naast de agrarische functie bestaande en met de bijbehorende gebiedsaanduidingen beschreven landschappelijke waarden beschermd dienen te worden. Beschermingsmaatregelen zoals een omgevingsvergunningstelsel richten zich op het behoud van deze waarden; De bestemming 'Agrarisch met waarden – Natuur en landschapswaarden' (lettercode 'AW-NL') richt zich op agrarische gronden, waar naast de agrarische functie bestaande en met de bijbehorende gebiedsaanduidingen beschreven natuur- en landschapswaarden beschermd dienen te worden. De bescherming van de aanwezige waarde speelt een grotere rol dan in de andere twee agrarische gebiedsbestemmingen.

De begrenzing van deze gebiedsaanduidingen is afgestemd op de agrarische bestemmingen uit de geldende bestemmingsplannen, de ruimtelijke zonering uit de Structuurvisie Berkelland 2025 als uitwerking van de Ruimtelijke Visie Buitengebied (RVB) en de gebiedsindeling voor bijzondere gebieden uit de Omgevingsverordening Gaaf Gelderland en de Omgevingsverordening Gelderland. Ook is gelet op het bestaande grondgebruik en de bestaande natuur- en/of landschapswaarden. Bijzondere waarde-aanduidingen zijn door middel van gebiedsaanduidingen of een dubbelbestemmingen op de verbeelding opgenomen. Voor het bescherming van landschappelijke waarden in het plangebied kan daarnaast worden teruggevallen op de cultuurhistorische waardenkaart die de gemeenteraad in 2017

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

43

vaststelde. Voorbeelden van gebiedsaanduidingen zijn: cultuurhistorisch waardevolle akkers, aardkundig waardevol gebied en weidevogelgebieden. De begrenzing van de aardkundig waardevolle gebieden en van cultuurhistorisch waardevolle akkers is overgenomen van de begrenzing uit de geldende bestemmingsplannen en de cultuurhistorische waardenkaart. In de gemeente Berkelland gaat het daarbij om de escomplexen bij Geesteren en Gelselaar, de flanken van de Needse Berg, het gebied langs de Berkel tussen Rekken en Eibergen, de Mallumse es en de Hupselse es. De beschermingszone voor natte landnatuur is opgenomen voor gebied gelegen rond natte natuurgebieden. De begrenzing van die gebieden, die een buffer vormen rondom de natte natuurgebieden, is overgenomen van de begrenzing uit de provinciale Omgevingsvisie. Ook de begrenzing van het weidevogelgebied (ten noordwesten van Neede) is overgenomen van de begrenzing uit de provinciale Omgevingsvisie Gaaf Gelderland ('Planfiguur Natuur en Landschap'), terwijl de instructieregel uit het op 31 maart 2021 vastgestelde Actualisatieplan 7 is verwerkt in de planregels.

Ter plaatse van de aanduiding 'overige zone - weidevogelgebieden' zijn nieuwe windturbines niet toegestaan en zijn nieuwe activiteiten of ontwikkelingen alleen toegestaan als deze geen nadelige gevolgen kunnen hebben voor de functie als broedgebied voor weidevogels.Daarbij is relevant dat het voorliggende bestemmingsplan geen mogelijkheden biedt voor realiseren van windturbineparken en/of zonne-akkers. De onderverdeling naar gebiedsaanduidingen in de verschillende agrarische gebieden met waarden is in het volgende schema weergegeven.

Waarden en de agrarische gebiedsbestemmingen Landschapswaarden:

A

Aardkundig waardevol Beschermingszone natte natuur (hydrologisch waardevol) Cultuurhistorisch waardevolle akker Nationaal landschap -

AW-L

AW-NL

X X

X X

X

X

X

X

-

X

Natuurwaarden: Weidevogelgebieden

-

In verband met de bescherming van de landschaps- en natuurwaarden in het plangebied is het wenselijk dat een aantal werken en werkzaamheden in het agrarisch gebied (buiten het bouwvlak) eerst wordt getoetst voordat daarvoor toestemming wordt verleend. Deze toetsing verloopt via een omgevingsvergunning voor werken en werkzaamheden (vroeger 'aanlegvergunning'). Dit omgevingsvergunningenstelsel wordt soms gekoppeld aan de nadere aanduiding bij de agrarische gebiedsbestemmingen, maar er zijn ook algemeen geldende vergunningplichten. Op deze manier wordt geprobeerd om een omgevingsvergunning alleen verplicht te stellen wanneer dit echt noodzakelijk is met het oog op de bescherming van aanwezige waarden. Agrarische bouwvlakken zijn uitgezonderd van sommige omgevingsvergunningplichten. Zo wordt bereikt dat ook voor die gebieden alleen een omgevingsvergunning voor werken en werkzaamheden nodig is als activiteiten de eventueel aanwezige waarden zouden kunnen aantasten. Zo is binnen het weidevogelgebied een omgevingsvergunningstelsel van toepassing dat zich vooral richt op het geschikt houden van dit gebied voor weidevogels.

44

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

Verharde en onverharde wegen en paden die geen verkeersbestemming hebben gekregen, zijn doorgaans binnen de agrarische gebiedsbestemmingen opgenomen en toegelaten. Voor de aanleg van en het verharden van (on)verharde paden is een omgevingsvergunning voor werken en werkzaamheden (aanlegvergunning) opgenomen. Dit verbod en het bijbehorende vergunningstelsel geldt ook voor het aanbrengen van halfverhardingen omdat ook daarbij sprake is van het verharden van wegen en paden. Voor werkzaamheden die zich richten op kleine watergangen, die ook in de agrarische gebiedsbestemmingen zijn opgenomen, geldt ook een omgevingsvergunningstelsel. In het bestemmingsplan is verder een vergunningstelsel opgenomen voor de opslag van hooibalen buiten de agrarische bouwvlakken, al dan niet verpakt in folie, gedurende een periode van langer dan zes weken. Deze regeling is in het bestemmingsplan opgenomen vanuit landschappelijke motieven. Het bijbehorende vergunningstelsel voorziet dan ook in randvoorwaarden op het gebied van landschappelijke inpassing en het voorkomen van aantasting van aanwezige waarden.

Daarbij is de opslag van hooibalen gedurende meer dan zes weken alleen toegestaan aansluitend aan een agrarisch bouwvlak of op al bestaande en/of na een landschappelijke afweging vergunde opslagvoorzieningen (kuilvoerplaten/sleufsilo's) buiten het bouwvlak, tot een hoogte van 2,5 m en tot een oppervlakte van 100 m² (buiten de bestaande en/of vergunde opslagvoorzieningen). Daarbij is de hoogte van 2,5 m afgestemd op het gegeven dat verpakte hooibalen veelal 1,2 m hoog zijn, terwijl de mogelijkheden om hooibalen op te slaan op nieuw te realiseren opslagvoorzieningen kunnen worden betrokken bij de landschappelijke afweging bij het toestaan van die voorzieningen.

Toekenning bouwvlakken agrarische bedrijven De toekenning en begrenzing van bouwvlakken voor het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020” is bepaald vanuit een aantal uitgangspunten die voor een belangrijk deel aansluiten op het proces dat werd doorlopen bij de voorbereiding van het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2012” en het voorontwerpbestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2016”: Er is uitgegaan van getekende bouwvlakken voor agrarische bedrijven en van de daar aanwezige (bedrijfs)bebouwing. Elk agrarisch bedrijf dat bedrijfsmatig een agrarische activiteit uitoefent heeft een bouwvlak toegekend gekregen op basis van een afweging tussen de agrarische belangen en de omgevingswaarden. De omvang van het agrarisch bedrijf moet dan wel groter zijn dan 10 NGE (Nederlandse Grootte-Eenheden), dit komt overeen met een huidig gehanteerde norm standaard verdien capaciteit (SVC) van ca 5.000. De NGE-systematiek is tot 2012 in gebruik geweest en daarna opgevolgd door de tegenwoordig gangbare SVC-systematiek. Deze nieuwe systematiek wordt net als de NGE-systematiek onderhouden door de Wageningen University & Research en werkt met kengetallen (standaardopbrengsten (SO)) voor gewassen en diersoorten. Voor de beantwoording van de vraag of sprake is van een reëel agrarisch bedrijf, kunnen daarnaast echter ook bijkomende gegevens gewicht in de schaal leggen.

Daarbij valt te denken aan een samenstel van factoren zoals onder meer het grondareaal, de intentie waarmee eventuele agrarische activiteiten worden ondernomen, de tijd die hieraan wordt besteed en de al of niet agrarische herkomst van betrokkenen. De omvang van het bouwvlak is afgestemd op de aard (akkerbouw, grondgebonden landbouw, grondgebonden / niet-grondgebonden veehouderij etc.), omvang en behoefte van het bedrijf en de aard van de omgevingskwaliteiten (ligging ten opzichte van bijvoorbeeld natuur en landschap). Bij het bepalen van de omvang en vorm van het bouwvlak is uitgegaan van de huidige gegevens over de bestaande situatie en omvang van het bedrijf en van de luchtfoto (voorjaar 2020). Op die manier is de vorm van het nieuwe bouwvlak ten opzichte van het geldende bouwvlak waar nodig aangepast aan de feitelijk bestaande situatie. Op deze manier zijn de in het verleden verleende vrijstellingen/ontheffingen/afwijkingen, wijzigingen en eventuele bedrijfsbeëindigingen in het nieuwe bestemmingsplan vertaald. Daarnaast heeft de gemeente de agrariërs bij de voorbereiding van het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2012” in de gelegenheid gesteld om hun toekomstplannen

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

45

kenbaar te maken. Voor het voorontwerpbestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2016” is geen nieuwe algehele inventarisatie uitgevoerd, maar voortgebouwd op de eerder verrichte inventarisatie. Uitsluitend de bij de gemeente bekende wijzigingen in de bedrijfssituatie zijn hierbij doorgevoerd. Tijdens de inspraakprocedure die is gevoerd op basis van het voorontwerpbestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2016” is vervolgens opnieuw informatie ontvangen die is verwerkt in het nu voorliggende bestemmingsplan. Er is dus niet uitgegaan van vaste standaard omvangsmaten voor agrarische bouwvlakken, maar van het 'bouwvlakken op maat'-principe. Hiermee zijn meer gedetailleerde bouwvlakken ontstaan, afgestemd op de specifieke, feitelijke bedrijfssituatie. Vrijstaande bebouwing die nog in gebruik is voor het agrarische bedrijf, is verder voorzien van een agrarisch bouwvlak met de functieaanduiding '-bw' (bedrijfswoning uitgesloten). Op deze manier kan het bestaande agrarische gebruik worden voortgezet zonder dat er echter de mogelijkheid ontstaat om het solitaire bedrijfsgebouw te voorzien van een bedrijfswoning.

In de bestemmingsplanregeling zijn als gevolg van de conclusies van het plan-MER verbodsbepalingen opgenomen in de gebruiksregels die uitsluiten dat de ammoniakemissie van een in het plangebied aanwezig agrarisch bedrijf zodanig wijzigt dat de Natura 2000-gebieden in de omgeving te maken krijgen met een toenemende stikstofdepositie ten opzichte van de huidige, feitelijke en planologisch legale situatie die geldt bij vaststelling van voorliggend bestemmingsplan. Ontwikkelingen, die mogelijk zijn op basis van een verleende en (uiteindelijk) onherroepelijke natuurvergunning op grond van de Natuurbeschermingswet 1998/Wet natuurbescherming zijn via de opgenomen begripsbepalingen uitgezonderd van deze verbodsbepalingen. Er geldt tevens op basis van recente wet- en regelgeving (Wet stikstofreductie en natuurverbetering) een uitzondering op de verbodsbepalingen indien de toename van stikstofdepositie op voor stikstof gevoelige habitats in een Natura 2000-gebied beperkt is tot afgerond 0,00 mol/ha/jaar. Dit betreft toenames van stikstofdepositie kleiner dan 0,005 mol/ha/jaar. Daarnaast geldt de uitzondering ook voor voor projecten die enkel tijdens de bouwfase een toename van de stikstofemissie – en depositie op voor stikstof gevoelige habitats in een Natura 2000-gebied kennen (opgenomen in artikel 2.9a van de Wet natuurbescherming).

Dit om te voorkomen dat handelingen die niet leiden tot een significant effect op de stikstofdepositie op een blokkade vanuit het bestemmingsplan buitengebied stuiten. Op deze manier wil de gemeente de regeling in het bestemmingsplan in overeenstemming brengen met de huidige natuurwetgeving op basis van de meest recente jurisprudentie, waarbij reeds verkregen rechten en ontwikkelingsruimte in het kader van de natuurwetgeving zo goed mogelijk in het plan zijn geborgd. Sinds de uitspraak van de Raad van State van 29 mei 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:1603) kan daarbij geen gebruik meer worden gemaakt van het vroegere Programma Aanpak Stikstof 2015-2021 nu dat programma in die uitspraak onverbindend werd verklaard. Het nieuwe bestemmingsplan laat agrarische bedrijfsgebouwen en bijbehorende voorzieningen in principe alleen toe binnen agrarische bouwvlakken. Daarbij heeft het zogeheten Plussenbeleid geleid tot een specifieke regeling voor het uitbreiden van stalruimte ten behoeve van de niet-grondgebonden veehouderij(tak). Verder bevat het bestemmingsplan afwijkingsmogelijkheden om voorzieningen zoals onder meer kuilvoerplaten, sleufsilo's, mestsilo's / biogasinstallaties, andere voorzieningen ten behoeve van het agrarisch bedrijf en paardenbakken direct aangrenzend buiten het bouwvlak te realiseren.

Met de term 'aangrenzend' wordt gedoeld op de situatie dat de nieuwe voorzieningen buiten het bouwvlak één geheel vormen met het bestaande erf en daar dus direct aan grenzen. Daarnaast is tevens voorzien in een afwijkingsregeling die foliebassins en opslag van hooibalen buiten het agrarisch bouwvlak toelaat. Voor het verlenen van deze afwijkingen gelden dan wel voorwaarden ter bescherming van eventueel aanwezige landschapswaarden. Voor de oprichting van biogasinstallaties geldt conform het provinciaal beleid dat deze uitsluitend zijn toegestaan indien gebruik wordt gemaakt van biomassastromen die liggen in de directe omgeving. Voorkomen moet worden dat er onnodig vervoer van biomassa ontstaat en dat extra transport van biomassa leidt tot overbelasting van het bestaande wegennet en tot verkeersonveilige situaties.

46

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

Als sprake is van een initiatief waarbij gebruik van biomassastromen uit de omgeving aan de orde is, dan dient eerst een zorgvuldige locatie afweging plaats te vinden. Daarbij moet eerst de mogelijkheid tot vestiging op een bedrijventerrein, bij een rwzi of bij een mestverwerkingsbedrijf worden afgewogen. Een dergelijke afwijking vraagt maatwerk en kan niet zonder meer gemaakt worden op basis van het voorliggende bestemmingsplan. Voor dit soort initiatieven is daarom een buitenplanse procedure noodzakelijk. Daarnaast kent het bestemmingsplan als vertaling van de beleidsnotitie 'Ruimtelijke Ordening en Duurzame Energieopwekking in Berkelland' (zie ook paragraaf 4.3.9) een regeling voor het plaatsen van windturbines tot een ashoogte van maximaal 25 m. Ook voorziet het bestemmingsplan (aanvullend op de vergunningsvrije mogelijkheden, waarover het bestemmingsplan dus geen regels stelt en de directe bouwregels op basis van de generieke regels over oprichting van bouwwerken, geen gebouw zijnde) in een regeling voor oprichting van grondgebonden zonnepanelen tot een maximale oppervlakte van 250 m² binnen een agrarisch bouwvlak ten behoeve van de eigen energievoorziening. Aangezien een agrarisch bouwvlak doorgaans meer ruimte biedt is de toegestane oppervlakte aan zonnenpanelen gereguleerd.

Via een afwijkingsregeling mogen aansluitend aan agrarische bouwvlakken, maar ook aan bestemmingsvlakken van overige functies (bv. wonen en bedrijf) zonnecollectoren worden opgericht tot maximaal 150 m². Belangrijke randvoorwaarden zijn wel dat wordt voorzien in een goede landschappelijke inpassing, terwijl overige waarden en functies in de omgeving niet mogen worden geschaad. De gemeentelijke beleidskaders over het realiseren van (grootschaligere) zonne-akkers / zonneweides en (clusters van) windmolens, thema's die een plek hebben gekregen in de Regionale Energiestrategie 1.0 Achterhoek, worden niet verwerkt in dit bestemmingsplan, omdat voor dat soort ontwikkelingen specifieke afweging op locatieniveau nodig is. Verder is via de algemene aanduidingsregels ook het beleid voor bijzondere gebieden van toepassing op het verlenen van afwijkingen of het wijzigen van het bestemmingsplan. Ten aanzien van de agrarische bouwvlakken is niet gewerkt met een bebouwingspercentage. Dit betekent dat het hele bouwvlak mag worden bebouwd, waarbij dan wel moet worden voldaan aan de overige bouwregels en aan de planologische gebruiksregeling over stikstofemissie en -depositie. Ook kan de gemeente in het kader van de beeldkwaliteit nadere eisen stellen via het bestemmingsplan en de welstandsnota.

De stikstofregeling Het wettelijk kader: de plantoets Het gebiedsbeschermingsrecht is geregeld in (hoofdstuk 2 van) de Wet natuurbescherming (Wnb). Uit artikel 2.7 Wnb volgt dat er voor plannen (lid 1) én projecten (lid 2) een zelfstandige verplichting bestaat om de effecten daarvan op Natura 2000-gebieden te onderzoeken. Voor de vaststelling van een bestemmingsplan is de plantoets uit artikel 2.7 lid 1 Wnb relevant. De raad mag een bestemmingsplan dat significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied uitsluitend vaststellen, indien voldaan wordt aan artikel 2.8 van de Wnb. Beoordeeld moet dus worden of het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020” significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied. Die toetsing vindt plaats in de zogenaamde voortoets. Daarin worden de gevolgen van het plan gelet op de maximale mogelijkheden (inclusief flexibiliteitsbepalingen) - beoordeeld ten opzichte van de referentiesituatie. Uit vaste rechtspraak volgt dat in de plantoets als hoofdregel voor de referentiesituatie geldt de “feitelijk bestaande, planologisch legale situatie voorafgaand aan de vaststelling van het plan”. (zie ABRS 22 januari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:212 (Bergeijk); ABRS 4 maart 2020, ECLI:NL:RVS:2020:683 (Beverwijk) en ABRS 1 september 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1960 (Heiloo).

Dit betekent dat de feitelijke situatie bepalend is en niét de onbenutte planologische mogelijkheden (zie onder meer ABRS 16 september 2015, ECLI:NL:RVS:2015:2909 (Den Haag), r.o. 4.4). Voor de referentiesituatie is de natuur- of milieuvergunde situatie niet relevant. Voorzover de vergunde situatie niet geheel feitelijk (planologisch legaal) is gerealiseerd maakt deze dus geen onderdeel uit van de referentiesituatie.

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

47

Wanneer het plan leidt tot een toename van stikstofdepositie op reeds overbelaste stikstofgevoelige habitats in een Natura 2000-gebied ten opzichte van de referentiesituatie, zullen significante gevolgen doorgaans niet op voorhand kunnen worden uitgesloten. In dat geval moet een passende beoordeling voor het bestemmingsplan opgesteld worden (artikel 2.8 lid 1 Wnb). In die passende beoordeling dienen de gevolgen van de toename van stikstofdepositie nader te worden onderzocht. In de passende beoordeling mag rekening worden gehouden met mitigerende maatregelen (zoals externe saldering). Alleen wanneer uit een passende beoordeling volgt dat met zekerheid de natuurlijke kenmerken niet worden aangetast, kan het bestemmingsplan vervolgens vastgesteld worden (artikel 2.8 lid 3 van de Wnb). Zie ook expliciet ABRS 19 februari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:498 (Doetinchem), r.o. 4.2 e.v. In artikel 2.8 lid 2 Wnb is een uitzondering opgenomen voor de verplichting tot het opstellen van een passende beoordeling. Indien voor een feitelijk nog niet (volledig) gerealiseerde ontwikkeling een natuurvergunning gebaseerd op een passende beoordeling is verkregen en onherroepelijk is geworden, dan kan deze (onder voorwaarden) één-op-één worden ingepast in een bestemmingsplan.

Voor de vaststelling van het bestemmingsplan hoeft dan, voor wat betreft die vergunde activiteiten, niet nogmaals een passende beoordeling te worden opgesteld. Voor het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020” is voor wat betreft stikstof volstaan met een voortoets, in die zin dat geen stikstofdepositie op het Natura 2000-gebied passend is beoordeeld. Om tot de conclusie te komen dat op voorhand significante gevolgen vanwege stikstofdepositie zijn uitgesloten, zijn begrenzingen aangebracht in de planregels ten aanzien van het gebruik van gronden en bouwwerken, waardoor de stikstofdepositie 0,00 mol N/ha/jr bedraagt. Die begrenzingen zijn ook relevant voor beweiden en bemesten. Daarnaast is toepassing gegeven aan de uitzondering verwoord in artikel 2.8 lid 2 Wnb (waardoor ten opzichte van de feitelijke situatie een toename mogelijk is die reeds passend moet zijn beoordeeld), door in de planregels een koppeling aan te brengen met zeer veel in het verleden verleende natuurvergunningen.

Plansystematiek en stikstofregeling Het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020” verzet zich in beginsel niet tegen een uitbreiding of wijziging van (grondgebonden) veehouderijen (agrarische bedrijven), al dan niet in de vorm van het houden van meer dieren in bestaande stallen. Aan (onder meer) de agrarische bestemmingen (het bestemmingsplan heeft drie agrarische bestemmingen: 'Agrarisch' (artikel 3 van de planregels), 'Agrarisch met waarden – Landschapswaarden' (artikel 4 van de planregels) en 'Agrarisch met waarden – Natuur- en landschapswaarden (artikel 5 van de planregels)) zijn echter (specifieke) gebruiksregels verbonden waarin is opgenomen dat “het gebruiken of het laten gebruiken van gronden en bouwwerken behorende tot een inrichting waarbij een toename van stikstofemissie plaatsvindt vanuit de betreffende gronden of bouwwerken niet is toegestaan”. Eenzelfde regeling is opgenomen voor gronden en bouwwerken die niet behoren tot een inrichting. Deze bepaling is opgenomen in onderscheidenlijk artikel 3.5.1 onder a onder 1 en 2, artikel 4.5.1 onder a onder en 1 en 2 en artikel 5.5.1 onder a onder 1 en 2 van de planregels.

Vervolgens volgt uit de begripsbepaling wat wordt verstaan onder een 'toename van stikstofemissie' (artikel 1.136). Dit artikel luidde in het ontwerpbestemmingsplan als volgt: “1.136 a.

b.

48

toename van stikstofemissie en stikstofdepositie:

Er is sprake van een toename van stikstofemissie van gronden en bouwwerken wanneer de emissie N/kg/jaar * meer bedraagt dan de emissie N/kg/jaar afkomstig van het ten tijde van de vaststelling van het plan feitelijk aanwezige en planologisch legale gebruik van de betreffende gronden en bouwwerken. Er is sprake van een toename van stikstofemissie van gronden en bouwwerken behorend tot de inrichting wanneer de emissie N/kg/jaar meer bedraagt dan de emissie N/kg/jaar afkomstig van het ten tijde van de vaststelling van het plan feitelijk aanwezige en planologisch legale gebruik van de betreffende gronden en

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

bouwwerken behorend tot de inrichting. Indien een gelijkblijvende of een afname van emissie N/kg/jaar afkomstig van het ten tijde van de vaststelling van het plan feitelijk aanwezige en planologisch legale gebruik van de betreffende gronden en bouwwerken een hogere stikstofdepositie veroorzaakt op voor stikstof gevoelige habitats in een Natura 2000-gebied, dan wordt dit eveneens beschouwd als een toename van stikstofemissie. d. Indien een gelijkblijvende of een afname van emissie N/kg/jaar afkomstig van het ten tijde van de vaststelling van het plan feitelijk aanwezige en planologisch legale gebruik van de betreffende gronden en bouwwerken behorend tot de inrichting een hogere stikstofdepositie veroorzaakt op voor stikstof gevoelige habitats in een Natura 2000-gebied dan wordt dit eveneens beschouwd als een toename van stikstofemissie. e. Als uitzondering op lid a, lid b, lid c en lid d van deze bepaling geldt het volgende: f. Er is geen sprake van een toename van stikstofemissie wanneer er sprake is van één van de volgende situaties: 1.

de emissie N/kg/jaar afkomstig van het (agrarisch) bedrijf bedraagt niet meer dan de emissie N/kg/jaar afkomstig van het gebruik van gronden en bouwwerken als bedoeld in lid a of c of het gebruik van gronden en bouwwerken behorend tot de inrichting als bedoeld in lid b of d conform een ten tijde van de vaststelling van dit bestemmingsplan verleende en onherroepelijke vergunning als bedoeld in artikel 19d Natuurbeschermingswet 1998 en/of artikel 2.7 lid 2 Wet natuurbescherming, en waarvoor een passende beoordeling is gemaakt, dan wel een verleende en onherroepelijke omgevingsvergunning die met toepassing van hoofdstuk IX Natuurbeschermingswet 1998 dan wel onder toepassing van artikel 2.2aa Bor juncto artikel 2.1 lid 1 onder i Wabo is verleend en waarvoor een passende beoordeling is gemaakt. De bedoelde Natuurbeschermingswetvergunningen zijn als zodanig opgenomen in Bijlage 6 Onherroepelijke vergunningen op basis van Wet natuurbescherming resp. Natuurbeschermingswet 1998 2. voorzover er sprake is van een toename van stikstofdepositie op voor stikstof gevoelige habitats in een Natura 2000-gebied die kleiner is dan 0,005 mol/ha/jaar; 3.

voorzover er sprake is van een toename van stikstofdepositie op voor stikstof gevoelige habitats in een Natura 2000-gebied vanwege bij algemene maatregel van bestuur aangewezen activiteiten van de bouwsector, zoals bedoeld in artikel 2.9a Wet Natuurbescherming. * wanneer in deze regels 'emissie N/kg/jaar' wordt gebruikt, wordt de hiervan onderdeel uitmakende hoofdletter 'N' bedoeld als verzamelnaam voor NH3 en NOx”. c.

Bijlage 6 bevat vervolgens een zeer omvangrijke lijst met natuurvergunningen, waarmee beoogd wordt om toepassing te geven aan artikel 2.8 lid 2 Wnb (zie paragraaf 1). De gemeente heeft stilgestaan bij de vraag of met deze systematiek en met deze stikstofregeling voldoende (juridisch) wordt geborgd dat het bestemmingsplan “Buitengebied Berkelland 2020” niet voorziet in een toename van stikstof als gevolg van (een (mogelijke) toename van) beweiding en/of bemesting van agrarische gronden in het plangebied. Over de vraag op welke wijze in het bestemmingsplan moet worden omgegaan met (de gevolgen van) beweiden en bemesten van agrarische gronden, is rechtspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) voorhanden. Daaruit volgt dat voor de toetsing een onderscheid moet worden gemaakt tussen het 'beweiden van agrarische gronden' en het 'bemesten van agrarische gronden'. Deze worden hierna afzonderlijk besproken.

Toepassing artikel 2.8 lid 2 Wnb gelet op bijlage 6 planregels Bijlage 6 bevat een zeer omvangrijke lijst met natuurtoestemmingen (natuurvergunningen en omgevingsvergunningen met verklaring van geen bedenkingen vanwege artikel 2.2aa Bor), waarmee beoogd wordt om toepassing te geven aan de uitzondering opgenomen in artikel 2.8 lid 2 Wnb (zie paragraaf 1).

De belangrijkste (algemene) voorwaarden om gebruik te mogen maken van deze uitzondering zijn:

bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2020

49

1. 2. 3.

er moet sprake zijn van een onherroepelijke natuurtoestemming die is verleend op basis van een passende beoordeling; het plan mag niet meer mogelijk te maken dan in de passende beoordeling is onderzocht (één-op-één-inpassing); en er dienen redelijkerwijs geen nieuwe gegevens en inzichten te zijn op basis waarvan een nieuwe passende beoordeling moet worden opgesteld. Zo mag de natuurvergunning niet verleend zijn op basis van het PAS. (Zie voor die voorwaarden onder meer: ABRS 1 juni 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1515, r.o. 49.9, ABRS 22 juni 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1745, r.o. 14.4 en 14.5, ABRS 11 april 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1185, r.o. 5.7 t/m 5.8, ABRS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1603, r.o. 36, ABRS 2 oktober 2019, ECLI:NL:RVS:2019:3325 en ABRS 29 januari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:288, r.o. 6.3.)

Voorwaarde 1 ziet op een vergunning als bedoeld in artikel 2.7 lid 2 Wnb of de daaraan voorafgaande artikel 19d Natuurbeschermingswet 1998, dan wel een verklaring van geen bedenkingen die op basis van deze artikelen (gebiedsbeschermingsrecht) is verleend. Gelet op deze voorwaarden kunnen andere besluiten/meldingen (zoals milieutoestemmingen (wanneer in de toekomst een agrarisch bedrijf dat beschikt over 'bestaande rechten' in het projectspoor op basis van een besluit die niet is genoemd in Bijlage 6, ten opzichte van de bestaande feitelijke situatie wil uitbreiden, kan de agrariër wel een verzoek indienen voor een (buitenplanse) omgevingsvergunning planologisch gebruik (artikel 2.1 lid 1 onder c en 2.12 lid 1 sub a onder 3 van de Wabo). Voor een dergelijke omgevingsvergunning wordt niet de plantoets maar de projecttoets doorlopen. Daarvoor geldt als referentiesituatie de vergunde situatie (natuurvergunning of milieutoestemming op referentiedatum). Wanneer de agrariër al beschikt over een dergelijke toereikende toestemming, speelt het Natura 2000-gebiedsbeschermingsrecht bij het verlenen van die omgevingsvergunning verder geen rol), een pas-melding (zie hierover expliciet ABRS 19 februari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:508, r.o. 11.3.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=c6cd6ab2-abf0-4d81-a88c-818b989f0573