CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Omgevingsvisie Berkelland

Raadsvergadering 28 mei 2024, gemeente BerkellandBij agendapunt: Vaststelling Omgevingsvisie Berkelland26.600 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

3.2

Berkelland in de regio

Onze gemeente maakt onderdeel uit van de grensregio de Achterhoek en ligt aan de noordoostzijde van de provincie Gelderland. We zijn goed bereikbaar en we liggen binnen bereik van de rest van het land. Via onder andere de rijksweg N18 zijn we bereikbaar vanuit de groene metropoolregio Arnhem/Nijmegen. We liggen in de buurt van de stedelijke gebieden ApeldoornDeventer-Zutphen, Arnhem-Nijmegen en Hengelo-Enschede. De kernen onderling zijn ook goed bereikbaar via de provinciale wegen en het busnetwerk. Dit laatste vooral overdag. De combinatie van dorpen, landschap en gunstige ligging zorgt voor een sterke woonomgeving met een grote aantrekkingskracht. We zijn een ontspannen gemeente met veel ruimte, waar het prettig wonen, werken, recreëren en verblijven is.

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

27

3.3

Historische ontwikkeling en cultuurhistorie

Onze gemeente ligt gedeeltelijk op het Oost-Nederlands plateau. Dit plateau is miljoenen jaren geleden door krachten in de aardkorst omhooggeduwd. Na de ijstijd ontstond er eerst een toendralandschap. Onder invloed van een stijgende temperatuur veranderde het landschap. De eerste mensen vestigden zich op de hogere delen langs de rivierlopen. Bossen en het veen verdwenen langzamerhand door de toenemende bevolking. Heidevelden, ontstaan door begrazing met schapen, kwamen daarvoor in de plaats. Grote delen van Berkelland veranderden in natte heidevelden. Er ontstonden enkele bewoningskernen. Verspreid in het landschap werden kleine boerenbedrijven gevestigd op verhogingen in het landschap. Op die verhogingen werd landbouw bedreven. De grond werd

Historische kaart rond 1850

Historische kaart rond 1900

Historische kaart rond 1950

Historische kaart rond 2020

vruchtbaar gemaakt met schapenmest en heideplaggen. Zo ontstonden de essen. Door de bevolkingsontwikkeling en de toenemende behoefte aan landbouwgrond verdwenen de boerderijen van de essen en werd er op de flank van de essen gebouwd. De rivier de Berkel is van grote betekenis geweest voor de ontwikkeling van Berkelland en het landschap. Langs deze rivier ontstonden onder andere nederzettingen en industrie. Na verdere groei kenmerken we ons als gemeente met een groot aantrekkelijk buitengebied, een prachtig landschap en vier grote, zeven kleine kernen en een aantal buurtschappen. Vroeg in de 18e eeuw is in Berkelland kleinschalige ijzerindustrie ontstaan in de vorm van ijzergieterijen. Hierdoor is er ook nu nog een aantal metaalverwerkende bedrijven in de gemeente.

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

^ Historische ontwikkeling van het gebied dat nu de gemeente Berkelland vormt

28

3.4

Kenmerken en kwaliteiten – gemeentebreed

Identiteit

Zorg

Inmiddels ontwikkelen veel van deze metaalbedrijven zich

Onze gemeente wordt gekenmerkt door de (Achterhoekse)

Er is een ruim aanbod aan zorgvoorzieningen voor alle

verder tot smart industrie. Neede en Eibergen ontwikkelden

identiteit zoals aangegeven in ons merkpaspoort. Het

leeftijdscategorieën

zich vanaf midden 19de eeuw vanuit de huisweverijen tot

naoberschap staat bij ons voorop en is in alle kernen aanwezig.

Dit ruime aanbod omvat WLZ (Wet Langdurige Zorg) en

textieldorpen in navolging van Twente. Ook de bodem op

We kijken naar elkaar om en staan voor elkaar klaar. We

Zvw (Zorgverzekeringswet) gefinancierde zorg tot WPG

het Plateau en de Needse Berg leverde grondstoffen voor

koesteren onze tradities en onze talrijke evenementen maken

(Wet Publieke Gezondheid), Wmo (Wet maatschappelijke

bijvoorbeeld pannen- en bakstenen fabricage. Een groot

een belangrijk onderdeel uit van onze identiteit. Waaronder de

ondersteuning) en Jeugdwet gefinancierde zorg. Daarnaast zijn

deel van deze bedrijven is verdwenen of heeft zich op andere

auto- en motorcross, dorpsfeesten, paasvuren, bloemencorso’s,

er zowel woonvoorzieningen én ambulante vormen van zorg.

markten gericht.

survivals, verenigingen en dergelijke. Ook de groene en

In Berkelland zijn er niet alleen relatief grote zorg organisaties,

landschappelijk sfeer in de kernen draagt bij aan de identiteit

maar juist ook veel zelfstandigen in de zorg werkzaam. Verder

van onze gemeente.

richt de gemeente zich op diverse manieren op ondersteuning

Cultuurhistorie

en

zorgbehoeftes

in

Berkelland.

van inwoners die dat nodig hebben.

In onze gemeente staan 121 rijksmonumenten en 207 gemeentelijke monumenten. Daarnaast zijn de omgeving

Wonen

van de Mallumsche Molen (Eibergen) en het dorp Gelselaar

De woningen in onze gemeente staan verspreid over de grote

De komende jaren is het zaak de focus te verleggen op

met

Beschermd

kernen, kleine kernen en het buitengebied. Op 1 januari 2022 waren

zelfstandigheid, uitgaan van positieve gezondheid vanuit een

Dorpsgezicht. Het kasteel Huize Ruurlo en de omgeving

er in totaal 19.721 woningen in onze gemeente. Het grootste deel

sterke sociale basis. Dat zit in mensen maar ook in passende

zijn aangewezen als beschermde Historische Buitenplaats.

van de woningen zijn eengezinswoningen (16.014). Deze bestaan

woonmogelijkheden. We moeten onze omgeving zo inrichten

Andere

Wederopbouwgebied

voornamelijk uit vrijstaande woningen en 2-onder-1-kapwoningen.

dat we ons kunnen aanpassen aan een veranderend tijdsbeeld

Beltrum en Leo-Stichting (nabij Borculo). In onze gemeente

De woningmarktmonitor 2019 van onze gemeente zegt veel over

van nog meer zelfstandigheid. Daarbij moeten zorgaanbieders

bevinden zich vier beschermde historische windmolens. Er

onze woningvoorraad. Zo blijkt dat 81% van de woningen in een

zich aanpassen en meebewegen met de tijdsgeest. De

zijn vier archeologische rijksmonumenten in de gemeente te

kern staat en 19% in het buitengebied. 58% van de woningen is

ondersteuningsvraag zal veranderen wanneer er een groter

vinden. Dit betreft een aantal prehistorische grafheuvels in

meer dan 40 jaar oud. Daarom zijn investeringen nodig om deze

beroep op zelfstandigheid komt. We zien dat dit beroep op

de omgeving van Eibergen. In het zuiden van de gemeente

woningen toekomstbestendig te maken. Dat bestaat onder andere

zelfstandigheid ook meer druk legt op het hulpmiddelenbudget

ligt daarnaast (een deel van) de Circumvallatielinie Groenlo.

uit het moderniseren, verbeteren van de uitstraling, verduurzamen,

en ambtelijke begeleidingsvragen (ruimtelijk en sociaal).

Deze aaneengesloten aarden wal met gracht werd tijdens de

levensloopgeschikter maken en asbestvrij maken van de woningen

belegering van Groenlo in 1627 aangelegd en is relatief goed

en de wijken. Het aanbod aan nieuwe woningen sluit niet altijd

Voor sommige zorgorganisaties leent het platteland van

behouden gebleven.

volledig aan op de vraag. Zo is er ook veel behoefte aan betaalbare

Berkelland zich als toevoeging aan de zorg. Door de agrarische

woningen voor 1-2 persoonshuishoudens.

ligging en activiteiten wordt voorzien in een behoefte van

omliggende

bijzondere

essen

aangewezen

gebieden

zijn

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

als

29

inwoners. Voor een ziekenhuis zijn de inwoners aangewezen op de ziekenhuizen in Winterswijk, Doetinchem, Zutphen en Enschede. Buitengebied en landbouw Het buitengebied van onze gemeente is zeer belangrijk, daarom worden meerdere aspecten uitgelicht. Het buitengebied is essentieel voor de landbouw, die onder andere bijdraagt aan de economie van onze gemeente. Als plattelandsgemeente is het agrarisch gebruik van gronden van oudsher de voornaamste economische drager geweest. De melkveehouderij is binnen de agrarische sector de grootste bedrijfstak, gevolgd door de varkenshouderij. Veel bedrijvigheid/industrie is verwant aan de agrarische sector (o.m. Friesland Campina DOMO in Borculo). In 2020 waren er 663 agrarische bedrijven waarvan 261 melkveebedrijven, 63 gespecialiseerde varkensbedrijven en 339 akkerbouw en ander agrarische gerelateerde bedrijven. Het grootste deel van het buitengebied heeft een agrarische bestemming, al dan niet met landschapswaarden. Overigens zijn er niet alleen agrarische bedrijven in het buitengebied aanwezig. Er zijn ook agrarisch-technische hulpbedrijven, agrarisch verwante bedrijven, paardenhouderijen, aan het buitengebied gebonden bedrijven en niet-agrarische bedrijven. Ook is er een aantal zorgboerderijen. Verder komen er in het buitengebied burgerwoningen voor.

De openheid van het buitengebied en de diversiteit van het landschap (wordt later toegelicht bij landschap) maken het tot een uniek gebied in Nederland.

Kaart economie en landschap

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

30

Bedrijvigheid

Voorzieningen

Onze gemeente biedt veel ruimte voor bedrijvigheid. In

In onze gemeente zijn over het algemeen voldoende voorzieningen

totaal is er circa 216 ha (netto) bedrijventerrein in Berkelland

aanwezig. Van alle bestedingen aan dagelijkse artikelen in de

waarvan ca. 3,8 ha (netto) nog uitgeefbaar is. Voor de meest

gemeente Berkelland is 94% afkomstig van inwoners uit de

recente cijfers wordt verwezen naar het Regionaal Programma

eigen gemeente. Bij de niet-dagelijkse artikelen is dit 85%. De

Werklocaties (RPW). Een deel van deze bedrijvigheid is

inwoners maken voornamelijk gebruik van de winkels binnen de

geconcentreerd langs de N18 en op lokale bedrijventerreinen.

gemeente, maar ook buiten de gemeente. In de gemeente waren

Daarnaast is regionaal bedrijventerrein de Laarberg ook een

in 2019 in totaal 79 winkels voor dagelijkse artikelen. Het totaal

grote bron van werkgelegenheid voor onze gemeente. Tot slot

aantal winkels is afgenomen sinds 2015, maar ook het aandeel

is er veel gemengde bedrijvigheid op de bedrijventerreinen

leegstaande winkels is afgenomen ten opzichte van 2015. Het

bij de kernen. De groot- en detailhandel sector (20,1%) biedt

aantal banen in de detailhandel is wel gelijk gebleven.

de meeste werkgelegenheid, gevolgd door de industriële sector (15,4%) en de gezondheids- welzijnszorg (13,6%).

Voor bezoek aan een restaurant of eetcafé blijft 49% van de

Samen zijn deze drie sectoren goed voor bijna de helft van

inwoners in de eigen gemeente. Voor bezoek aan een café of

de werkgelegenheid in onze gemeente. De sector landbouw,

terras is dit aandeel 55%. De Berkellanders maken dus gebruik

bosbouw en visserij heeft de meeste vestigingen, gevolgd door

van de eigen horeca, maar weten ook de horeca in onze

de groot- en detailhandel en advies en onderzoek. Veel van de

buurgemeentes te vinden. Het aantal banen in de horeca is sinds

bedrijven in Berkelland zijn innovatieve bedrijven, verschillend

2015 toegenomen met 2%. Hieruit kan worden geconcludeerd

van klein tot wereldspelers van formaat. De maakindustrie

dat het aandeel van de detailhandel in de centra van de grote

in onze gemeente is groot en zeer innovatief, en met name

kernen lijkt af te nemen, maar de horeca lijkt toe te nemen.

gericht op metaal- en houtbewerking. Ook de recreatieve sector mag niet vergeten worden. Onze bedrijven profiteren

Onderwijs

van de bereikbaarheid, verduurzaming van bedrijventerreinen

Onderwijs is een belangrijke voorziening in onze gemeente. Er

en samenwerking tussen bedrijven onderling. Dit is mede te

is een groot en divers aanbod met in Borculo vier basisscholen

danken aan de digitale bereikbaarheid in onze gemeente en de

en een Integraal Kind Centrum (IKC). In Eibergen zijn vier

verbinding met Twente.

basisscholen en een IKC, in Neede vijf basisscholen en in Ruurlo drie basisscholen. Ook de kleine kernen Rietmolen, Gelselaar, Geesteren, Rekken en Beltrum hebben een basisschool. Voor het voortgezet onderwijs kunnen onze inwoners terecht in

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

31

Borculo, Eibergen en Neede. In Neede en Borculo wordt ook voorzien in speciaal (basis/voortgezet) onderwijs (SBO, SO, VO en VSO), waarmee een regionale functie verzorgd wordt. Aanvullend is er in Borculo een bouwopleiding en kunnen de basisscholen gebruik maken van het Technieklokaal. Bereikbaarheid van Berkelland Onze gemeente is goed bereikbaar vanuit Twente en de Achterhoek. We maken deel uit van een regionaal netwerk van kernen als forensengemeente. Voor de regio is met name de Rijksweg N18, die de snelwegen A35(A1) bij Enschede en de A18(A12) bij Doetinchem verbindt, zeer belangrijk. De N18 doorkruist onze gemeente in noord-zuid richting via de kernen Eibergen en Neede. De belangrijkste wegen zijn daarnaast de N319 (Zutphen – Winterswijk), de N312 (Lochem – Lichtenvoorde), de N315 (Doetinchem – Enschede), de N824 (Neede – Diepenheim), N822 (Borculo – Eibergen) en de N825 (Lochem – Borculo). Via het treinstation in Ruurlo (lijn ZutphenWinterswijk) zijn we met de trein goed bereikbaar. Maar ook de treinstations van Lochem en Groenlo-Lichtenvoorde zijn net zo belangrijk voor onze gemeente. De kernen Borculo en Neede hebben een busstation en Eibergen is ook goed bereikbaar met de bus. Daarnaast is er een belbus die de kleinere kernen aandoet. Het landelijk gebied is goed met de fiets bereikbaar via de vele fietspaden, die een fijnmazig recreatief netwerk vormen.

Ooks is er een goed recreatief wandelnetwerk beschikbaar, met onder meer langeafstandswandelpaden zoals het Noaberpad, het Trekvogelpad en het Graafschapspad. De verkeersveiligheid van wandel- en fietspaden is belangrijk.

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

Kaart bereikbaarheid

32

Recreatie

naoberschap is groot. Er zijn voldoende voorzieningen in

leven bij jeugd en jongvolwassenen te verlagen en inwoners vitaal

Het buitengebied is belangrijk voor de toeristisch-recreatieve

de gemeente aanwezig, maar we maken ook gebruik van de

ouder te laten worden.

sector. De recreatieve sector draagt bij aan de werkgelegenheid

voorzieningen van de omliggende gemeentes.

(ruim 6%), maar ook aan de levendigheid, aantrekkelijkheid

Er is een groot aanbod aan zorgvoorzieningen voor alle

om te wonen, werken en recreëren. In 2022 waren er 431.000

Er is ruimte voor verblijfsrecreatie, ook in de kernen. Qua

leeftijdscategorieën en zorgbehoeftes. Deze zorgvoorzieningen

toeristische

851.000

voorzieningenniveau is er wel een verschil tussen de grote en de

hebben soms een plattelandsprofiel. Daarmee wordt door de

dagtoeristische bezoeken. De omzet van de recreatieve

kleine kernen. De vraag naar woningen op het platteland neemt

agrarische ligging en activiteiten in een specifieke behoefte voorzien.

sector bedraagt jaarlijks circa 30,9 miljoen (ZKA-monitor). De

toe. Mensen willen buiten de stad en dorpskernen wonen en willen

Er is geen ziekenhuis binnen de gemeente, daarvoor wordt gebruikt

recreatievoorzieningen in het buitengebied zijn voornamelijk

innovatieve woonconcepten of een woonzorgerf beginnen. De

gemaakt van de voorzieningen buiten de gemeentegrenzen.

kleinschalig. Het gaat dan om bijvoorbeeld (mini)campings, bed

veranderende bevolkingssamenstelling zet het voorzieningenniveau

Wel kunnen er spanningsvelden ontstaan waarbij de

& breakfasts, groepsaccommodaties, hotels en vakantiehuizen.

en de leefbaarheid in het buitengebied onder druk.

leefomgeving en gezondheid een rol spelen. Zo bestaat er in

overnachtingen

in

Berkelland

en

Daarnaast zijn er ook verschillende dagattracties die variëren van

het buitengebied een spanningsveld tussen schaalvergroting

musea, een klimbos, een belevingspark tot oeverrecreatie. Het

Leefomgeving en gezondheid

in de landbouw en andere functies (waaronder wonen). De

buitengebied is uitermate geschikt om in te fietsen en te wandelen,

Onze gemeente kenmerkt zich door ons naoberschap, onze eigen

geur van veehouderijen en zoönosen leiden soms tot onrust

ook voor onze inwoners. Daarnaast zijn de natuurgebieden, zoals

cultuur, onze gastvrijheid en onze gemoedelijkheid. De sociale

of weerstand onder bewoners. We hanteren de maximale

de Needse Berg, hier uitermate aantrekkelijk voor. In het gebied

cohesie is hoog dankzij het naoberschap, hoewel de sterke sociale

geurnorm in het buitengebied en de kleine kernen.

ten oosten van Borculo, waar de Hambroekplassen onderdeel

verbanden soms ook wel enige druk geven op het maken van

van uitmaken, wordt meer grootschalige recreatie gestimuleerd.

individuele keuzes. Wel verandert onze bevolkingssamenstelling

Ook fysieke veiligheid (omgevingsveiligheid) speelt een rol

Hier is ook sprake van een lopende ontwikkeling die aansluit op

en kennen we een sterkere trend van veroudering van de bevolking

binnen onze gemeente. De kwaliteit van de leefomgeving

de al bestaande recreatieplassen.

dan de rest van het land. Onze gemeente kan gekenmerkt

wordt namelijk mede bepaald door veiligheid. In de

worden als een gezonde leefomgeving. De landelijke ligging, grote

Leefomgevingsfoto (zie bijlage) is hier uitgebreid op ingegaan.

Leefbaarheid en kwaliteit

hoeveelheid beschikbare ruimte en aanwezigheid van natuur

Er is in Berkelland een gezoneerd industrieterrein, namelijk in

De leefbaarheid in onze gemeente is goed en we hebben

draagt hieraan bij dankzij de schone lucht, water en bodem.

Borculo waar onder anderen Friesland-Campina gevestigd is.

een hoge woonkwaliteit. Onze gemeente bestaat uit vier

Biodiversiteit en een groen-blauwe leefomgeving zijn onlosmakelijk

Verder ligt een deel van de vastgelegde geluidscontour rondom

grote kernen: Ruurlo, Borculo, Neede en Eibergen. Daarnaast

verbonden met gezondheid. Mede hierdoor is er minder stress dan

het geluidgezoneerde Regionale Bedrijventerrein De Laarberg

zijn er zeven kleine kernen: Beltrum, Geesteren, Gelselaar,

in stedelijke gebieden en de Randstad. Wel zijn er nog voldoende

over onbebouwd Berkellands grondgebied. Daarnaast kunnen

Haarlo, Noordijk, Rekken, Rietmolen en een groot aantal

kansen om de inrichting van de fysieke leefomgeving te verbeteren

motorcrossterreinen, schietinrichtingen, de spoorweg en de

buurtschappen. Ook onze kernen kennen vele kwaliteiten

om een meer vitale leefomgeving te realiseren. Dit biedt kansen om

N18 mogelijk (geluids)hinder veroorzaken.

en hebben elk hun eigen identiteit. De saamhorigheid en het

gezondsheidsachterstanden te verkleinen, druk op het dagelijks

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

33

34

Klimaatadaptatie

Energietransitie

Klimaatadaptatie is een belangrijk onderwerp in onze

Wij dragen als gemeente al bij aan de energietransitie. Onze

Verder wordt in de Transitievisie Warmte het beleid ten aanzien

gemeente. Zo komen extreme buien vaker voor wat weer

gemeente heeft een voortvarende aanpak, met de focus

van de aardgastransitie uitgewerkt. Circulaire en biobased

tot wateroverlast kan leiden. In vrijwel de gehele gemeente

op energiebesparing in de gebouwde omgeving. We zetten

economie zijn belangrijke pijlers voor de toekomst en kunnen

kunnen extreme buien tot wateroverlast leiden. Op sommige

maximaal in op zon op dak maar we hebben een van oudsher

helpen bij het omgaan met schaarser wordende grondstoffen.

plaatsen kan hierdoor schade ontstaan, maar nergens leidt dit

niet zwaar gedimensioneerd middenspanningsnetwerk. Het

Het gebruik van hernieuwbare energie is binnen de circulaire

tot onveilige situaties.

landelijk gebied biedt ruimte voor grootschalige zonne- en

economie dan ook een belangrijk onderwerp.

windparken. Onze doelstelling voor zonneparken (max. 140 ha.) Daarnaast heeft de droogte van de zomers van 2018, 2019 en

is inmiddels grotendeels ingevuld. Die kunnen rechtstreeks

Rol in de regio

2020 tot grote problemen geleid. We hadden te maken met een

aangesloten worden op de twee in onze gemeente aanwezige

Berkelland speelt op meerdere vlakken een belangrijke rol

droogvallend watersysteem, afname van de waterkwaliteit,

onderstations van Liander. Het is de verantwoordelijkheid van

in de regio en als onderdeel van de Achterhoek. Zo speelt de

lage grondwaterstanden, boomsterfte en verminderde

Liander om het netwerk te verzwaren om de energietransitie

maakindustrie en andere bedrijvigheid in onze gemeente een

opbrengsten van de landbouw. Daar komt nog eens bovenop

te faciliteren. Op dit moment wordt door Liander aan de

belangrijke rol in de regio en vindt er samenwerking plaats

dat aanvoer van water van elders hier lastig is. Grote delen van

verzwaring van het netwerk gewerkt.

op dit vlak. Concrete voorbeelden hiervan zijn Regionaal

Berkelland zijn droogtegevoelig in de huidige situatie.

Bedrijventerrein De Laarberg en het Regionale Programma

Ook moeten we rekening houden met hittestress. Er zijn vaker

In de Regionale Energie Strategie voor de Achterhoek en de

Werklocaties. Daarnaast hebben het speciaal onderwijs en de

hittegolven door een veranderend klimaat en dit is gevaarlijk

uitwerking voor Berkelland (RODE) wordt het beleid met

zorg ook een regionale functie. Vanuit toerisme en recreatie

voor kwetsbare mensen zoals ouderen en zieken.

betrekking tot de energietransitie uitgewerkt. In de RES

zijn we blij onderdeel uit te maken van het sterke toeristische

Achterhoek zijn meerdere zoekgebieden voor windenergie

merk Achterhoek. Voor de uitvoering van de energietransitie in

Afvalwaterketen, rioolstelsel

vastgelegd. In de RES Achterhoek zijn meerdere zoekgebieden

de Achterhoek zijn we met de andere gemeenten verenigd in de

In onze gemeente wordt gebruik gemaakt van twee

voor windenergie vastgelegd. Met ca. 140 ha vergunde

gemeentelijke coöperatie Achterhoek Energieloket.

afvalwaterketens met een rioolwaterzuivering (RWZI). Voor

grootschalige zonneparken, de ambitie van 0,071 TWh voor

de omgeving van Ruurlo is dit de RWZI Ruurlo en voor de rest

windenergie in zoekgebied K en onze zon op daken levert

van de gemeente de RWZI Haarlo. We hebben in de gemeente

Berkelland haar bijdrage aan de opgave van 1,35 TWh voor de RES

ongeveer 250 kilometer vrijverval riolering in de kernen, 665

Achterhoek. De Achterhoekse opgave bevat nog een restdeel van

kilometer drukriolering in het buitengebied, 1.800 pompunits

0,246 TWh dat nog niet aan één van de gemeenten gealloceerd is.

in het buitengebied, 80 gemalen in zowel het buitengebied als

Berkelland is niet bereid iets van het restdeel te faciliteren. Voor

de kernen en ruim 14.000 kolken.

meer informatie wordt verwezen naar het RES en RODE beleid.

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

35

Analysekaart Eibergen

Analysekaart Borculo

Analysekaart Neede

Analysekaart Ruurlo

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

36

3.5

De kernen van Berkelland

Zoals hiervoor beschreven bestaat onze gemeente uit vier grote

Borculo

Het dorp is sterk op Twente georiënteerd. De focus ligt in Neede

kernen en zeven kleinere kernen. Daarnaast kennen we een groot

Borculo is de enige stad in onze gemeente en is de kern waar het

naast wonen op economie. Er is een groot onderwijs aanbod en

buitengebied en meerdere kleinere buurtschappen. Hieronder worden

gemeentehuis van de gemeente Berkelland staat. Van oudsher

de winkelvoorzieningen bieden voldoende aanbod. De nabijheid

de kernen genoemd en wordt kort beschreven wat de kenmerken zijn.

was dit de zetel van de heerlijkheid Borculo, een gebied dat

van de N18 komt de bereikbaarheid ten goede. Neede heeft een

net zo groot was als de huidige gemeenten Berkelland en Oost

eigen identiteit en de inwoners worden eveneens gekenmerkt door

De vier grootste kernen

Gelre. De stad ontstond dan ook als nederzetting bij het kasteel

het naoberschap. Er kan gesproken worden van een rustige en

Eibergen

van de Heren van Borculo. Deze stad grenst aan het Nationaal

natuurlijke woonomgeving.

Eibergen is de grootste kern van Berkelland en heeft een

Landschap De Graafschap. Toerisme, recreatie en bestuur

aantrekkelijk centrum met diverse voorzieningen. Net als Borculo

zijn de belangrijkste oriëntatie van Borculo. Verder wordt het

Ruurlo

ligt Eibergen aan de Berkel. Net als Neede was Eibergen een

beeld van het lokale bedrijventerrein al van veraf bepaald door

Het dorp Ruurlo is nog steeds sterk verbonden met het kasteel

arbeidersdorp maar door de komst van kamp Holterhoek en de

de vestiging van Friesland Campina DOMO. Borculo ligt aan

en haar voormalige bewoners. Dat is nog steeds merkbaar in het

Rekkense Inrichtingen heeft het zich wat anders ontwikkeld. De

de Berkel en heeft een sfeervol historisch centrum. Hierdoor

straatbeeld. Het kasteel, waarin een museum gevestigd is, maakt

sterke groei na WOII en de ligging aan de N18 droegen daaraan bij.

is Borculo van oudsher al aantrekkelijk voor toeristen en

Ruurlo uniek binnen onze gemeente. Ruurlo is de enige kern met

Het dorp ligt binnen de invloedssfeer van de N18 en heeft directe

recreanten. De geschiedenis van de stad als bestuurscentrum

een treinstation binnen onze gemeente. Dit dorp is indirect gelegen

verbindingen met het buitengebied. Eibergen kent voornamelijk

vormt een belangrijk deel van de identiteit. Er is een busstation

aan de Baakse beek en grenst aan het landschap met landgoederen

economische functies en kent een grote concentratie culturele

en een gedifferentieerd voorzieningen aanbod, waaronder

en bos. Nabij het kasteel bevindt zich het grootste heggendoolhof

voorzieningen, een streekmuseum, twee theaters, waarvan er één

diverse musea. Hierdoor is Borculo toeristisch aantrekkelijk.

ter wereld en bossen met klim- en fiets- en wandelroutes. Er is

een openluchttheater is, en kunst in de openbare ruimte. Verder wordt Eibergen gekenmerkt door de aanwezigheid van de Berkel.

voldoende aanbod aan voorzieningen en er zijn directe verbindingen Neede

met het buitengebied. Het is daarmee ook een aantrekkelijk dorp

Het dorp Neede grenst aan de Needse Berg. De Needse Berg is

voor toerisme en recreatie, waarop de focus ligt in Ruurlo.

een bijzonder landschapsfenomeen dat al eeuwen wordt gebruikt

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

voor landbouw, bosbouw, klei- en zandwinning, natuurbeleving

De zeven kleine kernen

en ontspanning. De recreatieve ontwikkelpotenties van dit

Beltrum

gebied worden de komende tijd opnieuw verkend. De grote

Beltrum is de grootste kleine kern van Berkelland. De trots

textielindustrie heeft van Neede een echt arbeidersdorp gemaakt.

op de eigen identiteit van het dorp is een belangrijke drijfveer

Er is een sterk saamhorigheidsgevoel binnen de wijken, maar

voor het elan en de vitaliteit van de Beltrumse gemeenschap.

helaas ontbreekt het aan een gezamenlijk ‘hart’. Door de ligging in

Dit heeft verschillende aspecten en uitingsvormen. De kermis,

het noordoosten van onze gemeente grenst Neede aan Twente.

het bloemencorso, de survivalrun en de kerkpaden zijn daar

37

voorbeelden van. De R.K. parochie speelt ook een belangrijke rol.

Geesteren

Bij het dorp is de grootste klompenfabriek van de wereld gevestigd.

Geesteren ligt in een fraai essenlandschap. Het silhouet van de

Zorg, aandacht en nabuurschap zijn het cement van de Beltrumse

kern wordt bepaald door de kerk. De kern straalt rust uit, is rijk

samenleving. Het dorp beschikt over diverse (basis) voorzieningen.

aan tradities en heeft een goed ontwikkeld verenigingsleven. Het esdorp heeft een sterk (agrarisch) dorpskarakter. Het dorp wordt

Rekken

gekenmerkt door de aanwezigheid van veel open ruimte en de

Rekken ligt als een van de kernen het dichtst bij de Duitse

ligging van enkele karakteristieke dorpsboerderijen. De wegprofielen

grens. Bij Rekken stroomt – vanuit Duitsland - de Berkel

zijn smal. Geesteren beschikt over een aantal (basis) voorzieningen.

Berkelland binnen. Het riviertje verdeelt het dorp in tweeën. Het

Analysekaart Rekken

noordelijk deel omvat het op een natuurlijke verhoging gelegen

Rietmolen

oude dorpsgebied met de uit 1379 stammende protestantse

Rietmolen is een kerkdorp in de gemeente Berkelland en ligt op de

Antoniuskerk. Het zuidelijk deel van Rekken met de eind 19e eeuw

grens van de Achterhoek en Twente. In 1932 is de huidige nieuwe

gebouwde RK-kerk, wordt ook wel ’t Kip genoemd. Typerend

kerk in stijl van de Amsterdamse school opgericht. De kerk is

voor het dorp is ook de Piepermolen die in de kern staat. Ook in

bestempeld als rijksmonument. Bijzonder is dat de grenzen van

Rekken is de gemeenschap hecht. Het jaarlijkse bloemencorso

de gemeenschap Rietmolen niet de huidige gemeentegrenzen

geeft veel saamhorigheidsgevoel. Het dorp beschikt over diverse

zijn, maar de oude parochiegrens. Hierdoor valt het binnen de

(basis) voorzieningen.

invloedssferen van de gemeente Berkelland en Haaksbergen. De gemeenschap is zeer hecht en organiseert diverse activiteiten.

In het buitengebied van Rekken bevinden zich ook de voormalige

Rietmolen beschikt over een aantal (basis) voorzieningen.

tbs-kliniek Oldenkotte die in gebruik is bij Tactus verslavingszorg, en de voormalige jeugdinrichting Rentray, tegenwoordig onder

Noordijk

meer in gebruik voor jeugdzorg. Met het oog op wonen en zorg

Noordijk is van oorsprong een agrarisch dorp met daarnaast

zien we graag een duurzaam toekomstplan voor de kern. Grote

werkgelegenheid in de dak- en steenfabrieken. Noordijk kent twee

instellingenterreinen zijn niet meer van deze tijd waarin we

grotere gebieden van aaneengesloten natuur. Het Noordijkerveld

uitgaan van inclusie en positieve gezondheid. Zorg zal uiteindelijk

en de Needse berg. De gemeenschap is hecht. Het dorpje heeft

steeds meer kleinschalig en verhoudingsgewijs minder intensief

geen kerk. De kern kent een actief verenigingsleven. Noordijk wil

gaan plaatsvinden in wijken en buurten. Het bieden van een

een goede woon- en werkplek blijven met een voldoende veilige

dorpsperspectief helpt onze sociale doelen te realiseren.

dorpskern. Met als kernpunten de school en het dorpshuis. Het dorp beschikt over een aantal (basis) voorzieningen. Ook is er een aantal bedrijven in/nabij de kern gevestigd.

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

38

Analysekaart Geesteren

Analysekaart Rietmolen

Gelselaar

gebouwde achtkantige kerk is een rijksmonument en wordt in de

Gelselaar ligt in het noorden van de gemeente Berkelland op

volksmond de Kluntjespot (suikerpot) genoemd. Haarlo heeft een

de grens van de Achterhoek en Twente. Het dorp is ontstaan als

actief verenigingsleven en een hechte gemeenschap. Dit heeft

een agrarische nederzetting en kent geen eenduidige oriëntatie

ertoe geleid dat in 2008 het kulturhus ‘t Stieltjen is geopend. Het

op één grote kern. Het dorp wordt ook wel ‘het ganzendorp’

dorp beschikt over een aantal (basis) voorzieningen. In de kern is

genoemd, omdat hier vroeger veel ganzen werden gehouden op

een aantal bedrijven gevestigd.

het laag gelegen, moerassig broekland.

Analysekaart Noordijk

Gelselaar beschikt over bijzondere historische eigenschappen.

Buurtschappen

Het gaat dan om het stratenpatroon, de bebouwing en de opbouw

In Berkelland liggen diverse buurtschappen. Vaak zijn

van het dorp. Om deze te behouden heeft Gelselaar de status

buurtschappen in de volksmond ontstaan, als naam voor de

van beschermd dorpsgezicht gekregen. Het dorp heeft een rijk

locatie van een verzameling van huizen, boerderijen of molens.

verenigingsleven en beschikt over een aantal (basis) voorzieningen.

Het traditionele verschil tussen een buurtschap en een dorp is dat buurtschappen veelal geen kerk hebben. In Berkelland

Analysekaart Gelselaar

Haarlo

worden buurtschappen aangemerkt als ‘leefgemeenschappen

Haarlo ligt centraal in de gemeente Berkelland. Het is een kerkdorp

met niet meer dan 500 inwoners’. Buurtschappen in de gemeente

dat aan de rivier de Berkel tussen Borculo en Eibergen ligt. Aan

zijn: Brinkmanshoek, Brouwershoek, De Bruil, De Haar, De Horst,

de noordkant van het dorp stroomt de Berkel. Haarlo wordt

Dijkhoek, Heure, Heurne, Holterhoek, Hoonte, Hupsel, Kulsdom,

omgeven door mooie natuur (essen- en coulisselandschap) met

Lintvelde, Lochuizen, Loo, Nederbiel, Olden Eibergen, Overbiel,

als hoogtepunt landgoed ’t Wolink aan de zuidkant. De in 1858

Respelhoek, Veldhoek, Voor-Beltrum. Iedere buurtschap heeft zijn eigen activiteiten en soms ook eigen verenigingen. Leo-Stichting Leo-Stichting wordt gekenmerkt door de vele onderwijs- en jeugdvoorzieningen. Het is een versnipperd gebied met vele eigenaren. De gebouwen staan op dit moment deels leeg kansen wat kansen biedt voor de verbetering van het landschap en biodiversiteit, en economische activiteiten op het gebied van zorg en begeleid wonen, in balans met de huidige bewoners van

Analysekaart Haarlo

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

“klein Borculo”.

Analysekaart Beltrum

39

40

4 Berkelland in de toekomst De resultaten van de zes eerder geformuleerde opgaven vanuit het

4.1

Ontwikkelingen in Berkelland/Lagen benadering

overdrachtsdocument, meegegeven door de raad, zijn afgewogen

Door met behulp van een lagenbenadering naar onze gemeente

door de strategische impactbeoordeling. De denkrichtingen die

te kijken wordt duidelijk hoe onze gemeente in elkaar steekt.

daaruit zijn voortgekomen hebben geleid tot drie verhaallijnen.

De opgaven die zijn onderscheiden hebben overlap met elkaar

▪ Indien noodzakelijk uitbreiden buiten de vier grote kernen

en zijn daarom doorvertaald naar thema’s in de vorm van

na realisatie van de regionale woonagenda/woonvisie

We benoemen de opgaven apart, maar benaderen ze

statische en dynamische lagen. Vanuit de analyse van onze

waarbij bereikbaarheid een belangrijk criterium is.

samenhangend. Alle opgaven hebben namelijk invloed op elkaar.

gemeente, in hoofdstuk 2 en 3, volgt allereerst een aantal

▪ Na 2030 heeft transformatie in de kern de eerste

Soms bieden ze kansen en soms zitten ambities of opgaven elkaar

kernkwaliteiten die we als leidende thema’s inzetten. Deze

voorkeur gevolgd door inbreiding. Uitbreiding in

in de weg. Met behulp van het omgevingseffectrapport (OER)

leidende thema’s vormen de statische lagen. Ze zijn immers

zogenaamde kernrandzones kan klimaatbestendig

hebben we een afwegingskader opgesteld. Daarmee is bekeken

randvoorwaarden voor de ontwikkelingen in onze gemeente.

en kwalitatief een betere keuze zijn dan de tweede

of de opgaven kansen bieden, neutraal zijn, aandacht vragen of

De leidende thema’s zijn:

voorkeur, inbreiding.

geen verband hebben. Zo zorgen we ervoor dat we voor elk van de

▪ Water

onderwerpen een afgewogen strategie kiezen die samenhangend

▪ Bodem

invulling geeft aan het behouden en versterken van onze gemeente.

▪ Landschap

▪ Tot 2030 hoofdzakelijk binnen de kernen via transformatie gevolgd door inbreiding en uitbreiding.

▪ Tijdelijke woningbouw hoofdzakelijk in alle kernen geclusterd met een betaalbaar karakter. ▪ Woonvormen in het buitengebied niet aan randen van

▪ Cultuurhistorie Voor deze omgevingsvisie hebben we per opgave de hoeken van

▪ Woningbouw

kernen, hoofdzakelijk via functieverandering.

▪ Identiteit en eigenheid kernen

▪ Energietransitie ▪ Zon op dak

het speelveld verkend. De opgave is in het Overdrachtsdocument (zie bijlage 3) uitgewerkt door middel van meerdere opties waarmee

Naast deze statische lagen zijn er ook dynamische lagen te

▪ Zon op land (taakstelling grotendeels ingevuld)

we invulling kunnen geven aan de opgave. Niet alles kan tegelijk

onderscheiden. Deze lagen kunnen, in tegenstelling tot de

▪ Windmolens (zoekgebied K)

en op dezelfde plek. Vanuit deze eerste beoordeling hebben we

leidende thema’s, veranderen en worden gestuurd door de

toegewerkt naar een aantal verhaallijnen. In deze verhaallijnen

ontwikkelingen. Uit de analyse in voorgaande hoofdstukken

▪ Auto-bereikbaarheid

worden de belangrijkste concrete maatregelen voor de komende

volgen de ontwikkelingen die de komende 10 tot 20 jaar

▪ OV

10-20 jaar voor de gemeente Berkelland benoemd. Daarbij wordt

het meest belangrijk zijn voor onze gemeente. Deze

▪ Langzaamverkeer (recreatie, snelfietspaden)

ook ingegaan op de daarvoor gebruikte richtinggevende keuzes

ontwikkelingen zijn:

▪ Electrische (duurzame) mobiliteit en laadpalen ▪ Autoluwe kernen

en principes. We werken de verhaallijnen uit in de tijd en op plaats (met een kaart). Zo sluiten we zoveel mogelijk aan op de wettelijke vereisten. Daarmee is de omgevingsvisie het raamwerk en de samenhangende basis voor verdere uitwerking van een thema of gebied via omgevingsprogramma’s en/of het omgevingsplan. Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

▪ Mobiliteit

41

▪ Economie

4.2

▪ Bedrijventerreinen (eerst verduurzamen indien nodig

woningbouw voor diverse doelgroepen gevolgd door inbreiding

Berkelland

en uitbreiding, maar niet ten koste van alle open (groene) en

ruimte. Na 2030 heeft transformatie nog steeds onze eerste

▪ Detailhandel/horeca

ontwikkelingen) zien we drie verhaallijnen voor Berkelland. Met

voorkeur gevolgd door inbreiding. Uitbreiding in zogenaamde

▪ Vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s)

deze verhaallijnen geven we richting aan de opgaven die we op

kernrandzones kan klimaatbestendig en kwalitatief een

▪ Maatschappelijke voorzieningen

onze gemeente af zien komen. Richting de toekomst, willen we

betere keuze zijn dan onze tweede voorkeur, inbreiding. Echter

▪ Recreatie en toerisme

de sociale identiteit van Berkelland met het naoberschap, het

inbreiding kan de gezondheid en leefbaarheid in de kernen onder

waardevolle landschap en de landbouwsector bewaren. We

druk zetten. Hierdoor kan uitbreiding aan de rand van de kernen

bieden ruimte aan duurzame ontwikkelingen die bijdragen aan

soms een kwalitatief betere keuze zijn. In gebieden direct rondom

de verhaallijnen. Niet alle toekomstige ontwikkelingen zijn nu al

de kernen, zogenaamde kernrandzones, kunnen ontwikkelingen

te voorspellen. Bij de beoordeling van nieuwe initiatieven aan de

worden toegestaan die enerzijds versterkend kunnen zijn voor

▪ Energie besparen

omgevingsvisie gaat het vooral om de vraag of een ontwikkeling

de kern, maar ook tevens meer landschapskwaliteit opleveren.

▪ Klimaatadaptatie (extreme droogte en natheid)

logisch en consistent in een verhaallijn past en/of daarop aansluit.

Dit door bijvoorbeeld waardevolle landschapsstructuren te

▪ Hittestress

De verhaallijnen bestaan naast elkaar, maar kunnen ook met

herstellen en als kader bij (her)ontwikkeling te hanteren. Daarbij

▪ Biodiversiteit

elkaar botsen. De verhaallijnen zijn hierna toegelicht.

kijken we ook naar onder andere goed bereikbare locaties met

uitbreiden)

▪ Landbouw ▪ Transitie naar toekomstbestendige landbouw ▪

VAB’s

▪ Natuur en Klimaatverandering

Vanuit

Verhaallijnen voor de toekomst van de

verschillende

thema’s

(randvoorwaarden

(1)

▪ Vitale leefomgeving

bestaande OV- en (auto)infrastructuur.

▪ Terugdringen milieuoverlast en bevorderen veiligheid

1.

Een vitale leefomgeving in Berkelland.

▪ Inrichting leefomgeving

De eerste verhaallijn is gericht op de kernen en het platteland

Tijdelijke woningbouw clusteren we hoofdzakelijk in de kernen met

▪ (Positieve) gezondheid

en de vitaliteit daarvan. De thema’s wonen, circulair, energie,

een betaalbaar karakter. Om woningen betaalbaar te houden, ook op

▪ Leefbaarheid kernen

voorzieningen, mobiliteit, klimaatadaptatie, gezondheid, water

de lange termijn, onderzoeken we wat de (juridische) mogelijkheden

▪ Inclusie

en recreatie komen in deze verhaallijn terug.

hiervoor zijn. Woningbouw in het buitengebied, niet aan de randen

▪ Sociaal (naoberschap en evenementen)

van de kernen, staan we hoofdzakelijk via functieverandering toe

▪ Voorzieningenniveau op peil houden in alle kernen

Onze ambitie is om de prettige en rustige woonomgeving in

met als hoofddoel landschappelijke kwaliteitswinst/ontstening van

▪ Behouden identiteit

een prachtig groene omgeving voor Berkelland ook richting

het buitengebied. Ook zetten we in op toekomstbestendige erven.

de toekomst te behouden. We willen niet dat deze kwaliteit achteruit gaat en zetten in op een vitale leefomgeving en groei

Het diverse woningbouwaanbod bestaat uit een mix van koop,

van alle kernen om deze vitaal te ontwikkelen. Dat doen we door

betaalbaar, huur en sociaal, passend bij de vraag en ook tijdelijke

tot 2030 in alle kernen in te zetten op transformatie van en naar

woningen (flex-woningen) voor onder andere spoedzoekers en

(1) Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie, zonder de behoeften van toekomstige generaties, zowel hier als in andere delen van de wereld, in gevaar te brengen.

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

42

Gelselaar

opvang vluchtelingen. Daarbij spelen ook andere aspecten een rol zoals gezondheid, onderwijs, zorg, werk, integratie en participatie en leefbaarheid. We stellen voor alle kernen een dorps- of stadsplan Noordijk

op. Hierin worden deze opgaven integraal benaderd en afgewogen.

Rietmolen

Geesteren

We volgen als gemeente de landelijke, provinciale en regionale richtlijnen over duurzaam, biobased en circulair bouwen. We

Neede

bouwen duurzaam en zo circulair en natuurinclusief mogelijk en Borculo

stimuleren dit door initiatiefnemers uit te dagen.

Haarlo

Ten aanzien van de fysieke veiligheid onderschrijft de Eibergen

Rekken

gemeente de kernwaarden voor een veilige en gezonde fysieke leefomgeving die de 25 Nederlandse veiligheidsregio’s

Ruurlo

hebben opgesteld. Dit betekent dat veiligheidsaspecten worden afgewogen bij plannen en/of projecten voor de fysieke leefomgeving en dat een veilige fysieke leefomgeving een

Beltrum

gezamenlijke verantwoordelijkheid is van alle betrokken partijen en ketenpartners. Ook zijn mensen bekend met risico’s en weten Legenda kernen inbreiding met woningbouw binnen alle kernen gevarieerde woningbouw (uitleg) en/of tijdelijke woningbouw alle kernen behoud basisvoorzieningen alle kernen recreatiegebied Hambroekplassen

zij daarmee om te gaan (zelfredzaamheid/samenredzaamheid). Verder wordt bij de vormgeving van de leefomgeving rekening gehouden met de zes ontwerpprincipes van veiligheid: ▪ het voorkomen en/of beperken van risico’s vergroot de veiligheid;

treinstation (Ruurlo)

▪ afstand tot risico’s vergroot de veiligheid;

goede verbindingen tussen de kernen

▪ bouwwerken en omgeving bieden bescherming;

brandstofleiding (defensie) hoogspanningstracé incl onderstations hoge druk aardgasleidingen zoekgebied K

Gemeente brede opgaven, niet locatiespecifiek klimaatadaptieve leefomgeving

▪ bouwwerken en gebieden zijn snel en veilig te verlaten; ▪ de omgeving maakt snel en effectief optreden van de hulpdiensten mogelijk; ▪ mensen krijgen bij crises passende medische zorg.

inzet op elektrisch vervoer en deelmobiliteit

Verhaallijn 1 Een vitale leefomgeving in Berkelland (2) 3-30-300 regel: vanuit elke woning drie bomen kunnen zien - 30% van een wijk in de schaduw van een boom valt - vanuit elke woning op 300 meter afstand een verkoelend parkje

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

43

Voor de energietransitie volgen we het landelijk beleid. Bij nieuwe

stimuleren en door ruimte te bieden voor ontmoetingsplekken. We

leefbaarheid, ontmoeten en sporten wordt gestimuleerd en we

woningbouwlocaties zorgen we voor een slim energiesysteem

maken ons ook hard voor behoud en versterking van onze identiteit.

houden rekening met specifieke doelgroepen als jongeren. Daarbij

en energie-opwek op dak. Zon op land is binnen onze gemeente

Evenementen als de volks/buurtfeesten, de paasvuren en kermis zijn

zetten we onder ander in op het vergroenen van de leefomgeving.

reeds voldoende voorzien en nagenoeg afgerond. We zetten nu

onlosmakelijk verbonden met onze gemeente en inwoners.

Dit door onder andere ontstening, vergroenen van parkeerplaatsen,

in op zon op dak in bebouwd gebied op bestaande daken. Zo

toepassen van groen daken, meer bomen, etc.

zorgen we voor aardgasvrije wijken die geen verbinding met het

In de kernen clusteren we met name (maatschappelijke)

aardgasnetwerk hebben. Daarnaast zetten we in op windenergie

voorzieningen bij voorkeur rondom de dorpshuizen en

Om de hoeveelheid woningen door inbreiding te realiseren, passen

en faciliteren we in zoekgebied K. We hebben aandacht bij de

sportvoorzieningen om uit te nodigen tot beweging en ontmoeting.

we hogere bebouwing toe op plekken waar dit past bij de directe

energietransitie voor de (vernieuwing van de) ondergrondse

In de grote kernen dragen we zorg voor voldoende passend

omgeving van de inbreiding/transformatie en het toekomstige

infrastructuur en de eventuele extra ruimte die hiervoor nodig is.

(middelbaar)onderwijs bij de vraag en de meer centraal gelegen

karakter, kwaliteit en leefbaarheid van de kern. Deze leggen we vast

(grotere) voorzieningen die vanuit de kernen goed bereikbaar zijn

in de nog op te stellen dorpsplannen. We zetten in op het isoleren

Bij nieuwe woningbouwlocaties stimuleren we het gebruik

met de fiets, OV of auto. Voor de kleinere kernen, zetten we in op

en verduurzamen van de bestaande bebouwing in de kernen.

van

voldoende en veilige verbindingen tussen de kernen.

circulaire

bouwmaterialen

en

een

duurzame

en

klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte. Daarbij

Berkelland blijft goed verbonden met de regio, waarbij de NS-stations

zetten we onder andere in op de 3-30-300 regel(2). Uiterlijk

We richten ons op een sterke sociale basis en we moeten voldoen

Lichtenvoorde-Groenlo en Lochem ook voor ons van belang zijn,

in 2050 zijn de woonkernen en het buitengebied van onze

aan de condities van sociale kwaliteit. Dit bevordert het welzijn

en we hebben de ambitie om de openbaarvervoersverbindingen

gemeente klimaatbestendig ingericht. Dat betekent dat er in

van inwoners, het helpt vroegtijdig signaleren van problemen,

tussen de kernen en de wandel- en fietspaden te versterken. We

2050 zo min mogelijk schade optreedt door wateroverlast. Ook

het werkt preventief en het is een manier om de zorgkosten

houden de verkeersverbindingen (OV en fiets) met omringende

de aspecten (externe) veiligheid, omgevingsveiligheid en de zelf-

te temperen. We zetten in op een samenspel van inwoners,

kernen met voortgezet onderwijs in stand. De spoorverbindingen

en samenredzaamheid verliezen we niet uit het oog. Ook met

vrijwilligers, mantelzorgers, professionals en gemeente die

en wegen vragen om duidelijke keuzes voor het actief stimuleren

aspecten als straling en geur houden we nadrukkelijk rekening.

informele en formele voorzieningen en activiteiten organiseren

van (fiets)verbindingen. Dit om de landschapsstructuur en

Hierbij volgen we de landelijke richtlijnen. De inrichting en

(sociale infrastructuur). In het samenspel maakt het niet uit

bereikbaarheid te versterken en het bewegen te stimuleren.

kwaliteit van onze leefomgeving wordt hier mede door bepaald.

wie het organiseert, ze vullen elkaar aan. Deze activiteiten

Bijvoorbeeld bij de locatiekeuze voor woningbouw en sport.

en voorzieningen bestaan uit collectieve-, sociale, culturele,

Het station Ruurlo blijft behouden als openbaarvervoerontsluiting

sportieve en/of educatieve voorzieningen die de leefkwaliteit

richtingderegio.Demogelijkheidvooruitbreidingvanditstationsgebied

verbeteren en zorgen voor dynamiek in de kernen.

tot ontmoetingsplek met meer ruimte voor woningbouw en regionale

In alle kernen zetten we in op het behoud van het diverse voorzieningenaanbod, met minimaal een ontmoetingsplek per

voorzieningen is er. We willen ook voor de inwoners die minder mobiel

kern, om het naoberschap te behouden en te stimuleren. Dat doen

De openbare ruimte richten we zo in dat deze past bij de toename van

zijn goede verbindingen creëren. Dat doen we door in te zetten op

we ook door daar woningen te bouwen, het verenigingsleven te

woningbouw. We houden rekening met klimaatadaptatie, verkoeling,

verbetering van het openbaar vervoernetwerk tussen de kernen,

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

44

door in gesprek te gaan over de bereikbaarheid en het gebruik van het openbaar vervoer met de provincie. Waar het gaat om eventuele plannen over de realisatie van een goederenspoorlijn tussen Zevenaar en Oldenzaal (Noordtak Betuweroute) bevestigt de gemeente haar al eerder ingenomen standpunt dat zij daar afwijzend tegenover staat. (Sociaal) veilige wandel- en fietspaden tussen de kernen ontwikkelen we door fiets- en wandelpaden te scheiden van de (auto)rijbanen. Daarnaast zorgen we voor goede verlichting en goede zichtbaarheid. We versterken het wandel- en fietsroutenetwerk om recreatie in de gemeente verder te versterken en bewegen te stimuleren. Dit doen we in combinatie met ontmoetingsplekken in de kernen waaronder de dorpshuizen. We zetten in op het autoluw inrichten van onze centra en (nieuwe) woongebieden door parkeerplekken aan de rand van deze gebieden te realiseren. Zo dragen we bij aan veiligheid en aantrekkelijke, leefbare en gezonde gebieden met minder geluidsoverlast en meer ruimte voor groen en ontmoeten. Belangrijk is dat deze gebieden volgens de normen bereikbaar blijven voor nood- en hulpdiensten. Ten aanzien van geur volgen we het landelijke beleid om zo een gezonde en leefbare omgeving te waarborgen. Direct rondom de kernen zorgen we voor voldoende en veilige bereikbaarheid voor wandelen en fietsen van en naar de kern.

Berkelland zet in op elektrisch vervoer en deelmobiliteit. Dat vraagt om een verbetering van de laadinfrastructuur. We bieden ruimte voor laadpleinen in de openbare ruimte in combinatie met ontmoetingsplekken, wonen en werken. In de grote kernen zetten we in op deelmobiliteit, door ruimte te bieden aan parkeerplaatsen Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

45

voor deelauto’s in de openbare ruimte. Door deze deelauto’s

mogelijkheid voor (gedeeltelijke) kleinschalige recreatieve

watertakenplan van onze gemeente waarbij we ons richten op

aan de rand van het centrum of kern te plaatsen draagt dit ook

invulling of zorg, waarbij er altijd sprake moet zijn van

de volgende strategische doelstellingen:

bij aan de ambitie om autoluwe centra en woongebieden te

verbetering van het landschap en biodiversiteit. Onder

▪ Voorkomen van contact met afvalwater.

realiseren. Het elektriciteitsnet optimaliseren we in samenwerking

kleinschalige verblijfsrecreatie beschouwen we onder andere

▪ Aanpassen aan klimaatverandering.

met de netbeheerder en innovatieve ondernemers, om slimme

een seizoensgebonden kampeerterrein met maximaal 30

▪ Bevorderen van schoon en gezond water.

energiesystemen (energyhubs) te creëren en het net te versterken

standplaatsen. Daarbij worden de veiligheidsaspecten zoals

▪ Bedrijfszeker en doelmatig beheer van rioolsystemen.

om elektrische mobiliteit te realiseren.

bereikbaarheid voor de hulpdiensten goed afgewogen. De Berkel en beekdalen zijn een substantieel onderdeel van

We zien dat piekbuien en hete dagen vragen om vergroening

2. Berkellands landschap als toekomstbestendige drager.

het landschap en bieden niet alleen de naam van de gemeente,

van de openbare ruimte. Bij herontwikkeling verbeteren we de

De tweede verhaallijn is gericht op het landschap. De

maar ook herkenbaarheid aan het karakteristieke Berkellandse

groenkwantiteit en kwaliteit in de directe omgeving door meer groen,

thema’s water, bodem, landschap, droogte, biodiversiteit,

landschap met de bijbehorende verbetering van de biodiversiteit.

ruimte voor waterberging en een goede afwatering. We streven ernaar

cultuurhistorie, erfgoed, landbouw, woningbouw en werken

Dit willen we ook richting de toekomst zo houden. Daarin is het

om in de kernen geen schade te ondervinden door wateroverlast in

komen in deze verhaallijn terug.

biodiversiteitsplan van onze gemeente leidend. In dit plan worden de knelpunten en kansen en uitgevoerde en actuele initiatieven

geval van een bui met een herhalingstijd van eens in de 100 jaar. We richten de kernen stap voor stap klimaatbestendig in en verbeteren de

We willen het Berkellands landschap, de kwaliteiten ervan,

benoemd. Dit voor 5 deelgebieden:

openbare ruimte om het aantrekkelijker en groener te maken.

behouden en versterken voor toekomstige generaties. Het

▪ vennen, hoogveen, heiden en schraallanden

bodem- en watersysteem is daar een belangrijke drager in.

▪ bossen

We werken in principe niet mee aan de komst van nieuwe

Hiervoor volgen we het landelijk beleid. Onder andere door

▪ beken en rivieren

grootschalige

De

specifieker te kijken waar we gaan bouwen, bedekken we

▪ agrarisch cultuurlandschap

ontwikkeling bij de Hambroekplassen in Borculo is hierop een

minder de bodem en streven we naar minder watergebruik.

▪ bebouwd gebied

uitzondering. Wel bestaan er mogelijkheden voor bestaande

Ook bomen zijn onderdeel van het landschap en leveren

verblijfsaccommodaties om door te ontwikkelen. Hierbij dient

een

groenbeleving,

Daarbij zetten we onder andere in op landschapsontwikkeling

te worden voldaan aan verschillende voorwaarden, onder

klimaatadaptatie en luchtkwaliteit. Daarom nemen we

rondom de Berkel en de beekdalen om de landschappelijke

andere op het gebied van ruimtelijke kwaliteit, waaronder

water en bodem als uitgangspunt voor mogelijkheden die

structuren toekomstbestendig te maken. Dat kan door bijvoorbeeld

landschapsversterking, en marktbehoefte.

er zijn voor ontwikkelingen in het landschap. We voorkomen

kleinschalige (verblijfs)recreatie toe te staan op daarvoor geschikte

ontwikkelingen die op lange termijn een negatieve invloed

plekken waarmee tegelijkertijd de biodiversiteit wordt versterkt. Dat

moeten

hebben op het water- en bodemsysteem. Ook is het bestaande

is niet overal mogelijk. Daarom moeten we kiezen wat en waar

onderscheidend zijn ten opzichte van het bestaande

systeem van (druk)riolering voor de verwerking van afvalwater

mogelijk is. Dat moet gebeuren bijvoorbeeld door middel van

aanbod. Als er agrarische bebouwing vrijkomt, bieden we de

randvoorwaardelijk. Daarbij wordt naadloos aangesloten op het

landschapsontwikkelingsplan(nen). Richtinggevende aspecten

Nieuwe

verblijfsrecreatieve

toeristisch-recreatieve

voorzieningen.

toevoegingen

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

bijdrage

aan

het

bodemsysteem,

46

daarbij kunnen zijn: bodem, landschapstype, biodiversiteit, huidige functie, klimaatadaptatie, etc. In onze gemeente hebben we ook gebieden aangegeven waar we geen ontwikkelingen als woningbouw wensen. Bijvoorbeeld de flanken van de Needse Berg moeten gevrijwaard blijven zodat de openheid daarvan niet wordt aangetast. Landschappelijke structuren willen we ook in de kernen versterken en doorzetten, zodat er aantrekkelijk groene verbindingen kunnen ontstaan vanuit de kern naar het buitengebied. Hiermee zetten we bij ontwikkelingen in de openbare ruimte in op versterking van de groenstructuren in de directe leefomgeving en nodigt dit uit tot bewegen. In de Achterhoek hebben we zandgronden, waardoor er meer sprake is van droogte. Bij ontwikkelingen in het buitengebied is het daarom van belang om rekening te houden met de droogteaanpak in de regio en drinkwaterwinning. We stimuleren innovatief gebruik van het water- en bodemsysteem om water vast te houden. We

Legenda rivier Berkel

willen dat de drinkwatervoorziening in Berkelland en de regio

beken

daarmee positief wordt beïnvloed. Het regenwater dat in de kernen

beekdal grondwaterbescherming

valt wordt zoveel mogelijk gescheiden, ingezameld, verwerkt en

drinkwatervoorziening

via gemeentelijke voorzieningen geïnfiltreerd als aanvulling op het

bos- en natuurlandschap

grondwater ten behoeve van de voorraadvorming.

Gelders NatuuurNetwerk (GNN) landschappelijke structuur doorzetten in stad en dorp cultuurhistorische ensembles

Gemeente brede opgaven, niet locatiespecifiek biodiversiteit versterken

Verhaallijn 2 Berkellands landschap als toekomstige drager

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

landbouwlandschap versterken aanpak droogte

47

Het coulisselandschap willen we richting de toekomst verder versterken, omdat het een karakteristiek onderdeel is van het Berkellandse landschap. We bieden ruimte aan biodiversiteit vanuit voedsel, vocht, voortplanting, veiligheid en variatie. Bij nieuwe ontwikkelingen gaan we uit van soortenvariatie.

We behouden het cultuurhistorisch erfgoed, omdat het een belangrijk onderdeel is van de Berkellandse identiteit. Ontwikkelingen dragen bij aan behoud en beleefbaarheid van het cultuurhistorisch erfgoed voor toekomstige generaties. Dit geldt vooral voor de cultuurhistorische ensembles zoals die zijn beschreven via de cultuurhistorische waardenkaart. We versterken het landschap in landbouwgebieden. We maken daarbij de link met innovaties en ontwikkelingen in de landbouw die we gebruiken als aanleiding voor versterking van het Berkellandse landschap, waaronder het coulisselandschap. Woonvormen in het buitengebied staan we toe hoofdzakelijk via functieverandering, in combinatie met sloop (rood voor rood), met als hoofddoel landschappelijke kwaliteitswinst van het buitengebied. Ook is volgens het functieveranderingsbeleid in sommige gevallen het toepassen van zorg bij vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen mogelijk.

Legenda bedrijventerreinen

3. Toekomstbestendige economie en landbouw. De derde verhaallijn is gericht op de economie en landbouw.

uitbreiding Laarberg (gezamenlijk)

De thema’s (plattelands)economie, landbouw, bereikbaarheid,

invloedssfeer N18

circulariteit en energie komen in deze verhaallijn terug.

toekomstbestendig maken bedrijventerreinen hergebruik restwarmte en slimme energie-

We dragen bij aan uitbreiding van regionaal bedrijventerrein de

en warmtesystemen

Laarberg en bedrijvigheid rond de N18. Dit doen we om ervoor te

agrarische gronden

zorgen dat er geen negatieve gevolgen zijn voor de bereikbaarheid

Gemeente brede opgaven, niet locatiespecifiek

en doorstroming. Voor het regionale bedrijventerrein wordt in de

vitale landbouwsector

periode na 2030 uitgegaan van een uitbreiding met ca. 30-35 (netto) Verhaallijn 3 Toekomstbestendige economie en landbouw

Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie

48

circulaire economie

hectare, dat ingebed wordt in een gebied van 60-70 (bruto) ha.

Bij ontwikkelingen in de openbare ruimte op en rondom

een vitale en meer duurzame landbouwsector, waarbij we rekening

Daarbij is het de bedoeling om de uitbreiding rond de N18, waarvan

bedrijventerreinen zetten we in op een goede afwatering en

houden met de verschillende landschapstypen in ons gebied.

de uitbreidingsrichting nog niet is bepaald, ook wordt voorzien

waterberging, groen met veel diversiteit (versterkend voor de

Er is ruimte voor allerlei vormen van duurzame landbouw (bijv.

van een landschappelijk goede inpassing.

biodiversiteit) en het tegengaan van hittestress. We zetten in op

kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw of biologisch), voor

opwek van duurzame energie door middel van zon op dak en

innovaties en multifunctioneel gebruik. Dit moet wel passen binnen

Inbreiding heeft de voorkeur, maar we bieden uitbreidingsmogelijk-

stimuleren het isoleren van de bebouwing. Eventuele cumulatieve

de geldende beleidskaders zoals die ook een plek hebben gekregen

heden, die geen negatieve invloed hebben op de gezondheid en/

veiligheidsrisico’s zoals luchtkwaliteit, externe veiligheid, geurhinder

in het in 2022 vastgestelde bestemmingsplan buitengebied. Dezelfde

of het milieu (lucht, geluid, geur, licht etc.), omgevingsveiligheid

en straling worden goed afgewogen. Daarbij voldoen we tenminste

benadering geldt ook voor de bestaande niet-agrarische bedrijven

en natuur, ook ruimte. Daarnaast kan vrijkomende agrarische

aan de geldende normen, maar we onderzoeken of er strengere

in het landelijk gebied en voor aan de agrarische sector verwante

bebouwing benut worden voor lichte bedrijvigheid volgens de lijnen

of minder strenge normen voor specifieke gebieden mogelijk

bedrijven die zich richten op onder meer agrarisch loonwerk, grond-

van het geldende functieveranderingsbeleid. Daarbij is ook de sloop

zijn. Bijvoorbeeld bij de keuze van nieuwe uitleggebieden voor

en cultuurtechnische werkzaamheden en groen-, natuuronderhoud

van overtollige gebouwen aan de orde, evenals landschappelijke

woningbouw of transformatie van VAB’s.

(cumela-bedrijven). Die bedrijven kunnen onder voorwaarden

inpassing en/of andere vormen van een ruimtelijke kwaliteitsbijdrage.

uitbreiden op basis van een bedrijfsplan, één en ander volgens de We zetten in op een circulaire economie. Dit doen we door

lijnen van het beleidskader dat is verwerkt in het recent vastgestelde

De bestaande bedrijventerreinen breiden we vooralsnog niet uit.

technische en biologische kringlopen zoveel als mogelijk te sluiten.

bestemmingsplan voor het buitengebied. Daarbij is nieuwvestiging

We steken in op revitalisering. Aan de hand van de behoeftevraag

We stimuleren de circulaire economie door ruimte te bieden aan

in het buitengebied overigens alleen mogelijk via functieverandering

breiden we eventueel bestaande bedrijventerrein uit. Daarbij ligt de

de mate van aanpasbaarheid van een gebouw naar toekomstige

of bedrijfsverplaatsing en gelden daarbij ook voorwaarden over

verwachte ruimtevraag vanaf 2024 tussen de 13,5 en 18,5 hectare voor

(wensen). We stimuleren het gebruik van materialen met een zo

bijvoorbeeld landschap, verkeer en omgevingskwaliteit.

uitbreiding, verplaatsing en nieuwvestiging voor de vier grote kernen.

laag mogelijke milieu impact. We stimuleren korte ketens en sterke

Voor de kleine kernen zien we naast revitalisering kleine autonome

ketensamenwerking om gezamenlijk nieuwe oplossingen te vinden.

De woonfuncties (bijvoorbeeld op VAB-locaties) worden alleen

ontwikkelingen onder voorwaarden dat de belangrijkste waardes

Bij ontwikkelingen stimuleren we het hergebruik van restwarmte en

gerealiseerd op locaties waar dit andere bestaande functies niet hindert.

niet worden aangetast en zo mogelijk worden versterkt. Daarbij wordt

slimme energie- en warmtesystemen om de overbelasting van de

Tot slot wordt er een aantal gebieden aangewezen waar het primaat bij

gedacht aan cultuurhistorie, landschap, water, bodem, etc.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=26ed5db8-c3a8-4e4a-b8da-f5e84a0a4806