Bijlage 1 - Omgevingsvisie Berkelland
Tekst van het document
energie-infrastructuur te voorkomen.
natuur en landschap ligt. Dit kunnen bijvoorbeeld bufferzones rondom de natuurgebieden zijn. De functies worden zo veel mogelijk van
Met revitalisering maken we bestaande bedrijventerreinen
De landbouwsector is ook richting de toekomst een substantieel
elkaar gescheiden waar dat nodig is. Daarmee wordt ontwikkelruimte
toekomstbestendig, gaan we verpaupering tegen en gaan beter om
onderdeel van de economie van Berkelland. Voor de toekomst
geboden, rekening houdend met diverse normen en kwaliteiten
met het ruimtegebruik. Daarbij denken we aan hogere bebouwing
van de landbouw sluiten we aan bij het regioarrangement en het
(zoals geur, landschap en Natura 2000-gebieden). Zo kan er per gebied
en hogere dichtheden en bouwen duurzaam dan wel circulair en
programma Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (als uitwerking van
ingespeeld worden op de kansen en belemmeringen. Een nadere
natuurinclusief.
het Nationaal Programma Landelijk Gebied). We zetten daarbij in op
uitwerking hiervan werken we uit aan de hand van een programma.
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
49
4.3
Omgevings Effect Rapportage
De beoordeling van de verschillende verhaallijnen en thema’s is gedaan
de toekomst. Voor recreatiegebieden laten we de markt zelf met
Deze omgevingsvisie stelt kaders voor toekomstige ontwikkelingen
aan de hand van vijf domeinen. In het algemeen zijn de meeste keuzes
ideeën komen en die toetsen we vervolgens aan ons beleid.
in Berkelland. Om de eventuele milieu-effecten in beeld te
in het voorkeursalternatief als positief beoordeeld. Enkele thema’s
brengen is tijdens het opstellen van deze omgevingsvisie een
kwamen als licht negatief uit de beoordeling. Hierna wordt ingegaan
Sociaal domein en leefbaarheid
omgevingseffectrapport (OER) opgesteld. Niet alleen wordt daarbij
op de beoordeling en aanbevelingen vanuit het OER per domein:
Rondom sociaal domein en leefbaarheid is de beoordeling neutraal
ingegaan op de effecten op het milieu, maar ook de gevolgen van de keuzes voor de gehele fysieke leefomgeving van Berkelland.
voor de keuzes rondom het voorzieningenniveau en licht negatief op Vitaal platteland en economische potentie
het gebied van onderwijs. Het voorkeursalternatief mist de strategie
De keuzes die gemaakt zijn in het voorkeursalternatief rondom
op het samenspel tussen voldoende woningen en voldoende
Het OER is hiermee een ondersteunend middel om te komen tot één
landbouw en economie zijn als positief beoordeeld. Zo heeft de
passende voorzieningen. Het thema onderwijs komt te mager
integrale strategie met afgewogen keuzes die in de visie zijn vastgelegd.
keuze om geen grootschalige verblijfsrecreatie toe te passen een
terug. Hier ligt met name een aanbeveling voor het opnemen van
De uitkomsten van het OER zijn in afstemming met de ambtelijke
positief effect op de landschappelijke kwaliteit van het platteland,
een strategie voor de bereikbaarheid van het middelbare onderwijs
organisatie en de raadswerkgroep meegenomen en verwerkt in de
de natuur en de kernen. Rondom de effecten op het ontwikkelen
in de regio. Deze aanbeveling is verwerkt in de visie.
ontwerp omgevingsvisie. Het volledige OER is als bijlage toegevoegd.
van voorzieningen is het positief dat er vanuit de omgevingsvisie
In deze paragraaf worden de belangrijkste inzichten en aanbevelingen
dorpsplannen worden opgesteld, waardoor maatwerk voor de
De andere thema’s, wonen, mobiliteit en sociale cohesie scoren
nodige voorzieningen per kern mogelijk is.
licht positief tot positief. Waarbij wel goed moet worden afgewogen
gedeeld. Het uiteindelijke OER is opgesteld aan de hand van drie onderdelen:
in hoeverre de verschillende ambities rondom autoluwe straten, Ook leiden de keuzes rondom landbouw en landschap in het
deelmobiliteit en parkeren in verhouding staan met bereikbaarheid
voorkeursalternatief tot een positief effect op de bestendigheid en
en andere opgaven zoals wonen, voorzieningen en openbaar groen.
▪ de foto van de leefomgeving, opgesteld in 2021,
ontwikkeling van het platteland. Waarbij het van belang is dat de
De keuze voor het inbreiden in alle kernen met behoud van
▪ de strategische impactbeoordeling, de basis voor de gemaakte
ruimte die gegeven wordt aan de agrarische sector voor andere
groen en het lokale karakter is een belangrijk element in de
vormen van het toepassen en gebruiken van het agrarisch landschap
positieve beoordeling rondom het thema wonen. Aanbeveling
▪ de ontwerp omgevingsvisie zelf
altijd hand in hand moet gaan met de waarde van het landschap en de
hierin is wel te komen tot een helder afwegingskader om
De drie verhaallijnen, met de daarin voorgenomen keuzes die per thema
toekomstbestendigheid van de biodiversiteit en klimaatadaptatie. Dit
de verschillende en soms botsende ruimtelijke belangen in
zijn gemaakt, vormen hierin het zogenaamde voorkeursalternatief. Dit
is een vertaling van beleidsoptie 4 uit het OER waarbij ons landschap
samenhang af te wegen. Door bijvoorbeeld hoogbouw en
is in het OER onderzocht, getoetst en beoordeeld op de impact op de
met haar verscheidenheid aan landschapstypen leidend is.
ruimtelijke kwaliteit duidelijker te definiëren.
visie elkaar ondersteunen of juist tegenwerken. Hieruit zijn gedurende
Het OER geeft aanbevelingen om te komen tot heldere kaders voor
Gezondheid en veiligheid
het opstellen van de visie aanbevelingen gekomen die gebruikt zijn om
het revitaliseren van bedrijventerreinen en het benoemen van
Op het gebied van gezondheid en veiligheid is er veel aandacht voor
de keuzes in de omgevingsvisie te optimaliseren.
gebieden waar kleinschalige recreatiegebieden wel mogelijk zijn in
positieve gezondheid en gezondheidsbevordering in de visie. De
keuzes in het overdrachtsdocument (2022)
fysieke leefomgeving. Ook is gekeken in hoeverre de ambities in de
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
50
beoordeling op dit thema is dan ook positief. Rondom het thema
Klimaatadaptatie en energieopwekking
gezondheidsbescherming (geluid, geur en luchtkwaliteit) wordt voldaan
De thema’s droogte, hittestress en wateroverlast komen licht
aan de wettelijke normen, wat ook leidt tot een positieve beoordeling
positief uit het OER. Met name door in te zetten op de regionale droogteaanpak, het toepassen van de 3-30-300 regel en het
Wel is binnen de keuzes in het voorkeursalternatief
integreren van het watertakenplan.
onvoldoende ingezet op bodemkwaliteit naast het mitigeren van droogte. Hier is meer scherpte nodig. Daarnaast is de
Aandachtspunt is duurzame energieopwekking, het thema
aanbeveling om rondom het thema externe veiligheid en
dat licht negatief scoort, met name vanwege de hoge ambitie
zelfredzaamheid van bewoners de keuzes te concretiseren.
voor zon op dak. De vraag is hoe de gemeente om wil gaan met
Het onderwerp straling verdient meer aandacht.
andere ruimtevragers naast de ondergrondse infrastructuur die nodig is voor de duurzame opwek (met name zon op dak) en
Ruimtelijke kwaliteit en identiteit
de elektrificatie van ruimteverwarming en mobiliteit. Daarbij
Het domein ruimtelijke kwaliteit en identiteit is op alle thema’s
wordt aan grootschalige energieopslag pas medewerking
positief beoordeeld, denk hierbij aan de kwaliteiten van natuur,
verleend nadat daarvoor in afstemming met de betrokken
cultuurhistorie en de lokale kernkwaliteiten. Het beschermen
nutsbedrijven zodanige randvoorwaarden zijn uitgewerkt
van de natuurlijk waarden scoort met name goed omdat het
dat deze voorziening ook bijdraagt aan het tegengaan van
biodiversiteitsplan van de gemeente leidend is in de visie. Ook
netwerkcongestie. Ook bij andere projecten die verband
het behouden van de kwaliteiten zoals beleefbaarheid van
houden met grootschalige duurzame energieopwek wordt
cultuurhistorisch erfgoed en het neerzetten benoemen van je
contact gelegd met de nutsbedrijven. Aanbeveling is dan ook
landschappelijke kwaliteiten als kernwaarden zijn van belang
om in de visie mee te nemen hoe de gemeente op dit vlak de
om de lokale identiteit te versterken.
regie moet nemen.
Het toepassen van hoogbouw zou de dorpse kwaliteit kunnen
Naar aanleiding van het OER is in de visie een aantal van de
verslechteren. Daarom is het van belang deze kaders goed te
thema’s die licht negatief scoorden aangepast, waarbij de
concretiseren. Verder zijn er weinig keuzes die de ruimtelijke
integraliteit niet is aangetast. Een aantal aanbevelingen,
kwaliteit en lokale kernkwaliteiten (zoals het naoberschap)
waaronder landbouw, natuur, droogte, bodemkwaliteit en
kunnen aantasten. Juist het sterk inzetten op de kernwaarden
wonen, dient in de nadere uitwerking van deze omgevingsvisie
in de visie worden als positief beoordeeld.
in programma’s en omgevingsplannen meer geconcretiseerd te worden.
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
51
OMGEVINGSVISIEKAART GEMEENTE BERKELLAND Gelselaar
Vitale leefomgeving Inbreiding woningbouw Ontwikkeling centrumgebieden Behoud basisvoorzieningen Noordijk
Uitbreiding vier grote kernen
Rietmolen
Recreatiegebied Hambroekplassen
Geesteren
Goede spoorverbinding regio Neede
Goede verkeersverbindingen tussen kernen Zoekgebied K windenergie N18
Borculo
Gemeente brede opgaven, niet locatiespecifiek
Haarlo
Klimaatadaptieve leefomgeving Elektrisch vervoer en deelmobiliteit Eibergen
Rekken
Landschap als toekomstige drager Rivier de Berkel
Ruurlo
Beken en beekdal Grondwaterbeschermingsgebied Gelders NatuurNetwerk (GNN) Beltrum
N18
Bos- en natuurlandschap Cultuurhistorische ensembles
Gemeente brede opgaven, niet locatiespecifiek Biodiversiteit versterken Landbouwlandschap versterken Aanpak droogte
Toekomstig bestendige economie en landbouw Bestaand bedrijventerrein verduurzamen en optimaliseren Mogelijke uitbreidingsrichting bestaande bedrijventerrein
52
kaart is indicatief en geen weergave van de werkelijkheid
4.4
De visie
In Berkelland is het mooi en rustig wonen in een prachtig
de kernen. Om gezonde en schone mobiliteit te stimuleren
De landbouw is in onze gemeente een belangrijke drager
groen landschap. Dat willen we zo houden. Om in de vraag
maken we de wandel- en fietspaden aantrekkelijker en
van de economie. We willen deze sector vitaal houden, in
naar nieuwe woningen te kunnen voorzien, willen we de
veiliger. In de grotere kernen zetten we in op nieuwe vormen
combinatie met het behoud en versterken van ons landschap.
leefomgeving in onze gemeente vitaal houden door de kernen
van mobiliteit, zoals deelauto’s en laadfaciliteiten. We maken
We doen dit in samenhang met de landelijke Landbouwvisie en
beheerst te laten groeien. In de eerste plaats in de kernen zelf.
de centra van de kernen waar mogelijk autoluwer maar
het programma Landelijk gebied. Er is daarin ook ruimte voor
Als het niet anders kan wordt er ook aan de randen van de
houden de bereikbaarheid van winkels en voorzieningen op
kringloop/circulaire landbouw, natuurinclusieve landbouw en
grote kernen gebouwd. We vinden het belangrijk dat daarbij
peil. Zo houden we onze centra aantrekkelijk als verblijfs- en
innovaties.
het landschap niet wordt aangetast en liefst wordt versterkt.
ontmoetingsplek. Bestaande bedrijventerreinen breiden we vooralsnog niet
De nieuwe woonlocaties moeten goed bereikbaar zijn per
We zien in onze gemeente geen plek voor grootschalige
uit. We benutten de ruimte op bestaande bedrijventerreinen
openbaar vervoer, fiets en auto. Om aan alle groepen ruimte
recreatieve verblijfsvoorzieningen. Wel is er ruimte voor
efficiënter om te kunnen voorzien in extra ruimtevraag door
te bieden, bouwen we verschillende types woningen. Ook voor
kleinschaliger, nieuwe recreatiefuncties, mits deze maar iets
bedrijven. Zo werken we ook aan verduurzaming en verbetering
tijdelijke woningen is er ruimte, mits goed ingepast. Duurzame
nieuws bieden ten opzichte van het huidige aanbod.
van de kwaliteit van deze gebieden. Ook op bedrijventerreinen stimuleren we duurzame bouw met oog voor afwatering,
woningen en gebieden vinden we belangrijk. We zetten daarom in op zon op dak, stimuleren gebruik van duurzame
Ons landschap bepaalt voor een groot deel onze identiteit.
biodiversiteit en het tegengaan van hittestress. We zetten in
bouwmaterialen en werken aan een klimaatbestendige
Het groene coulisselandschap is van grote waarde en we
op opwek van duurzame energie door middel van zon op dak
inrichting van de openbare ruimte. Ook bestaande woningen
willen dit dan ook beschermen en versterken. Bodem,
en stimuleren het isoleren van de bebouwing. Er komen geen
verduurzamen we. In onze gemeente vinden we het belangrijk
water en bomen zijn belangrijke dragers van het landschap
nieuwe grote zonneparken meer bij. Windmolens faciliteren
om naar elkaar om te kijken. Het typische naoberschap
die niet mogen worden aangetast. Ook de beekdalen zijn
we in zoekgebied K.
behouden en stimuleren we op verschillende manieren,
typerende landschappelijke elementen. Hier zien we ruimte
bijvoorbeeld door te zorgen voor ontmoetingsvoorzieningen
voor passende ontwikkelingen. Dit kan bijvoorbeeld door
Het regionale bedrijventerrein De Laarberg is dé plek waar
in alle kernen.
kleinschalige (verblijfs-)recreatie toe te staan waarmee
grootschaliger bedrijvigheid thuishoort. Als uitbreiding van
tegelijkertijd de biodiversiteit wordt verbeterd. Realiseren van
De Laarberg aan de orde is, werken we mee aan vergroting op
Onze gemeente is en blijft goed verbonden met de omringende
woningen in het landschap, los van de kernen, is mogelijk, maar
grondgebied van Berkelland. Zo houden we de bereikbaarheid
regio’s. We willen goede verbindingen naar de NS-stations in
alleen als daarbij bestaande bebouwing wordt gesloopt en de
en doorstroming rond andere bedrijventerreinen op peil.
de omgeving, in elk geval per openbaar vervoer. We zetten
kwaliteit van het omringende landschap wordt verbeterd.
daarom in op versterking van de OV-verbindingen tussen
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
53
54
5 Uitvoering visie en waarmaken De omgevingsvisie van de gemeente Berkelland geeft de
▪ We pakken de ambities die verder gaan dan de
werklocaties of het landelijk gebied. Alle lokale regels over
hoofdlijnen van de gewenste ontwikkeling van de leefomgeving
gemeentegrenzen op met onze partners in en buiten
de leefomgeving komen uiteindelijk in één omgevingsplan
weer. De volgende stap is de visie samen uitvoeren. De
de regio. Dit doen we door het verbinden van ambities
voor de gemeente Berkelland te staan. De verschillende
ontwikkeling van de leefomgeving kan met behulp van
binnen
door
bestemmingsplannen worden hierin opgenomen op het
verschillende instrumenten en projecten worden uitgevoerd.
nieuwe samenwerkingen op basis van ambities die we
moment dat de Omgevingswet in werking treedt. In Berkelland
De omgevingsvisie geeft voor een aantal opgaven kansen en
gemeenschappelijk hebben. Afhankelijk van de opgave,
werken we in stappen aan een omgevingsplan, daar hebben
te maken keuzes weer. Deze hoofdlijnen vormen de basis voor
bepalen we als gemeente onze rol.
we tot 2030 de tijd voor.
de
bestaande
samenwerkingen
of
de uitvoering. Dit hoofdstuk geeft richting aan de uitvoering,
▪ We zetten in op samenwerking tussen samenleving en
dus hoe we het gaan doen. We gaan in op de noodzaak om
overheid. Het leven van bewoners en dagelijks gebruik
De coronacrisis heeft laten zien dat het nodig is om aandacht
flexibel te zijn bij de uitvoering van de omgevingsvisie en ons
van de leefomgeving, staat daarbij centraal. Initiatieven
te besteden aan flexibiliteit. Oftewel, hoe kunnen we flexibel
aan te kunnen passen als ontwikkelingen daarom vragen.
vanuit bewoners omarmen we als ze in lijn zijn met
zijn en ons aanpassen als ontwikkelingen daarom vragen.
De inbedding van de omgevingsvisie in de gemeentelijke
de omgevingsvisie en als dat wenselijk is op basis van
Ontwikkelingen volgen zich steeds sneller op, zowel in de wereld
beleidscyclus laat de samenhang zien tussen de instrumenten
afweging van de betrokken belangen.
om ons heen als in de gemeente zelf. Dat maakt het nodig dat
omgevingsvisie, programma en omgevingsplan. Tenslotte
▪ We vertalen de omgevingsvisie, voor zover mogelijk, in
we flexibel kunnen inspelen op deze soms nieuwe en nu nog
beschrijven we hoe we omgaan met monitoring, evaluatie en
een juridisch bindend omgevingsplan inclusief (landelijke)
niet bekende ontwikkelingen. We moeten snel kunnen reageren
actualisatie van de omgevingsvisie.
omgevingswaarden.
op veranderende omstandigheden. Dit uit zich in het volgende:
▪ Koppeling naar andere programma’s van Berkelland die
5.1
Strategische uitvoeringsagenda
bijdragen aan de uitvoering van de visie.
▪ De omgevingsvisie is een langetermijnvisie voor de
Inwoners, ondernemers, organisaties en overheid zijn samen
▪ De uitvoering is geregeld via de programma’s in de
leefomgeving, gebaseerd op onze kernkwaliteiten. Zo’n
verantwoordelijk voor het realiseren van de ambities en
programmabegroting. Hierin wordt aangegeven wanneer welke
visie verandert niet direct bij een onvoorziene ontwikkeling,
opgaven uit de omgevingsvisie. We zoeken daar een effectieve
ontwikkeling (of een deel daarvan) wordt gerealiseerd. Jaarlijks
het biedt juist ook houvast. De in deze visie neergelegde
samenwerking binnen Berkelland en in de regio. Gezamenlijke
vindt via de P&C cyclus verantwoording en actualisatie plaats.
denklijnen, bijvoorbeeld rondom het beschermen van
verantwoordelijkheid vraagt om een andere rolverdeling tussen
waarden, kunnen een handvat zijn voor de beoordeling
overheid en samenleving. De omgevingsvisie is de basis voor
5.2
uitwerking en uitvoering en nodigt uit om Berkelland samen
De visie moet verder uitgewerkt worden in programma’s.
▪ De verhaallijnen zijn beschreven als ontwikkelingsrichting
te behouden en ontwikkelen. We geven richting aan de verdere
Een programma kan over een thema gaan, zoals landschap
in de verdere toekomst, namelijk de komende 10-20 jaar.
uitvoering van de omgevingsvisie. Onderstaande acties zijn
of wonen. Een programma kan ook gericht zijn op de
Ook nieuwe nu nog onbekende ontwikkelingen dienen
richtinggevend en kunnen altijd worden aangevuld:
ontwikkeling van een gebied, zoals centrumgebieden,
aan de verhaallijnen te worden getoetst en daarop aan te
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
Uitvoering
van nu nog onvoorziene ontwikkelingen.
55
sluiten. Indien noodzakelijk kunnen ontwikkelingen leiden tot bijstelling van ambities en tijdspad. ▪ De inbedding van de omgevingsvisie in de P&C cyclus en de samenhang met de instrumenten programma’s en omgevingsplan moeten gaan zorgen voor een goede invulling van de mogelijkheden van de Omgevingswet. Het verschil in abstractieniveau en uitvoeringsgerichtheid van de verschillende instrumenten zorgen voor flexibiliteit. Het instrument programma’s is meer uitvoeringsgericht dan de omgevingsvisie, biedt de nodige flexibiliteit en kan makkelijker gewijzigd worden dan de omgevingsvisie. Daarbij moet wel rekening worden gehouden met het feit dat het college invulling geeft aan de programma’s en moet de rol van de raad bij het opstellen worden bepaald. ▪ Van een aantal onderwerpen is te verwachten dat zich in de toekomst ontwikkelingen voordoen die impact hebben op de leefomgeving. Hierbij gaat het onder meer om klimaatadaptatie, energietransitie, lokale economische ontwikkelingen en technische vernieuwingen. In de huidige situatie is er meer besef ontstaan om rekening te houden met gezondheidsontwikkelingen en geopolitieke ontwikkelingen. ▪ Door te monitoren en te evalueren kan tijdig ingezet worden op gevolgen van nieuwe ontwikkelingen.
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
56
5.3
Sturing en kostenverhaal
5.4
Waar moet een initiatief aan voldoen?
Tijdens het opstellen van de omgevingsvisie zijn verschillende
omgevingsplan. De gemeente heeft hiermee de instrumenten
De omgevingsvisie nodigt mensen uit om initiatieven te nemen.
aspecten van de sturingsfilosofie die passen bij de gemeente
in handen om de richtingen uit deze omgevingsvisie waar te
Een initiatief beoordelen we aan de hand van een initiatieftafel.
Berkelland naar boven gekomen. Het gaat om de wijze
maken.
Door de initiatieftafel wordt een initiatief beoordeeld op
waarop we omgaan met de mogelijkheden en kansen die de
bestuurlijke wenselijkheid. Initiatieven moeten bijdragen aan
Omgevingswet biedt op bijvoorbeeld het gebied van integraliteit
De gemeente heeft de wettelijke verplichting om bij elk initiatief
ambities en opgaven die in deze omgevingsvisie zijn beschreven.
en de wisselwerking tussen overheid en samenleving. De
kosten te verhalen die de gemeente er voor maakt. Naast de
Bij initiatieven maken we in onze beoordeling een afweging
omgevingsvisie geeft de raad een instrument in handen om
wettelijke verplichte kosten (voor plankosten en planfysieke
op basis van de mate waarin het initiatief bijdraagt aan de
op hoofdlijnen te sturen op gewenste ontwikkelingen in de
kosten) mag er een bijdrage gevraagd worden ten behoeve van
volgende doelstellingen uit de omgevingsvisie. Het initiatief
fysieke leefomgeving. Hierbij is, volgens de filosofie van de
ruimtelijke ontwikkeling en ter realisatie van sociale woningen.
draagt bij aan:
Omgevingswet, meer ruimte voor initiatieven maar moet
Dit geldt zowel voor publieke als private initiatieven. De hoogte
1.
Een gezonde, duurzame en veilige leefomgeving.
participatie tussen de initiatiefnemer en omwonenden
van deze bijdrage staan benoemd in de nog vast te stellen
2.
Het gewenste behoud en de gewenste versterking van de
zorgvuldig gebeuren. Daar moeten afspraken over worden
Nota Kostenverhaal. De wettelijke verankering hiervan is
gemaakt bijvoorbeeld in een participatieplan vastgesteld door
terug te vinden in de Wet ruimtelijke ordening en straks in de
college of raad. Dit betekent een veranderende rol voor college
Omgevingswet en het Omgevingsbesluit.
leefomgeving in de kernen en het buitengebied. 3.
Behoud van Berkelland als aantrekkelijke, groene en dorpse gemeente met kwalitatief mooi landschap en een sterke landbouwsector.
en raad, waarbij het bereiken van draagvlak overigens niet betekent dat een initiatief pas doorgang kan vinden als iedere
4.
De ontwikkelingsambities uit de drie verhaallijnen.
betrokkene het daarmee eens is.
5.
Een samenhangende (integrale) ontwikkeling van de leefomgeving, door het zoveel als mogelijk combineren van activiteiten die meerdere doelen dienen op een plek.
Deze omgevingsvisie biedt deze ruimte en stelt ambities, 6.
kaders en richtlijnen ten aanzien van de ontwikkeling van de
Een vitale regio doordat regionaal afgestemde ambities elkaar versterken.
leefomgeving. Deze worden mogelijk uitgewerkt en verdiept in 7.
de programma’s. De Omgevingswet schrijft voor dat het college
Als algemene basisvoorwaarde geldt dat in alle gevallen
het bevoegd gezag voor programma’s is. De programma’s komen
een initiatief geen negatieve gevolgen mag afwentelen op
in samenspraak met de gemeenteraad tot stand. De raad heeft
de sociale en fysieke leefomgeving binnen en buiten de
een bepalende rol bij het omgevingsplan door dit plan vast te
gemeente Berkelland.
stellen. Daarmee verankert de raad de kaders en richtlijnen vanuit de visie en de doorvertaling in programma’s in het
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
57
Bijlagen Bijlage 1
Overzicht bestaand beleid gemeente Berkelland
Ruimtelijke kwaliteit & Identiteit
Met het besluit tot vaststelling van de Omgevingsvisie Berkelland worden ingetrokken de: ▪ Structuurvisie Berkelland 2025 (vastgesteld GR 26-10-2010, kenmerk op DSO/RP: NL.IMRO.1859.SVBKL20100001-0300); ▪ Regionale Structuurvisie Achterhoek 2012 (vastgesteld GR
22-5-2012,
kenmerk
op
DSO/RP:
NL.IMRO.1859.
SVRAH20120001-0100); ▪ Structuurvisie Wonen Eibergen 2015 (vastgesteld GR 9-2-2016, kenmerk op DSO/RP: NL.IMRO.1859.SVBKL20150001-0100); ▪ Structuurvisie Wonen Borculo 2017-2025 (vastgesteld GR
17-10-2017,
kenmerk
op
DSO/RP:
NL.IMRO.1859.
SVBCL20170002-0100); ▪ Structuurvisie Wonen Neede 2017-2025 (vastgesteld GR 17-10-
Leefbaarheid
2017, kenmerk op DSO/RP: NL.IMRO.1859.NDE201700030100……); ▪ Structuurvisie Wonen Ruurlo 2017-2025 (vastgesteld GR 17-102017, kenmerk op DSO/RP: NL.IMRO.1859.SVRLO20170004-0100). Hierna volgt een overzicht van het bestaand beleid inclusief datum vaststelling van de gemeente Berkelland (niet limitatief). Burg. =
Burgemeester
BW =
College B&W
GR =
Gemeenteraad
PS =
Provinciale Staten
KB =
Koninklijk besluit
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
58
Duurzaamheid & Energieopwek
Klimaatadaptatie
Plattelandsontwikkeling
Economie
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
59
Sociaal domein
Gezondheid & Veiligheid
Verder gelden voor het gemeentelijk grondgebied de volgende verordeningen en nadere regels die (op onderdelen) relevant zijn voor de fysieke leefomgeving. De betrokken onderdelen zouden uiteindelijk een vertaling kunnen vinden in het omgevingsplan.
Verordeningen (niet limitatief)
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
60
Nadere regels (niet limitatief)
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
61
Bijlage 2
Uitkomsten participatie omgevingsvisie
Een verslag van dit participatietraject is als bijlage bij het
Hierna volgen als eerste de conclusies die volgen uit het
De omgevingsvisie gaat over de toekomst van Berkelland en
overdrachtsdocument terug te vinden.
participatietraject. Daarna geven we per bijeenkomst de opzet en
alle thema’s die een rol spelen bij het maken van ruimtelijke
de belangrijkste uitkomsten weer.
keuzes. De omgevingsvisie gaat daarmee over de huidige en
Participatietraject Omgevingsvisie
toekomstige inwoners van Berkelland. Het is daarom van groot
Ook richting de ontwerp-omgevingsvisie is een zorgvuldig
Conclusies
belang dat bewoners van jong tot oud, maar ook ondernemers
participatietraject doorlopen om de verschillende stakeholders
Tijdens het participatietraject is een grote hoeveelheid aan input,
en andere stakeholders worden betrokken bij het opstellen
mee te nemen in te kiezen richting en het aanscherpen van de
ideeën en aanvullingen opgehaald. Deze zijn gepresenteerd aan de
van de omgevingsvisie. Sterker nog, onder de omgevingswet
keuzes die gemaakt worden in de omgevingsvisie.
ambtelijke werkgroep en de raadswerkgroep. Waar mogelijk is de
is participatie in het proces verplicht. Dit verslag vormt een
input al verwerkt in de ontwerp-omgevingsvisie.
weergave van het verloop van de participatie, de verschillende
Er zijn fysieke bijeenkomsten met stakeholders, ketenpartners
De verschillende stakeholders kunnen zich in grote lijnen vinden in
bijeenkomsten en een inzicht in de belangrijkste uitkomsten.
en bewoners georganiseerd en wederom is een online enquête
de gekozen globale richting van de omgevingsvisie. Wel vonden veel
uitgezet die is ingevuld door 793 personen. Voor jongeren (12-18
deelnemers dat de concept-versie, die we tijdens de bijeenkomsten
Voortraject
jaar) is een aparte actie opgezet door het verspreiden van een
presenteerden, te globaal was en verdere aanscherping behoefte.
Ook gedurende het voorgaande proces in de totstandkoming
enquête via gebiedscoördinatoren en de jongerenwerkers
van de omgevingsvisie zijn met een zorgvuldig participatietraject
(Jimmy’s) en gesprekken met de jeugd in de wijken.
Een aantal thema’s sprong er tijdens het participatietraject uit:
het
▪ De liefde voor het landschap staat binnen Berkelland
overdrachtsdocument zijn (digitale) bijeenkomsten georganiseerd
centraal. Het bijzondere landschap is van grote waarde
voor inwoners uit de verschillende kernen, evenals gesprekken met
en is bepalend voor de lokale identiteit en economie van
de ketenpartners en verschillende stakeholders en de jeugdraad.
de gemeente. Dit mag nog sterker worden neergezet in de
Een enquête is uitgezet via het burgerpanel, waarmee 666 mensen
omgevingsvisie. Hierbij kan ook de link gelegd worden met
input hebben geleverd.
de karakteristieken van een gemeente in het buitengebied
stakeholders
betrokken.
Voor
het
opstellen
van
en daaraan gekoppelde verbindende tradities die Tijdens dit traject is opgehaald welke scenario’s het meest
behouden moeten worden (denk aan carbidschieten,
aansprekend
tentfeesten en Paasvuren).
waren
voor
de
omgevingsvisie,
wat
de
belangrijkste ontwikkelingen zijn voor de komende 10-20 jaar
▪ Tegelijkertijd zijn de meningen verdeeld over thema’s als
en welke waarden en identiteit de verschillende stakeholders
landschap, biodiversiteit en natuurherstel in relatie tot
toedichtten aan de gemeente Berkelland en de verschillende
recreatie en landbouw. Enerzijds is er een groep die natuur
kernen. Deze input is verwerkt in het overdrachtsdocument.
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
Overzicht participatiebijeenkomsten omgevingsvisie Berkelland.
62
en biodiversiteit zoveel mogelijk wil herstellen, tegelijkertijd
is er ook de roep om de landbouweconomie te beschermen.
ketenpartners, maar uiteraard wel belangrijke aanvullingen en
Stakeholderbijeenkomsten
▪ Wonen is in meerdere opzichten een erg belangrijk
suggesties. De buurgemeenten gaven aan veel te herkennen in
Deelnemers:
de thema’s en afwegingen in de visie.
onderneemt,
onderwerp. Vrijwel alle betrokkenen benadrukken het belang van een divers woningaanbod. De mening om
Stichting
Eibergen
Klankbordgroep
Beweegt,
Eibergen
Borculo,
Haarlo’s
Belang, Geesterens Belang, Gemeenschapsraad Neede,
voornamelijk te bouwen in de kernen wordt grotendeels
De volgende belangrijkste punten kwamen naar voren tijdens
Rietmolens Belang, Welzijnsraad, Estinea, Prowonen,
gedeeld. Wel zijn er wisselende reacties rondom hoogbouw
de bijeenkomst:
Leisurelands, Stichting Wandelnet, Gelders Genootschap,
en bouwen aan de rand van kernen.
▪ Zet binnen de omgevingsvisie sterker in op de waarden
LTO- Achterhoek Noord, Bomenstichting Achterhoek en
▪ Het moet mogelijk zijn voor alle generaties om te wonen
en identiteit van de gemeente. Zo kan de bescheidenheid
Vogelwerkgroep.
in de verschillende kernen van Berkelland. Hiervoor is het
van de gemeente ingezet worden als kracht en argument
Eind april zijn twee avonden georganiseerd voor een brede
onder andere van belang dat basisvoorzieningen zoals
om de keuzes te verantwoorden die in de visie worden
afvaardiging van stakeholders en belangenvertegenwoordigers
sport, onderwijs en zorg in alle kernen worden behouden.
gemaakt. Zet bijvoorbeeld de Berkel als drager van het
om dieper in te gaan op de keuzes en richtingen die in de
landschap sterker neer.
concept-verhaallijnen beschreven zijn. Hiermee werd de
▪ Het versterken van de verbindingen tussen de kernen, maar ook met de rest van de regio, met name op het
▪ Vanuit de VNOG werd aangegeven dat het aspect fysieke
richting van de omgevingsvisie getoetst. De uitkomsten van de
gebied van OV en fiets- en wandelbereikbaarheid, is en
veiligheid sterker terug mag komen in de omgevingsvisie.
discussies en de gedane suggesties worden meegenomen in de
blijft een belangrijke opgave.
Dit thema ontbrak in het overdrachtsdocument, maar is
verdere aanscherping van de omgevingsvisie.
inmiddels toegevoegd aan de omgevingsvisie. Hieraan Ketenpartnerbijeenkomst Deelnemers:
Waterschap
Omgevingsdienst
Rijn
Achterhoek,
en
IJssel,
Provincie
VNOG,
Gelderland,
gemeente Lochem, gemeente Oost Gelre, gemeente
deels gerelateerd kwamen ook thema’s als evenementen
Beide avonden was er een opkomst van ongeveer 15 verschillende
en gezondheidsbescherming te weinig terug in de
stakeholders. In kleinere groepen hebben we de verschillende
omgevings, ook deze zijn inmiddels meegenomen.
verhaallijnen toegelicht. Vervolgens is getoetst en opgehaald
▪ De ambities rondom de beekdalen mogen concreter in de
waar de belangen liggen en waar de keuzes en belangen, zowel
Bronckhorst en de GGD.
omgevingsvisie terugkomen. Wat wil de gemeente gaan
inhoudelijk als ruimtelijk, botsen of juist zorgen voor kansen.
Op 9 maart is een bijeenkomst georganiseerd voor de
doen om de beekdalen te versterken?
Over het algemeen konden de aanwezigen zich vinden in de de
basis van de verhaallijnen en werden deze gezien als een mooi
Berkelland. Eerder zijn zij al betrokken geweest in het voortraject,
ketenpartnerbijeenkomst nog niet geïntegreerd in de
middel om de omgevingsvisie te structuren en begrijpelijk
waar toen met hen de grootste opgaven zijn opgehaald.
omgevingsvisie. Inmiddels is dit wel verwerkt.
te maken voor de samenleving. De sfeer was constructief en
ketenpartners en de buurgemeenten van de gemeente
▪ Het
watertakenplan
was
ten
tijde
van
Tijdens de bijeenkomst zijn de drie concept-verhaallijnen
er kwamen inhoudelijke discussies rondom de verschillende
voorgelegd en besproken. Hieruit kwamen geen grote
thema’s en verhaallijnen op gang.
tegenstellingen of conflicten met de visie of het beleid van de
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
63
De volgende belangrijkste punten kwamen naar voren tijdens
▪ Het op peil houden van voldoende openbaar vervoer,
de bijeenkomst:
fietsverbindingen en verbeteren van de fietsveiligheid
▪ Er was veel discussie over het behouden van voorzieningen
waren thema’s waar grote zorgen over zijn.
elementen zoals festivals en Paasvuren moet sterker benadrukt worden. ▪ Meermaals werd benadrukt dat de implementatie van en
in de kernen. Vanuit meerdere partijen werd het belang van
▪ Verkeersveiligheid en geluidsoverlast in de kernen
de communicatie over de omgevingsvisie van groot belang
maatschappelijke, commerciële en culturele voorzieningen
ontbreekt in de visie. Veel mensen ervaren dit wel als een
is. Het is belangrijk om nu al na te denken over hoe de
in alle kernen benadrukt. Hierbij werd benadrukt dat dit
belangrijk aandachtspunt.
samenwerking met initiatiefnemers gaat verlopen en hoe
niet alleen van belang is in de grote kernen, maar in alle
▪ De meningen over grootschalige recreatie waren verdeeld.
kernen. Het ging over voorzieningen zoals onder andere
Enerzijds wordt grootschalige recreatie gezien als
scholen, apotheken, huisartsen, buurthuizen, sportclubs,
schadelijk voor de natuur, anderzijds profiteren zowel de
Bewonersbijeenkomst
horeca en winkels. Er werd ook aangegeven om breder
inwoners als de economie hiervan. Hier werd meegegeven
De bijeenkomst voor bewoners en ondernemers is gezamenlijk
te kijken dan alleen naar geld als het gaat om behoud
dat er goed gekeken moet worden naar context en schaal.
opgezet en gecommuniceerd met de enquête voor bewoners en
van voorzieningen en bereikbaarheid. Wat zijn minimale
▪ Recreatie- en vakantieparken komen nog niet voor in de
ondernemers. De uitnodiging is via BerkelBericht, social media
voorzieningen? Met name basisscholen, zorg (apotheek)
▪ Zonering rondom recreatie en landschappelijke en
en sport werden hierin benoemd als essentieel. ▪ Tijdens
de
sessies
het
in
kern
bewonersbijeenkomst tegenviel, zijn er goede en diepgaande
het
natuurlijke waarden ligt lastig. Voor de landbouw kan dit
moeten
vier
economische gevolgen hebben, de groenverenigingen
verschillende generaties kunnen wonen. Hiervoor moet
geven juist aan dat zonering niet ver genoeg gaat en
Tijdens de avond zijn de aanwezigen meegenomen in het
zowel het woningaanbod, het voorzieningenaanbod als de
onvoldoende is bewezen.
proces van de omgevingsvisie, zijn de drie concept verhaallijnen
elke
idee
en de dorpscoörperaties verspreid. Hoewel de opkomst van de
van
‘4-generatiesprincipe’:
ontstond
visie, maar is wel een actueel vraagstuk.
deze partijen worden begeleid.
bereikbaarheid voor verschillende doelgroepen op orde zijn. ▪ Het thema wonen leeft erg. Het ontwikkelen van een divers woonaanbod is van groot belang, met de focus op het bouwen voor woningen voor starters, jongeren en ouderen. ▪ Het bouwen van woningen van 3 lagen of meer werd niet direct als problematisch gezien. Wel werd duidelijk aangegeven dat dit in de grotere kernen passender is dan in de kleine en dat er altijd goed naar de ruimtelijke context moet worden gekeken.
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
▪ De wens om de natuurwaarde rondom de beken te vergroten, door bijvoorbeeld te dekanaliseren en
gesprekken gevoerd.
gepresenteerd en is er vervolgens aan de hand van een rondgang per verhaallijn terugkoppeling gevraagd aan de bewoners.
houtwallen te herstellen. Voor de landbouwbedrijven kan dit economische gevolgen hebben. ▪ Ondermijning moet worden tegengegaan, maar staat
Belangrijkste uitkomsten ▪ Zoek een middenweg om slim om te gaan met
niet als thema in de concept visie. Ondermijning is een
de
groot probleem in zowel het buitengebied als op de
biodiversiteitsbescherming. Het volledig uitsluiten van
bedrijventerreinen.
recreatie in gebieden waar biodiversiteit versterkt moet
▪ Het werven van personeel wordt gezien als de grootste uitdaging voor ondernemers en bedrijven. ▪ Het behoud van de lokale cultuur en de daarbij horende
64
combinatie
van
recreatie
en
landschaps-
en
worden is niet gewenst. ▪ De visie om de benodigde woningen binnen de kernen te bouwen werd gedeeld. Wel werd meegegeven dat er meer
focus mag komen op het transformeren binnen de kernen.
leefbaarheid, vitale en gezonde bedrijven, evenwicht
Iedereen heeft de mogelijkheid gehad om de vragenlijst in te vullen
Hierbij kan hogere woningbouw van 3 lagen of meer best
tussen economie en ecologie, onderhouden natuur en
tussen 13 maart 2023 en 10 april 2023. Er is 1 keer een reminder
passen in de grotere kernen van Berkelland, mits er wordt
landschappelijke waarden, extensieve landbouw.
verstuurd aan de panelleden waarvan nog geen ingevulde
gekeken naar de ruimtelijke context. In de kleinere kernen wordt het als minder passend gezien. ▪ Het huidige rood-voor-roodbeleid wordt als te rigide gezien. Dit zorgt in de praktijk voor veel onrust. Meegegeven werd om ruimhartiger met nieuwe woonconcepten of het
▪ Herkenning in het standpunt om nieuwe bedrijven in de nabijheid van de N18 en op de Laarberg te vestigen. Maar
inwoners die geen panellid zijn mee hebben kunnen doen.
bedrijven die niet langs de N18 liggen, moeten ook kunnen uitbreiden.
De respondenten waren qua woonplaats ongeveer evenredig
▪ Zoekgebied K voor windenergie ligt erg gevoelig.
splitsen van woningen in het buitengebied om te gaan. ▪ Basisvoorzieningen moeten in alle kernen nabij zijn. Zet
vragenlijst was ontvangen. Daarnaast was er een open link zodat
verdeeld aan het aantal inwoners. Echter was er een flinke oververtegenwoordiging van de oudere leeftijdscategorieën.
Digitale terugkoppelbijeenkomst
Binnen het onderzoek zijn de resultaten daarom gewogen
in op het behoud van de jeugd. Zorg dat jongeren uitzicht
Als afsluiting van de fysieke participatiebijeenkomsten is een
naar leeftijd, om een zo’n goed mogelijk beeld te geven van de
hebben op woningen en werk. Daarvoor is het ook van
digitaal terugkoppelingsmoment georganiseerd voor alle
populatie.
belang om gezinnen te behouden in alle kernen. Hiervoor
ketenpartners, stakeholders en bewoners die aanwezig waren
zijn basisscholen en sportvoorzieningen belangrijk.
tijdens de eerdere sessie. In een uur tijd is digitaal gedeeld wat
▪ Fietsveiligheid is een belangrijk aandachtspunt. Men pleit
de belangrijkste uitkomsten waren die tijdens de verschillende
voor gescheiden fietspaden langs alle grote wegen om zo
avonden zijn opgehaald en hoe dit verder wordt meegenomen
de verkeersveiligheid te vergroten.
in het proces.
als belangrijk gezien. Er kan volgens sommige aanwezigen
Bewonersenquête
meer ontsteend en vergroend worden om zo de impact
Om de input van bewoners op te halen is een enquête
van hittestress en watergerelateerde problemen te
opgesteld die via twee sporen is uitgezet. De enquête is door
verminderen.
Moventum uitgezet via het burgerpanel en met een open link
winkelgebieden werd als een goede optie gezien. Net zoals
aansprekende landschap van Berkelland. ▪ Woorden die geassocieerd worden met toekomstbestendige
15% 24% 32%
> 74 JAAR
17%
die is verspreid via BerkelBericht, social media en via de lokale
Uitkomsten
(bewoners)verenigingen en andere stakeholders.
Als eerste is er een aantal basisvragen gesteld. Hieruit blijkt dat veruit de meeste inwoners zich vrij voelen om zichzelf te zijn (89%),
In totaal hebben 793 respondenten de enquête volledig
voldoende sociale contacten hebben binnen de gemeente (87%)
ingevuld, waarvan 207 respondenten via de open link en 586
en goed voor zichzelf kunnen zorgen (86%).
panelleden van het burgerpanel.
landbouw: rendabel, minimale omvang, bijdrage aan
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
4 5 -5 4 J A A R
13%
6 5 -7 4 J A A R
het inzetten op laadinfrastructuur. ▪ Het coulisselandschap wordt gezien als het meest
< 45 JAAR
5 5 -6 4 J A A R
▪ Rondom duurzaamheid wordt met name klimaatadaptatie
▪ Het autoluwer maken van straten in en rond de
Leeftijd (n=793)
65
Op het gebied van werk en opleiding zijn inwoners iets minder
gebouwd moeten worden binnen de kernen om deze levendig te
tevreden. Slechts 45% geeft aan voldoende kansen te hebben op het
houden, dit heeft de voorkeur boven de richting om strategische
gebied van werk en op het gebied van opleiding is dit slechts 25%.
keuzes te maken in het verdelen van de voorzieningen over de
Dit toont aan dat werkgelegenheid en opleidingsmogelijkheden in
kernen. Hoogbouw daarentegen vindt men niet passen, maar men
de gemeente en de omliggende regio een punt van aandacht zijn.
staat niet negatief tegenover nieuwbouw. Diversiteit in woningbouw
Basisvragen
komt vaak terug in de open antwoorden, hierbij wordt expliciet de 7%
44%
45% Ik voel me vrij om te zijn wie ik ben in Berkelland
8% 4%
52%
35%
56%
10% 4%
15%
19%
33%
4%
16%
Ik heb voldoende kansen om mijzelf op het gebied van werk te ontwikkelen in Berkelland
7%
18%
25%
Eens Helemaal oneens
Inzetten op laagbouw, hoogbouw is niet passend in de kernen van Berkelland
behoefte voor woningen voor jongeren en ouderen genoemd.
70%
voorbeelden heeft waar nieuwbouw in de kernen goed is toegepast.
24%
7%
19%
Weet ik niet / geen mening
De meningen zijn verdeeld over of vrijkomende agrarische
in Eibergen wordt 51x specifiek genoemd en De Koppel in Borculo
bebouwing moet worden ingezet voor recreatie nabij de kernen. Een
27x.
deel van de bewoners ziet hier liever meer woningen of meer groen.
Nieuwbouw: (n=556)
Op de vraag “Wat kan er volgens u beter om de kernen in Berkelland
4%
Niet eens/ niet oneens Weet ik niet / geen mening
In de enquête is per verhaallijn een korte schets gegeven
beter met elkaar te verbinden?” vindt 76% dat met name een beter OV voor een betere verbinding zou kunnen zorgen, gevolgd door
21% We moeten nieuwe woningen bouwen in de kernen, zodat de kernen levendig blijven en voorzieningen kunnen blijven bestaan
van elk van de drie verhaallijnen zoals deze in de conceptomgevingsvisie waren opgesteld. Hierbij hebben bewoners steeds de vraag gekregen in welke mate zij zich kunnen vinden in de verhaallijn. Vervolgens zijn er een aantal verdiepende
Inzetten op hoogbouw, hierdoor is er meer ruimte voor groen, bewegen, ontmoeten en spelen in de openbare ruimte
(90), Ruurlo (70) , Borculo (47), Beltrum (53) en Neede (47). De Bleek
Ik heb voldoende kansen om mijzelf op het gebied van opleiding te ontwikkelen in Berkelland Helemaal eens Oneens
26%
Hierin komen voorbeelden vanuit alle kernen naar voren: Eibergen
Ik heb voldoende mogelijkheden om goed voor mijzelf te zorgen in Berkelland
13%
4%
Er zijn maar liefst 556 reacties op de vraag of de respondent
Ik heb voldoende sociale contacten in Berkelland
30%
Laagbouw of hoogbouw: (n=556)
We hoeven niet in elke kern alle voorzieningen te hebben, we moeten op dit gebied strategische keuzes maken
75%
vragen gesteld, zowel stellingen, als open en gesloten vragen.
Weet ik niet / geen mening
comfortabele en veilige fietsroutes tussen de kernen (53%). In de open antwoorden wordt veiligheid van de fietsinfrastructuur vaak genoemd als een verbeterpunt. Bewoners willen graag verlichte fietspaden en een betere ondergrond. De route van Borculo naar Eibergen wordt meerdere keren specifiek benoemd. Ook het verslechterde openbaar vervoer komt vaak terug. Met name de groep zonder auto (o.a. jongeren en ouderen) zijn hier de dupe van.
Per verhaallijn worden de uitkomsten toegelicht.
Ook wordt er in de antwoorden gepleit voor nieuwe vormen van OV Verhaallijn 1: Bereikbare, vitale en gezonde kernen
en mobiliteit, zoals deelauto’s, oproepauto’s en buurtbussen.
De meerderheid van de inwoners (67%) kan zich in (zeer) grote mate
Tegelijkertijd blijft de auto van groot belang voor de meeste
vinden in de ambitie van bereikbare, vitale en gezonde kernen.
bewoners. De huidige auto-infrastructuur goed onderhouden blijft
Driekwart van de respondenten vindt dat er nieuwe woningen
dan ook belangrijk.
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
66
Uit de verschillende antwoorden volgt dat bereikbaarheid en
wordt omschreven als de kernkwaliteit van de gemeente. Zo zegt
voldoende voorzieningen hand in hand gaan. De afname van
een bewoner: “’In samenhang met het Berkellandse landschap’
voorzieningen zoals winkels, horeca, cultuur en sport is een
vinden wij te zwak. Zou moeten zijn ‘binnen de beperkingen en
grote zorg die door veel respondenten wordt benoemd. Er is
de mogelijkheden van het Berkellandse landschap dat voorop
met name veel behoefte aan het behoud van maatschappelijke
staat’,” Een andere bewoner zegt “hier hoort volgens mij ook nog
voorzieningen en meer ontmoetingsplekken.
het inspelen en versterken van cultuurhistorische waarden bij.”
Wat heeft uw voorkeur rondom het combineren van natuur en recreatie:(n=793)
4%
41% 55%
De natuurgebieden en beekdalen in Berkelland moeten zoveel mogelijk toegankelijk zijn voor recreatie
Rondom duurzaamheid zijn de inzet op klimaatadaptatie (77%)
57% van de respondenten koos het coulisselandschap als het
en zonne-energie (76%) de maatregelen die het best passen
meest aansprekende element van het Berkellandse landschap.
bij de gemeente Berkelland. Windenergie (16%) en de inzet op
Tegenover landbouwlandschap (19%), het cultuurhistorisch
deelmobiliteit (21%) vinden de respondenten minder passen. Uit
erfgoed (9%) en de beekdalen (8%). Uit de individuele
De bewoners missen het thema energie in deze verhaallijn. Er
de individuele antwoorden blijkt dat er behoefte is aan wijkgericht
antwoorden blijkt dat juist de combinatie van bovenstaande
is veel weerstand tegen zonneparken en windmolens, omdat
werken rondom duurzaamheid en is er voor bewoners geen lange
elementen de unieke landschapskwaliteiten vormen.
die een grote impact hebben op het landschap. De voorkeur
Recreatie moet niet mogelijk zijn in gebieden waar de bio-diversiteit moet worden versterkt Weet ik niet / geen mening
gaat uit naar het sterker inzetten op zon op dak en hier ook
termijnvisie waarop ze kunnen koersen. Ruimte en flexibiliteit in de regelgeving (bijv. monumenten) is nodig om barrières rondom
Over het landschap blijken uit de open antwoorden
duurzaamheidsmaatregelen weg te nemen.
verschillende meningen over de aanpak van droogte, stimuleren
ondernemers en bewoners duidelijker in meenemen.
van biodiversiteit en de transitie van de landbouw.
Verhaallijn 3: Toekomstbestendige economie en toekomstbestendige
Verhaallijn 2: Landschappelijke waarde als drager van de toekomst
Hetzelfde geldt voor het thema recreatie. Zowel in de stelling
landbouw
Veel inwoners kunnen zich vinden in deze verhaallijn (72%).
als in de open antwoorden zijn er verschillende meningen
67% kan zich vinden in de beschreven ambities van verhaallijn
Het landschap wordt gezien als basis van de identiteit van de
over het mengen van recreatie en natuur. 55% zegt dat de
3, waarin een toekomstbestendige economie én landbouw
regio, waardoor dit de grondlegger van keuzes wordt. Het
natuurgebieden en beekdalen zoveel mogelijk toegankelijk
centraal staan, 9 % kan zich niet vinden in de verhaallijn.
coulisselandschap vindt men het meest aanspreken. Een
moeten zijn voor recreatie, waar 41% vindt dat recreatie niet
kleine meerderheid ziet nieuwe woningen verspreid door het
mogelijk moet zijn in de gebieden waar de biodiversiteit moet
Voor deze verhaallijn is een aantal stellingen opgesteld en
landschap als oplossing. Een vergelijkbaar deel ziet liever alleen
worden versterkt.
voorgelegd aan de respondenten. Veel van hen kunnen zich vinden in het verduurzamen van bedrijventerreinen en het feit
nieuwe woningen geclusterd rondom kernen.
dat grootschalige opslag- en distributielocaties niet passen binnen het landschap.
Uit veel individuele antwoorden blijkt dat het iconische landschap centraal staat voor veel bewoners. Het landschap
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
67
In hoeverre bent u het eens met de volgende stelling? (n=793) 41%
45%
10% 4%
Het is beter om bestaande bedrijventerreinen te verduurzamen dan om nieuwe bedrijventerreinen aan te leggen
45%
29%
14%
9%
Grote opslag- en distributielocaties passen niet binnen het Berkellandse landschap
25%
45%
15%
8%
4%
Nieuwe bedrijfslocaties voor grote bedrijven mogen vanwege goede ontsluiting alleen maar nabij de N18 worden gebouwd
22%
43%
24%
5% 5%
De gemeente Berkelland moet actie inzetten op een circulaire economie
12%
46%
24%
13%
3%
Lokale bedrijventerreinen moeten kunnen groeien om ruimte te geven aan lokale bedrijvigheid
8%
40%
25%
17%
6% 4%
Ruimte geven aan passende vormen van bedrijvigheid in het buitengebied door functieverandering Helemaal eens Oneens
Eens Helemaal oneens
Niet eens/ niet oneens Weet ik niet / geen mening
Rondom landbouw zijn de meningen duidelijk verdeeld. Wat
Jongerenactie
betreft toekomstbestendige landbouw ziet een deel (42%)
De omgevingsvisie is een document over de toekomst van
een duurzaam, innovatief systeem voor zich, met ruimte om
Berkelland. Jongeren nemen echter vaak niet deel aan reguliere
te kunnen ondernemen. Eenzelfde deel ziet juist een systeem
participatie activiteiten en zullen niet snel pro-actief hun mening
voor zich dat vooral bijdraagt aan een vitale leefomgeving voor
over de toekomst van Berkelland delen. Het abstractieniveau
mens en dier. De toekomstbestendige landbouw moet voldoen
van een omgevingsvisie is ook lastig te vertalen voor deze
aan elementen van beide definities, maar het laat ook de
doelgroep. Daarom is gekozen om gericht met de jongeren in
verschillende meningen zien rondom dit thema.
gesprek te gaan en zo op te halen wat zij belangrijk vinden voor de toekomst van Berkelland. De jongerenactie bestaat uit twee
Veel bewoners erkennen dat deze sector duurzamer moet,
onderdelen, een korte digitale vragenlijst en het voeren van
maar hebben ook veel begrip voor de boer. Niet alleen wordt
gesprekken met jongeren in de verschillende dorpen.
er gepleit om rekening te houden met de lastige situatie van de boer, er wordt ook benoemd dat boeren vaak ijkpunten op
De vragenlijst is opgesteld in samenwerking met de
sociaal en cultureel gebied zijn (vrijwilligerswerk e.d.).
jongerenwerkers van de gemeente Berkelland en vervolgens getoetst met een groepje jongeren op de Jimmy’s-locatie
Uit de aanvullende antwoorden blijkt steun voor de gekozen richting rondom bedrijventerreinen waarbij bedrijven bij
Er wordt breed gepleit voor een nauwe samenwerking met de
in Neede. Via een link of QR-code konden de jongeren de
elkaar, langs de N18 en toch in hun eigen regio kunnen blijven.
boeren voor een toekomstbestendige visie, maar er wordt ook
vragenlijst gemakkelijk op de telefoon invullen. Aan de
Wel wordt het risico benoemd dat bedrijven te makkelijk
genoemd dat de gemeente hier traag/besluiteloos over kan
vragenlijst was een kleine winactie verbonden. Vervolgens
zouden verhuizen naar De Laarberg en een leegstaand pand
zijn. Het idee van een korte voedselketen vinden een aantal
is een (betaalde advertentie) campagne opgestart met
achterlaten. Ook in relatie tot ondermijning is dit een zorg.
bewoners positief, maar er zijn ook kritische reacties hierop.
posters, flyers en digitale verspreiding. Deze is ook via de gebiedscoördinatoren
Wat verstaat u onder toekomstbestendige landbouw? (n=793) 42% Een landbouwsysteem dat innovatief is, met ruimte om te ondernemen en een bijdrage te leveren aan het landschap
42% Een landbouwsysteem dat zoveel mogelijk bijdraagt aan een vitale leefomgeving voor mens en dier
9% Een landbouwsysteem dat gericht is op de economische bestendigheid van de boeren
richting
verschillende
Het thema werkgelegenheid wordt door sommige respondenten
verenigingen, scholen en Jimmy-locaties in de verschillende
gemist in de verhaallijn. Zij benoemen met name het belang om
kernen. Ook is er geflyerd tijdens de kermis in Eibergen. De
jongeren te behouden. Door het aantrekkelijk te maken voor
vragenlijst is door 93 jongeren tussen de 11 en 18 ingevuld
jongeren om in de Achterhoek te blijven wonen. Bijvoorbeeld
(afkomstig uit alle kernen, behalve uit Haarlo).
door ervoor te zorgen dat de werkgelegenheid niet verder Vervolgens zijn op meerdere momenten in de kernen jongeren
wegtrekt.
3%
benaderd om een aantal vragen te beantwoorden over hun
Anders namelijk
3% Weet ik niet / geen mening
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
verspreid
68
leefomgeving en toekomst. Dit is onder andere gebeurd in
hierin de belangrijkste factoren. Het merendeel wil ook graag in
gemakkelijk om met de fiets of het openbaar vervoer vrienden
samenwerking met de Jimmy’s op locatie, maar zijn ook een
de gemeente of regio blijven wonen. 36% hoopt over 10 jaar in het
te bezoeken. Met de stelling “Ik voel me veilig als ik ’s avonds
aantal hotspots voor jongeren bezocht (hangplekken en
dorp waar ze nu wonen, 37% wil in de gemeente of regio blijven
alleen op de fiets zit” is slechts 22% het oneens. (44% eens,
sportverenigingen). In totaal is hiermee met 25-30 jongeren
wonen. Ruim een kwart (26%) wil liever buiten de regio wonen.
32% neutraal). Jongeren zijn redelijk tevreden over het OV, maar zouden graag zien dat in de avonden en nachten er meer bussen
gesproken in Eibergen, Neede, Borculo en Ruurlo. Zowel in de enquête als in de gesprekken is gevraagd wat de
zouden rijden tussen de kernen en de uitgaansgelegenheden.
jongeren het mooiste aan het wonen in de gemeente vinden.
Uit de gesprekken blijkt dat jongeren het inderdaad niet erg
De natuur, het landschap, de vrijheid en de gezellige dorpen zijn
vinden om tussen de dorpen te fietsen, maar dat dit met name
hierin de meest gehoorde antwoorden. Daar staat tegenover
‘s nachts niet altijd als veilig wordt ervaren. Hierdoor zijn ze vaak
dat jongeren het gebrek aan voorzieningen als het stomste
afhankelijk van ouders of vrienden met een auto om ‘s avonds
of minst leuke van het wonen in de gemeente zien. Met name
tussen de kernen te reizen.
voorzieningen, als bioscopen, cafés en discotheken worden genoemd, maar ook horeca zoals koffietentjes en fastfoodketens
Echt opvallend is dat een deel van de jongeren zich al op
en openbare sportvoorzieningen zoals Cruijffcourts. Met name
jonge leeftijd zorgen maakt over de mogelijkheden op werk,
in de winter is er relatief weinig te doen, in de zomer worden er
opleidingen en woningen binnen de gemeente en de regio.
veel evenementen georganiseerd. Er is dan ook behoefte aan
Terwijl het merendeel graag in de gemeente of regio wil blijven
meer voorzieningen voor de jeugd, waaronder ook plekken in
wonen. Op de stellingen rondom de toekomstige zorgen voor
de openbare ruimte waar ze niet tot overlast zijn. Op de stelling
werk, opleiding en woningen reageert ruim de helft van de
“Ik vind dat er voldoende leuke plekken zijn voor jongeren in
jongeren neutraal. Vanuit de gesprekken die gevoerd zijn met
Berkelland” reageert ruim 42% neutraal, slechts 27% is het
jongeren, blijkt dat deze thema’s voor sommige jongeren al
hiermee eens of helemaal mee eens.
op erg jonge leeftijd spelen. Zij kennen vaak voorbeelden van oudere neven, nichten, broers of zussen die noodgedwongen de
Resultaten vragenlijst en gesprekken
Vrijwel alle jongeren (95%) hebben een paar of veel vrienden
gemeente moeten verlaten voor een huis, of die juist tegen hun
Uit de vragenlijst blijkt dat jongeren trots zijn op de gemeente
die wonen in andere dorpen dan waar zij zelf wonen. Hierdoor
zin in langer bij hun ouders moeten blijven wonen. Ook de wens
Berkelland en dat ze het een leuke plek vinden om te wonen. 83%
komen jongeren vaak in de andere kernen en moeten ze zich met
voor meer mbo- of hbo-opleidingen en stageplekken kwam
is het eens of zeer eens met deze stelling. Ook in de gesprekken
de (elektrische) fiets, scooter of het OV verplaatsen. Vrijwel de
meerdere keren terug.
komt de trots op hun woonplek en het plezier waarmee ze er
helft van de jongeren gaat met de fiets naar school (55% met de
wonen sterk terug. De natuur, de vrijheid en het landschap zijn
fiets, 6% met de elektrische fiets). 72% van de jongeren vindt het
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
69
Bijlage 3
Nadere toelichting totstandkoming verhaallijnen De commissie mer heeft een toetsingsadvies afgegeven
- Mobiliteit en bereikbaarheid - Versterken van (regionale)
4.1: Water, Bodem, Landschap, Cultuurhistorie, Identiteit en
over het Omgevingseffectrapport bij de Omgevingsvisie
bereikbaarheid gevat.
eigenheid van de kernen. Daarnaast hebben we te maken met trends en ontwikkelingen, de dynamische lagen. Deze hebben
Berkelland. Eén van de vragen uit dat toetsingsadvies richt zich op de totstandkoming van de drie verhaallijnen
Op basis van het overdrachtsdocument heeft Antea Group een
potentieel impact op de statische lagen. In paragraaf 4.1 is ook
van het voorkeursalternatief. Hieronder gaan wij in op de
eerste strategische impactbeoordeling (SIB) uitgevoerd. Om de
weergegeven welke ontwikkelingen in de komende 10 tot 20 jaar
totstandkoming van deze verhaallijnen.
mogelijkheden ten aanzien van de geformuleerde 6 opgaven
het meest belangrijk zijn voor de gemeente Berkelland.
te verkennen werd gebruik gemaakt van beleidsopties. Deze In het proces om tot een omgevingsvisie te komen is het
gaven de uiterste richtingen weer die de gemeente op kon
vanzelfsprekend belangrijk om tot richtinggevende keuzes
gaan in de omgevingsvisie. Met behulp van deze opties zijn de
te komen. Bij de aanvang van het project waren de volgende
hoeken van het speelveld verkend en is per opgave een eerste
uitgangspunten beschikbaar: het overdrachtsdocument (met
voorkeur gegeven. De SIB maakte als bijlage deel uit van het
Berkelland anno nu), de eerste strategische impactbeoordeling
overdrachtsdocument dat de gemeenteraad op 16 februari
en daarnaast nationale ontwikkelingen met vier beleidskeuzes.
2022 vaststelde als basis voor de te maken keuzes om te komen
Om te komen tot richtinggevende keuzes waren in het kader van
tot een omgevingsvisie voor de gemeente Berkelland.
het overdrachtsdocument door de gemeenteraad 6 opgaven geformuleerd. Elk van die 6 opgaven was in één thema gevat:
Met behulp van de hiervoor benoemde informatie is het maken van de daadwerkelijk keuzes voorbereid. Om dit
- Het landschap - Behoud landschapskwaliteit met ruimte voor
goed onderbouwd te kunnen doen is een lagenbenadering
De statische en dynamische lagen zijn over elkaar heen gelegd.
initiatieven;
toegepast. Bij het vertalen van de opgaven naar de thema’s via
Daardoor werd het mogelijk om te zien waar de verschillende
- Het landelijk gebied - Transitie van het buitengebied;
de statische en dynamische lagen kwam naar voren dat deze
lagen met elkaar in conflict kwamen, maar ook waar de
- Levendige dorpen en stad - Versterken van de leefbaarheid en
thema’s op elkaar ingrepen en elkaar soms ook overlapten. Dit is
lagen juist complementair aan elkaar waren of nog bijsturing
kwaliteit van de kernen;
ook verklaarbaar vanuit het gegeven dat met name de statische
noodzakelijk was. Het toepassen van deze lagenbenadering
- Gezonde en vitale leefomgeving - Gezonde leefomgeving
lagen op meerdere vlakken randvoorwaardelijk zijn voor de
leidde tot inzicht per ontwikkeling en welke richtinggevende
versterken;
ontwikkelingen in de gemeente. De statische lagen worden o.a.
keuzes gemaakt moeten worden. Zo kon tot een gerichte
- Toekomstbestendige economie - Versterken van het regionale
gevormd door de kernkwaliteiten die volgen uit hoofdstuk 2
benadering worden gekomen.
vestigingsklimaat;
en 3 van de omgevingsvisie en die zijn benoemd in paragraaf
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
70
Bijlage 4 Overdrachtsdocument Deze is als losse bijlage bij deze omgevingsvisie gevoegd. De informatie die op deze manier is samengebracht via een ‘gestapelde’ lagenbenadering is vertaald in drie verhaallijnen. Daarin komen de kernkwaliteiten/leidende thema’s en ontwikkelingen samen en zijn richtinggevende keuzes gemaakt of te maken. Het gaat om de verhaallijnen ‘Een vitale leefomgeving in Berkelland’, ‘Berkellands landschap als toekomstbestendige drager’ en ‘Toekomstbestendige economie en landbouw’. Zij bestaan naast elkaar, kunnen elkaar versterken maar ook met elkaar botsen. De verhaallijnen geven richting aan de geformuleerde opgaven op basis van de te beschermen kernkwaliteiten/leidende thema’s en bieden daarmee ruimte aan duurzame ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Ook zijn zij vanuit hun benaderingswijze een vertrekpunt voor de beoordeling van soms nog onbekende ontwikkelingen die zich nog zullen aandienen en van vragen die daarbij wellicht naar voren zullen komen.
Gemeente Berkelland | Omgevingsvisie
71