CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Jaarstukken 2023 Gewijzigd

Raadsvergadering 2 juli 2024, gemeente BerkellandBij agendapunt: Vaststellen Jaarstukken 202338.026 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners. (030.010.020) We onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de verbinding tussen agrariërs en inwoners te stimuleren. Dit doen we al bijv. door het korte ketens project en de organisatie van de Berkellanddag, we onderzoeken wat er nog meer voor mogelijkheden zijn en hoe wij initiatieven als gemeente kunnen ondersteunen. Kwaliteit Onderdeel van het plan van aanpak duurzame landbouw zal ook de versterking van de verbinding tussen agrarier en inwoners zijn. Het plan van aanpak wordt in 2024 afgerond en daarna start de uitvoering. Daarnaast hebben we meegewerkt aan het opstellen van een Foodstrategie Achterhoek. Platform Achterhoek Food is een samenwerkingsverband met als doel het samenbrengen van allerlei duurzame en gezonde initiatieven die voedsel gerelateerd zijn en het steunen van nieuwe (innovatieve) plannen. Zo ontstaat een brede bewustwording dat gezond, duurzaam en regionaal voedsel ons verbindt én zorgt voor een mooie, aantrekkelijke regio om in te wonen, werken en recreëren. Geld Er zijn geen bijzonderheden. We zetten het project korte ketens door. (030.010.010) Hierbij doorlopen we met een aantal agrariërs een serie masterclasses waarbij we ze helpen met het maken van businesscases voor het produceren en vermarkten van hun producten direct aan de consument.

Hierbij wordt ook wereldwijde kennis over nieuwe verdienmodellen gedeeld. Er is behoefte aan deze masterclasses, dus we willen een vervolg geven aan de 1e en 2e tranche. Kwaliteit We hebben het tweede project van Korte Ketens afgerond. De dialoog tussen boeren en burgers over een duurzame agrarische bedrijfsvoering was onderdeel van dit project. Hierbij werden internationale methodes getoetst en een Achterhoekse pilot uitgewerkt. Geld Er zijn geen bijzonderheden. We zoeken de samenwerking met partijen als de VKA, LTO en de Marke gericht op ondersteuning van agrariërs richting een meer duurzame vorm van landbouw, zoals kringlooplandbouw. In 2022 is er een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden die de gemeente Berkelland heeft om agrariërs te ondersteunen richting een meer duurzame landbouw. De denkrichtingen uit dit onderzoek zullen verder onderzocht worden en waar mogelijk opgepakt worden. Dit doen we samen met partijen als de VKA, LTO en de Marke. Zij hebben de kennis en expertise in huis om aan te geven wat er nodig is vanuit de gemeente om agrariërs te ondersteunen richting een duurzame landbouw. We haken aan bij de gebiedsgerichte uitwerking van de provincie Gelderland van het NPLG. Kwaliteit In 2023 is gestart met het plan van aanpak duurzame landbouw Berkelland. Deze zal in 2024 verder worden afgerond en in uitvoering gaan.

Een van de adviezen uit het onderzoek in 2022 was het aanstellen van een contactpersoon buitengebied. Hier is al uitvoering aan gegeven en na werving in 2023 en begin 2024, is in maart 2024 de contactpersoon gestart.

29

We werkten samen met regiopartners actief mee aan het opstellen van het Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG) en het Regio Arrangement van de provincie Gelderland. Daarnaast werken we als regiopartners aan het opstellen van het Ruimtelijk Perspectief Achterhoek. Geld Bij deze activiteit hoort geen budget.

Speerpunt Toekomstbestendige (agrarische) erven. (030.010) Wat willen we bereiken? • Minder leegstaande gebouwen door sloop- en/of hergebruik. • Reductie van 30% asbestdaken in 2026 (kern en buitengebied) ten opzichte van 2022.

Wat gaan we daarvoor doen? We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit. (030.040.010) Met de uitvoering van het plan van aanpak willen we ruimte bieden voor andere verdienmodellen in leegstaande (agrarische) gebouwen en stimuleren we sloop van oude stallen en schuren. Hiervoor werken we aan diverse nieuwe regelingen en instrumenten en voeren we weer opnieuw keukentafelgesprekken met agrariërs. Kwaliteit In 2023 is de subsidieregeling 'Groen voor Rood' vastgesteld en is de subsidieregeling 'sloop overtollige bebouwing' verruimd. De evaluatie van het Rood voor Rood beleid is uitgevoerd. Daarnaast zijn we begonnen met het proces om te komen tot een sloopvoucherregeling en de herijking van het functieveranderingsbeleid. Het WATEA-traject (keukentafelgesprekken) is ook in 2023 voortgezet. Tot en met 2023 zijn er circa 175 keukentafelgesprekken gevoerd en circa 110 begeleidingstrajecten aangevraagd. In 2023 zelf zijn er 19 gesprekken en 12 begeleidingstrajecten geweest. Geld Er zijn geen bijzonderheden. We voeren het plan van aanpak voor de stimulering van de sanering van asbestdaken uit. (030.040.020) Met het plan van aanpak zetten we in op het saneren van 30% van oppervlakte aan asbestdaken in Berkelland eind 2026.

Hiervoor hebben we 3 instrumenten ontwikkeld: de subsidieregeling asbestdaken, de beschermingspakketten voor verwijdering van kleine asbestdaken in combinatie met gratis stort en de (gratis) keukentafelgesprekken in combinatie met kortingsvouchers voor vervolgstappen. Daarnaast zetten we verschillende communicatiemiddelen in om eigenaren te informeren en instrueren en ze te motiveren en overtuigen om de sanering aan te pakken. Kwaliteit De subsidieregeling 'verwijderen asbestdaken' loopt goed door. In 2023 zijn er circa 80 aanvragen geweest. Er is in 2023 ongeveer 45.000m2 verwijderd. Er is nog 914.000m2 aan astbestdaken in Berkelland. Circa 20 eigenaren van een klein asbestdak hebben in 2023 gebruik gemaakt van de mogelijkheid tot een gratis pakket beschermingsmiddelen / gratis stort. Aanvragen lopen gelijkmatig door.

30

Tot en met 2023 zijn er vanuit het WATEA-traject circa 60 begeleidingstrajecten met betrekking tot asbest aangevraagd. In 2023 waren er 9 begeleidingstrajecten. Geld We zien dat de subsidieregeling verwijderen asbestdaken financieel goed doorloopt. In 2023 is er circa € 84.000 uitgegeven. Er is nog ongeveer € 368.000 van de € 600.000 over. Voor zowel kleine asbestdaken als de WATEA asbestvouchers is nog veel over in het budget. De aanvragen lopen mooi door, maar het gaat telkens om slechts relatief kleine bedragen, waardoor de begrote € 400.000 (voor elk project € 200.000) naar verwachting niet zal opraken. Mogelijk komen we bij u als raad in de toekomst hierop terug, bijvoorbeeld met het voorstel om een gedeelte van deze budgetten over te hevelen naar de subsideregeling verwijderen asbestdaken.

Speerpunt Behoud en versterking van ons coulisselandschap en verhoging van de biodiversiteit. (030.020) Wat willen we bereiken? • Voor elke biotoop in Berkelland een verhoging van natuurwaarden in 2026 ten opzichte van 2021. • Een vergrote bewustwording bij inwoners over de biodiversiteit en maatregelen die men kan nemen ter versterking van de biodiversiteit.

Wat gaan we daarvoor doen? Stimuleren van aanleg van nieuwe natuur en landschap en het behoud van landschapselementen. (030.020.010) Onder deze activiteit valt onder meer de uitvoering van de landschapsregeling 2019-2023. Maar ook de uitvoering van de motie bomen en bosjes, waarbij de nadruk voor de komende jaren ligt op: Een boom voor elk huishouden. Kwaliteit Er zijn 14 landschapsprojecten vanuit de landschapsregeling afgerond in 2023. Dit zijn vooral kleinschalige projecten bij voornamelijk particulieren en buitenlui zoals aanleg van poelen, houtsingels, houtwallen, bomenrijen, knotbomen en hoogstamfruitboomgaarden. Dit is ongeveer 2km aan landschapselementen. De landschapsregeling is nu afgerond. Bij elkaar is er in de afgelopen 4 jaar 8km aan landschapselementen aangelegd. Er is 3 hectare akkerrand ingezaaid bij agrariërs en particulieren. In 2023 is ongeveer 7 strekkende kilometer berm van gemiddeld 3 meter breed uitgezet en hersteld. Ook is circa 5 strekkende kilometer aan uitgezette berm aangeplant met struiken en/of bomen. Het plan meer bomen in Berkelland bestaat uit 4 onderdelen: het gedenkbos, actie Boomwensplekken, inplanten van bermen en voor elke Berkellander een boom. Deelproject 1 en 2 zijn afgerond. Voor de wensbomen hebben we in 2023 de bomen die dood zijn gegaan vervangen.

Deelproject 3 loopt nog door, in 2023 zijn weer diverse bermen ingeplant buiten de kom. Deelproject 4, Elke Berkellander een boom, is in 2023 gestart. In het najaar van 2023 kregen alle woonadressen in Borculo, Geesteren, Gelselaar en Haarlo een uitnodiging om een boom of struik te bestellen voor de eigen tuin of balkon. De deelname was boven verwachting: ongeveer de helft van de huishoudens heeft zich hiervoor aangemeld. In februari 2024 zijn 2169 bomen en struiken uitgedeeld. Geld Er zijn geen bijzonderheden.

31

We maken een uitvoeringsagenda voor het biodiversiteitsplan en voeren deze uit. (030.030.010) Eind 2021 is het biodiversiteitsplan vastgesteld. In het voorjaar van 2022 is een contourennota opgesteld waar in grote lijnen is aangegeven wat de activiteiten zijn om de biodiversiteit in Berkelland te verhogen. De contourennota is de basis voor een uitvoeringsagenda waar aan gewerkt wordt. Deze zal daarna in de komende jaren uitgevoerd worden. Kwaliteit In 2023 is een uitvoeringsagenda biodiversiteit samen met diverse partners opgesteld. Met verschillende projecten uit de uitvoeringsagenda biodiversiteit is gestart: Zo hebben we een start gemaakt met het project “Groenblauwe Dooradering Berkelland”. We hebben € 130.000 ontvangen van de provincie Gelderland om in 2024 meer houtsingels, houtwallen, poelen en hoogstamfruitbomen aan te leggen op grote erven en tuinen. Er is tot op heden in Berkelland 67 ha kruidenrijk grasland besteld binnen het project '100ha kruidenrijk grasland'. Er is 52 hectare kruidenrijk grasland ingezaaid en 15 hectare in bestaand grasland doorgezaaid. Er is dit jaar nog ruimte om 30 hectare in te zaaien en/of door te zaaien. Er is een communicatiebureau ingeschakeld om een communicatiestrategie op te stellen voor meer bewustwording rondom biodiversiteit. Geld Er zijn geen bijzonderheden. We ondersteunen initiatieven en projecten in het kader van Leader.

(030.020.020) Het leaderprogramma heeft goed gedraaid in Berkelland de afgelopen jaren, met veel mooie initiatieven die geholpen zijn. In 2023 start het nieuwe leader programma waar de Achterhoek weer aan mee wil doen. Kwaliteit Het Leaderprogramma is in 2022 afgerond, de laatste projecten hebben nog voldoende tijd om uitgevoerd en financieel afgerond te worden. Ondertussen zijn de voorbereidingen voor een nieuwe periode in 2023 gestart. In december heeft de provincie naast vijf andere gebieden, de Lokale Ontwikkelingsstrategie Achterhoek vastgesteld. De Achterhoek had het hoogst aantal punten. Doordat het totale EU-budget verdeeld moet worden over meer gebieden dan alleen de Achterhoek, is het bedrag voor de Achterhoek lager. Dat betekent dat er minder projecten tot stand kunnen komen. De verwachting is dat voor LEADER vanaf april 2024 projecten kunnen worden aangevraagd. Geld In 2023 hebben we gewacht op de besluitvorming. Daardoor is er in 2023 geen sprake geweest van openstelling en zijn er geen uitgaven geweest. Tot einde tijd 2027 verwachten we het beschikbare budget uit te kunnen geven.

Speerpunt Het toeristisch-recreatief aanbod in Berkelland is versterkt. (030.030) Wat willen we bereiken? • Het aantal vitale dagattracties en verblijfsaccommodaties is vergroot. • De toeristische infrastructuur is doorontwikkeld. • De toeristische informatievoorziening en gastheerschap is verder geprofessionaliseerd.

32

• • •

De toeristische-recreatieve ontwikkelpotentie van Berkel, kernen en bijbehorende buitengebieden is beter benut. De zichtbaarheid van het vrijetijdsaanbod van Berkelland is vergroot. Jong en oud ontmoeten elkaar.

Wat gaan we daarvoor doen? De uitvoeringsagenda ‘Beleef het in Berkelland 2021-2024 uitvoeren. (030.030.010) In 2021 is ‘Beleef het in Berkelland’ vastgesteld inclusief een uitvoeringsprogramma voor de periode 2021-2024. In het uitvoeringsprogramma staat beschreven welke acties de komende jaren worden opgepakt en uitgevoerd waarmee wordt bijgedragen aan het behalen van de doelstellingen en speerpunten uit ‘Beleef het in Berkelland’. Kwaliteit We hebben ook in 2023 weer doorgewerkt aan projecten uit de uitvoeringsagenda 'Beleef het in Berkelland'. Zo is in januari 2023 door de raad het beleidskader verblijfsrecreatie vastgesteld. Het derde klompenpad 'het Bruilse pad' is gerealiseerd en in Neede zijn de kerkenpaden geïntegreerd in het Achterhoekse fietsroutenetwerk. Door studenten van het Saxion is gekeken naar de ontwikkelpotentie van de Berkel. De conclusies worden geïntegreerd in de nieuwe uitvoeringsagenda. We hebben de jaarlijkse drukbezochte netwerkdag georganiseerd met aandacht voor goede voorbeelden en review management. Bij Achterhoek Toerisme is de regiocoördinator voor Berkelland gestart. Daarnaast zijn we partner in de uitvoering van allerlei projecten uit de Regionale Vrijetijdsagenda Achterhoek. Zo is regionaal bijvoorbeeld een onderzoek vitaliteit dagattracties uitgevoerd en een Convention Bureau opgericht voor zakelijk toerisme. Geld Er zijn geen bijzonderheden.

Wat mag het kosten Toelichting verschillen groter dan € 100.000 tussen vastgestelde en gewijzigde begroting 2023 Activiteit 030.010.030: In de Bestuursrapportage is het restantbudget voor het project integrale kavelruil overgeheveld vanuit 2022. Activiteit 030.020.010: In de Bestuursrapportage is het restantbudget voor de projecten landschapsregeling, bomen en kleine bossen, gedenkbos en landschap Berkelland overgeheveld vanuit 2022. Activiteit 030.030.010: In de Bestuursrapportage is het restantbudget voor de projecten in het kader van vrije tijds economie overgeheveld vanuit 2022. Activiteit 030.040.010: In de Bestuursrapportage is het restantbudget voor de sloopbonusregeling overgeheveld vanuit 2022. Activiteit 030.040.020: In de Bestuursrapportage is het restantbudget voor de subsidie asbest overgeheveld vanuit 2022. Activiteit 030.040.010: Activiteit 030.710.010: In de Bestuursrapportage is het restantbudget voor de projecten in dit programma overgeheveld vanuit 2022, met dekking uit de reserves.

33

Bedragen x €1.000 Exploitatie

Realisatie 2022

2023 (vastgesteld)

Gewijzigde begroting

Realisatie 2023

Lasten 030.010.010 We zetten het project korte ketens door

-99

0

-63

-48

030.010.020 We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners

-28

-26

-94

-25

030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren

-31

0

-115

-45

030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap

-166

-223

-974

-255

030.020.020 We ondersteunen projecten en initiatieven in het kader van Leader

-25

-484

-484

-13

0

-500

-500

-3

030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren

-587

-174

-749

-745

030.040.010 We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit

-9

0

-478

-8

030.040.020 We voeren het plan voor de stimulering van de sanering van asbestdaken uit

-106

0

-841

-93

030.500.010 Loonkosten

-94

-91

-95

-95

030.700.010 Rente en afschrijving

-3

-4

-4

-3

-1.148

-1.501

-4.397

-1.334

030.020.030 Biodiversiteitsplan uitvoeren

Totaal Lasten

34

Baten 030.010.010 We zetten het project korte ketens door

99

0

63

48

030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren

31

0

115

45

030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap

45

0

252

44

030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren

441

1

425

553

030.040.010 We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit

73

0

375

189

Totaal Baten

689

1

1.230

880

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-459

-1.501

-3.167

-454

030.710.010 Reserves

192

15

1.609

188

Totaal Onttrekkingen

192

15

1.609

188

-74

0

0

-1.155 -1.155

Onttrekkingen

Stortingen 030.710.010 Reserves Totaal Stortingen

-74

0

0

Mutaties reserves

118

15

1.609

-967

Gerealiseerd resultaat

-341

-1.486

-1.558

-1.421

Projecten Het programma vitaal platteland draait veel op projecten, deels ook vergoedt door bijvoorbeeld provincie Gelderland of Europese subsidies. In bovenstaande activiteiten wordt gerapporteerd hoe het staat met de voortgang hiervan. Bedragen x €1.000 Exploitatie

Oorspronkelijk begroot

Uitgaven/Inkomsten tot begrotingsjaar

Realisatie 2023

Restant

60310900 PRJCT Leader subsidie: plattelandsontwikkeling Lasten

-463

-462

0

-1

Totaal 60310900 PRJCT Leader subsidie: plattelandsontwikkeling

-463

-462

0

-1

Lasten

-98

-83

-7

-8

Baten

98

83

7

8

Totaal 60310901 PRJCT korte ketens in de Achterhoek

0

0

0

0

Lasten

-140

-92

-42

-7

Baten

140

92

42

7

0

0

0

0

60310901 PRJCT korte ketens in de Achterhoek

60310902 PRJCT PGS dialoog Boer en Burger

Totaal 60310902 PRJCT PGS dialoog Boer en Burger

35

60310903 PRJCT Leader 2023 ev. Lasten

-484

0

-13

-471

Totaal 60310903 PRJCT Leader 2023 ev.

-484

0

-13

-471

Lasten

-115

-1

-28

-86

Totaal 60310904 PRJCT uitvoeringsagenda vrijetijdssector

-115

-1

-28

-86

Lasten

-100

-71

-6

-23

Totaal 60330902 PRJCT Vrijkomende agrarische bebouwing

-100

-71

-6

-23

Lasten

-600

-148

-84

-368

Totaal 60330907 PRJCT Subsidieregeling asbestdaken

-600

-148

-84

-368

Lasten

-200

-36

-3

-161

Totaal 60330908 PRJCT Gratis beschermpakket + stort kleine schuren

-200

-36

-3

-161

Lasten

-200

-24

15

-191

Totaal 60330909 PRJCT Vouchers Regiodeal m.b.t. asbest

-200

-24

15

-191

Lasten

-50

0

-21

-29

Totaal 60330910 PRJCT Vouchers Regiodeal sociaal/bedrijfsbegeleid.

-50

0

-21

-29

Lasten

-425

-30

-196

-198

Baten

425

30

196

198

0

0

0

0

Lasten

-500

0

-3

-497

Totaal 60570002 PRJCT Biodiversiteitsplan

-500

0

-3

-497

Lasten

-384

-264

-101

-18

Baten

188

125

44

19

60310904 PRJCT uitvoeringsagenda vrijetijdssector

60330902 PRJCT Vrijkomende agrarische bebouwing

60330907 PRJCT Subsidieregeling asbestdaken

60330908 PRJCT Gratis beschermpakket + stort kleine schuren

60330909 PRJCT Vouchers Regiodeal m.b.t. asbest

60330910 PRJCT Vouchers Regiodeal sociaal/bedrijfsbegeleid.

60340903 PRJCT POHO VE Provinciale bijdrage 2020-2024

Totaal 60340903 PRJCT POHO VE Provinciale bijdrage 2020-2024 60570002 PRJCT Biodiversiteitsplan

60570901 PRJCT Landschapsregeling 2019-2023

36

Totaal 60570901 PRJCT Landschapsregeling 2019-2023

-196

-140

-57

1

Lasten

-540

-53

-50

-437

Totaal 60570902 PRJCT motie bomen & kleine bossen

-540

-53

-50

-437

Lasten

-128

-67

-1

-60

Baten

70

11

0

59

Totaal 60570903 PRJCT Gedenkbos

-58

-56

-1

0

Lasten

-600

-187

-2

-411

Baten

0

161

189

-350

-600

-26

187

-761

Lasten

-212

-144

-1

-67

Totaal 60810902 PRJCT Bestemmingsplan buitengebied 2016

-212

-144

-1

-67

Lasten

-348

-233

-45

-70

Baten

348

233

45

70

0

0

0

0

-4.318

-1.163

-64

-3.090

60570902 PRJCT motie bomen & kleine bossen

60570903 PRJCT Gedenkbos

60810901 PRJCT Sloopbonusregeling

Totaal 60810901 PRJCT Sloopbonusregeling 60810902 PRJCT Bestemmingsplan buitengebied 2016

60830905 PRJCT Integrale Kavelruil

Totaal 60830905 PRJCT Integrale Kavelruil Gerealiseerd resultaat

Kaders die de raad heeft vastgesteld • •

• • • •

Structuurvisie Berkelland 2025. Bestemmingsplan Buitengebied 2020 (o.m. op basis van de Beleidsregel kleinschalige horeca in het buitengebied, het ‘Plan van Aanpak bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2016’, de ‘Uitgangspuntennotitie bestemmingsplan Buitengebied Berkelland 2016”’, de ‘Aanvulling uitgangspuntennotitie bestemmingsplan "Buitengebied Berkelland 2016”’, de Structuurvisie bovenplanse sloop-bonus regeling, de Structuurvisie Plussenbeleid en de Structuurvisie Woningsplitsing buitengebied Structuurvisie bovenplanse sloop-bonus regeling. Beleidsregels Ruimtelijke Ordening en duurzame energie. Beleidsregel Rood voor Rood Beleef het in Berkelland

37

NIEUWE ENERGIE Alle hens aan dek! Wat speelt er? •

•

•

•

• •

Elk jaar wordt het belang van een energietransitie naar gebruik van schone en duurzame bronnen duidelijker. We willen af van fossiele brandstoffen. Dit vinden we belangrijk om klimaatverandering tegen te gaan, vanwege de maatschappelijke en geopolitieke effecten van olie- en gaswinning en met het oog op mogelijke lagere lasten voor inwoners, organisaties en bedrijven. Het is onvermijdelijk om methoden van (grootschalige) duurzame energieopwekking toe te passen om de stap te maken naar 100% energieneutraal in 2050. Dit kan door zon op dak en op bijvoorbeeld parkeerterreinen. In de keuze voor windmolens, is het belangrijk om duidelijke normen te hanteren, zoals afstand tot woningen en behoud van natuur- en landschappelijke waarden, dit in het belang van de gezondheid voor inwoners en de leefomgeving. De noodzaak voor inwoners en bedrijven om te verduurzamen en daarmee energie te besparen wordt steeds groter mede door de gestegen gasprijzen. Het verminderen van het energieverbruik is een belangrijke eerste stap. We zijn als gemeente hierin wel afhankelijk van de eigen keuze van huiseigenaren en bedrijven. We hebben last van netcongestie. Zon op dak, elektrisch rijden (meer laadpalen bij huis), meer stroomgebruik voor warmtepompen en bedrijfsuitbreiding: ons elektriciteitsnet kan deze nieuwe ontwikkelingen niet altijd aan, ondanks alle investeringen van netbeheerders.

We werken al aantal jaar met een energie uitvoeringsprogramma (EUP). Eind 2022 loopt het EUP2 ten einde. Er zal een EUP3 geschreven worden voor de komende jaren, waarin de doelstellingen uit de programmabegroting meegenomen worden. Als gemeente is het belangrijk om het goede voorbeeld te geven door het uitvoeren van energiebesparingen. Door middel van verduurzaming, beleid en inzicht zijn er voor de komende jaren nog diverse doelstellingen.

Speerpunt Groei in duurzame energieopwekking (040.010) Wat willen we bereiken? • Het realiseren van een windpark voor 2030. • Maximale bijdrage aan de regionale doelstelling van 0,35 TWh zon-op-dak. • Handhaven van het max van 12 vergunningen voor zonneparken

Wat gaan we daarvoor doen? We stellen het herijkte RODE (Ruimtelijke Ordening en Duurzame Energie) beleidskader vast en begeleiden initiatiefnemers voor energie opwek. (040.070.010) Het RODE-beleid draagt bij aan het realiseren van grootschalige opwekinitiatieven, landschappelijk ingepast en met (financiële) participatie van omwonenden. We stimuleren vooral zon op dak, dit zien we als beste optie voor grootschalige energieopwekking. De gezondheid van onze inwoners en onze leefomgeving zijn voor ons belangrijk. Totdat het RODE-beleid is aangepast, werken we niet mee aan initiatieven voor windmolens. Er komen geen nieuwe grootschalige zonneparken op landbouwgrond meer bij. Kwaliteit Voor de herijking van RODE hebben we een intensief proces gelopen, met name op participatie voor de inwoners van zoekgebied K voor windenergie. We werken hierbij samen met gemeente Oost Gelre. Het concept beleidskader grootschalige windinitiatieven is nu gereed en

38

wordt begin 2024 voorgelegd aan de gemeenteraad om daarna de formele inspraakprocedure te starten. Geld Een langere doorlooptijd en intensief proces zorgt voor hogere kosten. We werken met andere overheden aan de regionale energiestrategie. (040.050.020) De afspraken in de RES Achterhoek 1.0 zijn voor ons het kader waar we ons aan conformeren, qua opwek en zoekgebieden. Dit wordt in Berkelland verder ingevuld via de herijking van RODE. In de Achterhoek werken we aan verdere concretisering van de RES-doelen met de RES Achterhoek 2.0 (deadline juli 2023). Kwaliteit De RES 1.0 is in 2021 vastgesteld. Er is dit jaar een voortgangsrapportage voor het Rijk opgesteld. Ook is het proces van herijking voor een RES Achterhoek 2.0 gestart. Een belangrijk aandachtspunt daarin is de nog niet toebedeelde opgave van de RES 1.0 van 0,244 TWh, dat vanwege systeem efficiëntie en maatschappelijke kosten bij voorkeur wordt ingevuld door wind. Het Akkoord van Groenlo is uitgewerkt in een regionale uitvoeringsagenda. Geld

Speerpunt Meer verduurzaamde woningen en bedrijven in 2030. (040.020) Wat willen we bereiken? • 20% minder aardgasverbruik bij woningen en bedrijven in 2030 ten opzichte van 2018 (doelstelling transitievisie warmte).

Wat gaan we daarvoor doen? We gaan aan de slag met de transitievisie Warmte / We onderzoeken de haalbaarheid voor grootschalige collectieve warmtenetten. In de warmtetransitie hebben wij weinig mogelijkheden (bronnen) voor grootschalige collectieve warmtenetten. Onze inwoners en bedrijven zijn aangewezen op individuele (elektrische) oplossingen, zoals de warmtepomp. Op een paar plekken is er wel een alternatief, bijvoorbeeld de restwarmte van Friesland Campina in Borculo en de Berkel bij Eibergen. De haalbaarheid hiervan is onzeker en onderzoeken we verder. Hiervoor is wel ook duidelijkheid nodig van Den Haag via de Warmtewet. Kwaliteit Onze prioriteit ligt nu eerst bij het informeren en faciliteren van energiebesparing in woningen en bedrijven. Geld n.v.t. We maken een plan hoe wij gezamenlijke initiatieven van inwoners en/of organisaties kunnen ondersteunen. We zien steeds meer dat mensen elkaar opzoeken in de energietransitie. Inwoners en bedrijven komen dan samen tot eigen ideeën en initiatieven. Denk aan energiemarkten, gezamenlijke inkoopacties, postcoderozen. En ook gezamenlijke acties op een bedrijventerrein, of met een 39

branche. Dit eigen initiatief juichen wij toe en willen we faciliteren. We gaan onderzoeken wat dit soort initiatieven nodig hebben, en hoe andere gemeenten dit aanpakken. Kwaliteit De Maatschappelijke Initiatieven subsidieregeling hebben we verlengd met behulp van de provinciale Winterfonds subsidie. Daarnaast zijn we een pilot procesbegeleiding gestart voor de verduurzaming van accommodaties van sport en cultuurorganisaties. Verdere ondersteuning voor gezamenlijke initiatieven werken we uit in het aanstaande energie uitvoeringsprogramma 3. Geld De aanpak maatschappelijke initiatieven is volledig gefinancierd vanuit het Gelders Winterfonds. Circa 150.000 hieruit is bestemd voor de subsidieregeling Maatschappelijke initiatieven. Daarnaast is 30.000 besteed aan de pilot procesbegeleiding duurzaamheid. We stellen een plan van aanpak energiearmoede op en voeren deze uit. Met de stijgende energieprijzen zien we steeds meer huishoudens die een energierekening moeilijk kunnen betalen. We hebben extra aandacht voor deze inwoners in onze gemeente die te maken hebben met energiearmoede. We sluiten daarbij zoveel mogelijk aan bij onze al bestaande regelingen. Kwaliteit In mei 2023 hebben wij de structurele aanpak energiearmoede vastgesteld.

De structurele aanpak energiearmoede bestaat uit huisbezoeken van een bespaarcoach, het treffen van laagdrempelige energiebesparende maatregelen, en de witgoedregeling. Geld Met de huidige inspanningen zijn de Rijksmiddelen grotendeels bestemd. Met het toegewezen dividend van Twence is het ook mogelijk om het Plan van aanpak na 2023 door te zetten. We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen met 'Berkelland Bespaart' en de gunstige (SVN)-leningen. (040.020.110) Eigenaren van woningen zijn pas bereid om te investeren in verduurzaming als dit op een redelijke termijn wordt terugverdiend. Financiële prikkels zijn dus zeer effectief. ‘Achterhoek Bespaart’ is een subsidieregeling voor isolatiemaatregelen. De ‘toekomstbestendig wonen-lening’ is in de plaats gekomen van de duurzaamheidslening. Hierdoor wordt het toekomstbestendig(er) maken van de woning ook mogelijk voor inwoners met een smallere beurs. ‘Stapelen’ met de landelijke subsidieregeling voor isolatie is mogelijk. Kwaliteit In 2023 hadden wij een hernieuwde regeling Berkelland Bespaart. Deze is verbreed om ook energie-opwek te faciliteren. De SVn-leningen voor verduurzaming zijn in trek, een mogelijke verbreding om ook Verenigingen van Eigenaren te financieren zijn wij op dit moment aan het overwegen. Geld Berkelland Bespaart liep in 2023 harder dan verwacht.

van de beschikbaar gestelde middelen ad € 800.000 resteert in 2023 € 108.000. In december 2023 is het door de gemeenteraad beschikbaar gestelde subsidiebedrag volledig volledig bestemd. De resterende betalingen volgen begin 2024.

40

We zetten in op voorlichtingscampagnes en coaches om inwoners, organisaties en bedrijven te helpen de juiste keuzes te maken in de verduurzaming. (040.020.100) Huiseigenaren en bedrijven maken we bewust van de urgentie, informeren we over de mogelijkheden en ondersteunen we bij het nemen van maatregelen. We versterken de bestaande aanpakken, zoals voor huiseigenaren Heerlijk thuis in Huis en coaches en het Energieloket. Voor bedrijven en organisaties willen we een vervolg op Zonnige Bedrijvendaken en ‘Achterhoek Onderneemt Duurzaam’. In het regionale project ‘Expertisecentrum Energietransitie’ krijgt dit verder vorm. Kwaliteit Wij zetten hiervoor ons Energieloket Achterhoek in. Geld De bijdrage aan het energieloket is structureel opgenomen in onze begroting. Doordat in 2023 de CDOKE gelden van het rijk vrijkwamen hebben wij er voor gekozen de uitvoeringskosten van het energieloket eenmalig ten laste van deze subsidie te brengen om zo te voorkomen dat we ongebruikt CDOKE geld uit de jaarschijf 2023 moeten terugstorten naar het Rijk. We zorgen ervoor dat de Omgevingsdienst bedrijven controleert. We willen onze bedrijven positief benaderen door hen te adviseren en te stimuleren. Maar we zien ook een groep die daarmee niet in beweging komt. De Omgevingsdienst Achterhoek hebben we de opdracht gegeven om toezicht te houden op het nemen van de verplichte maatregelen bij bedrijven.

Eerst door te informeren, maar als het moet ook via handhaving. Kwaliteit De ODA controleert zoals afgesproken bedrijven op de verplichte energiemaatregelen die zij moeten nemen. Vanaf dit jaar houdt de ODA ook toezicht op de verplichte energiemaatregelen voor kantoren. ODA loopt iets achter op de afgesproken doelstellingen Geld

Speerpunt Ruimte voor innovatie in de energie-infrastructuur. (040.020) Wat willen we bereiken? • Berkelland wil bewust, aantoonbaar en zichtbaar verduurzamen, zowel in beleid als met haar eigen bedrijfsvoering

Wat gaan we daarvoor doen? We stimuleren innovatie in de energie-infrastructuur en bieden de ruimte aan een aantal pilots hiervoor. We stimuleren innovatie in de energietransitie. Mogelijke oplossingen zijn energieopslag, en het slim koppelen van energievraag en -aanbod. Het mede mogelijk maken van innovatie in de energietransitie in onze gemeente is nodig voor een fijne leefomgeving en een goed vestigingsklimaat. De gemeente kan dit soort initiatieven ondersteunen, bijvoorbeeld met ambtelijke capaciteit. We werken samen met Liander aan slimme oplossingen voor netcongestie en lobbyen dat Berkelland een hoge prioriteit krijgt.

41

Kwaliteit We hebben een aantal haalbaarheidsonderzoeken naar biogascluster gefaciliteerd. Op dit moment zijn is uit het haalbaarheidsonderzoek gekomen dat deze initatieven nog niet haalbaar zijn. . Ook hebben wij gesprekken over onderzoeken voor nieuwe oplossingen voor wijkaanpakken en bedrijventerreinen. Sommige daarvan worden ook gefaciliteerd via de regionale thematafel Circulaire economie en Energietransitie. Geld

Speerpunt Gemeente als goede voorbeeld in de energietransitie. (040.020) Wat willen we bereiken? • Berkelland wil bewust, aantoonbaar en zichtbaar verduurzamen, zowel in beleid als met haar eigen bedrijfsvoering.

Wat gaan we daarvoor doen? We investeren versneld in verduurzaming van ons eigen vastgoed. Door versneld te investeren in duurzaamheid leveren we niet alleen een bijdrage aan de energietransitie, maar besparen we ook structureel op kosten. Kwaliteit Geld De investeringen/budgetten maken onderdeel uit van het programma Bedrijfsvoering We stappen over naar een energieleverancier die levert vanuit lokale en duurzame energiebronnen. (040.030.010) Wij willen energie afnemen die in Berkelland duurzaam wordt opgewekt. Zelf energie opwekken als gemeente met eigen bronnen is daarbij het streven, hierin willen wij ook zelf investeren. Kwaliteit Wij zijn overgestapt naar Agem Gemeentelijke Energie BV en nemen zoveel mogelijk lokale en duurzame energie af. Geld

Wij voeren de reductiemaatregelen uit vanuit de CO2 prestatieladder en monitoren deze. (040.030.030) Denk hierbij aan: energiecontract/zelfleveringsmodel, verduurzamen ingekochte brandstoffen, duurzamer woon-werkverkeer, duurzaam inkopen, versneld vervangen openbare verlichting door led. Om hier meer voortgang in te krijgen, zorgen we voor inschakeling van een duurzaamheidscoördinator gedurende de resterende looptijd van dit programma. Kwaliteit Onze eigen CO2-uitstoot monitoren we via de CO2-prestatieladder. We zijn opnieuw gecertificeerd op niveau 3.

42

Geld

Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 100.000 tussen vastgestelde en gewijzigde begroting 2023 Activiteit 040.020.020: Uitvoeringskosten klimaat- en energiebeleid Bij de bestuursrapportage 2023 is € 806.000 beschikbaar gesteld voor klimaat- en energiebeleid. Hier tegenover staat een bate van het Rijk voor eenzelfde bedrag. Dit is de Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Activiteit 040.020.090: Energie armoede Bij de bestuursrapportage 2023 is € 1.636.000 beschikbaar gesteld voor de aanpak van energie armoede. Hier tegenover staat een specifieke uitkering van het Rijk van € 1.223.000. Daarnaast is € 413.000 beschikbaar gesteld met motie Twence M22-16. Activiteit 040.020.100: Gelders Winterfonds Energie Bij de bestuursrapportage 2023 is € 207.000 beschikbaar gesteld om maatschappelijke en publieke voorzieningen te steunen. Hier tegenover staat een bate van de provincie Gelderland voor eenzelfde bedrag. Toelichting verschillen groter dan € 50.000 tussen gewijzigde begroting 2023 en realisatie Activiteit 040.010.010: Grootschalige energie opwekking De lasten zijn begroot op activiteit 040.020.020 EUP: Ambitie bedrijven. De lasten voor het klimaat- en energiebeleid zijn gerealiseerd en verantwoord onder meerdere activiteiten.

Dit zijn de lasten in het kader van de Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Activiteit 040.020.020: EUP: ambitie bedrijven De begrote middelen voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) zijn gerealiseerd in activiteit 040.010.010 (zie hierboven en in diverse activiteiten binnen het Speerpunt "040.020-Meer verduurzaamde woningen en bedrijven in 2030". Het gaat over activiteit 040.020.020, 040.020.040, 040.020.070 en activiteit 040.020.080. De totale lasten CDOKE in 2023 zijn € 470.000. De resterende middelen worden ingezet in 2024 en verder. Activiteit 040.020.090: Energie armoede De door het Rijk beschikkbaar gestelde middelen voor energie armoede zijn voor meerdere jaren beschikt. De resterende middelen worden ingezet in 2024 en verder. Dit geldt ook voor gemeentelijke middelen van € 413.000 welke aan de energie-reserve zijn toegevoegd. Activiteit 040.020.100 In 2023 is voor het nieuwe energie uitvoeringsprogramma 3 is voor de periode 2023-2026 € 800.000 beschikbaar gesteld. De realisatie van deze lasten lasten volgt in komende jaren. 040.020.110 Berkelland bespaart De beschikbaar gestelde middelen ad € 800.000 zijn in 2023 volledig bestemd. De resterende betalingen volgen begin 2024.

43

Bedragen x €1.000 Exploitatie

Realisatie 2022

2023 (vastgesteld)

Gewijzigde begroting

Realisatie 2023

Lasten 040.010.010 grootschalige opwek

-119

0

0

-112

040.020.010 EUP: ambitie wonen

-10

0

0

0

040.020.020 EUP: ambitie bedrijven

-57

0

-806

-160

040.020.030 EUP: ambitie maatschappelijke bedrijven

-29

0

0

-40

040.020.040 EUP: ambitie communicatie en bewustwording

-70

0

0

-18

040.020.050 Transitiewarmte

-14

0

0

0

040.020.060 Gemeente als voorbeeld

0

0

0

-12

040.020.070 We werken met andere overheden aan de regionale energiestrategie

-43

0

0

-64

040.020.080 We zetten in op voorlichtingscampagne

0

0

0

-183

040.020.090 We stellen een plan van aanpak energiearmoede op en voeren deze uit

-44

0

-1.636

-391

040.020.100 We zetten in op voorlichtingscampagnes en coaches

-118

-905

-1.112

-104

040.020.110 We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen met "Berkelland bespaart" en (SVN) leningen

-184

-800

-800

-692

040.030.020 G. Verduurzaming eigen vastgoed

-84

-65

-65

-98

040.500.010 Loonkosten

-175

-201

-211

-211

-7

-7

-7

-7

-956

-1.978

-4.637

-2.093

040.010.010 grootschalige opwek

0

0

0

10

040.020.020 EUP: ambitie bedrijven

40

0

806

470

040.020.030 EUP: ambitie maatschappelijke bedrijven

0

0

0

0

040.020.090 We stellen een plan van aanpak energiearmoede op en voeren deze uit

44

0

1.223

391

040.020.100 We zetten in op voorlichtingscampagnes en coaches

22

0

207

229

Totaal Baten

106

0

2.236

1.100

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-849

-1.978

-2.401

-992

040.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten Baten

44

Onttrekkingen 040.710.010 Reserves

660

0

0

0

Totaal Onttrekkingen

660

0

0

0

040.710.010 Reserves

0

0

0

-1.299

Totaal Stortingen

0

0

0

-1.299

Mutaties reserves

660

0

0

-1.299

Gerealiseerd resultaat

-190

-1.978

-2.401

-2.291

Stortingen

Beleidskaders die de raad heeft vastgesteld • • •

EUP 2019-2022 RODE beleidskader Transitievisie Warmte

45

EEN TOEKOMSTBESTENDIG SOCIAAL DOMEIN Wat speelt er? Ondersteuning bieden aan inwoners die dit nodig hebben én een financieel evenwicht bereiken in het sociaal domein: dat is waar we in Berkelland voor staan. We willen dat onze inwoners zo lang, zo vitaal en zo actief als mogelijk mee kunnen doen en zelf regie voeren. We willen dat onze jongeren veilig en ‘zo thuis mogelijk’ kunnen opgroeien en zich kunnen ontwikkelen tot zelfstandige volwassenen. We gaan voor de effectiefst mogelijke hulp en ondersteuning en voor zo min mogelijk kosten. Dit doen we vanuit een doorontwikkeling naar inclusief beleid waarbij problemen of hulpvragen niet gekoppeld worden aan specifieke groepen. We zijn ons er wel van bewust dat we door de openeinderegelingen hier zelf beperkte invloed op hebben. De huidige uitgangspunten in het sociaal domein blijven onverminderd van kracht: positieve gezondheid, normaliseren, de-medicaliseren en werken vanuit de bedoeling. Deze zijn leidend in de transformatie van het sociaal domein: in het anders denken en doen als het gaat om het bieden van hulp en ondersteuning. In onze visie blijft centraal staan dat we hulp en ondersteuning bieden aan wie dat écht nodig heeft. Dit is leidend in de opgave om hulp en ondersteuning nu en in de toekomst betaalbaar en beschikbaar te houden.

Landelijk en lokaal is van belang dat er wordt ingezet op een gedrags- en cultuurverandering, waarin we als overheid minder overnemen van wat inwoners zelf kunnen en waarin we geen medische / professionele inzet leveren wanneer dit niet noodzakelijk is.

Speerpunt Gelijke kansen en toegankelijkheid. (050.010) Wat willen we bereiken? We ondersteunen inwoners die dit nodig hebben en zorgen voor optimale afstemming tussen regelingen vanuit verschillende wetten. We stimuleren inwoners de regie over hun leven en gezondheid te houden of te herwinnen als dat nodig is. In plaats van voor iedere afwijking van het ‘normale’ een aparte (en veelal duurdere) oplossing te bedenken, willen we naar een inclusieve samenleving waarin dat niet nodig is. We gebruiken actief ervaringsdeskundigheid van inwoners. We willen dat nieuwkomers, zowel mensen die inburgeren als vluchtelingen uit de regio, zo goed mogelijk ondersteund worden in onze gemeente.

Wat gaan we daarvoor doen? Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering. (050.010.020) We zorgen voor een goede uitvoering van de nieuwe Wet Inburgering. Gemeenten zijn met deze wet verantwoordelijk voor een passend inburgeringsstelsel en de werkwijze die we hiervoor hebben ingezet moeten we borgen. Deze werkwijze bestaat uit een professionele en vrijwillige pijler, die er samen voor moeten zorgen dat de inburgeraar zich welkom voelt in de gemeente. De professionele pijler bestaat uit huisvesting (ProWonen), voorzien van inkomen en begeleiding naar (vrijwilligers)werk (Fijnder), maatschappelijke begeleiding (Interbeek Support) en inburgering (diverse aanbieders). We hebben ook oog voor de groep die het niet lukt om alle stappen uit het inburgeringstraject te lopen, de zogenaamde ondertussengroep. Voor inburgeraars onder de nieuwe wet geldt dat ze minder snel ontheffing kunnen krijgen van de inburgeringsplicht en de routes beter aansluiten bij het niveau. De z-route is ontworpen voor de inburgeraar voor wie Nederlands op B1-niveau te hoog gegrepen is. In deze route wordt onderwijs in de Nederlandse taal op een praktische manier aangeboden zodat zij wel zelfredzaam worden.

46

Kwaliteit De huisvesting van statushouders is een wettelijke opgave van de gemeente. In de tweede helft van 2023 zijn 41 personen gehuisvest. De taakstelling voor deze periode was 44, met daarbij opgeteld het tekort van 22 personen uit de eerst helft van 2023 werd de opgave daarmee 66. De taakstelling voor de eerste helft van 2024 is 46, met het tekort van 25 opgeteld 71. Dit heeft impact op de begroting voor de inburgeringswet, omdat er daardoor minder inburgeraars kunnen starten met het inburgeringstraject dan waar we rekening mee hadden gehouden. Geld Het verschil tussen de totale begroting voor 2023 en de (verwachte) uitgaven is € 251.103,47 voordelig. Bij het opmaken van de jaarrekening voor 2023 hebben we geconstateerd dat we een projectreserve hebben opgebouwd van € 248.000 voor de inhaalslag inburgering. Deze reserve zetten we in voor projecten die niet gefinancierd worden uit de Wet inburgering 2021, bijvoorbeeld ondersteuning van statushouders met inzet van preventieve trajecten door GG-Net. We dragen zorg voor vluchtelingen uit de regio. De oorlog in Oekraïne maakt dat we verantwoordelijk zijn voor de opvang van vluchtelingen uit onze regio. Deze opvang bedden we in binnen ons reguliere beleid. Kwaliteit In 2023 is het aantal ontheemden dat we opvangen binnen Berkelland meer dan verdubbeld: Van 130 naar 270.

We hebben 3 extra opvanglocaties gerealiseerd; een uitbreiding van van 4 naar 7 locaties . Er is ingezet op professionalisering van het team die de ontheemden opvangen. Daarbij zij we afgelopen jaar zijn we actiever gaan inzetten op een zo snel mogelijke deelname op de arbeidsmarkt van de Oekraïense ontheemden. We bieden gerichte informatievoorziening en stimuleren het deelnemen aan taallessen Nederlands. Geld In 2023 is het aantal Oekraïense ontheemden dat we opvangen binnen de gemeente Berkelland meer dan verdubbeld: van 130 naar 270. Hier zijn ook de inkomsten vanuit de rijksmiddelen in meegestegen. De uitgaven in 2023 werden voor het grootste deel nog bepaald door de eerste basisbehoeften en het realiseren van extra opvanglocaties. Door de snelle instroom hebben we niet op hetzelfde tempo kunnen inzetten op uitbreiden van het voorzieningenniveau op het gebied van psychosociale ondersteuning, extra inzet op arbeidstoeleiding, taallessen en meer gerichte ondersteuning op het financieel en administratieve vlak. In 2023 is de groei van het aantal ontheemden percentueel sneller gestegen dan de inzet op personeel. Dit betekent waar in 2023 nog een relatief groot deel van de rijksmiddelen niet in dat jaar benut is, we verwachten dat het bestedingspercentage in 2024 hoger zal liggen.

Vergoeding voor de opvang: 6.682.000 Uitgaven voor de opvang: 4.427.000 We ondersteunen nieuwkomers binnen een brede sociale basis. (050.010.010) De vrijwillige pijler gericht op nieuwkomers bestaat uit een maatjesproject (coördinatie gemeente) en diverse maatschappelijke initiatieven, zoals de Weggeefwinkel, zwem- en fietslessen en taalmaatjes. De algemene voorzieningen gericht op inburgeraars zetten we structureel op de kaart. We kijken samen met onze vrijwilligers (maatjes), sleutelpersonen en cultuurverbinders hoe zij een bijdrage kunnen leveren aan de nieuwe integrale aanpak van inburgering, integratie en participatie van vluchtelingen. We betrekken hierbij hoe de Weggeefwinkel een bredere functie kan vervullen voor geheel Berkelland. Het project Samen Berkelland is in juni 2021 van start gegaan in Borculo en Eibergen. Dit is een regionaal initiatief van het Graafschap College met als doel vrijwilligersactiviteiten meer te coördineren en aan te laten sluiten op de behoefte van inburgeraars. Dit project is inmiddels afgerond en geeft ons een mooi overzicht van organisaties en initiatieven in Berkelland waar inburgeraars gebruik van kunnen maken. We gaan

47

kijken hoe we dit een vervolg kunnen geven voor onder andere inzet van activiteiten bij de zroute, een van de inburgeringsroutes. Kwaliteit Het informele deel van de inburgering wordt betaald uit een reserve die is opgebouwd in de periode dat er minder statushouders te huisvesten en begeleiden waren dan verwacht. De Wet inburgering 2021 voorziet alleen in formele inburgeringstrajecten, dus voor nu kunnen we voor de overige projecten gebruik maken van deze reserve. Met het project Talent in actie geven we een versterking aan het informele deel van de inburgering en integratie, en hebben we ook in ieder geval tot en met oktober 2024 financieel ruimte om deze projecten voort te zetten. Voor de lange termijn willen we een aanvraag doen bij het Europese Asiel- Migratie- en Integratiefonds dat naar verwachting in september dit jaar zal openen voor nieuwe aanvragen. Geld Geen bijzonderheden. Wij richten ons op toegankelijkheid, kansengelijkheid en inclusie. (050.010.030) Kansengelijkheid komt in elk domein naar voren en we willen bewustwording creëren over welk effect ons beleid op gelijke kansen heeft. Daarbij richten we ons met name jonge kinderen, omdat deze inzet bijdraagt aan een cultuur- en gedragsverandering op de langere termijn. Wij bouwen daarom verder aan onze lokale/regionale coalitie Kansrijke Start.

De eerste 1000 dagen van een kind (- 9 maanden tot ± 2,5 jaar) zijn cruciaal voor de ontwikkeling van een kind. Wij zetten in op acties die zijn gericht op het terugdringen van gezondheidsverschillen in deze 1000 dagen. In de nieuwe Lokale Inclusie Agenda hebben we specifiek aandacht voor het feit dat we inclusief willen zijn op alle vlakken van diversiteit, bijvoorbeeld LHBTIQ+-emancipatie, laaggeletterden en mensen met een niet zichtbare beperking. Hier denken we domein overstijgend zodat onze acties erop gericht zijn dat we inclusie kunnen bevorderen. We geven toegankelijkheid op verschillende manieren een impuls. Ten eerste geven we cliëntondersteuning een nieuwe vorm, waardoor deze levensbreed, lokaal en laagdrempelig kan worden ingezet. Ten tweede zorgen we voor toegankelijke informatie, onder andere via de Berkellandwijzer en aandacht voor de communicatie bij nieuw beleid. Ten derde pakken we binnen de regio Achterhoek gezamenlijk laaggeletterdheid aan. De focus van onze aanpak is breed; zo kijken we ook naar rekenvaardigheden en digitale vaardigheden. We willen meer samenwerken met inwoners als ervaringsdeskundigen en zien hiervoor kansen binnen de dienstverlening van Voormekaar.

Kwaliteit Nu Niet Zwanger (voorkomen van ongeplande en ongewenste zwangerschappen), Voorzorg (praktische ondersteuning hoog-risico-moeders) en Ouderteam (voorbereiding ouders op komst 1e kind en de mogelijke gevolgen voor hun partnerrelatie) worden voortgezet en zijn opgenomen in ons plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) 2023-2026. In 2023 is de Lokale Inclusie Agenda 2023-2026 vastgesteld. Gemeente Berkelland heeft in juni 2023 deelgenomen aan de Achterhoek Pride, Op het gebied van laaggeletterdheid zijn er in 2023, naast de formele en informele (digi)taaltrajecten voor inwoners, ook consulenten van Fijnder getraind in het herkennen en doorverwijzen van laaggeletterdheid. Als gemeente heeft Berkelland meegedaan aan een landelijk maatwerktraject om laaggeletterdheid in de komende jaren meer integraal aan te pakken binnen de gemeente. Geld We zien op verschillende onderdelen dat het budget niet volledig benut is. Met name op gebied van tolken en begeleiding en het budget lokale inclusie. Daarnaast kunnen we vanuit het project clientondersteuning een subsidie opvoeren als baat waarbij de lasten op de kostenplaats zijn genomen. Gezamenlijk levert dit een incidenteel voordeel van € 138.000 op.

48

Speerpunt Een sterke sociale basis gericht op preventie en gezondheid. (050.020) Wat willen we bereiken? Het huidige systeem van hulp en ondersteuning loopt vast. Zorgvragen nemen toe, de beroepsbevolking en dus ook het zorgpersoneel neemt af, informele hulp en naoberschap staan onder druk, wachtlijsten nemen toe. We kunnen niet alles met (meer) ondersteuning oplossen en we vinden dat dat ook niet hoeft. Door meer te investeren in preventie kunnen we voorkomen dat problemen ontstaan of erger worden. Door in te zetten op wat mensen wél kunnen en hoe ze zelf regie houden op het leven in plaats van ons te richten op wat de problemen zijn, kunnen we toe met minder hulp en ondersteuning. Dat vraagt om een sterke sociale basis van betrokken inwoners, vitale kernen en goede infrastructuur aan algemene voorzieningen. Een basis die essentieel is voor inwoners om zich goed en thuis te voelen in hun eigen buurt. Een basis waarmee we eenzaamheid kunnen voorkomen, zodat mensen zich gezonder voelen. De afgelopen jaren hebben we ons geconcentreerd op het uitvoeren van de wettelijke (zorg)taken. De focus is daarmee sterk gericht op individuele hulpverlening. Hierdoor is de collectieve benadering en het besef wat inwoners met elkaar en voor elkaar kunnen doen wat naar de achtergrond verschoven.

Daarbij willen we een sociale basis die niet op zichzelf staat, maar nadrukkelijk een actieve rol heeft bij het voorkomen van zwaardere inzet binnen het gehele sociaal domein. Preventie staat daarin centraal. Op termijn zal dit bijdragen aan het in de hand houden van de kosten in de zorg.

Wat gaan we daarvoor doen? We ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers. (050.020.010) We benutten, ondersteunen en coördineren de inzet van mensen die in Berkelland maatschappelijk betrokken en actief zijn. Midden 2022 is besloten om mantelzorg en vrijwilligerswerk structureel te ondersteunen door de inzet van een netwerkcoördinator in samenwerking met onze welzijnsmedewerkers. De netwerkcoördinator draagt bij aan onze ambities om een samenhangend mantelzorgbeleid te voeren en om vrijwilligersorganisaties structureel met elkaar te verbinden. We stellen daarin ook een vrijwilligersbeleid vast voor vrijwilligers die de gemeente helpen om taken voor de samenleving uit te voeren. Kwaliteit Mantelzorg De toegang tot mantelzorgregelingen is vereenvoudigd. Vanaf 2024 hoeft het mantelzorgcompliment niet jaarlijks opnieuw te worden aangevraagd en de mantelzorgregeling voor huishoudelijk hulp is voor meerdere jaren vastgesteld. Er is gestart met een nieuwe klankbordgroep Mantelzorg met ervaringsdeskundigen die input geven voor het ondersteuningsaanbod in Berkelland. Vrijwilligers Er is gestart met een netwerk informele zorg, waaraan organisaties (professionele – en vrijwilligersorganisaties) deelnemen die vrijwilligers inzetten in zorg en welzijn. Doel is verbindingen leggen en kennis en ervaringen delen.

In samenwerking en afstemming met Naoberfonds, Bedrijvenkring, Culturije en Sportfederatie Berkelland zijn themabijeenkomsten georganiseerd voor vrijwilligersorganisaties en inwonerinitiatieven. Op de digitale vrijwilligersvacaturebank zijn in 2023 ruim 50 nieuwe vacatures geplaatst en 15 verzoeken voor burenhulp, ongeveer 120 organisaties zijn geabonneerd op de digitale nieuwsbrief. Geld Geen bijzonderheden.

49

We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners. (050.020.030) Met een integrale benadering (samenhang tussen alle domeinen) vanuit welzijn, sport, cultuur, preventie, participatie, wonen en gezondheid komt er een verschuiving van aandacht voor zorg en ziekten naar gedrag en gezondheid. We doen dit met inwoners, maatschappelijke organisaties in de formele en informele sociale basis, de gecontracteerde zorgaanbieders en de 1e lijn zorg (fysiotherapeuten, huisartsen, maatschappelijk werk en wijkverpleegkundigen). Als gemeente nemen we daarin verschillende rollen: we faciliteren, verbinden, stimuleren, zijn initiatiefnemer en soms aanjager. Met de methodiek positieve gezondheid verschuiven we de aandacht van ziekte en/of beperking naar hoe om te gaan met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. Dit vertaalt zich concreet in de werkwijze van de senioren huisbezoekers, cliëntondersteuning, combinatiefunctionarissen sport en cultuur en jongerenwerkers. Verder gaan we welzijn op recept verder uitrollen naar fysiotherapeuten, maatschappelijk werk en wijkverpleegkundigen. We zijn zichtbaar, dichtbij en laagdrempelig bereikbaar in de kernen en zoeken locaties die een sociaal-culturele functie hebben en die bijdragen aan de sociale cohesie. Dit kan per kern verschillen van een dorpskamer, dorpshuis of bibliotheek.

De leefomgeving speelt een belangrijke rol bij nieuwe uitdagingen en kansen voor de toekomst zoals klimaatverandering, vergrijzing, individualisering, slimme technologie en nieuwe vormen van mobiliteit. Ruimtelijke en sociale veranderingen hebben veel invloed op elkaar. Dit vraagt om een integrale aanpak. De leefomgeving biedt veel mogelijkheden om met een integrale aanpak de gezondheid te bevorderen en gezondheidsrisico’s te beperken. Sinds 1 juli 2022 werken we vanuit een nieuwe aanbesteding aan een optimale uitvoering van Wmo en Jeugdhulp. Zorgaanbieders, gemeenten en de sociale basis zijn samen verantwoordelijk voor het bieden van tijdige en passende ondersteuning. Van zorgaanbieders wordt verwacht dat ze in beeld hebben welke voorliggende voorzieningen en voorzieningen in de sociale basis er in onze gemeente zijn. En ook dat ze sturen op uitstroom naar en samenwerking met deze (lokale) voorzieningen. Op deze manier streven we ernaar om de integrale keten van zorg en ondersteuning te versterken en te optimaliseren. In januari 2023 wordt er een netwerkmarkt georganiseerd waarbij het voorliggend veld wordt gepresenteerd, zowel aan Voormekaar als gecontracteerde zorgaanbieders. Dit om het voorliggend veld bij alle partijen op het netvlies te krijgen, waardoor we een verschuiving willen creëren van geïndiceerde zorg naar voorliggend veld.

We zien dat steeds meer (kwetsbare) inwoners zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen. Om dit te faciliteren streven we ernaar om zorg en ondersteuning zoveel mogelijk in de eigen leefomgeving van de inwoner te organiseren: dichtbij huis en met behulp van familie en vrienden. We vinden het belangrijk dat de inzet van ondersteuning zo licht als mogelijk is, bij voorkeur in de vorm van algemene voorzieningen of andere generieke oplossingen. Dit vraagt om doorontwikkeling van voorzieningen in de sociale basis, zodat de inzet van duurdere zorg kan worden voorkomen. We zetten in op algemene voorzieningen, gericht op een zinvolle daginvulling waarbij iedereen zoveel mogelijk kan deelnemen aan de samenleving met zo min mogelijk professionele hulp. In onze gemeente ontstaan steeds meer woon-zorg locaties waar mensen met een zorgbehoefte zelfstandig kunnen blijven wonen. Dit voorkomt opname in een verpleeghuis, maar vergroot ook de druk op de Wmo budgetten. Daarom gaan we onderzoeken hoe we de benodigde Wmo hulpmiddelen in woon-zorg locaties meer collectief kunnen verstrekken en inzetten, in plaats van individueel achter iedere voordeur. We zoeken de verbinding met inwonersinitiatieven. Daarnaast gaan we tussenvormen in wonen onderzoeken (zie programma Een passende woning).

Kwaliteit Met de komst van het Gezond en Actief Leven Akkoord, het Integraal Zorgakkoord en het Wonen Ouderen Zorg en Ondersteuning zetten we integraal in op de bescherming en bevordering van de gezondheid van inwoners. In het derde kwartaal van 2023 is het plan van aanpak opgesteld. De thema's waar we lokaal en regionaal aan werken zijn één tegen eenzaamheid, valpreventie, aanpak overgewicht kinderen, gezonde leefstijlinterventies volwassenen, kansrijke start, terugdringen gezondheidsachterstanden, gezonde leefomgeving, versterken van de sociale basis, gezonde leefstijl, voorkomen middelengebruik, mentale weerbaarheid en - gezondheid, vitaal ouder worden, welzijn op recept en mantelzorg. 50

Geld We hebben op een relatieve laat moment de subsidieverlening van SPUK GALA ontvangen. De subsidiabele kosten zijn met name gemaakt met taken die we al uitvoerden. We hebben de inkomst van de subsidie GALA niet begroot. Dit leidt tot een feitelijk voordeel. Dit voordeel is bij benadering € 765.000. We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze jeugd. (050.020.020) We willen dat kinderen en jongeren gezond en veilig kunnen opgroeien, hun talenten optimaal kunnen ontwikkelen en een gezonde leefstijl hebben. Dit zijn de drie preventieve doelstellingen voor jeugd, zoals in december 2021 vastgesteld door de gemeenteraad. De omgeving van een kind is hierin bepalend. Daarom wakkeren we de dialoog tussen ouders, verzorgers, kinderopvang, onderwijs en huisartsen verder aan over hoe wij kinderen optimaal tot hun recht kunnen laten komen. We moeten problematiek niet onderschatten, maar we willen er ook voor waken dat we kinderen isoleren met een stempel ‘abnormaal gedrag’. Voormekaar schoolt zich in positieve gezondheid en in de 5 principes van normaliserend werken. Dit omgevingsbewustzijn geven we ook vorm in de publieke ruimte: we maken ontmoeting tussen ouders en hun bredere netwerk mogelijk door bij werkzaamheden hier oog voor te hebben. Zo brengen we de gewenste cultuurverandering van normaliseren verder.

De focus ligt verderop de volgende activiteiten: • Vanuit het Preventie Platform Jeugd bieden we laagdrempelige trainingen, cursussen en bijeenkomsten aan voor kinderen, ouders, opvoeders en professionals. • We versterken de Jimmy’s. Want Jimmy’s is voor en door alle Berkellandse jongeren om zichzelf te ontplooien en iets voor een ander te betekenen. En het jongerenwerk bewijst zich in de kernen als een belangrijke partner om jongeren op het goede spoor te houden of daarheen te begeleiden. • Humanitas zet vrijwilligers in bij het (herstellen van) het contact tussen kind(eren) en de uitwonende ouder na een scheiding. Dit is belangrijk voor een evenwichtige ontwikkeling en het welzijn van het kind. We gaan meer van deze trajecten financieren. • Om een gezonde leefstijl van leerlingen te bevorderen, maken we jaarlijks voor scholen het preventief aanbod inzichtelijk. • Met de POH jeugd in de huisartspraktijk zorgen we voor laagdrempelige ondersteuning voor jongeren die zich met psychische klachten bij de huisarts melden. In twee kernen zijn POH’s jeugd actief. We versterken deze beweging door een vaste contactpersoon van Voormekaar te koppelen aan de huisartsen. • We zetten tijdelijk praktische opvoedondersteuning in bij gezinnen ter voorkoming van grotere problemen. De thuisbegeleiders van Yunio voeren dit uit. In 2024 evalueren we dit.

Kwaliteit De trajecten rondom POH Jeugd, Preventie Platform Jeugd, Humanitas en praktische opvoedondersteuning verlopen naar wens. Op dit moment doorloopt het jongerenwerk een teamontwikkelingstraject en zijn er vanuit NPO gelden extra uren toegevoegd aan het jongerenwerk om de verbinding met de (middelbare) scholen te versterken. Hiervoor is vanaf de start van het schooljaar 2023/2024 een pilot gestart met het Assink Lyseum en MaxX in samenwerking met Skillz (jongerenwerk Haaksbergen). Geld Geen bijzonderheden.

Speerpunt Uitvoering van de WMO. (050.030) Wat willen we bereiken? 51

We willen een zorg- en hulpverleningsstelsel waarin inwoners geholpen worden met kwalitatief goede en effectieve hulp, dat -ook op langere termijn- betaalbaar is. Daarbij staat de bedoeling centraal wat inwoners echt nodig hebben en niet de systeemwereld met regels en structuren. We realiseren ons dat onze directe invloed beperkt is, doordat we te maken hebben met landelijke wet- en regelgeving. We willen naar een aanpak waarin de samenleving, onze partners, het eigen netwerk én de individuele inwoners een gezamenlijke rol en gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben. Hulp en ondersteuning zijn hierin niet een doel, maar een middel voor inwoners die het (nog) niet lukt op eigen kracht volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Regionaal zijn we bezig met de implementatie van de nieuwe inkoop voor Wmo en Jeugd. De samenwerking met zorgaanbieders en een nieuw zorglandschap moeten worden bestendigd. Bij de implementatie van deze aanbesteding zetten we centraal hoe we zorgen dat het zorglandschap dekkend blijft en we onze transformatiedoelen zo goed mogelijk bereiken. We zullen de komende jaren te maken hebben met kinderziekten van deze inkoop. Hier sturen we actief op bij. Daarnaast verwachten we gewijzigde landelijke wetgeving voor het abonnementstarief (het tarief dat inwoners betalen voor Wmo voorzieningen).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=4e886566-ab6e-4453-8c57-c16cde74ca79