CConstaterende datBerkelland
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Jaarstukken 2023 Gewijzigd

Raadsvergadering 2 juli 2024, gemeente BerkellandBij agendapunt: Vaststellen Jaarstukken 202338.026 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Jaarstukken 2023

2

INHOUDSOPGAVE Inleiding ...........................................................................................................................................4 Analyse resultaat .............................................................................................................................5 Leeswijzer ........................................................................................................................................8 Overzicht van baten en lasten per programma .............................................................................10 Onze aantrekkelijke leefomgeving .................................................................................................12 Passend wonen .............................................................................................................................21 Vitaal platteland .............................................................................................................................28 Nieuwe energie ..............................................................................................................................38 Een toekomstbestendig sociaal domein ........................................................................................46 Sport en cultuur bewegen je!

.........................................................................................................61 Werken en leren ............................................................................................................................71 Veiligheid .......................................................................................................................................83 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering ............................................................................................89 Overzicht van algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien ..........................................................94 Paragrafen .....................................................................................................................................97 Bedrijfsvoering ...........................................................................................................................98 Wet open overheid ...................................................................................................................106 Grondbeleid .............................................................................................................................107 Lokale heffingen.......................................................................................................................116 Weerstandsvermogen

..............................................................................................................121 Verbonden partijen...................................................................................................................124 Financiering .............................................................................................................................136 Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................140 Reserves ..................................................................................................................................145 Jaarrekening ................................................................................................................................150 Balans per 31-12......................................................................................................................151 Overzicht van Baten en Lasten ................................................................................................154 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ................................................................156 Toelichting op de balans ..........................................................................................................159 Niet uit de balans blijkende verplichtingen

...............................................................................171 Toelichting overzicht van baten en lasten ................................................................................172 Incidentele baten en lasten ......................................................................................................174 Gebeurtenissen na balansdatum .............................................................................................177 Overzicht taakvelden ...............................................................................................................178 Rechtmatigheidsverantwoording..............................................................................................180 WNT .........................................................................................................................................181 Overzicht kredieten ..................................................................................................................182 Sisa ..........................................................................................................................................184 Controleverklaring ....................................................................................................................213 Bijlagen

........................................................................................................................................219 Bijlage 1: Verplichte beleidsindicatoren .......................................................................................220

3

INLEIDING Hierbij bieden wij u het jaarverslag en de jaarrekening 2023 aan. Een financiële en beleidsverantwoording van alle activiteiten die we ons met de programmabegroting voornamen. In 2023 is veel werk verzet en is er veel bereikt, ondanks de aanhoudende moeilijkheden die we ondervinden bij het vervullen van vacatures. Dit betekent wel dat we niet altijd in staat zijn alle opdrachten en taken even voortvarend op te pakken als dat we zouden wensen. Wel is in 2023 de opvang en begeleiding van Oekraïense ontheemden op een structurele wijze ingebed in onze organisatie. Financieel laat de jaarrekening een positief resultaat zien van € 5.533.000. Dit voordeel is incidenteel. Dit komt vooral door extra ontvangen extra rijksbijdragen waaronder de bijdrage voor de opvang van ontheemde Oekraïners en niet verdeelde prijscompensatie. De stijgende prijzen blijven de lasten verder opdrijven, terwijl we daar in de inkomsten maar ten dele voor worden gecompenseerd. Dit naast het huidige scenario, waarin we vanaf 2026 ruim € 8 miljoen minder inkomsten krijgen van het Rijk, zorgt ervoor dat een sluitende meerjarenbegroting onder druk staat. Burgemeester en wethouders van Berkelland.

4

ANALYSE RESULTAAT Resultaat Het resultaat over 2023 is € 5.533.000.

Saldo rekening Bedragen x €1.000 Exploitatie

Realisatie 2022

2023 (vastgesteld)

Gewijzigde begroting

Realisatie 2023

010 Onze aantrekkelijke leefomgeving

-6.801

-9.362

-8.877

-9.406

020 Passend wonen

-2.443

-3.786

-3.919

-4.219

030 Vitaal platteland

-341

-1.486

-1.558

-1.421

040 Nieuwe energie

-190

-1.978

-2.401

-2.291

050 Een toekomstbestendig sociaal domein

-30.286

-31.368

-32.881

-32.599

060 Sport en Cultuur

-4.989

-4.846

-5.026

-4.976

070 Werken en leren

-18.004

-15.436

-16.880

-16.582

080 Veiligheid

-4.712

-5.263

-5.492

-5.471

090 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering

-20.270

-19.464

-20.669

-20.080

100 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

95.772

93.091

98.155

102.577

Gerealiseerd resultaat

7.738

102

451

5.533

Analyse Het gerealiseerde resultaat is het gevolg van de volgende ontwikkelingen: Bedrag x € 1.000

Incidenteel (I)/Structureel (S)

Bouwleges

-297

Opvang ontheemde Oekraïners

2.453

I

866

I/S

WMO

-1.011

I/S

Jeugd

-2.351

I/S

SPUK GALA combinatiefunctionarissen

251

S

Zwembaden

-222

S

Actieve deelname arbeidsmarkt

298

I

Ziektekostenvergoeding zieke medewerkers

500

I/S

Sterke sociale basis

Toeristenbelasting

I

314

I/S

Algemene baten en lasten

2.156

I/S

Algemene uitkering

1.487

I/S

Onvoorzien

200

I

Diverse verschillen < 200.000

438

I/S

451

I

Verwacht resultaat Totaal

5.533

Toelichting •

Bouwleges 2022 had een bijzonder hoge opbrengst door enkele grote projecten, zoals het Staring College, in 2023 lag de opbrengst meer op gemiddeld niveau. We zagen in aantallen ongeveer evenveel vergunningaanvragen, alleen van kleinere omvang. Ook zijn er eind

5

•

•

•

•

•

•

•

• •

2023 nog veel aanvragen gedaan onder het "oude regime" die in 2024 pas tot inkomsten leiden. Opvang ontheemde OekraÏners In 2023 is het aantal Oekraïense ontheemden dat we opvangen binnen de gemeente Berkelland meer dan verdubbeld: van 130 naar 270. Hier zijn ook de inkomsten vanuit de rijksmiddelen in meegestegen. De uitgaven in 2023 werden voor het grootste deel nog bepaald door de eerste basisbehoeften en het realiseren van extra opvanglocaties. Door de snelle instroom hebben we niet op hetzelfde tempo kunnen inzetten op uitbreiden van het voorzieningenniveau op het gebied van psychosociale ondersteuning, extra inzet op arbeidstoeleiding, taallessen en meer gerichte ondersteuning op het financieel en administratieve vlak. In 2023 is de groei van het aantal ontheemden percentueel sneller gestegen dan de inzet op personeel. Sterke sociale basis Dit voordeel komt met name doordat wij al gemaakte uitgaven 2023 alsnog onder SPUK IZA en GALA hebben kunnen onderbrengen. Doordat we op een laat moment de subsidieverlening hebben ontvangen is deze niet begroot en levert een voordeel op van € 765.000. WMO In de begroting van 2023 is een stelpost van € 888.675 opgenomen, deze stelpost is niet ingevuld. Bij de Regionale Inkoop heeft in juli 2023 een herijking plaatsgevonden, deze is niet meegenomen in de begroting 2023.

Samen met de Jeugd is dit geschat op € 1.536.000 Jeugd In de begroting van 2023 is een stelpost van € 874.333 opgenomen als bezuiniging, deze stelpost is niet ingevuld. Bij de Regionale Inkoop heeft in juli 2023 een herijking plaatsgevonden, deze is niet meegenomen in de begroting 2023. Daarnaast wordt er in de Regionale Inkoop gewerkt met een bandbreedte, wat voor 2023 een nadeel van € 140.000 opleverd. SPUK GALA combinatiefunctionarissen Vanaf 2023 ontvangen wij de rijksvergoeding Gezond en Actief Leven Akkoord (SPUK GALA). De baten voor de combinatiefunctionarissen zijn in 2023 niet geraamd, waardoor er een groot positief resultaat ontstaan is. Dit heeft als oorzaak het feit dat de beschikking na de bestuursrapportage is binnen gekomen. Met de inkomsten van deze vergoeding kunnen wij de kosten voor de combinatiefunctionarissen dekken. Zwembaden De aangevraagde SPUK middelen hebben wij totaal begroot, maar niet volledig toegekend gekregen. Daarnaast hebben wij meer beschikt dan verwacht. Zoals gemeld in de bestuursrapportage hadden wij in 2023 te maken met een flinke indexatie als gevolg van stijgende energieprijzen in 2022. Wij hebben de prijsindexatie in de begroting van het programma sport niet opgenomen, omdat wij in afwachting waren van de prijsontwikkeling. Actieve deelname arbeidsmarkt Voor deze activiteit geldt per saldo een onderschrijding van € 294.700.

Deze onderschrijding wordt met name veroorzaakt doordat de uitvoerings- en trajectkosten € 226.000 lager bleven dan begroot. Er was weliswaar een bestandsstijging (de doelgroep binnen onze gemeente werd groter), maar naar aanleiding daarvan was de begroting tussentijds reeds gewijzigd. Daarnaast bleek dat er € 81.000 meer aan middelen voor de uitvoering van de Wet Sociale Werkvoorziening te zijn binnengekomen dan we op grond van eerdere landelijke berichtgeving mochten verwachten. Verder gelden een aantal kleinere over- en onderschrijdingen die leiden tot een financieel voordeel van € 294.700. Ziektekostenvergoeding medewerkers Voor zieke medewerkers krijgen we een vergoeding van het UWV. Deze inkomst is niet geraamd in de begroting 2023. Toeristenbelasting Met ingang van 2023 is er een voorlopige aanslag toeristenbelasting opgelegd voor het lopende jaar. In voorgaande jaren zijn de baten voor de jaren voorzichtig ingeschat. Door de nieuwe methodiek ontstaat er eenmalig een hogere bate dan geraamd. 6

•

•

• •

Algemene uitkering Ongeveer € 700.000 van dit overschot komt uit de in december uitgekeerde bijdrage voor de energietoeslag en de omgevingswet. Ongeveer € 600.000 is het gevolg van wijzigingen in de aantallen en de bedragen op basis waarvan de algemene uitkering wordt berekend. Het restant van € 200.000 is het gevolg van nabetalingen over 2021 en 2022. Algemene baten en lasten In 2023 is geen beroep gedaan op het beschikbare onderzoeksbudget van € 57.000. Verder staat hier nog voor € 1,8 miljoen aan niet verdeelde prijscompensatie voor bijvoorbeeld de gestegen energieprijzen. Voor € 250.000 staan hier nog onverdeelde lasten die voortvloeien uit taakmutaties. Waaronder dekking voor leerlingenvervoer van Oekraïners, taallessen voor ontheemden. Er is een nadeel van € 45.000 op de te compenseren BTW van verbonden partijen doordat de verrekening van de BTW met Fijnder niet meer via deze post verloopt, iets wat nog wel begroot was. Onvoorzien Jaarlijks ramen we € 200.000 voor onvoorziene kosten. Dit jaar is geen gebruik gemaakt van de post onvoorzien. Diverse verschillen < € 200.000 In deze specificatie hebben we de grootste verschillen van dit jaar in kaart gebracht. De jaarrekening kent meerdere afwijkingen, zowel voor- als nadelig. Per saldo hebben deze toch een redelijke omvang. Bij de programma's wordt nader ingegaan op deze mutaties.

7

LEESWIJZER Financiële kaders In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) staat dat de raad de jaarstukken vaststelt die bestaan uit het jaarverslag en de jaarrekening. Het jaarverslag bestaat uit programma's en paragrafen. De programma’s zijn een samenhangende verzameling van activiteiten, die gericht zijn op het bereiken van vooraf bepaalde maatschappelijke doelen en effecten. Hieraan zijn prestatie indicatoren gekoppeld (bron: waarstaatjegemeente.nl). In het BBV staat ook dat per programma een overzicht van de gerealiseerde baten en lasten moet worden opgenomen. In deze samenvatting is net als in het jaarrekening-gedeelte een overzicht opgenomen waarin alle programma's op een rij staan. Naast het BBV staan in de Financiële verordening gemeente Berkelland 2023 regels over budgetbewaking en rapportage.

Indeling Jaarstukken De jaarstukken bestaan uit een jaarverslag en een jaarrekening. In het jaarverslag wordt vooral aandacht geschonken aan het gevoerde beleid en de daarbij behorende baten en lasten. De jaarrekening gaat meer in op de financiële positie van de gemeente.

Jaarverslag Het jaarverslag is ingedeeld in 10 programma's, 8 verplichte paragrafen en 1 niet verplichte paragraaf. Binnen het programma kennen we speerpunten en activiteiten. De speerpunten geven aan wat we willen bereiken. De activiteiten geven aan wat we gaan doen/of hebben gedaan om dit te realiseren. In het jaarverslag zijn de teksten van de begroting opgenomen. Bij de activiteiten is een toelichting opgenomen hoe het met deze activiteiten is gegaan. Hierbij maken we gebruik van 2 indicatoren, kwaliteit en geld. Bij activiteiten waar iets te melden is over de planning doen we dit bij de indicator kwaliteit. De indicator kwaliteit gaat daarmee over hoe de activiteit is uitgevoerd op inhoud en in de tijd. Is gedaan wat gedacht werd, is er meer gedaan of is er minder gedaan, is het sneller of langzamer gegaan. De indicator geld gaat over het budget, is dit voldoende gebleken of is er overgebleven. Om snel te zien hoe het met de indicatoren is gesteld, maken we gebruik van 3 kleuren. Hierna geven we per kleur aan wat dit betekent: De indicator kwaliteit geeft aan hoe het gaat met de activiteit. Afwijkingen in de planning worden ook bij dit onderdeel benoemd. G Niets bijzonders, in de meeste gevallen zal er ook geen verdere toelichting staan. O Kleine aanpassing. R Afwijking met impact. De indicator geld geeft aan hoe het met de uitputting van de budgetten staat.

Ook hier gebruiken we de 3 kleuren. Voor geld hebben we de volgende criteria gehanteerd. G Een afwijking van minder dan € 50.000. O Een afwijking tussen de € 50.000 en € 100.000. R Een afwijking groter dan € 100.000.

Beleidsindicatoren In bijlage 1 zijn beleidsindicatoren opgenomen. De beleidsindicatoren die nu zijn opgenomen zijn verplicht vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording. De beleidsindicatoren hebben in de meeste gevallen geen relatie met onze doelstellingen en activiteiten. De gegevens worden voor het grootste gedeelte via de website 'Waar staat je gemeente' verzameld. Daar worden de nieuwste beschikbare cijfers gepubliceerd, net zo als de vergelijking met Nederland.

8

Jaarrekening De jaarrekening is hoofdzakelijk financieel van aard en bestaat uit de balans van de gemeente plus een uitgebreide toelichting hierop. Verder is een overzicht van baten en lasten opgenomen en is een onderbouwing gegeven op de mutaties van de reserves en voorzieningen. Tenslotte is de verplichte bijlage Sisa verantwoording toegevoegd.

Lezen van tabellen De tabellen in de begroting geven de bedragen weer x € 1.000 (duizenden euro's) tenzij anders vermeld. Door afrondingsverschillen kan een optelling maximaal duizend euro afwijken. Ook in de tekstuele toelichting worden bedragen afgerond op duizend euro. De lasten worden weergegeven met een – (min), de baten met een + (plus). Een programma met een negatief saldo betekent, dat er meer lasten in het programma zitten dan baten. Om de cijfers in de tabellen leesbaar te houden zijn bij de omschrijvingen afkortingen gebruikt.

9

OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN PER PROGRAMMA Bedragen x €1.000 Exploitatie

Realisatie 2022

2023 (vastgesteld)

Gewijzigde begroting

Realisatie 2023

010 Onze aantrekkelijke leefomgeving Lasten

-21.550

-21.578

-25.126

-22.712

Baten

10.396

11.785

12.940

12.193

Onttrekkingen

4.846

828

3.309

1.724

Stortingen

-493

-397

0

-612

-6.801

-9.362

-8.877

-9.406

Lasten

-6.200

-7.082

-10.257

-7.241

Baten

4.054

3.194

4.637

3.774

363

102

1.701

245

Totaal 010 Onze aantrekkelijke leefomgeving 020 Passend wonen

Onttrekkingen Stortingen

-659

0

0

-997

-2.443

-3.786

-3.919

-4.219

Lasten

-1.148

-1.501

-4.397

-1.334

Baten

689

1

1.230

880

Onttrekkingen

192

15

1.609

188

Stortingen

-74

0

0

-1.155

Totaal 030 Vitaal platteland

-341

-1.486

-1.558

-1.421

Lasten

-956

-1.978

-4.637

-2.093

Baten

106

0

2.236

1.100

Onttrekkingen

660

0

0

0

0

0

0

-1.299

-190

-1.978

-2.401

-2.291

Lasten

-36.515

-32.813

-38.921

-41.989

Baten

5.993

1.399

5.519

9.169

Onttrekkingen

1.108

45

1.129

221

Stortingen

-872

0

-609

0

-30.286

-31.368

-32.881

-32.599

Lasten

-6.279

-5.963

-6.654

-6.266

Baten

477

85

913

882

Onttrekkingen

863

1.032

741

435

Stortingen

-50

0

-26

-26

-4.989

-4.846

-5.026

-4.976

Totaal 020 Passend wonen 030 Vitaal platteland

040 Nieuwe energie

Stortingen Totaal 040 Nieuwe energie 050 Een toekomstbestendig sociaal domein

Totaal 050 Een toekomstbestendig sociaal domein 060 Sport en Cultuur

Totaal 060 Sport en Cultuur

10

070 Werken en leren Lasten

-29.928

-28.879

-32.134

-30.290

Baten

12.433

10.811

12.240

12.314

-3

2.632

3.814

2.133

-506

0

-799

-738

-18.004

-15.436

-16.880

-16.582

Lasten

-4.894

-5.376

-6.161

-5.655

Baten

162

114

502

151

Onttrekkingen

20

0

167

34

-4.712

-5.263

-5.492

-5.471

Lasten

-21.237

-21.623

-25.620

-23.657

Baten

2.616

1.877

2.012

2.722

Onttrekkingen

2.393

474

3.132

1.101

Stortingen

-4.042

-192

-192

-245

Totaal 090 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering

-20.270

-19.464

-20.669

-20.080

Onttrekkingen Stortingen Totaal 070 Werken en leren 080 Veiligheid

Totaal 080 Veiligheid 090 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering

100 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Lasten

-2.737

-5.024

-5.585

-2.208

Baten

98.510

98.114

103.740

104.784

Totaal 100 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

95.772

93.091

98.155

102.577

Gerealiseerd resultaat

7.738

102

451

5.533

11

ONZE AANTREKKELIJKE LEEFOMGEVING Een aantrekkelijke, klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving Wat speelt er? •

•

•

•

•

•

Een goede fijne en toekomstbestendige leefomgeving draagt bij aan het levensgeluk van onze inwoners. Het wonen in Berkelland wordt door onze inwoners ook gewaardeerd met een ruime 8. Dit willen we graag zo houden en zo mogelijk zelfs verbeteren. Daarom moeten we moeten blijven investeren in een aantrekkelijke, klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving. Daarbij blijven inzetten op de kracht van de samenleving en samenwerking met onze inwoners, buurten, wijken is van groot belang. Met onze wijk- en kerngerichte benadering spelen we samen in op de wijk-en kernspecifieke behoeften van onze inwoners. Daarbij denken we niet alleen aan de puur fysieke inrichting, maar hebben we ook aandacht voor de sociale aspecten binnen deze leefomgeving. Daarbij zijn onze gebiedscontactpersonen de verbindende schakel. Zij zijn voortdurend in contact met onze inwoners, buurten en wijken. Zij horen en zien veel en slaan de brug tussen samenleving en overheid. Voorop staan reële verwachtingen over en weer met aandacht, waardering en zo nodig ondersteuning voor de vele initiatieven en activiteiten in onze samenleving. We weten elkaar steeds beter te vinden, maar polarisatie, conflicten en intolerantie liggen op de loer. We laten ons daardoor niet uit het veld slaan, maar blijven inzetten op het interactieve samenspel tussen inwoners.

We hebben de afgelopen tijd met een nieuwe werkwijze in de openbare ruimte gewerkt, ‘ambitiegericht beheer’ genoemd, waarbij inwoners, wijken en buurten een centrale rol spelen. We kijken op basis van thema’s, zoals schoon en veilig, biodiversiteit, klimaatadaptatie, bewegen en recreatie en ontmoeten wat inwoners het belangrijkst vinden in hun wijk of buurt. We bepalen samen hoe we hun leefomgeving inrichten. We gaan in 2023 ook verder met het verbeteren van het groen- en speelvoorzieningenonderhoud en gebruiken daarvoor nog de daarvoor beschikbaar gestelde tijdelijke middelen. We gebruiken deze middelen ook om het groen zo vorm te geven dat het onderhoud structureel goedkoper wordt. Dit helpt ons om binnen de beschikbare structurele budgetten voor groenonderhoud te blijven. Daarbij is veel aandacht voor biodiversiteit en ecologie. Daar waar mogelijk en in overleg met onze inwoners richten we de openbare ruimte biodivers in en passen we ecologisch beheer toe. Wij moeten onze leefomgeving aanpassen aan de klimaatverandering (klimaatadaptatie). We zullen moeten leren omgaan met plotselinge grote hoeveelheden water (hevige regenval en binnenkomend water vanuit het buitenland), langere droogteperioden en meer hogere (extreme) temperaturen. Nederland wil naar een circulaire economie (een economie waarin reststoffen volledig opnieuw worden hergebruikt).

Voorbeeld daarvan is het landelijke programma Van Afval Naar Grondstof ‘VANG’. Gemeenten zijn daarbij belangrijke partners, omdat zij verantwoordelijk zijn voor inzameling en verwerking van het huishoudelijk afval. Berkelland wil voldoen aan de landelijke doelstelling uit het programma, en minder dan 100 kilogram restafval per inwoner inzamelen en verwerken. Corona heeft in Berkelland net als in heel Nederland ertoe geleid dat er juist meer restafval bij huishoudens is opgehaald. Onze inspanningen blijven gericht op het verminderen van restafval en maximaal hergebruik van grondstoffen. De geplande invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2023 heeft consequenties voor onze processen, informatisering/ automatisering, manier van werken en uiteindelijk onze dienstverlening naar onze inwoners. Daarnaast wordt de Omgevingswet door de regering gezien als instrumentarium voor een onontkoombare aanpak voor natuurverbetering en een basis voor vergunningverlening. Hierbij gaat de regering uit van een gebiedsgerichte aanpak.

12

Speerpunt Opstellen omgevingvisie. (010.010) Wat willen we bereiken? Beschrijven van de maatschappelijke opgave en de te beschermen kernkwaliteiten van de gemeente Berkelland.

Wat gaan we daarvoor doen? Opstellen omgevingsvisie (010.010.010) De omgevingsvisie is dé basis voor beleidskeuzes. Onze planning is er op gericht voor eind 2023 de Omgevingsvisie vast te stellen. Deze heeft een sturende werking op alle ontwikkelingen binnen het fysieke domein in de gemeente. In februari 2022 heeft de raadswerkgroep een overdrachtsdocument aangeboden, aan de gemeenteraad wat als uitgangspunt en basis wordt gebruikt. Veel van de in andere programma’s genoemde opgaven komen terug in de Omgevingsvisie. Kwaliteit De concept omgevingsvisie is door de raad vastgesteld en het adviestraject Commissie Mer en de ter inzage legging is gestart. Geld De keuzes in het besluitvormingstraject en het adviestraject van de commissie MER hebben in 2023 iets meer dan €45.000 meer gekost dan we bij de start in 2019 hadden begroot. Opstellen transitieplan omgevingsplan. Eén gemeente dekkend Omgevingsplan vervangt uiterlijk 2029 al de gemeentelijke bestemmingsplannen, verordeningen en beleidskaders op de fysieke leefomgeving. De Omgevingsvisie biedt houvast en uitgangspunten voor het op te stellen Omgevingsplan. Op basis van een op te stellen transitieplan zullen we stapsgewijs, tot 2029, toewerken naar uniformering en integrale opname in het Omgevingsplan. Kwaliteit Geld

Speerpunt Wijk- en kerngericht werken. (010.020) Wat willen we bereiken? • We sluiten aan bij de werkelijke behoefte in onze samenleving en ondersteunen wijken en kernen op de manier die het best bij hun past.

Wat gaan we daarvoor doen? We gaan voortdurend met onze inwoners en organisaties in gesprek over wat er speelt in de wijken en kernen, zodat onze activiteiten daarop aansluiten. (010.020.010) Het wijk- en kerngericht werken is een vaste werkwijze geworden binnen onze gemeente waarbij er veel aandacht uitgaat naar onze samenleving. We kijken in wijken en kernen verder dan één domein. We proberen zo veel mogelijk in te spelen op de behoefte, kennis en het eigen kunnen van onze samenleving in de diverse kernen en wijken. Ervaring leert ons dat we hierdoor geen 13

geld of tijd besparen. Sterker nog: deze werkwijze kost tijd en geld, maar doorgaans levert het resultaat van het gelopen proces daarna wel een integrale oplossing en meer draagvlak op in de samenleving. Kwaliteit Het gebiedsgerichte werken heeft zich in 2023 verder geprofessionaliseerd waarbij de regie op het gebied verder ontwikkeld wordt. Met de regisseurs ruimte en de gebiedswethouders zijn processen verder ingericht. Veel aandacht is gegaan naar een verbeterde interne samenwerking. Daarnaast vinden wekelijks afstemmingsoverleggen plaats in kernteams, met de gebiedswethouders vinden wekelijks of tweewekelijks stafoverleggen plaats. Ook is samen met de gemeenteraad gewerkt aan een participatievisie die haar afronding nadert. Geld

We ondersteunen initiatieven uit wijken, buurten en kernen. (010.020.020) Dit willen we onder andere doen via een vervolg op het Berkellands Naoberfonds dat nu 4 jaar actief is en op veel waardering vanuit onze samenleving kan rekenen. Onze gebiedscontactpersonen geven ondersteuning op vragen, processen en initiatieven vanuit de samenleving. Onze contactpersonen werken gebiedsgericht en zorgen voor verbinding tussen inwoners, instanties en gemeente. Kwaliteit Er vinden intensieve overleggen plaats met de diverse belangenverenigingen. We kijken welke ondersteuning gewenst is en proberen hier gezamenlijk vorm aan te geven. In 2023 zijn we naast Rekken ook aan de slag gegaan met 'Dorpendeals' in Gelselaar en Beltrum. De bewoners stellen met alle belanghebbenden een plan op om de leefbaarheid in en de sociale verbondenheid van het dorp te verbeteren. De provincie Gelderland verstrekt evenals wij hiervoor subsidie. Het dorp zelf financiert veelal in vrijwilligersuren. Naast het uitvoeren van concrete projecten in en met onze samenleving werken we o.a. met het Naoberfonds. Doel is om inwoners te stimuleren om initiatieven te nemen en uitvoeren die de Berkellandse samenleving verbeteren, versterken en de leefbaarheid vergroten.

Tot 1 juni: 2023: 7 aanvragen werden gehonoreerd, 1 aanvraag werd afgewezen met als reden dat het de leefbaarheid niet vergroot en 5 aanvragen zijn nog in behandeling. Geld Er is € 380.000 onttrokken vanuit de nog resterende gelden Samen investeren in Berkelland (reserve) voor de lopende projecten van wijk en kerngericht werken.

Speerpunt Een klimaatbestendige leefomgeving. (010.030) Wat willen we bereiken? • Een aantrekkelijke leefomgeving die is aangepast aan het veranderende klimaat.

Wat gaan we daarvoor doen? We beheren en onderhouden het openbaar groen en de gemeentelijke begraafplaatsen. (010.030.010) Een schone, groene, duurzame, toegankelijke, klimaatbestendige en kleurrijke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, vergroot de aantrekkelijkheid van Berkelland voor onze inwoners, maar ook voor nieuwkomers en toeristen. Dat willen we graag zo houden en verbeteren.

14

We moeten echter ook nog steeds de tering naar de nering zetten en met de beschikbare middelen het onderhoud uitvoeren. Daarom gaan we door met maken van zo onderhoudsextensief mogelijk openbaar groen. Meer (ruig) gras en struiken en minder perken bijvoorbeeld. Uiteraard wordt daarbij gekeken naar plekken die daarvoor het meest in aanmerking komen, maar het beeld van het openbaar groen zal blijven veranderen. Klimaatverandering zorgt ervoor dat de kwaliteit van ons groen onder grote druk staat. Zo hebben we bijvoorbeeld te maken met bomen- en plantensterfte door droogte. Daarom heeft het nemen van klimaatadaptieve maatregelen onze grote aandacht. Een deel van het groenonderhoud gebeurt door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en het overige besteden we uit. We proberen daar waar mogelijk wensen van inwoners en ondernemers te respecteren en blijven ook met hen in gesprek om mogelijkheden van hun inzet daarbij te bespreken. In 2022 is het Beleidsplan Spelen en Bewegen in de openbare ruimte (2022-2031) door de gemeenteraad vastgesteld en de komende jaren wordt hier volop uitvoering aan gegeven. Kwaliteit De kwaliteit van het onderhoud van groen staat onder druk door beperkte onderhoudsbudgetten. Om binnen de onderhoudsbudgetten het groen in de dorpen en op de begraafplaatsen te kunnen onderhouden, zijn veel groenvakken omgevormd naar goedkoper te beheren groentypen.

Het gaat vooral om het omvormen van gazons naar bloemrijk gras (ecologisch) Ook is de oppervlakte met de duurste groentypen, zoals vaste planten en hagen, verminderd. Dit heeft invloed op hoe de omgeving er uitziet. Geld Eigenlijk zouden we een (klein) tekort moeten presenteren, omdat bijvoorbeeld de brandstofkosten en het onderhoud van machines duurder uitpakte dan geraamd. Maar door een eenmalige positieve boeking (het aankoopbedrag van een problematische kraan is na gerechterlijke procedures aan ons teruggestort) komen we op een positief saldo terecht van € 188.000. We houden integraal rekening met de gevolgen van klimaatverandering zoals (extreme) wateroverlast, droogte en hitte. Het is fijn leven in onze gemeente en dat willen we zo houden. Dat betekent dat we onze leefomgeving moeten aanpassen op de gevolgen van de klimaatverandering. We moeten onze leefomgeving (zowel onze kernen als ons buitengebied) bestendig maken tegen hevige regenval, droogteperioden en hoge temperaturen. We zijn daarbij afhankelijk van veel andere partners in het gebied. We moeten hen aanspreken, met hen samenwerken en zelf doen wat we kunnen als gemeente en gemeenschap. Samen met het waterschap en andere partners zetten we ons actief in zoals overeengekomen in de Aanpak Droogte Achterhoek.

We proberen onze inwoners te verleiden tot klimaat adaptieve activiteiten (zoals bijvoorbeeld meer groen en minder steen, waterinfiltratie en -berging op hun eigen percelen). Kwaliteit Geld

15

We voeren het watertakenplan uit. (010.030.030) We hebben een watervisie samen opgesteld met het Waterschap Rijn en IJssel en op basis daarvan een uitvoeringsplan dat ten einde loopt (Watertakenplan 2019-2023). We kijken waar het huidige plan op basis van de visie en actuele ontwikkelingen geactualiseerd en aangepast moet worden. Duidelijk is dat klimaatadaptie daarbij voorop staat; met name de aspecten (extreme) wateroverlast en droogte. In 2023 leggen we de gemeenteraad daarom een nieuw herijkt Watertakenplan inclusief kostenraming voor. Deze nieuwe (meerjarige) kostenraming voor onderhoud en investeringen is de basis voor de (toekomstige) hoogte van de rioolheffing. We werken integraal samen met alle collega’s in de openbare ruimte, het waterschap en onze inwoners. Waterinfiltratie (onder andere afkoppeling) en tijdelijke waterberging (in plaats van afvloeiing) zijn daarbij speerpunten. Uiteraard blijft een robuuste afvoer van vuilwater (riool) onze kerntaak waarbij we op basis van risicogestuurd beheer zo efficiënt en effectief mogelijk te werk gaan. De rioolheffing zoals die in het actuele Watertakenplan 2019-2023 is opgenomen, stijgt normaliter, naast de prijsinflatie, jaarlijks met 2% om zo naar een kostendekkend tarief in 2030 te komen.

Tot die tijd is het tarief niet kostendekkend en gebruiken we ook de egalisatievoorziening riool (reserve) om de noodzakelijke investeringen en onderhoud aan het riool te kunnen financieren. Kwaliteit Het rioolbeheer is conform planning uitgevoerd. Er is gewerkt aan het opstellen van een nieuw Watertakenplan 2024-2034 dat op 6 december 2023 door de gemeenteraad is vastgesteld. Geld Er is € 162.000 minder uitgegeven dan binnengekomen. Er was extra geld uit de voorziening gereserveerd voor meer reiniging en inspectie van vrijvervalriolering. Hieraan is onder andere door marktomstandigheden en capaciteitsproblemen toch minder besteed. Het overschot vloeit dus weer terug in de rioolvoorziening.

Speerpunt Mobiliteit. (010.040) Wat willen we bereiken? • Alle woningen, bedrijven en voorzieningen in Berkelland zijn voor iedereen bereikbaar. • Veilige en makkelijk berijdbare wegen en paden zowel in het buitengebied als in de kernen, die aantrekkelijk zijn voor inwoners en bezoekers.

Wat gaan we daarvoor doen? We houden Berkelland bereikbaar. We richten ons op goede doorstroming zodat we snel van A naar B komen. Goed en betrouwbaar regulier openbaar vervoer vinden we ook daarom onmisbaar voor onze inwoners. We zetten ons in voor het behoud van verbindingen in het openbaar vervoer en voor verbetering van het openbaar vervoer. Wat ons betreft komt er geen ‘Noordtak’ van de Betuwelijn door ons mooie landschap. Kwaliteit Ook in 2023 is er (regionaal) gewerkt en gelobbyd voor dit doel. Geld

16

We onderhouden onze infrastructuur (wegen en paden). (010.040.010) De Berkellandse wegen- en padenstructuur is niet alleen mooi, zij moet ook veilig zijn. We hebben als grote plattelandsgemeente een relatief groot aantal kilometers wegen en paden te onderhouden en te vervangen (rehabiliteren). We doen dat op basis van het door de gemeenteraad vastgestelde kwaliteitsniveau ‘Overwegend laag’. De laatste jaren is het gemiddelde kwaliteitsniveau nipt op peil gehouden door onderhoud te plegen met incidentele middelen. Dat vinden we niet langer verantwoord. We willen een plus maken in het wegenbeheer om op het afgesproken kwaliteitsniveau te blijven. Daarom willen we het budget voor structureel onderhoud verhogen met € 500.000 per jaar. Bij meevallers in de gemeentelijke begroting willen we het budget verder aanvullen met € 300.000 per jaar. We maken een omslag naar een vorm van beheer waarbij de keuze voor een investering of onderhoud altijd gebaseerd is op een goede afweging tussen kosten (langjarig bezien), prestaties (o.a. gebruik en aanzien van de weg) en risico’s (o.a. hoe lang kan weg nog veilig gebruikt worden). De komende jaren richten we ons niet alleen op onderhoud, maar ook op rehabilitatie van wegen, fietsverbindingen en paden. Van klompen- en kerkenpaden wordt veel gebruikgemaakt en ze worden gevonden en gewaardeerd door toeristen.

We zetten in op voortzetting van de ondersteuning aan klompenpaden. We hebben aandacht voor de positie van de oude en nieuwe N18 in Eibergen, met oog voor het onderliggende wegennet. Veranderend weggebruik, bijvoorbeeld veroorzaakt door groter wordende landbouwvoertuigen en elektrische fietsen, vraagt om aandacht voor verkeersveiligheid. We gaan het bermbeheer buitengebied op een nieuwe leest schoeien. De bermpalen worden overbodig zodra het RVO, zoals afgesproken, gebruik gaat maken van de gedigitaliseerde kadastrale grenzen. Kwaliteit Onderhoud wegen We onderhouden onze infrastructuur op het kwaliteitsniveau ‘overwegend laag’. De onderhoudsvraag stijgt echter uit boven de beschikbare middelen. Over 2023 is dat verschil gegroeid en dat zal ook in 2024 het geval zijn. Ondanks de structurele toevoeging aan het onderhoudsbudget van € 500.000. De inflatie heeft dat proces versneld. Geld Het saldo laat een positief resultaat zien van € 194.000. Dat komt echter door een overschot op (nog) niet uitgegeven geld, maar gereserveerd geld (o.a voor het opheffen van de NABO -niet actief beveiligde overweg- in Ruurlo) en een restant van de reserve groot onderhoud wegen samen in totaal € 589.000. We hebben dus een eigenlijk een overschrijding van € 395.000. Deze kwam voort uit hoge elektriciteitskosten voor verlichting (€ 165.000).

Daarnaast hebben we meer moeten doen aan straatreiniging (€ 190.000): 2023 was één van groeizaamste jaren die we meegemaakt hebben. Door een combinatie van vocht en warmte bleef het onkruid maar groeien en hebben we veel meer beheersingsrondes moeten inzetten om het te beheersen. Ook heeft het materieel van de gladheidbestrijding veel onderhoud en reparatie nodig gehad, is er meer uitgeven aan zoutinkoop als gevolg van het nieuwe contract o.a. een extra eenmalig bedrag voor de strategische zoutvoorraad (samen € 40.000) N.B. Er is een structureel geraamd tekort op het budget groot onderhoud wegen om het gekozen onderhoudsniveau te kunnen handhaven. Door elk jaar minder onderhoud dan benodigd uit te voeren, is de onderhoudsachterstand in 2023 verder opgelopen.

Speerpunt Van Afval Naar Grondstof. (010.050) Wat willen we bereiken? • Huishoudelijk afval wordt op een duurzame wijze hergebruikt of verwerkt. • We zamelen niet meer dan 100 kilogram restafval per inwoner in. 17

•

Geen zwerfafval.

Wat gaan we daarvoor doen? We gaan gericht zwerfafval tegen op basis van de halfjaarlijkse monitor zwerfafval. (010.050.020) We weten waar zwerfafval het meest voorkomt en proberen met acties op maat het zwerfafval terug te dringen. Kwaliteit Met de huidige inzet houden we de hoeveelheid zwerfafval (zeer) beperkt. Geld

We werken een nieuw grondstoffenplan (Van Afval naar Grondstof 2023-2027) uit in maatregelen waarbij we inzetten op zoveel mogelijk grondstofhergebruik en zo min mogelijk restafval. (010.050.010) Vanuit de landelijke doelstelling ‘Van afval naar grondstof’ (VANG) richten we ons op het verbeteren van de kwaliteit van afvalstromen. Uiteindelijk streven we ernaar om zoveel mogelijk kwalitatieve reststoffen als grondstof te hergebruiken zodat er niets of maar een heel klein deel restafval overblijft. Onze doelstelling is om minder dan 100 kilo huishoudelijk restafval per inwoner in te zamelen. We zitten nu nog een eind van de doelstelling van minder dan 100 kilo restafval per inwoner vandaan. We gaan, samen met de gemeenteraad, op zoek naar een methode die deze doelstelling gaat realiseren. Er zijn meer wegen die ons naar deze doelstelling kunnen leiden waarmee ook verschillende kostenplaatjes gemoeid zijn. We onderzoeken of zelf ophalen op een duurzame en economisch verantwoorde wijze uitvoerbaar is. Kwaliteit Een deel van het ingezamelde PMD (15%) is afgekeurd en voor het verwerken van het afgekeurde PMD worden kosten in rekening gebracht. Geld De kosten voor het afkeurde PMD bedroegen ongeveer € 100.000. Deze kosten waren niet opgenomen in de begroting 2023. We hebben minder binnengekregen (o.a. aan oud papier inkomsten) en meer uitgegeven (o.a.

meer vergoeding aan verenigingen) dan geraamd. We komen hierdoor ten opzichte van de begroting ongeveer € 50.000 tekort. Zie ook paragraaf lokale heffingen.

Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 100.000 tussen vastgestelde en gewijzigde begroting 2023. Activiteit 010.010.010: In de bestuursrapportage van 2023 is een bedrag van € 833.000 beschikbaar gesteld voor de projecten in het kader van de omgevingswet. Deze toewijzing betrof een technische wijziging. Activiteit 010.020.010: Bij de bestuursrapportage van 2023 is € 320.000 onttrokken vanuit de nog resterende gelden Samen investeren in Berkelland (reserve). Activiteit 010.030.010: Bij de bestuursrapportage van 2023 is € 310.000 onttrokken vanuit de nog resterende gelden Samen investeren in Berkelland (reserve) ten gunste van speelvoorzieningen. Activiteit 010.030.030: Bij de bestuursrapportage 2023 is € 100.000 onttrokken vanuit de 18

voorziening riolering voor het opstellen van het nieuwe watertakenplan 2024 – 2034. Daarnaast was er € 70.000 onttrokken uit de voorziening riolering voor de inhuur van een medewerker riolering. Tot slot was er € 577.000 toegevoegd aan de voorziening vanwege lagere door te berekenen rente en achterblijvende investeringen. Activiteit 010.040.010: Bij de bestuursrapportage 2023 is het volledig resterende bedrag van € 759.000 uit de egalisatiereserve voor groot onderhoud wegen onttrokken. Daarnaast is het budget voor groot onderhoud wegen geïndexeerd met € 190.500. Activiteit 010.050.010: In de begroting 2023 hebben we nog rekening gehouden met een egalisatiereserve voor afval. Volgens de regelgeving moet deze reserve worden omgezet in een voorziening. Dit heeft ertoe geleid dat in de bestuursrapportage 2023 de storting in de reserve is vervangen door een toevoeging aan de voorziening. Bedragen x €1.000 Exploitatie

Realisatie 2022

2023 (vastgesteld)

Gewijzigde begroting

Realisatie 2023

Lasten 010.010.010 Iedereen wordt op tijd geïnformeerd over de Omgevingswet

-379

0

-833

-455

010.020.010 Ontwikkeling wijken, buurten en kernen

-565

-350

-808

-618

010.020.020 Subsidieren wijken en kernen

-24

-25

-25

-29

010.030.010 We beheren ons openbaargroen en de begraafplaatsen

-2.337

-1.615

-2.108

-1.922

010.030.030 We beheren onze waterhuishouding

-2.231

-2.636

-3.433

-2.962

010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur

-4.040

-4.079

-5.225

-4.974

010.050.010 Afval scheiden

-3.794

-2.835

-2.860

-3.094

010.050.020 Zwerfafval

-66

-54

-54

-7

010.500.010 Loonkosten

-5.312

-5.420

-5.685

-5.685

010.700.010 Rente en afschrijving

-2.802

-4.564

-4.096

-2.966

Totaal Lasten

-21.550

-21.578

-25.126

-22.712

19

Baten 010.010.010 Iedereen wordt op tijd geïnformeerd over de Omgevingswet

0

0

0

4

010.020.010 Ontwikkeling wijken, buurten en kernen

0

0

138

50

010.020.020 Subsidieren wijken en kernen

0

0

0

0

010.030.010 We beheren ons openbaargroen en de begraafplaatsen

381

344

344

347

010.030.030 We beheren onze waterhuishouding

6.659

7.618

7.875

7.145

010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur

433

256

727

627

010.050.010 Afval scheiden

2.809

3.513

3.802

4.048

010.050.020 Zwerfafval

114

54

54

-27

Totaal Baten

10.396

11.785

12.940

12.193

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-11.154

-9.793

-12.186

-10.519

0

0

0

0

010.710.010 Reserves

4.846

828

3.309

1.724

Totaal Onttrekkingen

4.846

828

3.309

1.724

010.710.010 Reserves

-493

-397

0

-612

Totaal Stortingen

-493

-397

0

-612

Onttrekkingen 010.050.010 Afval scheiden

Stortingen

Mutaties reserves

4.353

431

3.309

1.113

Gerealiseerd resultaat

-6.801

-9.362

-8.877

-9.406

Kaders die de raad heeft vastgesteld • • •

Van Afval naar Grondstof Watertakenplan Berkelland 2019-2023 Beleidsplan spelen en bewegen

20

PASSEND WONEN Wat speelt er? Speerpunten Passend wonen in Berkelland. (020.010) Wat willen we bereiken? • We faciliteren het toevoegen van woningen naar behoefte. Deze behoefte ligt zowel in ‘reguliere woningen’ als ‘woningen voor aandachtsgroepen’. Onder aandachtsgroepen scharen we bijvoorbeeld senioren, inwoners met een beperking, arbeidsmigranten en inwoners met een woonwagencultuur. • Randvoorwaarden en beleid op orde brengen. We hebben te maken met verouderd wonen & zorgbeleid, een nieuwe regionale woonagenda, de invoering van de omgevingswet en een aflopende woonvisie. De komende jaren brengen we daarom ons beleid en bijhorende uitvoeringsinstrumenten zoals verordeningen en beleidsregels op orde, anticiperend op de omgevingswet. • Dat onze inwoners zo lang mogelijk, met eventuele ondersteuning, zelfredzaam en gezond blijven en daardoor zelfstandig kunnen wonen in een huis. In een duurzame en vitale omgeving die veiligheid en comfort biedt. • Voldoende verpleeghuisplekken wanneer een zelfstandige woonsituatie niet passend is bij de zorgvraag.

Wat gaan we daarvoor doen? We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren. (020.010.060) • •

Waar nodig zetten we grondbeleid in om te sturen op woningbouw. Dit wordt per casus/project afgewogen. We herijken de nota Grondbeleid en stellen een Nota Kostenverhaal op die inspelen op de mogelijkheden van de Omgevingswet.

Kwaliteit Geld De grondexploitaties van de diverse complexen in 2023 geven inclusief de bedrijventerreinen, die op het programma Werken en leren staan, een positief resultaat. Het voordeel over dit boekjaar is na aftrek van de vennootschapsbelasting € 395.000. Het voordelig resultaat wordt in eerste instantie toegevoegd aan de reserve grondexploitaties. Afhankelijk van het risicoprofiel wordt eventuele "overwinst" van deze reserve afgeroomd naar de algemene reserve of andere reserves die nog niet het plafond hebben bereikt. We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie. (020.010.040) • • •

• •

We stellen begin 2023 een hernieuwde regionale woonagenda vast. We stellen in 2023 een woonzorgvisie op. We stellen in vervolg op de regionale woonagenda een hernieuwde lokale woonvisie of woonkoers, binnen de kader van de omgevingsvisie, op. De woonzorgvisie kan hier onderdeel van zijn. Het eind 2022 of begin 2023 herijkte beleid op arbeidsmigranten wordt opgenomen in het nieuwe woonbeleid. We stellen nieuw woonwagenbeleid op in 2023 en nemen dit beleid op in het woonbeleid. We maken prestatieafspraken met ProWonen en de huurdersverenigingen in het licht van de afschaffing van de verhuurderheffing en het grotere investerend vermogen dat ProWonen hierdoor krijgt. 21

• •

We stellen na actualisatie van ons woon(zorg)beleid een (regionale) huisvestingsverordening op. We zijn gestart met het optimaliseren van het proces rondom wooninitiatieven en woonzorginitiatieven. We streven naar een betere dienstverlening door meer overzicht te creëren en meer structuur aan te brengen. Hierdoor willen we initiatiefnemers sneller helderheid bieden of een initiatief wel of niet kansrijk is.

Kwaliteit De vernieuwde Regionale woonagenda Achterhoek 2023-2030 is begin 2023 vastgesteld. In het kader van de conceptwet regie versterking volkshuisvesting is gestart met de regionale huisvestingsverordening. Het plan van Aanpak is aan de thematafel Wonen en Vastgoed aangenomen en fase 1 (bureauonderzoek) is opgestart. De prestatieafspraken en de geactualiseerde uitvoeringsagenda met ProWonen en de Huurdersverenigingen zijn getekend. We zetten in op de realisatie van meer flexwoningen, daarnaast worden er 621 sociale huurwoningen verduurzaamd naar energielabel A. De wonen, welzijn en zorgvisie is doorgeschoven als gevolg van een veranderd Rijksbeleid. De Wet regie versterking volkshuisvesting en Woondeal B hebben hier invloed op. Uiteindelijk zal het volkshuisvestingsprogramma een overzicht bieden van al ons woonbeleid. Het optimalisatieproces rondom woningbouwinitiatieven loopt door in 2024, met het kavelpaspoort/intentiedocument willen we meer regie voeren op toekomstige nieuwe woningen. Het toewijzingsbeleid voor woonwagenstandplaatsen is gereed en vastgesteld door het college. Het proces om te komen tot een nieuwe woonzorgvisie is opgestart maar nog niet afgerond. Dat loopt door tot in ieder geval 2024 en heeft te maken met vertragingen bij het Rijk rondom Woondeal B. De herijking van de woonvisie, het volkshuisvestingsprogramma, is om dezelfde reden nog niet opgestart.

Geld Geen bijzonderheden. We voegen nieuwe woningen toe. (020.020.040) •

• • •

•

We streven naar een jaarlijks constante en gemiddelde toevoeging van 100 tot 120 nieuwe woningen, inclusief woonzorgwoningen. Dit bereiken we door onze plancapaciteit te prioriteren. In 2020 zijn er op basis van oude plancapaciteit, het ontwikkelen van woningen duurt doorgaans enkele jaren, 127 woningen toegevoegd en in 2021 110 woningen. We zeggen ja-mits tegen (flex)woningbouwplannen die aansluiten bij de (toekomstige) behoefte van onze inwoners en ambitie voor het aantrekken van nieuwe Berkellanders. Dit doen we op basis van vastgesteld beleid. Op basis van marktverkenningen herijken we jaarlijks onze opgave en sturen bij waar nodig. In kleine kernen geldt het principe van ‘naam en rugnummer’. De behoefte moet aangetoond zijn door de initiatiefnemer voordat we aan de slag gaan. We geven ruimte aan nieuwe woon(zorg)initiatieven en CPO-initiatieven met een (toekomstige) zorgachtergrond. De verwachting is dat er vraag is naar geclusterde woonvormen. De nieuwe woon- en zorgstrategie geeft ons hier meer inzicht in. Vanuit een regisserende rol proberen we het lokale woon- en zorglandschap te reguleren. Bij woonzorg initiatieven geldt ook dat de lokale behoefte moet zijn aangetoond door de initiatiefnemer.

Kwaliteit In 2023 zijn circa 67 woningen aan de woningvoorraad van Berkelland toegevoegd. Het aantal is een totaal van initiatieven die via beleid mogelijk zijn, aangevuld met projecten uit de woningbouwopgave. Daarnaast lopen ruimtelijke procedures voor circa 200 nieuwe woningen. Ook geven we vorm aan de opgave rondom flexwoningen, de locatiecriteria zijn door de raad vastgesteld en is een locatiekeuzeonderzoek uitgevoerd. Met ProWonen zetten we in op de

22

realisatie van meer flexwoningen. Dit bekrachtigen we in de prestatieafspraken. Dit allemaal heeft geleid tot 3 locaties voor flexwoningen, in Borculo, Neede en Ruurlo. In 2023 zijn we ook in gesprek geweest met zorgorganisaties en ontwikkelaars voor de realisatie van woon en zorgvastgoed. Er zijn plannen in voorbereiding voor ouderen (nultreden, geclusterd en zorggeschikt) en andere aandachtsgroepen zoals mensen met een handicap of geestelijke problematiek. Geld Het budget binnen deze activiteit is project geld, bedoeld voor de hele raadsperiode. Het overschot van 2023, wordt overgezet naar 2024. We zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in een duurzame en toekomstbestendige bestaande woningvoorraad. (020.010.010) •

• • •

•

We stimuleren met verschillende (financiële) instrumenten woningeigenaren om de woning te verduurzamen. Denk hierbij aan (financiële) ondersteuning door lening vormen via Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) en het (Agem) energieloket. Het initiatief komt vanuit het programma Nieuwe energie. Ook haken we actief aan bij overige initiatieven om woningen en wijken te verduurzamen zoals in prestatieafspraken met ProWonen. We ondersteunen inwoners door leningen beschikbaar te stellen voor starters (via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting) en inwoners die hun woning willen verduurzamen (via het Agem energieloket). We gaan door met 'Heerlijk Thuis in Huis'. We willen graag tijdig bewustwording vergroten bij onze inwoners over het langer zelfstandig wonen. Bij inwoners van 80 jaar en ouder nodigen we onszelf uit met seniorenhuisbezoeken om in gesprek te gaan over welzijn en het zelfstandig wonen. Daarnaast bieden we de mogelijkheid om inwoners van 50 jaar en ouder te coachen op het gebied van comfort, veiligheid en duurzaamheid. Dit kan ook leiden tot doorstroming op de woningmarkt. We beheren woonwagenlocaties.

Kwaliteit De starterslening met haar bijbehorende voorwaarden behoord tot een van de meest gunstige van de Achterhoek en Lochem. Afgelopen jaar zijn er ongeveer 13 startersleningen uitgegeven (peil: oktober 2023). Dat is meer dan in 2022. In het kader van Heerlijk Thuis in Huis zijn er in 2023 door vrijwillige wooncoaches 220 Woongelukgesprekken gevoerd met inwoners van 50+ in de gemeente Berkelland. Wooncoaches zijn met inwoners in gesprek gegaan over langer veilig, comfortabel en duurzaam thuis wonen. Inwoners hebben na afloop een persoonlijk en vrijblijvend adviesrapport ontvangen met tips, mogelijke oplossingen en beschikbare diensten in de gemeente Berkelland. Geld De kosten van het project Heerlijk Thuis in Huis worden voor 50% gedekt uit een bijdrage van de Regio Achterhoek en voor 50% uit de reserve Bestuurlijke claims.

Speerpunten We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (020.020) Wat willen we bereiken? • Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en

23

opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder dit speerpunt en activiteit samengevoegd.

Wat gaan we daarvoor doen? We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (020.020.030) Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder deze activiteit samengevoegd. Kwaliteit Geld 2022 had een bijzonder hoge opbrengst door enkele grote projecten, zoals het Staring College, in 2023 lag de opbrengst meer op gemiddeld niveau. We zagen in aantallen ongeveer evenveel vergunningaanvragen, alleen van kleinere omvang. Ook zijn er eind 2023 nog veel aanvragen gedaan onder het 'oude regime' die in 2024 pas tot inkomsten leiden.

Speerpunten We werken door aan de integrale wijkontwikkeling in Neede Noordoost. (020.020) Wat willen we bereiken? • In Neede Noordoost werken we met ProWonen en bewoners aan een integrale wijkaanpak door verschillende onderwerpen tegelijk te verbeteren. Dit om woningen én het samenleven in de wijk toekomstbestendig te maken. Denk aan gezondheid, duurzaamheid, klimaatadaptatie en levensloopbestendigheid.

Wat gaan we daarvoor doen? Duurzame toekomstgerichte openbare ruimte. Kwaliteit Geld

Sociale wijkontwikkeling. Kwaliteit Geld

24

We stimuleren een duurzame woningvoorraad. (020.030.010) Kwaliteit Het subsidieportaal voor de integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost is in april 2023 geopend. In 2023 zijn er circa 10 subsidies uitgekeerd. Daarnaast zijn circa 20 verzoeken positief beoordeeld. Geld In de raadsvergadering van 4 juli 2023 is € 15,4 miljoen beschikbaar gesteld voor dit project. Kosten die betrekking hebben op de volkshuisvesting worden gedekt door bijdragen van eigenaren en door subsidies van Rijk en Provincie. De gemeente draagt voor dit onderdeel € 578.000 bij. Daarnaast komen er nog extra uitvoeringskosten voor onze rekening. De kosten die betrekking hebben op de volkshuisvesting en die extra uitvoering verantwoorden we binnen dit programma. Daarnaast wordt er flink geïnvesteerd in de openbare ruimte. Deze kosten zijn volledig voor rekening van de gemeente. De verantwoording hiervan vindt u bij de kredieten.

Wat mag het kosten Toelichting verschillen groter dan € 100.000 tussen vastgestelde en gewijzigde begroting 2023 Activiteit 020.010.060: In de Berap 2023 is € 137.000 geraamd voor vennootschapsbelasting. Activiteit 020.030.010: In de raadsvergadering van 4 juli 2023 is krediet beschikbaar gesteld voor dit project. Deels landen die kosten in de exploitatie. Het grootste deel wordt bij de kredieten verantwoord. Activiteit 020.500.010: In de Berap 2023 is € 146.000 bijgeraamd op loonkosten als uitvloeisel van de laatste CAO. Activiteit 020.700.010: In de raadsvergadering van 4 juli 2023 is als onderdeel van Neede Noord Oost ook krediet van € 370.000 beschikbaar gesteld voor het afboeken van een schoolgebouw. Activiteit 020.710.010: De gemeentelijke bijdrage in de volkshuisvesting- en de uitvoeringskosten worden gedekt uit de reserve Bestuurlijke claims. Dit maakt onderdeel uit van het raadsbesluit van 4 juli 2023.

25

Bedragen x €1.000 Exploitatie

Realisatie 2022

2023 (vastgesteld)

Gewijzigde begroting

Realisatie 2023

Lasten 020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad

-47

-68

-70

-40

020.010.020 Woningbouw BraakHaaksbergseweg

-2

0

0

0

020.010.040 We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie

-30

-50

-50

-58

-1.425

-886

-1.043

-1.978

020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen

-146

-271

-335

-317

020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe

-120

-600

-600

-218

020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost

-273

-783

-3.156

-238

020.500.010 Loonkosten

-4.116

-4.207

-4.409

-4.329

-40

-218

-594

-63

-6.200

-7.082

-10.257

-7.241

33

43

43

45

2.122

1.021

1.021

2.332

020.020.010 We exploiteren gemeentelijke gronden

0

0

0

0

020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen

1.857

1.617

1.646

1.251

020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe

6

0

0

66

020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost

36

513

1.926

81

020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren

020.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten Baten 020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad 020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren

Totaal Baten

4.054

3.194

4.637

3.774

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-2.147

-3.888

-5.620

-3.467

26

Onttrekkingen 020.710.010 Reserves

363

102

1.701

245

Totaal Onttrekkingen

363

102

1.701

245

020.710.010 Reserves

-659

0

0

-997

Totaal Stortingen

-659

0

0

-997

Mutaties reserves

-296

102

1.701

-752

-2.443

-3.786

-3.919

-4.219

Stortingen

Gerealiseerd resultaat

Kaders die de raad heeft vastgesteld • •

Woonvisie gemeente Berkelland 2020-2025 Regionale Woonagenda Achterhoek 2023-2030

27

VITAAL PLATTELAND Een vitaal en innovatief buitengebied Wat speelt er? •

•

• •

Op het platteland komen steeds meer grote opgaven samen die allemaal ruimte vragen. Denk hierbij aan; klimaatadaptatie, energietransitie, biodiversiteit, recreatie en toerisme, de landbouwtransitie en de daarmee gepaarde transformatie van stallen en erven. Het is een uitdaging al deze opgaven op een goede manier samen te brengen op het platteland en daarmee ons platteland vitaal te houden. De agrarische sector is een belangrijke pijler in ons buitengebied. De sector wordt de komende jaren voor grote uitdagingen gesteld, onder meer door de stikstofproblematiek. De rijksoverheid werkt hiervoor aan het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). De provincie Gelderland is hierbij als uitvoerende partij aan zet. Een transitie naar een meer duurzame landbouw is hierbij noodzakelijk om de stikstofdoelen te halen. Tegelijkertijd zorgen de vele stoppers in Berkelland voor nieuwe ruimtelijke uitdagingen door onder meer de vrijkomende agrarische bebouwing. Berkelland heeft een prachtig coulisselandschap dat een fijne leefomgeving biedt voor onze inwoners en een visitekaartje is voor bezoekers. Tegelijkertijd zien we dat de natuur, het landschap en de biodiversiteit van verschillende kanten onder druk staat. Toeristen en recreanten weten de Achterhoek, en daarmee ook Berkelland, steeds vaker te vinden.

Hier zijn we blij mee, want dit zorgt voor de instandhouding van voorzieningen, werkgelegenheid en bovenal voor reuring. Bij ontwikkelingen in de vrijetijdssector is het belangrijk dat er een goede balans blijft tussen het wonen, werken en recreëren in ons (buiten)gebied en dat de recreatiedruk, en de impact daarvan op onze omgeving en samenleving, niet te groot wordt.

Speerpunt Een meer duurzame vorm van landbouw in Berkelland. (030.010) Wat willen we bereiken? • Een intensievere samenwerking met onder meer LTO, VKA en Marke om agrariërs te ondersteunen richting een meer duurzame vorm van landbouw, zoals kringlooplandbouw. • Een sterkere verbinding tussen inwoners en agrariërs. • Meer lokale initiatieven gericht op duurzame vormen van landbouw, zoals kringlooplandbouw.

Wat gaan we daarvoor doen? We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren en onderzoeken de mogelijkheden voor een nieuw vrijwillig kavelruil project. (030.080) De vrijwillige kavelruil is integraal van opzet en hierdoor zullen we ook doelen op gebied van natuur, landschap, water, duurzaamheid en recreatie meenemen. Dus naast huiskavelvergroting en het toewerken naar minder veldkavels zal er ook grond geruild kunnen worden om bijvoorbeeld nieuwe natuur in te richten. Het huidige kavelruilproces loopt af. Er is behoefte aan een vervolg. We onderzoeken de mogelijkheden hiervoor. Kwaliteit Het kavelruilproject is op 31 december 2023 afgerond. In totaal is er 358 hectare geruild. De ambitie was destijds 250 hectare. Het kavelruil project is hiermee een succes geworden. Daarnaast zijn we aan het werk om een nieuw kavelruilproces rondom Stelkampsveld op te starten. Hiervoor zijn we in gesprek met de provincie Gelderland. Geld Er zijn geen bijzonderheden. 28

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Berkelland&id=4e886566-ab6e-4453-8c57-c16cde74ca79