Bijlage 1 Jaarrekening 2024 (w.g.) - Berkelland
Tekst van het document
Realisatie 2023
2024 (primitief)
Gewijzigde begroting
Realisatie 2024
Lasten 020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad
-40
-68
-70
-31
020.010.040 We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie
-58
-50
-50
-52
26
020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren
-1.978
-886
-886
-413
020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen
-317
-265
-265
-262
020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe
-218
-300
-1.086
-191
020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost
-238
-783
-298
-212
020.500.010 Loonkosten
-4.329
-4.435
-4.435
-4.435
-63
-218
-181
-24
-7.241
-7.004
-7.271
-5.621
020.010.010 we zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad
45
43
43
37
020.010.060 We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren
2.335
1.021
1.021
576
020.020.030 Goede dienstverlening rondom wonen
1.251
1.554
1.519
1.526
020.020.040 We voegen nieuwe woningen toe
66
0
521
120
020.030.010 integrale wijkontwikkeling Neede Noordoost
81
513
152
154
020.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten Baten
Totaal Baten
3.778
3.131
3.256
2.413
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-3.464
-3.873
-4.015
-3.208
020.710.010 Reserves
245
102
351
29
Totaal Onttrekkingen
245
102
351
29
020.710.010 Reserves
-997
0
-105
-525
Totaal Stortingen
-997
0
-105
-525
Mutaties reserves
-752
102
246
-496
-4.216
-3.771
-3.769
-3.703
Onttrekkingen
Stortingen
Gerealiseerd resultaat
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • • •
Omgevingsvisie Regionale Woonagenda 2023 - 2030 Woonvisie gemeente Berkelland 2020-2025 Beleidskader tijdelijke woningen Achtergrondinformatie tijdelijke woningen
27
VITAAL PLATTELAND Een vitaal en innovatief buitengebied
Speerpunt Een meer duurzame vorm van landbouw in Berkelland. (030.010) Wat willen we bereiken? • Een intensievere samenwerking met onder meer LTO, VKA en Marke om agrariërs te ondersteunen richting een meer duurzame vorm van landbouw, zoals kringlooplandbouw. • Een sterkere verbinding tussen inwoners en agrariërs. • Meer lokale initiatieven gericht op duurzame vormen van landbouw, zoals kringlooplandbouw.
Wat hebben we hiervoor gedaan? We zoeken de samenwerking met partijen als de VK-Oost, LTO en de Marke gericht op ondersteuning van agrariërs richting een meer duurzame vorm van landbouw, zoals kringlooplandbouw. Kwaliteit Er is het afgelopen jaar verder gewerkt aan het plan van aanpak Duurzame Landbouw door onze nieuwe contactpersoon Buitengebied. Het plan van aanpak is in bestuurlijk overleg met LTO en VKOost besproken, in combinatie met de gemeente Lochem. Het plan van aanpak is in de afrondende fase en wordt gecombineerd met een onderzoek van Aveco De Bondt (agrarische analyse). We zijn pro-actief aan de slag gegaan met de boeren die gebruik maken van de LBV (landelijke stoppers regeling). We werkten samen met regiopartners actief mee aan het opstellen van het Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG). Dat programma is in september 2024 gestopt in verband met het schrappen van het NPLG. Daarnaast hebben we gewerkt aan het Regio Arrangement van de provincie Gelderland en werken we als regiopartners aan het opstellen van het Ruimtelijk Perspectief Achterhoek. Geld Bij deze activiteit hoort geen budget. We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners. (030.010.020) Kwaliteit Onderdeel van het plan van aanpak toekomstbestendige landbouw zal ook de versterking van de verbinding tussen agrariër en inwoners zijn.
Het plan van aanpak wordt in 2025 afgerond en daarna start de uitvoering. In 2024 is er een specifiek communicatieplan opgesteld voor de agrarische sector in Berkelland om de communicatie tussen agrariërs en de gemeente te verbeteren. We hebben ons als gemeente gecommitteerd aan de Foodstrategie Achterhoek. Platform Achterhoek Food is een samenwerkingsverband met als doel het samenbrengen van allerlei duurzame en gezonde initiatieven die voedsel gerelateerd zijn en het steunen van nieuwe (innovatieve) plannen. Zo ontstaat een brede bewustwording dat gezond, duurzaam en regionaal
28
voedsel ons verbindt én zorgt voor een mooie, aantrekkelijke regio om in te wonen, werken en recreëren. Geld
We onderzoeken de mogelijkheden voor een nieuw vrijwillig kavelruil project. (030.010.030) Kwaliteit Het kavelruilproces is succesvol financieel afgerond in 2024. Er is 358 ha. geruild. De Provincie Gelderland heeft in 2024 subsidie toegezegd voor een pre-verkenning van een nieuwe kavelruil bij Stelkampsveld. Die gesprekken zijn in september 2024 gestart. Geld
Speerpunt Toekomstbestendige (agrarische) erven. (030.040) Wat willen we bereiken? • Minder leegstaande gebouwen door sloop- en/of hergebruik. • Reductie van 30% asbestdaken in 2026 (kern en buitengebied) ten opzichte van 2022.
Wat hebben we hiervoor gedaan? We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit. (030.040.010) Kwaliteit In 2023 is de subsidieregeling 'Groen voor Rood' vastgesteld. Hier is in 2024 geen gebruik van gemaakt. Ook van de subsidieregeling 'sloop overtollige bebouwing' die in 2023 verruimd is, is in 2024 geen gebruik gemaakt. Het aantal Rood voor Rood initiatieven is tot nu toe 36, waarvan er twee vergund zijn en in uitvoering zijn. Acht initiatieven hebben een principe besluit ontvangen en zijn bezig met het voorbereiden van een vergunningsaanvraag. De overige initiatieven zitten in een verkennende fase of liggen stil vanuit de initiatiefnemer. In 2024 hebben we een sloopvoucherregeling voorbereid, die begin 2025 vastgesteld kan worden. In 2024 hebben we onderzoek gedaan naar de wensen en behoeften voor een herijking van het functieveranderingsbeleid. De uitkomsten geven geen directe aanleiding tot een herijking. Situaties die afwijken van dit beleid worden in het vervolg besproken op de initiatieftafel waarbij de wenselijkheid beoordeeld wordt. Het WATEA-traject (keukentafelgesprekken) is ook in 2024 afgerond. In totaal zijn er ongeveer 200 keukentafelgesprekken gevoerd en ruim 100 begeleidingstrajecten doorlopen. De helft van deze begeleidingstrajecten heeft betrekking op sanering van asbest.
De andere helft is aangevraagd in het kader van agrarische bedrijfsvoering (stoppen, verbreding of doorgaan) of sociaal-emotionele problematiek binnen het bedrijf. We verkennen of en in welke vorm we deze keukentafelgesprekken in 2025 willen blijven aanbieden. Geld
29
We voeren het plan van aanpak voor de stimulering van de sanering van asbestdaken uit. (030.040.020) Met het plan van aanpak zetten we in op het saneren van 30% van de oppervlakte aan asbestdaken in Berkelland eind 2026. Hiervoor hebben we 3 instrumenten ontwikkeld: de subsidieregeling asbestdaken en de beschermingspakketten voor verwijdering van kleine asbestdaken in combinatie met gratis stort. Het project WATEA (gratis) keukentafelgesprekken in combinatie met kortingsvouchers voor vervolgstappen) is inmiddels afgelopen. Daarnaast zetten we verschillende communicatiemiddelen in om eigenaren te informeren, instrueren, motiveren en overtuigen om de sanering aan te pakken. Kwaliteit De subsidieregeling 'verwijderen asbestdaken' loopt goed door. In 2024 zijn er ongeveer 38 aanvragen geweest. Het betreft meer grotere asbestdaken dan in de voorgaande jaren. De mogelijkheid tot een gratis pakket beschermingsmiddelen/gratis stort liep ook in 2024 gelijkmatig door. Er is 27 keer gebruik van gemaakt. De opgave in Berkelland blijft groot. De subsidieregeling loopt tot eind 2026.
Geld Onderdeel van de asbestsanering zijn de vouchers die in het kader van het WATEA-traject verstrekt konden worden. Dit traject is in 2024 afgerond. Voor dit type voucher was € 200.000 beschikbaar, waarvan nog € 186.000 over is. Deze resterende projectgelden worden betrokken bij de afweging de keukentafelgesprekken voort te zetten.
Speerpunt Behoud en versterking van ons coulisselandschap en verhoging van de biodiversiteit. (030.020) Wat willen we bereiken? • Voor elke biotoop in Berkelland een verhoging van natuurwaarden in 2026 ten opzichte van 2021. • Een vergrote bewustwording bij inwoners over de biodiversiteit en maatregelen die men kan nemen ter versterking van de biodiversiteit.
Wat hebben we hiervoor gedaan? Stimuleren van aanleg van nieuwe natuur en landschap en het behoud van landschapselementen. (030.020.010) Kwaliteit In 2024 was er vanuit de bestaande landschapsregeling geen budget meer beschikbaar. Vanuit de provincie Gelderland is er daarop eenmalig € 130.000 beschikbaar gesteld om in 2024 projecten op te zetten om de groen-blauwe dooraardering in Berkelland te versterken door het aanleggen van landschapselementen op grote erven. In 2024 hebben we hiervan samen met SLG (Stichting Landschapsbeheer Gelderland) en VAN Berkelleland (Vereniging agrarisch natuurbeheer) en enkele particulieren in totaal 67 projecten verspreid in Berkelland voor € 100.000 uitgevoerd. Het restantbedrag wordt in 2025 uitgevoerd. In 2024 is het project Akkerranden uitgevoerd. Waarbij ervoor in totaal 46.376 m2 akkerrand is ingezaaid bij agrariërs en particulieren (ongeveer 40 deelnemers). Dit geeft een impuls aan de populatie akkervogels zoals de patrijs, geelgors en gele kwikstaart. Dit project is uitgevoerd door de VAN Berkelland. Daarnaast is er door de gemeente ongeveer 5km bermrand van gemiddeld 3 meter breed, hersteld. Ongeveer 3 km hiervan is aangeplant met bomen en/of struiken. 30
Geld
We ondersteunen initiatieven en projecten in het kader van Leader. (030.020.020) Kwaliteit Het Leaderprogramma is in 2023 afgerond. In 2024 zijn er nog wel rekeningen op betaald met name overheadkosten die betrekking hebben op de voorgaande periode. In juli 2024 is LEADER opengesteld. De nieuwe lokale actiegroep (LAG) is gestart en voortvarend aan de slag gegaan. Er zijn al diverse initiatieven, ook uit Berkelland gepitcht. Dit heeft nog niet geleid tot een daadwerkelijke aanvraag uit Berkelland. Geld
We voeren de uitvoeringsagenda van het biodiversiteitsplan uit. (030.020.030) In juni 2023 is de uitvoeringsagenda van het biodiversiteitsplan opgeleverd. Deze uitvoeringsagenda is gebaseerd op het biodiversiteitsplan dat is vastgesteld in 2021 en de contournota dat is vastgesteld in 2022. Samen met partners gaan we de komende jaren met de uitvoeringsagenda aan de slag. Kwaliteit We zijn verdergegaan met het uitvoeren van de uitvoeringsagenda. Zo is het project kruidenrijk grasland door Urgenda weer voor ons uitgevoerd. In 2024 was dit een groot succes. Al het budget is gebruikt en in totaal is er ongeveer 107 ha kruidenrijk grasland ingezaaid. Uit een enquete van Urgenda komt naar voren dat 75% van de deelnemers door blijft gaan met het gebruik van kruidenrijk grasland, ook zonder de subsidie. De reductie van het gebruik van kunstmest was 80%. Neveneffecten zijn de verbetering van de waterkwaliteit, het bodemleven en de biodiversiteit. Met communicatiebureau De Linx is de campagne Bloeiende Berkelland opgezet. De uitvoering/start staat gepland voor 2025 maar heeft door personele wisseling wat stagnatie opgelopen. Bloeiende Berkelland is een bewustwordingscampagne om het biodiversiteitsbesef en bewustwording bij bewoners en bedrijven in het buitengebied te vergroten. Waarbij gebruik wordt gemaakt van de vier V's: Verbinding, verspreiding voedselaanbod en voortplanting.
Ook is er een projectplan Landschap en biodiversiteit ingediend bij de provincie Gelderland waar we (met veel moeite) subsidie voor hebben gekregen. De gemeente Berkelland heeft € 200.000 cofinanciering vanuit het biodiversiteitsplan beschikbaar gesteld. Vanuit de provincie ontvangen we € 167.000 voor de komende vier jaar. De uitvoering vindt plaats in 2025 en verder. Geld Voor de uitvoeringsagenda Biodiversiteit is in 2022 door u € 500.000 beschikbaar gesteld voor projecten. Hiervan is nu ruim €300.000 in projecten uitgevoerd of belegd.
Speerpunt Het toeristisch-recreatief aanbod in Berkelland is versterkt. (030.030) Wat willen we bereiken? • Het aantal vitale dag attracties en verblijfsaccommodaties is vergroot. • De toeristische infrastructuur is doorontwikkeld. • De toeristische informatievoorziening en gastheerschap is verder geprofessionaliseerd. • De toeristische-recreatieve ontwikkelpotentie van Berkel, kernen en bijbehorende buitengebieden is beter benut. • De zichtbaarheid van het vrijetijdsaanbod van Berkelland is vergroot. • Jong en oud ontmoeten elkaar. 31
Wat hebben we hiervoor gedaan? De uitvoeringsagenda ‘Beleef het in Berkelland 2021-2024 uitvoeren. (030.030.010) Kwaliteit In een raadsbrief van 16 mei 2024 (zaaknr 865507) hebben wij u uitgebreid geïnformeerd over de resultaten en voortgang van de uitvoeringsagenda 'Beleef het in Berkelland'. Er zijn goede resultaten bereikt onder andere door een slimme inzet van beperkte middelen. Eind 2024 zijn we gestart met de evaluatie/herijking en opstellen van een nieuwe uitvoeringsagenda 'Beleef het in Berkelland 2025-2028'. Om zo in 2025 aan u een onderbouwd verzoek te doen om nieuwe uitvoeringsmiddelen. Geld
Wat mag het kosten Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (primitief) en Gewijzigde begroting. • 030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap: In de Bestuursrapportage is het restantbudget voor de projecten overgeheveld vanuit 2023. • 030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren: In de Bestuursrapportage is het restantbudget voor de uitvoeringsagenda overgeheveld vanuit 2023. • 030.710.010 Reserves: In de Bestuursrapportage is het restantbudget voor de projecten binnen dit programma overgeheveld vanuit 2023, met onttrekkingen uit de reserve. Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit
Realisatie 2023
2024 (primitief)
Gewijzigde begroting
Realisatie 2024
Lasten 030.010.010 We zetten het project korte ketens door
-48
0
0
-9
030.010.020 We onderzoeken mogelijkheden voor stimulering van meer verbinding tussen agrariërs en inwoners
-25
-41
-108
-63
030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren
-45
0
0
-4
030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap
-255
-56
-329
-297
030.020.020 We ondersteunen projecten en initiatieven in het kader van Leader
-13
0
-75
-3
030.020.030 Biodiversiteitsplan uitvoeren
-3
0
-75
-53
-745
-198
-761
-820
030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren
32
030.040.010 We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit
-8
0
-23
0
030.040.020 We voeren het plan voor de stimulering van de sanering van asbestdaken uit
-93
0
-97
-73
030.500.010 Loonkosten
-95
-229
-229
-229
030.700.010 Rente en afschrijving
-3
-4
-4
-3
-1.334
-528
-1.702
-1.554
030.010.010 We zetten het project korte ketens door
48
0
0
6
030.010.030 We doorlopen een kavelruilproces om een betere landbouwstructuur te organiseren
45
0
63
62
030.020.010 stimuleren aanleg nieuwe natuur en landschap
44
0
146
138
030.030.010 de uitvoeringsagenda "beleef het in Berkelland" uitvoeren
553
1
548
643
030.040.010 We voeren het plan van aanpak voor de aanpak van vrijkomende agrarische bebouwing uit
189
0
0
40
Totaal Lasten Baten
Totaal Baten
880
1
757
890
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-454
-527
-945
-664
030.710.010 Reserves
188
15
496
260
Totaal Onttrekkingen
188
15
496
260
030.710.010 Reserves
-1.155
0
-63
-99
Totaal Stortingen
-1.155
0
-63
-99
Mutaties reserves
-967
15
433
161
-1.421
-512
-512
-503
Onttrekkingen
Stortingen
Gerealiseerd resultaat
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • • • • •
Structuurvisie Berkelland 2025. Bestemmingsplan Buitengebied 2020 Woningsplitsing buitengebied Structuurvisie bovenplanse sloop-bonus regeling. Beleidsregel Rood voor Rood Beleef het in Berkelland
33
NIEUWE ENERGIE Speerpunt Innovatie en ontwikkelagenda energietransitie (040.010) Wat willen we bereiken? • Flexibiliteit creëren om proactief te handelen in een snel veranderende omgeving. • Samenwerken met andere programma’s in het aanpakken van complexe opgaves. • Pilots uitvoeren en daarvan leren
Wat hebben we hiervoor gedaan? We gaan aan de slag met de transitievisie warmte/koude. (040.010.100) Kwaliteit In 2024 zijn we projectmatig gestart aan de voorbereiding van het Warmte/koude programma met het vaststellen van een bestuursopdracht. Er is opdracht gegeven tot een aantal onderzoeken en er is een intern participatietraject gestart. Geld
We ondernemen onderzoekende proefprojecten ter verrijking van onze dienstverlening. (040.010.040) De bestaande regelingen werken voornamelijk stimulerend op doelgroepen die al overwogen mee te doen in de energietransitie. Het is tijd voor instrumenten die specifieke doelgroepen met afstand tot verduurzaming activeren en mogelijkheden bieden. Dit betekent enerzijds bestaande regelingen door ontwikkelen zodat er ruimte is voor nieuwe groepen, en anderzijds nieuwe regelingen optuigen met specifieke doelen en voorwaarden. Door middel van proeven, onderzoek, en pilots die de principes volgen van lerend evalueren kunnen wij samen met onze uitvoeringsorganisaties leren wat werkt ter ondersteuning van onze opgaves. Kwaliteit In 2024 zijn we gestart met het pilotproces Begeleiding verduurzaming maatschappelijke organisaties. Met de DOA (duurzaam ondernemerscentrum Achterhoek) zijn we een project Meten is weten gestart op het bedrijventerrein Ruurlo. Geld
We faciliteren pilots, innovatie en andere nieuwe ontwikkelingen. (040.010.040) Kwaliteit In 2024 zijn wij naar aanleiding van een traject met de DET (dialoogplatform energie transitie) zijn wij een maatwerksubsidie gestart voor de ondersteuning van burgerinitiatieven in de energietransitie. Geld
34
We werken richting een integrale aanpak die bijdraagt aan de verduurzaming van de buitengebieden. We merken dat woningeigenaren en bedrijven in ons buitengebied nauwelijks gebruik maken van onze subsidiemogelijkheden en ondersteuning. Dit terwijl deze in de kernen succesvol zijn. Als één van de grootste plattelandsgemeenten van Nederland is dit niet passend. Daarom zetten wij ons handelingsonderzoek samen met collega's van opgaveteam platteland en opgaveteam economische zaken voort. Dit onderzoek stelt ten doel niet alleen te begrijpen waarom deze aansluiting ontbreekt, maar is ook gericht op het realiseren van verandering. Bruikbaarheid en toepasbaarheid van lessen in de praktijk staan dus voorop. Op het moment dat deze aanpak ver genoeg is ontwikkeld, kan deze geborgd worden via een eigen speerpunt. Kwaliteit In 2024 is met een groot aantal adviseurs en stakeholders in het buitengebied gesproken over de mogelijke oorzaken van het achterblijven van de verduurzaming van de panden in het buitengebied. Daarnaast is op diverse onderdelen data toegevoegd om zo in 2025 met een onderbouwde aanpak te komen. Geld
We werken data geïnformeerd en verbeteren daarmee ons vermogen om de voortgang in de aanpak van de opgave te monitoren. (040.010.070) Data kan ons inzicht geven in onze verduurzamingsopgave. Op dit moment hebben we veel data beschikbaar. Maar vanuit verschillende bronnen, tijdvakken en mate van kwaliteit. En soms hebben wij geen toegang tot data die we wel nodig hebben. We hebben meer specifieke en nauwkeuriger databundeling en -analyse nodig om te kunnen bepalen waar we staan en waar we de meeste impact kunnen maken. We gaan een verbeterslag maken in onze monitoring en dashboarding. Daarbij is niet alles in cijfers te vatten en is soms een indirecte relatie tussen onze inzet en de beoogde effecten. Kwaliteit Geld We gebruiken strategische communicatie- en participatie instrumenten om ons beleid te klankborden met als doel het draagvlak te vergroten. (040.010.060) Kwaliteit In 2024 hebben we tot de zomer gewerkt met de Klankbordgroep Duurzaamheid vanuit de gemeenteraad. Daarnaast hebben we met de DET (dialoogplatform energietransitie) een serie bijeenkomsten georganiseerd rond om het thema Platteland aardgasvrij. Geld We onderzoeken slimme oplossingen die de door netcongestie beperkte vestigingsmogelijkheden voor bedrijven op de bedrijventerreinen verruimen. (040.010.090) Mogelijke oplossingen zijn energieopslag, en het slim koppelen van energievraag en -aanbod.
Het mede mogelijk maken van innovatie in de energietransitie in onze gemeente is nodig voor een fijne leefomgeving en een goed vestigingsklimaat. De gemeente kan dit soort initiatieven ondersteunen, bijvoorbeeld met ambtelijke capaciteit. We werken samen met Liander aan slimme oplossingen voor netcongestie en lobbyen dat Berkelland een hoge prioriteit krijgt.
35
Kwaliteit Geld We ontwikkelen een formule voor lokaal eigenaarschap van grootschalige opwek. (040.010.010) Wij hebben in de RES Achterhoek de afspraak om richting 2030 de Berkellandse opgave voor wind en zon te volbrengen. Lokaal eigenaarschap vinden wij hierbij belangrijk; voor draagvlak, acceptatie en om de opbrengsten lokaal te houden. Berkelland streeft naar zoveel mogelijk lokaal eigendom, het liefst 100%. Wij willen dat de ontwikkeling, zeggenschap en opbrengsten in handen is van lokale partijen en inwoners. Daarom onderzoeken wij verschillende strategieën om lokaal eigenaarschap, eigendom en financiële voordelen voor onze inwoners te realiseren. Een mogelijkheid kan zijn dat de gemeente (mede-)investeert in een windpark en/of zonnepark of hier zelf het initiatief toe neemt. Dat kan op verschillende manieren invulling krijgen. Voorafgaand onderzoeken wij wat de gemeentelijke rol bij verschillende varianten zou kunnen zijn. De uitkomsten leggen wij voor aan de raad. Kwaliteit Geld
Speerpunt Verduurzaming woningen. (040.060) Wat willen we bereiken? • Wij willen energieverbruik betaalbaar houden voor onze inwoners. • Door vermindering van aardgasverbruik stoten we minder CO2 uit.
Wat hebben we hiervoor gedaan? We informeren inwoners bij het maken van de juiste keuzes in de verduurzaming van woningen. (040.060.050) We maken huiseigenaren bewust van de urgentie van verduurzaming, informeren hen over de mogelijkheden, en ondersteunen ze bij het nemen van maatregelen. We versterken de bestaande aanpakken zoals de coaching via het energieloket, en faciliteren het opzetten van lokale energiemarkten en avonden. Kwaliteit Het Energieloket Achterhoek heeft onze inwoners, namens de gemeente, van onafhankelijke en deskundige informatie voorzien. Voor Berkelleland gaat het om gemiddeld twee telefoontjes per dag en ongeveer 30.000 websitebezoeken. Geld We ondersteunen inwoners door de inzet van financieel- en energieadvies. (040.060.030) Kwaliteit Het Energieloket adviseert namens de gemeente de inwoners van Berkelland over de verduurzaming van hun woning. In 2024 zijn er ongeveer 230 adviezen gegeven. Gedetailleerde informatie vindt u in de factsheets als bijlage bij deze jaarrekening. 36
Geld
We bieden gunstige financiële producten (leningen) aan om verduurzaming voor iedereen mogelijk te maken. (040.060.023) Kwaliteit In 2024 is er 1 aanvragen voor € 50.000 gedaan. Geld We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen door de uitgifte van subsidies (040.060.020) Kwaliteit In de factsheets, als bijlage bij deze jaarrekening vindt u de verschillende subsidieregelingen en de resultaten per regeling. Geld
Speerpunt Verduurzaming bedrijven. (040.020) Wat willen we bereiken? • Wij stimuleren een toekomstbestendig bedrijfsleven. • Door vermindering van aardgasverbruik stoten we minder CO2 uit.
Wat hebben we hiervoor gedaan? We zorgen ervoor dat de Omgevingsdienst bedrijven controleert. Kwaliteit Geld We bieden gunstige financiële producten (leningen) aan om verduurzaming voor iedereen mogelijk te maken. (040.060.023) Kwaliteit In 2024 is er 1 aanvragen voor € 50.000 gedaan. Geld
37
We zetten in op informatievoorziening en advies om bedrijven te helpen de juiste keuzes te maken in de verduurzaming. (040.020.024) Kwaliteit In 2024 is het Duurzaam ondernemerscentrum Achterhoek (DOA) opgericht. Voor de resultaten verwijzen we naar de factsheets als bijlage bij deze jaarrekening Geld
We stimuleren het nemen van concrete energiemaatregelen door het beschikbaar stellen van energie-adviezen. (040.020.024) Kwaliteit Geld
Speerpunt Verduurzaming maatschappelijke instellingen. (040.040) Wat willen we bereiken? • Wij willen een toekomstbestendig verenigingsleven stimuleren. • Door vermindering van aardgasverbruik stoten we minder CO2 uit.
Wat hebben we hiervoor gedaan? We gaan door met de subsidieregeling maatschappelijke initiatieven. (040.040.040) Kwaliteit We hebben ervoor gekozen om in 2024 geen nieuwe subsidieregeling op te zetten in afwachting van de resultaten van de procesbegeleiding. We zien dat dit tot concrete resultaten heeft geleid waarop wij voor 2025 een nieuwe subsidieregeling hebben opgesteld. Geld We ondersteunen maatschappelijke instellingen en sportvereniging bij de verduurzaming van de eigen accommodatie door middel van procesbegeleiding. (040.040.010) Door middel van procesbegeleiding zorgen we ervoor dat maatschappelijke instellingen worden voorzien van expertise op het vlak van duurzaamheid. Kwaliteit Geld
We bieden gunstige financiële producten aan om verduurzaming voor iedereen mogelijk te maken. (040.020.020) Kwaliteit
38
Geld
Speerpunt Gemeente als voorbeeld in de energietransitie. (040.030) Wat willen we bereiken? • Berkelland wil bewust, aantoonbaar en zichtbaar verduurzamen, zowel in beleid als met haar eigen bedrijfsvoering. • Aanjaag en bewustwordingsrol binnen de organisatie.
Wat hebben we hiervoor gedaan? Wij voeren de reductiemaatregelen uit vanuit de CO2 prestatieladder en monitoren deze. (040.030.030) Kwaliteit In 2024 hebben we afscheid genomen van de CO2 prestatieladder als meetinstrument voor onze reductiemaatregelen. We doen onderzoek naar een beter passend instrument dat aansluit bij onze sturingsbehoefte. Geld
We stappen over naar een energieleverancier die levert vanuit lokale en duurzame energiebronnen. (040.030.010) Kwaliteit In 2023 zijn wij overgestapt. Geld
Wij adviseren over verduurzamingsmogelijkheden voor het gebouwbeheerplan en de eigen bedrijfsvoering. (040.030.020)
Kwaliteit Door problematiek in de personeelsbezetting zijn hier in 2024 geen verdere stappen in gezet. Geld
Speerpunt Regionale samenwerking in de Achterhoek. (040.050) Wat willen we bereiken? • Maximale bijdrage aan de regionale doelstelling van 0,35 TWh zon-op-dak. • Akkoord van Groenlo/RES.
39
Wat hebben we hiervoor gedaan? We werken met andere overheden aan de regionale samenwerking voor de energietransitie. (040.050.020) Kwaliteit Naast de bestaande overleggen is er een extra regionale werkgroep op de warmtetransitie opgezet. Hierin stemmen de gemeentelijke warmtecoördinatoren hun acties onderling af. Er is een regionale warmtecoödinator aangesteld met regionaal SPUK-geld. Begin 2024 hebben de colleges van de acht Achterhoekse gemeenten het Regionaal uitvoeringsprogramma vastgesteld als concrete uitwerking van het Akkoord van Groenlo. In 2024 is de uitvoering hiervan gezamenlijk ter hand genomen. Een concrete actie die is opgepakt is het verbeteren van de afstemming en samenwerking tussen het Duurzaamheidscoordinatoren overleg en de Regionale Energie Strategie (RES) Achterhoek organisatie. Een voorbeeld is de afstemming over grootschalige energieopslag (bijvoorbeeld accu's).
Geld
Speerpunt Grootschalige Opwek en Energie infrastructuur (040.070) Wat willen we bereiken? • Maximale bijdrage aan de regionale doelstelling van 0,35 TWh zon-op-dak. • Handhaven van het max van 12 vergunningen voor zonneparken. • Wind.
Wat hebben we hiervoor gedaan? We stellen het herijkte RODE (Ruimtelijke Ordening en Duurzame Energie) beleidskader vast en begeleiden initiatiefnemers voor energie opwek. (040.070.010) Kwaliteit Het gezamenlijk beleidskader grootschalige windinitiatieven is in het voorjaar door de gemeenteraden van Berkelland en Oost Gelre in concept vastgesteld en ter inzage gelegd. Voor Berkelland zijn er 25 reacties binnen gekomen. Deze zijn beoordeeld en verwerkt in een verslag van de terinzagelegging en zo nodig in een aanpassing van het beleidskader. Naar aanleiding van Amendement Roodekerk (juni 2024, Tweede kamer) op de Energiewet hebben we de juridische basis gekregen voor een gemeentelijke verordening over lokaal eigendom. Het opstellen hiervan is in 2024 gestart. In de factsheet, als bijlage bij deze jaarrekening, vindt u de stand van zaken rond zonneparken in Berkelland. De belangrijkste ontwikkeling is dat we hebben ingezet op een afwikkeling van de financiële participatie. De omwonenden van de zonneparken hebben zich georganiseerd en zijn het gesprek gestart met de exploitanten over een andere invulling van de participatieovereenkomsten.
Geld
40
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (primitief) en Gewijzigde begroting. • Speerpunt 040.010: alle begrotingswijzigingen die hieraan ten grondslag liggen, zijn gerelateerd aan de Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) en deze zijn opgenomen in de bestuursrapportage 2024. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar dit P&C-document. • Speerpunt 040.060 (activiteiten 040.060.020/040.060.030): alle begrotingswijzigingen die hieraan ten grondslag liggen, zijn gerelateerd aan de Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) en deze zijn opgenomen in de bestuursrapportage 2024. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar dit P&Cdocument. • Speerpunt 040.060 (activiteit 040.060.040): de begrotingswijzigingen zijn grotendeels gerelateerd aan de specifieke uitkeringen Aanpak energiearmoede en Lokale Aanpak Isolatie. Deze wijzigingen zijn opgenomen in de bestuursrapportage 2024 en de slotwijziging 2024. Daarnaast omvat het nog het resterende deel van de reserve van de subsidieregeling Berkelland bespaart. Voor een nadere toelichting verwijzen we naar de genoemde P&C-documenten.
Toelichting verschillen groter dan € 50.000 tussen gewijzigde begroting 2024 en realisatie • Speerpunt 040.010 (activiteiten 040.010.040/040.010.050/040.010.060/040.010.070): de lasten van het klimaat- en energiebeleid zijn gerealiseerd binnen meerdere speerpunten en activiteiten. Deze lasten vallen onder de Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). In 2024 bedragen de totale lasten van CDOKE € 582.000. De baten die hiertegenover staan, worden volledig verantwoord binnen speerpunt 040.060 en activiteit 040.060.030. De resterende middelen zullen in 2025 en de daaropvolgende jaren worden ingezet. • Speerpunt 040.010 (activiteit 040.010.100): bij de bestuursrapportage 2024 is er € 150.000 aan CDOKE-middelen op de begroting geplaatst voor de Transitievisie Warmte/Koude. De gemeente is projectmatig begonnen met de voorbereiding van dit programma. De uitvoering zal plaatsvinden in 2025 en verder. • Speerpunt 040.060 (activiteiten 040.060.020/040.060.030): de lasten van het klimaat- en energiebeleid zijn gerealiseerd binnen meerdere speerpunten en activiteiten. Deze lasten vallen onder de Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). In 2024 bedragen de totale lasten van CDOKE € 582.000.
De baten die hiertegenover staan, worden volledig verantwoord binnen speerpunt 040.060 en activiteit 040.060.030. De resterende middelen zullen in 2025 en de daaropvolgende jaren worden ingezet. • Aanvullende toelichting activiteit 040.060.030: de bijdrage ad. € 105.000 aan het Energieloket Achterhoek is structureel opgenomen in de begroting. Vanwege de beschikbaarheid van CDOKE-middelen van het Rijk in 2024 hebben we dit structurele budget niet gebruikt en toegevoegd aan de lijst bezuinigingen zoals met u gedeeld bij de startnotitie inventarisatie bezuinigingsmogelijkheden (raadsbesluit 14 januari 2025). • Speerpunt 040.060 (activiteit 040.060.040): het betreft de specifieke uitkeringen Aanpak energiearmoede en Lokale Aanpak Isolatie, die de gemeente van het Rijk ontvangt. Uiteindelijk zijn er minder aanvragen binnengekomen dan we hadden ingeschat. Dit is bij de specifieke uitkering Lokale Aanpak Isolatie te wijten aan het feit dat deze in 2024 van start is gegaan.
41
Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit
Realisatie 2023
2024 (primitief)
Gewijzigde begroting
Realisatie 2024
Lasten 040.010.040 A. Pilots en innovatie
-26
0
-25
-22
040.010.050 A. Extra uitvoeringsmiddelen ETD
-236
-813
8
-74
040.010.060 A. Bewustwording en Promotie
-18
0
-45
-42
040.010.070 A. Datagedreven werken
0
0
-1
0
040.010.100 A. Transitievisie warmte/koude
0
0
-150
0
040.020.024 C. Adviseren bedrijven
-28
0
0
0
040.030.020 G. Verduurzaming eigen vastgoed
-98
-65
-32
-17
040.030.030 G. CO2 prestatieladder
-12
0
0
0
040.040.010 D. Adviseren maatschappelijke initiatieven
-30
0
0
0
040.040.040 D. Subsidiëren maatschappelijke initiatieven
-40
0
0
0
040.050.010 F. Regionale samenwerking Achterhoek
-34
0
-3
-10
040.060.020 B. Informeren Wonen
-155
0
8
-175
040.060.030 B. Adviseren Wonen (KVH)
-2
-105
-602
-191
-1.083
0
-608
-340
040.070.010 E. vaststellen RODE
-112
0
-12
-11
040.500.010 Loonkosten
-211
-219
-315
-315
-7
-7
-7
-7
-2.093
-1.209
-1.785
-1.204
040.060.040 B. Subsidiëren Wonen
040.700.010 Rente en afschrijving Totaal Lasten
42
Baten 040.010.040 A. Pilots en innovatie
0
0
25
0
040.010.050 A. Extra uitvoeringsmiddelen ETD
677
813
88
0
040.010.060 A. Bewustwording en Promotie
0
0
45
0
040.010.070 A. Datagedreven werken
0
0
1
0
040.010.100 A. Transitievisie warmte/koude
0
0
150
0
040.040.040 D. Subsidiëren maatschappelijke initiatieven
0
0
0
0
040.050.010 F. Regionale samenwerking Achterhoek
0
0
3
0
040.060.020 B. Informeren Wonen
0
0
-8
22
040.060.030 B. Adviseren Wonen (KVH)
22
0
497
582
040.060.040 B. Subsidiëren Wonen
391
0
500
263
040.070.010 E. vaststellen RODE
10
0
12
17
Totaal Baten
1.100
813
1.313
884
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-992
-396
-472
-320
040.710.010 Reserves
0
0
75
76
Totaal Onttrekkingen
0
0
75
76
040.710.010 Reserves
-1.299
0
0
-48
Totaal Stortingen
-1.299
0
0
-48
Mutaties reserves
-1.299
0
75
29
Gerealiseerd resultaat
-2.291
-396
-396
-291
Onttrekkingen
Stortingen
Beleidskaders die de raad heeft vastgesteld • • • •
EUP 2019-2022 RODE beleidskader Motie M19-08 eigen gemeentelijk initiatief grootschalige opwek energie Plan van aanpak uitvoering motie M19-08
43
EEN TOEKOMSTBESTENDIG SOCIAAL DOMEIN Speerpunt Gelijke kansen en toegankelijkheid. (050.010) Wat willen we bereiken? We zorgen voor optimale afstemming tussen regelingen vanuit verschillende wetten en zorgen dat we toegankelijk zijn. We stimuleren inwoners de regie over hun leven en gezondheid te houden of te herwinnen als dat nodig is. In plaats van voor iedere afwijking van het ‘normale’ een aparte (en veelal duurdere) oplossing te bedenken, willen we naar een inclusieve samenleving waarin dat niet nodig is. We willen dat nieuwkomers, zowel mensen die inburgeren als vluchtelingen uit de regio van oorsprong (zoals nu de ontheemden uit Oekraïne), zo goed mogelijk ondersteund worden in onze gemeente.
Wat hebben we hiervoor gedaan? Wij richten ons op toegankelijkheid, kansengelijkheid en inclusie. (050.010.030) Wij zetten ons in voor kansengelijkheid. We bouwen verder aan onze lokale/regionale coalitie Kansrijke Start. De eerste 1000 dagen van een kind (- 9 maanden tot ± 2,5 jaar) zijn cruciaal voor de ontwikkeling van een kind. We voeren onze Lokale Inclusie Agenda uit, waarin we ons richten op de speerpunten gender en seksuele oriëntatie, inclusief onderwijs en laaggeletterdheid. Het inclusief onderwijs werken we uit in een visie en brengen we tot uiting in ons beleid. We geven toegankelijkheid op verschillende manieren een impuls. Ten eerste geven we cliëntondersteuning een nieuwe vorm, waardoor deze levensbreed, lokaal en laagdrempelig kan worden ingezet, zo mogelijk met inzet van ervaringsdeskundigen. Ten tweede zorgen we voor toegankelijke informatie, onder andere via de Berkellandwijzer en aandacht voor de communicatie bij nieuw beleid. Ten derde pakken we binnen de regio Achterhoek gezamenlijk laaggeletterdheid aan. Kwaliteit Kansrijke Start is in 2024 ingezet. Voorzorg is een interventie binnen het actieprogramma Kansrijke Start. Het is een intensief huisbezoekprogramma voor jonge (aanstaande) moeders in een zeer kwetsbare situatie, die te maken hebben met een opeenstapeling van problemen.
Zij krijgen ondersteuning tijdens de zwangerschap tot het kind twee jaar wordt. Voorzorg heeft bewezen een meerwaarde te leveren voor kwetsbare moeders en hun kinderen. Ook in 2025 en 2026 zetten wij hierop in. Binnen de lokale inclusie agenda (LIA) zijn activiteiten uitgevoerd, waaronder gastgemeente zijn voor de Achterhoek Pride en activiteiten in de Week van de Laaggeletterdheid. Daarnaast hebben we blijvend aandacht voor inclusieve communicatie, meedoen bij sport- en cultuuractiviteiten (Zomertoer en BFF), toegankelijkheid bij verkiezingen en toegankelijkheid van openbare gebouwen en openbare ruimte. Niet het gehele budget (LIA) is uitgenut in 2024. Daarnaast zijn er in het kader van versterking Clientondersteuning in 2024 ook een aantal activiteiten uitgevoerd, o.a. door MEE. Geld In het project Versterking Clientondersteuning is nog een bedrag over van € 16.800 dat wordt doorgeschoven naar 2025.
44
Er is een integraal programma dat richting geeft aan de koers voor inburgering. (050.010.020) We zorgen voor een goede uitvoering van de nieuwe Wet inburgering. Gemeenten zijn met deze wet verantwoordelijk voor een passend inburgeringsstelsel en de werkwijze die we hiervoor hebben ingezet moeten we borgen. Deze werkwijze bestaat uit een professionele en vrijwillige pijler, die er samen voor moeten zorgen dat de inburgeraar zich welkom voelt in de gemeente. Kwaliteit Op basis van leerbaarheid worden inburgeraars ingedeeld in leerroutes. De verdeling is als volgt (momentopname december 2024): B1-route 39, Z-route 25, Onderwijsroute 37, nog niet ingedeeld 60. In totaal gaat het om 161 inburgeringsplichtigen, waarvan 135 statushouders en 26 gezinsmigranten. We hebben de contracten met taalaanbieders verlengd met twee jaar. De wet inburgering is in 2022 van start gegaan. Er zijn veel partijen betrokken bij inburgeraars, waarmee we de samenwerking hebben verstevigd. Intern hebben we kritisch gekeken naar de regierol van de gemeente met de inzet van een beleidsadviseur nieuwkomers. Ook hebben we verder gebouwd aan het opgaveteam nieuwkomers. We hebben in 2024 ondersteuningstrajecten Jeugd GGZ ingezet voor AMV-ers. In 2024 hebben we 77 statushouders gehuisvest. Dit zijn 35 personen minder dan de taakstelling beoogde.
We proberen met kamergewijze verhuur en flexwoningen de taakstelling te volbrengen, maar het blijft een uitdaging. Geld Wij hebben een projectreserve opgebouwd van € 72.500 ten behoeve van de Jeugd GGZ AMVers. Deze reserve zetten we in voor bijvoorbeeld de ondersteuning van GG-Net door inzet van preventieve trajecten ten behoeve van ondersteuning statushouders die niet gefinancierd worden uit de Wet Inburgering 2021. Deze reserve gaan we in 2025 verder inzetten voor deze taak. We ondersteunen nieuwkomers binnen een brede sociale basis. (050.010.010) Vanuit het opgaveteam nieuwkomers voeren we integraal beleid voor de verschillende groepen waarin alle nieuwkomers optimale kansen krijgen. De algemene voorzieningen gericht op inburgeraars zetten we structureel op de kaart. We kijken samen met onze vrijwilligers (maatjes), sleutelpersonen en cultuurverbinders hoe zij een bijdrage kunnen leveren aan de nieuwe integrale aanpak van inburgering, integratie en participatie van vluchtelingen. Kwaliteit Met het project Talent in actie hebben we de mogelijkheid gehad om maatschappelijke partijen onderdeel te laten zijn van de inburgering en inburgeraars kennis laten maken met het lokale verenigingsleven. Sportfederatie en Culturije hebben hier extra tijd voor kunnen inzetten. We onderzoeken nu hoe we deze inzet structureel onderdeel kunnen laten zijn van inburgering.
Met de interviews ‘nieuwkomers aan het woord’ geven we nieuwkomers een podium om hun verhaal te delen. In 2024 hebben we sessies Betekenisvol ontmoeten van de HAN (Hogeschool Arnhem Nijmegen) gevolgd, waarin we aandacht hebben gevraagd voor deelname van nieuwkomers aan sociale basis Berkelland. Dit heeft geleid tot meer bewustwording en betrokkenheid van alle partners in de sociale basis. Vrijwilligers hebben door een bijdrage van de gemeente hun activiteiten voor en door nieuwkomers kunnen voortzetten: zwemlessen voor vrouwen in Neede, de Weggeefwinkel, wekelijks inloopmoment van de Werkgroep Integratie Neede, taalmaatjes en een taalcafés in elke grote kern, fietslessen. Geld
45
We dragen zorg voor vluchtelingen uit de regio. Dit betreft de opvang voor Oekrainers. De oorlog in Oekraïne maakt dat we verantwoordelijk zijn voor de opvang van vluchtelingen uit onze regio. Deze opvang bedden we in binnen ons reguliere beleid en we spelen daarbij in op actuele ontwikkelingen vanuit het rijk. Kwaliteit In 2024 is het aantal beschikbare opvangplekken uitgebreid van 270 naar 290. Van 2 locaties is het huurcontract beëindigd en er zijn 3 nieuwe locaties bij gekomen; daarmee heeft de gemeente Berkelland nu 8 opvanglocaties voor Oekraïense ontheemden in gebruik. We hebben ingezet op leefbaarheid op de opvanglocaties (minder bewoners per aantal m2), veiligheid (aanbesteding security), kindvriendelijke opzet, preventie op het psychosociale vlak (personele inzet casusregisseurs Oekraïne) en arbeidstoeleiding. We stimuleren het deelnemen aan taallessen Nederlands en faciliteren dit. Geld We hebben over 2024 een onderschrijding op de rijksmiddelen van € 1.693.000. Op deze onderschrijding wordt een bedrag van € 221.270 in mindering gebracht (de afrekening 2023 van € 86.270 en een verhoging van de dekking Onderwijshuisvesting Oekraïne met € 135.000, activiteit 070.010.020). Hierdoor wordt de totale onderschrijding € 1.471.730. De vergoeding voor de opvang in totaal bedraagt € 6.573.000. Uitgaven voor de opvang in totaal bedraagt € 4.880.000.
We zijn afhankelijk van het aantal opvangplekken dat we moeten realiseren van het Rijk. Er zijn 2 opvanglocaties gesloten en 3 nieuwe locaties geopend, waarvan 2 op het eind van het jaar. Bij het zoeken van nieuwe locaties hebben we nog geen zicht op de exacte opvangcapaciteit (en daarmee ook de inkomsten), eventuele aanpassingskosten en de overeengekomen huurprijs.
Speerpunt Een sterke sociale basis gericht op preventie en gezondheid. (050.020) Wat willen we bereiken? Het huidige systeem van hulp en ondersteuning loopt vast. Zorgvragen nemen toe, de beroepsbevolking neemt af, de druk op mantelzorger en vrijwilligers wordt groter en de wachtlijsten nemen toe. Ook financieel is het systeem onhoudbaar. We kunnen niet alles met (meer) ondersteuning oplossen en dit is ook niet nodig, omdat we inzetten op zelf- en samenredzaamheid van inwoners. Dat vraagt om een sterke sociale basis van betrokken inwoners, vitale kernen en een goede infrastructuur aan algemene voorzieningen. Een basis die essentieel is voor inwoners waar sprake is van inclusie, cohesie, empowerment en economische zekerheid.
Wat hebben we hiervoor gedaan? We ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers. (050.020.010) • • • •
We benutten, ondersteunen en coördineren de inzet van mensen die in Berkelland maatschappelijk betrokken en actief zijn. De netwerkcoördinator mantelzorgers en vrijwilligers draagt bij aan onze ambities om een samenhangend mantelzorgbeleid te voeren en om vrijwilligersorganisaties structureel met elkaar te verbinden. Met de training depressiepreventie bieden we een passend ondersteuningsaanbod om langdurige fysieke en mentale belasting bij mantelzorgers te voorkomen. De informatie over en de toegang tot vervangende zorg voor mantelzorgers is ingewikkeld. Met de online wegwijzer van Mantelzorg.nl bieden we ondersteuning en duidelijkheid.
46
Kwaliteit We hebben vrijwilligersorganisaties en andere initiatieven ondersteund met onder andere Berkelland doet! de online plek voor vrijwilligersvacatures en burenhulp, nieuwsbrief voor vrijwilligersorganisaties en een actie opgezet voor een gratis workshops voor vrijwilligers t.g.v. De Dag van de Vrijwilliger. We hebben de rol van de mantelzorgcoach (welzijnswerkers Voormekaar) extra onder de aandacht gebracht (flyer, communicatie). We hebben een regionale theatervoorstelling voor ouders van zorgintensieve kinderen ondersteund. We hebben bijgedragen aan het verminderen van de regeldruk door automatische uitbetaling mantelzorgwaardering aan mantelzorgers. We hebben extra (creatieve) workshops voor mantelzorgers en een training depressiepreventie ingezet. Tot slot wordt de online wegwijzer van Mantelzorg.nl ingezet en heeft Moventem een onderzoek gedaan naar wensen en behoeften m.b.t. respijtzorg onder mantelzorgers in Berkelland. Op basis hiervan wordt begin 2025 een plan van aanpak gemaakt. Geld
We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze jeugd. (050.020.020) We willen dat kinderen en jongeren gezond en veilig kunnen opgroeien, hun talenten optimaal kunnen ontwikkelen en een gezonde leefstijl hebben. Dit zijn de 3 preventieve doelstellingen voor jeugd, zoals in december 2021 vastgesteld door de gemeenteraad. De omgeving van een kind is hierin bepalend. Daarom wakkeren we de dialoog tussen ouders, verzorgers, kinderopvang, onderwijs en huisartsen verder aan over hoe wij kinderen optimaal tot hun recht kunnen laten komen. We moeten problematiek niet onderschatten, maar we willen er ook voor waken dat we kinderen isoleren met een stempel ‘abnormaal gedrag’. Voormekaar schoolt zich in positieve gezondheid en in de 5 principes van normaliserend werken. Dit omgevingsbewustzijn geven we ook vorm in de publieke ruimte: we maken ontmoeting tussen ouders en hun bredere netwerk mogelijk door bij werkzaamheden hier oog voor te hebben. Zo brengen we de gewenste cultuurverandering van normaliseren verder. De focus ligt verderop de volgende activiteiten: • Vanuit het Preventie Platform Jeugd bieden we laagdrempelige trainingen, cursussen en bijeenkomsten aan voor kinderen, ouders, opvoeders en professionals. • We versterken de Jimmy’s. Want Jimmy’s is voor en door alle Berkellandse jongeren om zichzelf te ontplooien en iets voor een ander te betekenen.
En het jongerenwerk bewijst zich in de kernen als een belangrijke partner om jongeren op het goede spoor te houden of daarheen te begeleiden. • Humanitas zet vrijwilligers in bij het (herstellen van) het contact tussen kind(eren) en de uitwonende ouder na een scheiding. Dit is belangrijk voor een evenwichtige ontwikkeling en het welzijn van het kind. We gaan meer van deze trajecten financieren. • Om een gezonde leefstijl van leerlingen te bevorderen, maken we jaarlijks voor scholen het preventief aanbod inzichtelijk. • Met de POH-jeugd in de huisartspraktijk zorgen we voor laagdrempelige ondersteuning voor jongeren die zich met psychische klachten bij de huisarts melden. In 2 kernen zijn POH’s jeugd actief. We versterken deze beweging door een vaste contactpersoon van Voormekaar te koppelen aan de huisartsen. • We zetten tijdelijk praktische opvoedondersteuning in bij gezinnen ter voorkoming van grotere problemen. De thuisbegeleiders van Yunio voeren dit uit. In 2024 evalueren we dit. Kwaliteit Afgelopen jaar zijn er stappen gezet om de effectiviteit van subsidies en bijbehorende kosten inzichtelijk te maken. O.a. zowel de organisatiestructuur als de uitvoering van het Preventie Platform Jeugd (PPJ) is herzien. Dit met als doel de beschikbare middelen optimaal en doeltreffend in te zetten voor de jeugd van Berkelland.
Met betrekking tot het jongerenwerk: we zetten Jong in Berkelland in en we zetten jongerenwerk in op drie middelbare scholen. Dit doen we vanuit incidentele middelen. 47
We hanteren uitsluitend wetenschappelijk onderbouwde interventies om de kwaliteit en effectiviteit van onze aanpak te waarborgen. Een concreet voorbeeld hiervan is de geïmplementeerde Begeleide Omgangsregeling (BOR) van Humanitas. In 2024 hebben we de POH (Praktijkondersteuner)Jeugd ingezet bij enkele huisartsenpraktijken in Berkelland. Dit loopt goed. In 2025 willen we dit verder uitbreiden. Thuisbegeleiding van Yunio is goed ingezet, kort geevalueerd en wordt gecontinueerd in 2025. Vanaf de tweede helft van 2024 is gestart met het onderzoek naar de herijking van de (interne) welzijnstaken. Tot slot is in 2024 is het denkkader "Sociale Basis" vastgesteld. Dit dient als basis voor een aantal processen zoals het onderzoek welzijnstaken en de herijking subsidies. Geld Afgelopen jaar waren er tekorten op subsidies voor trajecten in het voorliggend veld en in de structurele begroting, die tijdelijk zijn gedekt met middelen vanuit Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Nationaal Programma Onderwijs (NPO). Zo was het budget voor Integrale Vroeghulp (IVH) van MEESamen in 2024 onvoldoende voor het volledige jaar aan vragen. Dit gold ook voor de Thuisbegeleiding door Yunio. Er zit een voordeel in de POH Jeugd door een creditering op de bijdrage HZOA uit 2023 en 2024.
Daarnaast zijn de bestedingen voor subsidies trajectbegeleiding voor het Zone college en Graafschap college ondergebracht bij SPUK NPO (Nationaal Programma Onderwijs).
We zetten in op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners. (050.020.030) Met een integrale benadering (samenhang tussen alle domeinen) vanuit welzijn, sport, cultuur, preventie, participatie, wonen en gezondheid komt er een verschuiving van aandacht voor zorg en ziekten naar gedrag en gezondheid. We doen dit met inwoners, maatschappelijke organisaties in de formele en informele sociale basis, de gecontracteerde zorgaanbieders en de 1e lijn zorg (fysiotherapeuten, huisartsen, maatschappelijk werk en wijkverpleegkundigen). Als gemeente nemen we daarin verschillende rollen: we faciliteren, verbinden, stimuleren, zijn initiatiefnemer en soms aanjager. Dit vertaalt zich concreet in de volgende punten: • We rollen de methodiek positieve gezondheid verder uit. • We rollen welzijn op recept verder uit naar fysiotherapeuten en wijkverpleegkundigen en zetten sport en cultuur in voor preventie. • We zijn zichtbaar, dichtbij en laagdrempelig bereikbaar in de kernen en zoeken locaties die een sociaal-culturele functie hebben en die bijdragen aan de sociale cohesie en inclusie. • We zien dat steeds meer (kwetsbare) inwoners zelfstandig blijven wonen. Om dit te faciliteren streven we ernaar om ondersteuning zoveel mogelijk in de eigen leefomgeving van de inwoner te organiseren.
We gaan het maatschappelijk debat aan over de toekomst op de onderwerpen; eerder denken over later, vitaal ouder worden, oud maar niet óut', passend wonen en passende zorg en ondersteuning op het juiste moment. We doen dit samen met de seniorenvrijwilligers. • We zoeken de verbinding met inwonersinitiatieven. Daarnaast gaan we tussenvormen in wonen onderzoeken (zie programma een passende woning). • We onderzoeken mogelijkheden voor collectieve voorzieningen voor thuiswonende inwoners met beginnende vorm van dementie. • We sluiten aan bij de coalitie Eén tegen eenzaamheid. Kwaliteit In 2024 is de lokale projectleider GALA gestart. De uitvoering van de de 5 ketenaanpakken en de overige regelingen van GALA zijn verder vormgegeven. De In-Balans training in het kader van valpreventie is gestart. Vanuit de 2e lijn kan er verwezen worden naar welzijn op recept. Er zijn digitale middelen beschikbaar om in contact te komen met jongeren. Binnen de ketenaanpakken wordt er samengewerkt met de regio Achterhoek, de GGD NOG en Proscoop.
48
Er wordt gebruik gemaakt van een monitor en evaluatie cyclus om de voortgang van de doelen te evalueren. De monitor van 2024 laat zien dat Berkelland voor de ketenaanpakken valpreventie, kinderen naar gezond gewicht en volwassenen naar gezond gewicht de gewenste voortgang is. In Berkelland zijn lokale werkgroepen gevormd, is er een GALA kick-off voor professionals en een vitaliteitsdag voor inwoners georganiseerd. Berkelland is aangesloten bij JOGG (Jongeren op gezond gewicht) en sluit aan bij de landelijke coalitie Een tegen eenzaamheid. Geld Dit voordeel is voornamelijk ontstaan uit SPUK Gala en SPUK IZA. De totale inkomsten van € 736.600 zijn geheel verantwoord, maar voor een gedeelte met bestedingen uit andere activiteit. Voor de GGD is er een afrekening uit 2023 ontvangen met een voordeel van € 19.000. In 2024 lopen de bijdragen aan de GGD NOG binnen de begroting.
Speerpunt Uitvoering van de WMO. (050.030) Wat willen we bereiken? We willen dat inwoners geholpen worden met kwalitatief goede en effectieve ondersteuning, die ook op langere termijn- betaalbaar is. Vanaf 1 juli 2022 werken we met de huidige aanbesteding voor Wmo en jeugd. De samenwerking met zorgaanbieders en een nieuw zorglandschap bestendigen we.
Wat hebben we hiervoor gedaan? Wij bieden onze inwoners maatschappelijke ondersteuning indien zij niet op eigen kracht en/of met hulp van hun omgeving voldoende zelfredzaam zijn of kunnen participeren in de samenleving. (050.030.010) We zien dat steeds meer inwoners met een Wlz-indicatie zelfstandig blijven wonen. Hierdoor verwachten we een toename van indicaties voor hulpmiddelen voor inwoners met een Wlzindicatie. Dit vergroot de druk op de Wmo, zowel op het personeel als op het budget. We kijken bij de inzet van ondersteuning eerst naar oplossingen en mogelijkheden dichtbij huis in de vorm van voorliggende en/of algemene voorzieningen en met behulp van het sociale netwerk. Daar waar het echt niet kan, bieden we passende ondersteuning in de vorm van een maatwerkvoorziening (hulp-op-maat). Inwoners kunnen daarbij gebruikmaken van ingekochte ondersteuning (zorg in natura) of zij kopen de ondersteuning zelf in (persoonsgebonden budget). We gaan met de volgende acties aan de slag: • We bouwen herstelgerichte ondersteuning verder uit. • We gaan inwoners meer wijzen op de mogelijkheden van fondsenwerving als alternatieve financiering voor hulpmiddelen als financiering vanuit de Wmo niet passend is. • We gaan onderzoeken hoe we hulpmiddelen meer collectief kunnen inzetten bij inwoners met Wlz-indicatie.
Kwaliteit Herstelgerichte ondersteuning is verder uitgebouwd van inwoners naar met een hulpvraag voor huishoudelijke ondersteuning, naar ook inwoners met een vervoers- en woonvoorzieningen. Ook is de leeftijdsgrens verlaagd van 60 naar 55 jaar. We zien een stabiele instroom aan deelnemers. We zien dat de indicaties voor huishoudelijke ondersteuning minder hard zijn toegenomen dan verwacht kijkend naar het VNG-voorspelmodel en onze eigen historische gegevens. Er is zelfs een afname van het aantal indicaties zichtbaar startend in de loop van 2023 en doorlopend tot eind 2024. We zien hier een samenhang met de inzet van herstelgerichte ondersteuning vanaf de start in maart 2023. 49
Vanuit de Wmo wordt van inwoners verwacht dat zij hun eigen kracht en eigen mogelijkheden maximaal benutten als zij een hulpvraag hebben. Een hulpvraag kan soms geheel of deels opgelost worden door fondsen te benaderen of aan te schrijven. In de keukentafelgesprekken benoemt Voormekaar, als dat van toepassing is, ook de mogelijkheid van fondsenwerving. Er zijn gesprekken gevoerd met over de collectieve inzet van hulpmiddelen. De mogelijkheden zijn er en de laatste rechterlijke uitspraak benadrukt dat wij als gemeente verantwoordelijk zijn. Dit onderwerp is opgenomen in de notitie Stuurmaatregelen Sociaal Domein en zal van daaruit verder opgepakt worden. Geld Het tekort is met name ontstaan bij de regionale inkoop door de afrekening 2022/2023 als gevolg van de bandbreedte van € 78.000. Daarnaast ontstond er uit de af/verrekening 2024 een aanvullend nadeel van € 58.000. We verbinden waar nodig zorg, wonen en veiligheid voor passende ondersteuning van inwoners. (050.030.030) Voor de komende jaren zien we een nieuwe ontwikkeling op ons afkomen: de doordecentralisatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Hierbij komt de verantwoordelijkheid voor deze inwoners bij ons als lokale gemeente te liggen.
Uitgangspunt bij deze opgave is dat mensen met een psychische kwetsbaarheid een zo normaal mogelijk leven moeten kunnen leiden, waarbij ondersteuning zoveel mogelijk in een eigen gekozen leefomgeving wordt geboden. Dit betekent dat zij veel meer (zelfstandig) wonen in een wijk en veel minder in een instelling voor beschermd wonen. Daarnaast zien we dat een grote groep inwoners vanuit beschermd wonen doorgestroomd zijn naar de Wlz. Het Rijk treft maatregelen om deze instroom te beperken. We gaan met de volgende acties aan de slag: • De voorzieningen in de sociale basis (waaronder de dorpskamer) worden doorontwikkeld. We onderzoeken alternatieve woonoplossingen en zorgen voor geschikte woningen • We geven uitvoering aan de maatregelen die het Rijk stelt om de instroom richting de Wlz te beperken. Kwaliteit De invoering van het woonplaatsbeginsel voor beschermd wonen is wederom uitgesteld, wat zorgt dat er nog geen objectief verdeelmodel voor de middelen naar de lokale gemeenten komt. De verwachte ingangsdatum is nu 1 januari 2026. In de regio is afgesproken dat we nu al de toegang lokaal organiseren. Ook hebben we lokale uitstroomafspraken met onze woningcorporatie, die goed lopen. We sturen op minder indicaties beschermd wonen en meer (ambulant) beschermd thuis.
Daarnaast ontwikkelen we lokale ‘leun en steunmaatregelen’, zoals goede nazorg, terugval preventie of een laagdrempelige inloopvoorziening in de sociale basis zoals de dorpskamer. Eind 2024 is een onderzoek naar het functioneren van de dorpskamer gestart. In 2024 is besloten om de huidige contracten voor Wmo (waaronder Wonen en begeleiding) niet te verlengen en is er een inkoopprocedure gestart. In 2024 is gewerkt aan een herijkte Achterhoekse Visie Dak- en thuislozen. Regionaal wordt de oproep gedaan om o.a. tot lokale tussenvoorzieningen d.w.z. crisisopvang te komen. In onze gemeente is in 2024 in geval van een crisis op zoek gegaan naar een passende oplossing op dat moment. In 2024 hebben we in lokaal en regionaal verband verder gewerkt aan het opstellen van een wonen, welzijn en zorgvisie. Daarin beschrijven we hoe we iedereen een thuis zouden willen bieden. Dit geldt voor alle doelgroepen met een (toekomstige) zorgvraag.
Geld
50
We ontwikkelen met ZOOV een nieuw concept voor vraagafhankelijk vervoer. (050.030.020) De provincie Gelderland heeft de subsidie op het Wmo-vervoer afgebouwd. Daarnaast is er ook een sterke relatie tussen het Wmo-vervoer en inclusie en duurzaamheid. Het nieuwe vervoerconcept moet borgen dat vervoer beschikbaar blijft voor iedereen die het nodig heeft. We onderzoeken regionaal welke maatregelen het beste aansluiten bij onze visie, zoals het stimuleren van het gebruik van openbaar vervoer en vrijwilligersvervoer, tarieven meer kostendekkend maken en de keuze van vervoer meer afstemmen op de mogelijkheden van de reiziger. Kwaliteit Een regionale werkgroep is in 2024 aan de slag gegaan met het proces om te komen tot een nieuw vervoerconcept. Er zijn veel partijen o.a. het Rijk, Provincie, regio Achterhoek en de Achterhoekse gemeentes mee gemoeid. Geld De kosten voor vraagafhankelijk vervoer zijn moeilijk te sturen. In 2024 hebben we hier een incidenteel voordeel van € 138.500.
Speerpunt Uitvoering van de Jeugdwet. (050.040) Wat willen we bereiken? We blijven werken aan de 3 doelstellingen die betrekking hebben op jongeren die jeugdhulp nodig hebben (vastgesteld door de gemeenteraad, december 2021): • Zoveel mogelijk jongeren met jeugdhulp wonen ‘zo thuis mogelijk’. • Alle jongeren met jeugdhulp (inclusief jeugdbescherming) krijgen de juiste zorg op de juiste plek. • Alle jongeren vanaf 16 jaar met jeugdhulp hebben perspectief op werk, onderwijs, eigen woonruimte, relatie.
Wat hebben we hiervoor gedaan? Wij bieden onze jonge inwoners en hun ouders/verzorgers jeugdhulp. (050.040.010) •
• •
•
We sturen op de beschikbaarheid en kwaliteit van zorg en ondersteuning binnen de Jeugdwet en Wmo door deelname aan de regionale accountteams. We gaan aan de slag met de uitkomsten van de evaluatie van de inkoop van eind 2023. Met de huidige kosten en de rijksmiddelen is het stelsel financieel onhoudbaar. We sturen daar waar mogelijk op de kosten. In bovenregionaal verband verwerven we de essentiële jeugdhulpfuncties. De landelijke hervormingsagenda jeugd is vastgesteld in 2023. Dit betekent dat er voor de Jeugdwet een scherper kader komt waar we als gemeente verantwoordelijk voor zijn en hoe we inkopen. Het vergt nog nieuwe landelijke wetgeving, maar duidelijk is dat het Voormekaar team een grotere rol krijgt. De maatschappelijke dialoog over wat we normaal vinden krijgt een landelijke impuls en er zal een groter beroep gedaan worden op de eigen kracht van jongeren en gezinnen. Dit past bij de door ons ingeslagen weg. We stellen om ons hierop voor te bereiden een implementatieplan Hervormingsagenda Jeugd op. Daarbij maken we gebruik van een landelijk ondersteuningsprogramma van de VNG. We geven met het regulier onderwijs invulling aan de collectieve onderwijs-jeugdhulp arrangementen.