Bijlage 1 Jaarrekening 2024 (w.g.) - Berkelland
Tekst van het document
Jaarstukken 2024
2
INHOUDSOPGAVE Inleiding ............................................................................................................................................ 4 Analyse resultaat .............................................................................................................................. 5 Leeswijzer ......................................................................................................................................... 8 Overzicht van baten en lasten per programma .............................................................................. 10 Onze aantrekkelijke leefomgeving ................................................................................................. 13 Passend wonen .............................................................................................................................. 22 Vitaal platteland .............................................................................................................................. 28 Nieuwe energie............................................................................................................................... 34 Een toekomstbestendig sociaal domein.........................................................................................
44 Sport en cultuur bewegen je!.......................................................................................................... 58 Werken en leren ............................................................................................................................. 67 Veiligheid ........................................................................................................................................ 77 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering............................................................................................. 81 Overzicht van algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien........................................................... 85 Paragrafen ...................................................................................................................................... 88 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................ 89 Wet open overheid...................................................................................................................... 95 Grondbeleid ................................................................................................................................ 96 Lokale heffingen .......................................................................................................................
104 Weerstandsvermogen .............................................................................................................. 110 Verbonden partijen ................................................................................................................... 113 Financiering .............................................................................................................................. 124 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................... 128 Reserves ................................................................................................................................... 134 Jaarrekening ................................................................................................................................. 139 Balans per 31-12 ...................................................................................................................... 140 Overzicht van Baten en Lasten ................................................................................................ 143 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ................................................................ 145 Toelichting op de balans...........................................................................................................
148 Toelichting overzicht van baten en lasten ................................................................................ 161 Niet uit de balans blijkende verplichtingen ............................................................................... 163 Begrotingsrechtmatigheid ......................................................................................................... 164 Rechtmatigheidsverantwoording .............................................................................................. 165 Incidentele baten en lasten....................................................................................................... 166 Gebeurtenissen na balansdatum ............................................................................................. 169 Overzicht taakvelden ................................................................................................................ 170 WNT .......................................................................................................................................... 172 Overzicht kredieten ................................................................................................................... 173 Sisa ...........................................................................................................................................
175 Controleverklaring..................................................................................................................... 201 Bijlagen ......................................................................................................................................... 208 Bijlage 1: Verplichte beleidsindicatoren ....................................................................................... 209
3
INLEIDING Hierbij bieden wij u het jaarverslag en de jaarrekening 2024 aan. Een financiële en beleidsverantwoording van alle activiteiten die we ons met de programmabegroting voornamen. 2024 was een hectisch jaar met maatschappelijke, politiek/bestuurlijke en financiële ontwikkelingen en onzekerheden. Er is door onze organisatie, samen met inwoners, ondernemers en organisaties, veel werk verzet. Financieel laat de jaarrekening een positief resultaat zien van € 8.089.000. Bij de reguliere planning en control momenten hebben wij u het afgelopen jaar op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen en onzekerheden in het resultaat. Bij de begroting 2024 begonnen we met € 1,6 miljoen positief. In de Bestuursrapportage en de Slotwijziging hebben wij u geïnformeerd over de ontwikkelingen door het jaar heen. Met name een hogere Algemene uitkering, hogere renteopbrengsten en hoger dividend hadden een positief effect op het resultaat. Daarnaast hadden we minder geplande uitgaven/lasten dan verwacht. De hogere uitgaven voor WMO en Fijnder hadden een negatief effect op het resultaat. De jaarrekening laat uiteindelijk nu een positief resultaat zien van € 2.640.000 meer dan we na de slotwijziging verwachtten. Ongeveer een miljoen van dit voordeel is het gevolg van de ontwikkeling bij Fijnder/bijstelling BUIG en de uitkering van het Rijk voor inkomensondersteuning.
Deze ontwikkelingen zijn in een apart raadsvoorstel gemeld naar aanleiding van de tweede BERAP van Fijnder en de bijstelling BUIG. Het overige onvoorziene resultaat is € 1,6 miljoen. Dat is minder dan 1,5% van onze totale begrotingsomvang (van in totaal 151 miljoen) dat ons aangeeft dat we dit jaar ‘dicht op de bal’ gezeten hebben. Het overschot komt voort uit de rijksbijdrage voor de opvang van ontheemde Oekraïners, het achterblijven van onderhoud aan gebouwen en lagere rentelasten. Hiertegenover staan wel nadelen bij de budgetten voor Jeugdzorg en ICT. Het resultaat is grotendeels incidenteel van aard. Toch laat het resultaat zien dat de bezuinigingen uit fase 1 realiseerbaar zijn. Dit legt wel druk op het resultaat van volgende jaren. Daarnaast zien we helaas ook enkele structurele nadelen die de saldo's voor de komende jaren onder druk zetten. Burgemeester en wethouders van Berkelland
4
ANALYSE RESULTAAT Resultaat Het resultaat over 2024 is € 8.089.000.
Saldo rekening Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2023
2024 (primitief)
Gewijzigde begroting
Realisatie 2024
010 Onze aantrekkelijke leefomgeving
-9.406
-8.928
-9.544
-9.225
020 Passend wonen
-4.216
-3.771
-3.769
-3.703
030 Vitaal platteland
-1.421
-512
-512
-503
040 Nieuwe energie
-2.291
-396
-396
-291
050 Een toekomstbestendig sociaal domein
-32.616
-34.926
-38.831
-38.637
060 Sport en Cultuur
-4.976
-5.104
-5.677
-5.321
070 Werken en leren
-16.568
-16.862
-17.191
-16.146
080 Veiligheid
-5.471
-5.746
-5.821
-5.813
090 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering
-20.080
-20.278
-21.957
-21.475
100 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
102.577
98.155
109.148
109.204
Gerealiseerd resultaat
5.533
1.632
5.449
8.089
Analyse Het gerealiseerde resultaat is het gevolg van de volgende ontwikkelingen: Bedrag x € 1.000
Incidenteel (I)/Structureel (S)
Groot onderhoud gebouwen
320
I
Specifieke uitkering CDOKE
105
I
Opvang Oekraïners
510
I
Welzijn en gezondheid inwoners
439
I
Jeugd
-938
I/S
Specifieke uitkering GALA
203
I
Re-integratie naar werk
1.014
I
Lonen SW-medewerkers
-122
I
Omgevingsdienst Achterhoek
-130
I
Wethouderspensioenen/wachtgeld
275
I
Paspoortpiek
104
I
Vergoeding detachering/ziektekosten medewerkers
184
S
Opleidingen
138
I
ICT
-408
S
Rentelasten
280
I
Toeristenbelasting
110
I
Diverse verschillen < 100.000
556
I
Verwacht resultaat
5.449
Totaal
8.089
5
Toelichting Groot onderhoud gebouwen Door capaciteitsproblemen is het niet gelukt het onderhoud aan gebouwen weg te zetten. Het onderhoud van 2024 gaan we zoveel als mogelijk combineren met het onderhoud van 2025. Specifieke uitkering CDOKE De bijdrage ad. € 105.000 aan het Energieloket Achterhoek is structureel opgenomen in de begroting. Vanwege de beschikbaarheid van CDOKE-middelen van het Rijk in 2024 hebben we dit structurele budget niet gebruikt. Opvang Oekraïners De totale bestedingen zijn € 4.880.000. Dit is een voordeel van € 510.000 ten opzichte van de raming. Het resultaat is gedeeltelijk ontstaan door een voordeel uit de geraamde locatiekosten en door een voordeel van € 136.000 uit leefgeld Oekraïne. Welzijn en gezondheid inwoners Het belangrijkste voordeel komt uit de vergoeding vanuit de IZA-gelden voor de Dorpskamer van € 155.000. Deze hadden we geraamd vanuit de reserve en blijft beschikbaar. Verder bestaat het saldo van dit voordeel uit een groot hoeveelheid kleine voordelen, zoals bijvoorbeeld dekking loonkosten uit GALA-gelden. Jeugd Bij de Regionale Inkoop Jeugdzorg is het huidige tekort ontstaan door een nadeel uit de eindafrekening 2022/2023 van € 461.000, hiervan hebben we voor een bedrag van € 257.000 al rekening gehouden in de slotwijziging.
Daarnaast een nadeel uit de eindafrekening 2024 van € 306.000 en een voordeel uit de realisatie ten opzichte van de raming 2024 van € 119.000. Het totale nadeel bedraagt € 391.000. Voor de Zorg in Natura zien we in de tweede helft 2024 met name een stijging in de ambulante jeugdzorg van € 661.000, veroorzaakt door complexere duurdere zorg en een stijging van de individuele overeenkomsten. Bij de landelijke afspraken is een nadeel ontstaan van € 84.000 door twee cliënten. Totaal nadeel € 745.000. Daar tegenover zien we een aantal kleine voordelen van totaal € 198.000. De kosten voor vraagafhankelijk vervoer zijn moeilijk te sturen. Het totale nadeel voor de Jeugdzorg komt hiermee op € 938.000. Specifieke uitkering GALA combinatiefunctionarissen In 2024 zijn de inkomsten van de SPUK GALA niet geraamd, waardoor er een positief voordeel is ontstaan. Vanaf boekjaar 2025 wordt er wel rekening gehouden met de GALA-inkomsten. Re-integratie naar werk De definitieve BUIG (Bundeling Uitkering Inkomensvoorziening gemeenten) is € 787.000 hoger dan begroot. In de 2e bestuursrapportage van Fijnder is er sprake van een voordeel van € 51.000. Dit is op 14 januari 2025 aan de raad meegedeeld.
De resultaten hieronder zitten tussen de 1e bestuursrapportage van Fijnder en de definitieve cijfers van Fijnder over 2024: € 203.000 meer uitgaven voor loonkostensubsidie, € 67.000 overschot op re-integratie, € 162.000 overschot overhead en € 42.000 overschot op de bijdrage Inkomen. Daarnaast geeft de detacheringsvergoeding een overschot van € 108.000. Het totale voordeel komt daarmee uit op € 1.014.000. Lonen SW-medewerkers Voor het in dienst hebben van SW-medewerkers ontvangen wij, tot en met 2024 van de belastingdienst, een Lage InkomensVoordeel (LIV). De werkelijke vergoeding was aanzienlijk lager dan voorgaande jaren en lager dan wij hadden geraamd. Daarnaast is de vergoeding vanuit het UWV een stuk lager dan voorgaande jaren. 6
Omgevingsdienst Achterhoek Per saldo is er een tekort ad. €145.100 op de begrote bijdrage aan de ODA. Dit tekort wordt veroorzaakt door een voordeel ad. €104.300 op de VTH-taken en een nadeel ad. €249.400 aan specialistische adviezen. Wethouderspensioenen/wachtgeld Het voordeel op deze activiteit betreft met name de toevoeging aan de voorziening wethouders pensioenen en wethouders wachtgeld. De actuariële berekening per 31 december 2024 zorgt voor een vrijval in plaats van een dotatie aan de voorziening. Over enkele jaren worden de pensioenen van de wethouders overgedragen aan het ABP. De verwachting is dat dan meer zal moeten worden overgedragen dan wij hebben voorzien. Dit is het gevolg van het feit dat pensioenfondsen een hogere dekkingsgraad moeten hebben. Paspoortpiek We hebben uiteindelijk minder externe medewerkers nodig gehad om de paspoortpiek op te vangen. Bovendien heeft de gemeente meer leges ontvangen dan begroot. Vergoeding detachering/ziektekosten medewerkers De vergoeding die wij voor medewerkers ontvangen voor detachering, ziektekosten en loonkostensubsidie is behoudend geraamd. Het resultaat over 2024 is bovengemiddeld en leidt tot een groot voordeel. Opleidingen De opleidingskosten van medewerkers laten een voordeel zien. Voor 2023 bedroeg dit voordeel nog € 164.000. Daarmee is een stijgende trend van hogere studiekosten ingezet.
De organisatieontwikkeling zal ook leiden tot meer opleidingen. ICT Het nadeel op deze activiteit bestaat enerzijds uit hogere lasten van € 755.000 en anderzijds uit hogere baten van € 335.000. De hogere lasten hebben vooral betrekking op hogere lasten voor het beheer van de ICT-infrastructuur. Hierin zitten onder andere hogere veiligheidseisen en hoge energielasten. De hogere baten ontstaat vooral door een hogere bijdrage van derden voor de verstrekte ICT-dienstverlening. De hogere lasten worden voor € 183.000 gedekt uit de reserve bedrijfsvoering. Een groot deel van de overschrijding heeft een structurele impact op de begroting van volgende jaren. Rentelasten De gemeente heeft een behoorlijke investeringsbehoefte (scholen/sporthallen/Centrumplannen/wegen/riolering). De uitvoering van veel plannen is later dan gepland. Daardoor hebben we nog steeds behoorlijk veel liquide middelen. Deze worden dagelijks weggezet bij het Rijk (schatkistbankieren). Voor het stallen van deze middelen ontvangen wij een mooie rentevergoeding. Ook het aantrekken van geldleningen was niet noodzakelijk en we hebben hier dan ook behoorlijk op bespaard. Toeristenbelasting De uiteindelijke afrekening van de toeristenbelasting voor voorgaande boekjaren is hoger uitgevallen dan we hadden begroot.
Saldo verschillen kleiner dan 100.000 In deze specificatie hebben we de grootste verschillen van 2024 in kaart gebracht. De jaarrekening kent meerdere afwijkingen, zowel voor- als nadelig. Per saldo hebben deze toch een behoorlijke omvang. Bij de programma's wordt nader ingegaan op deze mutaties.
7
LEESWIJZER Financiële kaders In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) staat dat de raad de jaarstukken vaststelt die bestaan uit het jaarverslag en de jaarrekening. Het jaarverslag bestaat uit programma's en paragrafen. De programma’s zijn een samenhangende verzameling van activiteiten, die gericht zijn op het bereiken van vooraf bepaalde maatschappelijke doelen en effecten. Hieraan zijn prestatie indicatoren gekoppeld (bron: waarstaatjegemeente.nl). In het BBV staat ook dat per programma een overzicht van de gerealiseerde baten en lasten moet worden opgenomen. In deze samenvatting is net als in het jaarrekening-gedeelte een overzicht opgenomen waarin alle programma's op een rij staan. Naast het BBV staan in de Financiële verordening gemeente Berkelland 2024 regels over budgetbewaking en rapportage.
Indeling Jaarstukken De jaarstukken bestaan uit een jaarverslag en een jaarrekening. In het jaarverslag wordt vooral aandacht geschonken aan het gevoerde beleid en de daarbij behorende baten en lasten. De jaarrekening gaat meer in op de financiële positie van de gemeente.
Jaarverslag Het jaarverslag is ingedeeld in 10 programma's, 8 verplichte paragrafen en 1 niet verplichte paragraaf. Binnen het programma kennen we speerpunten en activiteiten. De speerpunten geven aan wat we willen bereiken. De activiteiten geven aan wat we hebben gedaan om dit te realiseren. In het jaarverslag zijn de teksten van de begroting opgenomen. Bij de activiteiten is een toelichting opgenomen hoe het met deze activiteiten is gegaan. Hierbij maken we gebruik van 2 indicatoren, kwaliteit en geld. Bij activiteiten waar iets te melden is over de planning doen we dit bij de indicator kwaliteit. De indicator kwaliteit gaat daarmee over hoe de activiteit is uitgevoerd op inhoud en in de tijd. Is gedaan wat gedacht werd, is er meer gedaan of is er minder gedaan, is het sneller of langzamer gegaan. De indicator geld gaat over het budget, is dit voldoende gebleken of is er overgebleven. Om snel te zien hoe het met de indicatoren is gesteld, maken we gebruik van 3 kleuren. Hierna geven we per kleur aan wat dit betekent: De indicator kwaliteit geeft aan hoe het gaat met de activiteit. Afwijkingen in de planning worden ook bij dit onderdeel benoemd. G Niets bijzonders, in de meeste gevallen zal er ook geen verdere toelichting staan. O Kleine aanpassing. R Afwijking met impact. De indicator geld geeft aan hoe het met de uitputting van de budgetten staat.
Ook hier gebruiken we de 3 kleuren. Voor geld hebben we de volgende criteria gehanteerd. G Een afwijking van minder dan € 50.000. O Een afwijking tussen de € 50.000 en € 100.000. R Een afwijking groter dan € 100.000.
Beleidsindicatoren In bijlage 1 zijn beleidsindicatoren opgenomen. De beleidsindicatoren die nu zijn opgenomen zijn verplicht vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording. De beleidsindicatoren hebben in de meeste gevallen geen relatie met onze doelstellingen en activiteiten. De gegevens worden voor
8
het grootste gedeelte via de website 'Waar staat je gemeente' verzameld. Daar worden de nieuwste beschikbare cijfers gepubliceerd, net zoals de vergelijking met Nederland.
Jaarrekening De jaarrekening is hoofdzakelijk financieel van aard en bestaat uit de balans van de gemeente plus een uitgebreide toelichting hierop. Verder is een overzicht van baten en lasten opgenomen en is een onderbouwing gegeven op de mutaties van de reserves en voorzieningen. Tenslotte is de verplichte bijlage Sisa verantwoording toegevoegd.
Lezen van tabellen De tabellen in de begroting geven de bedragen weer x € 1.000 (duizenden euro's) tenzij anders vermeld. De lasten worden weergegeven met een – (min), de baten met een + (plus). Een programma met een negatief saldo betekent, dat er meer lasten in het programma zitten dan baten. Om de cijfers in de tabellen leesbaar te houden zijn bij de omschrijvingen afkortingen gebruikt.
9
OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN PER PROGRAMMA
10
Bedragen x €1.000 Exploitatie
Realisatie 2023
2024 (primitief)
Gewijzigde begroting
Realisatie 2024
010 Onze aantrekkelijke leefomgeving Lasten
-22.712
-21.017
-22.542
-22.318
Baten
12.193
12.090
12.255
12.924
Onttrekkingen
1.724
0
743
743
Stortingen
-612
0
0
-574
-9.406
-8.928
-9.544
-9.225
Lasten
-7.241
-7.004
-7.271
-5.621
Baten
3.778
3.131
3.256
2.413
245
102
351
29
Totaal 010 Onze aantrekkelijke leefomgeving 020 Passend wonen
Onttrekkingen Stortingen
-997
0
-105
-525
-4.216
-3.771
-3.769
-3.703
Lasten
-1.334
-528
-1.702
-1.554
Baten
880
1
757
890
Onttrekkingen
188
15
496
260
Stortingen
-1.155
0
-63
-99
Totaal 030 Vitaal platteland
-1.421
-512
-512
-503
Lasten
-2.093
-1.209
-1.785
-1.204
Baten
1.100
813
1.313
884
0
0
75
76
Stortingen
-1.299
0
0
-48
Totaal 040 Nieuwe energie
-2.291
-396
-396
-291
Lasten
-42.007
-36.466
-48.870
-48.618
Baten
9.169
1.540
9.494
9.792
221
0
545
308
0
0
0
-118
-32.616
-34.926
-38.831
-38.637
Lasten
-6.371
-5.342
-6.532
-6.425
Baten
987
238
529
831
Onttrekkingen
435
0
395
342
Stortingen
-26
0
-69
-69
-4.976
-5.104
-5.677
-5.321
Lasten
-30.273
-28.318
-31.505
-31.541
Baten
12.311
11.454
12.578
13.641
Onttrekkingen
2.133
-20
2.068
2.176
Totaal 020 Passend wonen 030 Vitaal platteland
040 Nieuwe energie
Onttrekkingen
050 Een toekomstbestendig sociaal domein
Onttrekkingen Stortingen Totaal 050 Een toekomstbestendig sociaal domein 060 Sport en Cultuur
Totaal 060 Sport en Cultuur 070 Werken en leren
Stortingen Totaal 070 Werken en leren
-738
22
-332
-422
-16.568
-16.862
-17.191
-16.146
11
080 Veiligheid Lasten
-5.655
-5.870
-6.353
-6.396
Baten
151
124
499
583
Onttrekkingen
34
0
33
0
-5.471
-5.746
-5.821
-5.813
Lasten
-23.657
-22.522
-26.178
-25.738
Baten
2.722
2.003
2.883
3.811
Onttrekkingen
1.101
301
1.757
587
Stortingen
-245
-60
-420
-134
-20.080
-20.278
-21.957
-21.475
Totaal 080 Veiligheid 090 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering
Totaal 090 Algemeen bestuur en bedrijfsvoering 100 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Lasten
-2.208
-7.145
-3.122
-2.162
Baten
104.784
105.300
112.270
111.365
Totaal 100 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
102.577
98.155
109.148
109.204
Gerealiseerd resultaat
5.533
1.632
5.449
8.089
12
ONZE AANTREKKELIJKE LEEFOMGEVING Een aantrekkelijke, klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving
Speerpunt Opstellen omgevingvisie. (010.010) Wat willen we bereiken? Beschrijven van de maatschappelijke opgave en de te beschermen kernkwaliteiten van de gemeente Berkelland.
Wat hebben we hiervoor gedaan? Opstellen omgevingsvisie (010.010.010) De omgevingsvisie is dé basis voor beleidskeuzes. Onze planning is er op gericht voor eind 2023 de omgevingsvisie vast te stellen. Deze heeft een sturende werking op alle ontwikkelingen binnen het fysieke domein in de gemeente. In februari 2022 heeft de raadswerkgroep een overdrachtsdocument aangeboden, aan de gemeenteraad wat als uitgangspunt en basis wordt gebruikt. Veel van de in andere programma’s genoemde opgaven komen terug in de omgevingsvisie. Kwaliteit Geld
Opstellen transitieplan omgevingsplan. Eén gemeente dekkend Omgevingsplan vervangt uiterlijk 2029 al de gemeentelijke bestemmingsplannen, verordeningen en beleidskaders op de fysieke leefomgeving. De Omgevingsvisie biedt houvast en uitgangspunten voor het op te stellen Omgevingsplan. Op basis van een op te stellen transitieplan zullen we stapsgewijs, tot 2029, toewerken naar uniformering en integrale opname in het Omgevingsplan. Kwaliteit De eerste versie van het 'transitieplan omgevingsplan' is in juni 2024 opgesteld. De transitie van het tijdelijke omgevingsplan naar het permanente omgevingsplan duurt meerdere jaren. Op 1-12032 dient het gereed te zijn. In de tweede helft van 2024 is uitvoering gegeven aan het transitieplan zoals opgesteld. Geld Het project implementatie omgevingswet beschikt over middelen. Met deze middelen wordt onder andere de transitie van het omgevingsplan bekostigd. Echter het 'transitieplan omgevingsplan' is een meerjarig project. Het is nieuw, voor heel Nederland. We weten nog niet precies waar we tegenaan gaan lopen en wat de kosten zijn. Voor 2024 zijn we binnen het projectbudget gebleven. Het bedrag dat minder is besteed dan voor 2024 begroot, vloeit terug naar de reserve en is in 2025 weer beschikbaar.
13
Speerpunt Gebiedsgericht werken. (010.020) Wat willen we bereiken? • Gemeente (en andere overheden) sluiten zo goed mogelijk aan op de specifieke behoeften in onze samenleving en ondersteunen onze buurten, wijken en kernen op de manier die het beste bij hun past.
Wat hebben we hiervoor gedaan? We gaan voortdurend met onze inwoners en organisaties in gesprek over wat er speelt in de wijken en kernen, zodat onze activiteiten daarop aansluiten. (010.020.010) Met onze gebiedsgerichte werkwijze spelen we samen in op de specifieke behoeften van inwoners, ondernemers, buurten, wijken en kernen. Daarbij denken we niet alleen aan de puur fysieke inrichting van onze leefomgeving, maar hebben we ook aandacht voor de sociale aspecten hierbinnen. Onze gebiedscontactpersonen zijn de verbindende schakel. Zij zijn voortdurend in contact met onze inwoners, buurten en wijken. Zij horen en zien veel en slaan de brug tussen samenleving en de overheid (gemeente, provincie, rijk). Voorop staan reële verwachtingen over en weer, met aandacht, waardering en zo nodig ondersteuning voor de vele initiatieven en activiteiten in onze samenleving. Ervaring leert ons dat we hierdoor geen geld of tijd besparen. Sterker nog: deze werkwijze kost tijd en geld, maar doorgaans levert het resultaat van het gelopen proces daarna wel een integrale oplossing en meer draagvlak op in de samenleving.
We gebruiken het restantbudget vanuit de eenmalige middelen vanuit Samen investeren in Berkelland voor het onderdeel Gebiedsgericht werken, (voorheen wijk- en kerngericht werken genoemd) voor het ondersteunen van activiteiten in, voor en door de samenleving, bijvoorbeeld voor de zogenaamde dorpendeals (samen met de provincie Gelderland). Bij de dorpendeals werken inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheden werken samen om de sociale verbondenheid en toekomstbestendigheid van de kern te bevorderen. Er zijn al dorpendeals met Rekken en Beltrum. In Gelselaar wordt aan een deal gewerkt en wellicht volgen meer kernen. Ook ondersteunen we initiatieven uit de samenleving via een vervolg op het Berkellands Naoberfonds dat nu 5 jaar actief is en op veel waardering vanuit onze samenleving kan rekenen. Speciale aandacht is er de komende tijd voor 'participatie'. We werken toe naar een participatie visie. Dit traject lopen we in samenspraak met de commissie bestuurlijke vernieuwing en is gestart in augustus 2023. In het ambitiedocument van de gemeenteraad vraagt zij het college om, samen met de raad, op papier te zetten hoe we onze inwoners kunnen betrekken bij besluitvorming. Kwaliteit Samen met de raadswerkgroep bestuurlijke vernieuwing is in 2024 de participatievisie ‘Samen maken we Berkelland’ tot stand gekomen en vastgesteld door de gemeenteraad.
Net als in voorgaande jaren is door organisatie veel ingezet op (heldere verwachtingen over) participatie. Zo was er aandacht voor participatie bij de in- en uitvoering van 'Projectmatig werken' en is in college- en/of raadsvoorstellen specifiek opgenomen welke (vorm van) participatie werd toegepast. We leren nog steeds. Geld De in 2024 niet bestede bedragen voor de projecten onder deze activiteit worden overgeheveld naar 2025. Bij de bestuursrapportage 2024 is hiertoe besloten door de raad. Bij het project Naoberfonds is vanaf 2025 nog een bedrag beschikbaar van € 153.000 en voor het project Gebiedsgericht werken is nog € 174.000 beschikbaar.
14
Speerpunt Een klimaatbestendige leefomgeving. (010.030) Wat willen we bereiken? • Een aantrekkelijke leefomgeving die is aangepast aan het veranderende klimaat.
Wat hebben we hiervoor gedaan? We voeren het watertakenplan uit. (010.030.030) Op basis van de watervisie Berkelland 2030 die we samen hebben opgesteld met het Waterschap Rijn en IJssel is een nieuw uitvoeringsplan opgesteld: het watertakenplan 20242034. We werken hierbij integraal samen met alle collega’s in de openbare ruimte, het waterschap en onze inwoners. Waterinfiltratie (onder andere afkoppeling) en tijdelijke waterberging (in plaats van afvloeiing) zijn daarbij speerpunten. Uiteraard blijft een robuuste afvoer van vuilwater (riool) onze kerntaak waarbij we op basis van risico gestuurd beheer zo efficiënt en effectief mogelijk te werk gaan. Kwaliteit Het opgaveteam Water en Riolering heeft de afgelopen jaren te maken gehad met personeelswisselingen en moesten we noodzakelijkerwijs veel gebruik maken van externe inhuur. Ondertussen zijn er twee medewerkers in vaste dienst aangetrokken, en loopt het traject voor een derde. Hiermee wisten en weten we de lasten op externe inhuur te drukken en behouden we de vakkennis binnen onze organisatie.
De voorbereidingen zijn gedaan en de planning is gemaakt voor het reinigen en inspecteren van onze riolen, het verzorgen van aanbestedingen op drukriolering en het uitrollen van de basisrioleringsplannen van onze kernen, het maken van een degradatieanalyse van ons stelsel en een inventarisatie en verbeteren van ons overstort- grondwatermeetnet. Vanaf 2024 volgt de uitvoering. Geld Voor een verklaring van de verschillen tussen begroting en realisatie bij deze activiteit verwijzen we naar de paragraaf Lokale Heffingen
We beheren en onderhouden het openbaar groen en de gemeentelijke begraafplaatsen. (010.030.010) Een schone, groene, duurzame, toegankelijke, klimaatbestendige en kleurrijke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, vergroot de aantrekkelijkheid van Berkelland voor onze inwoners, maar ook voor nieuwkomers en toeristen. Dat willen we graag zo houden en verbeteren. We moeten echter ook nog steeds de tering naar de nering zetten en met de beschikbare middelen het onderhoud uitvoeren. Daarom gaan we door met maken van zo onderhoudsextensief mogelijk openbaar groen. Meer (ruig) gras en struiken en minder perken bijvoorbeeld. Uiteraard wordt daarbij gekeken naar plekken die daarvoor het meest in aanmerking komen, maar het beeld van het openbaar groen zal blijven veranderen. Klimaatverandering zorgt ervoor dat de kwaliteit van ons groen onder grote druk staat. Zo hebben we bijvoorbeeld te maken met bomen- en plantensterfte door droogte. Daarom heeft het nemen van klimaatadaptieve maatregelen onze grote aandacht. Een deel van het groenonderhoud gebeurt door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en het overige besteden we uit. We proberen daar waar mogelijk wensen van inwoners en ondernemers te respecteren en blijven ook met hen in gesprek om mogelijkheden van hun inzet daarbij te bespreken. 15
In 2022 is het beleidsplan Spelen en bewegen in de openbare ruimte (2022-2031) door de gemeenteraad vastgesteld en de komende jaren wordt hier volop uitvoering aan gegeven. Kwaliteit De kwaliteit van het onderhoud van groen staat onder druk door beperkte onderhoudsbudgetten en een veranderend klimaat. Om binnen de onderhoudsbudgetten het groen in de dorpen en op de begraafplaatsen te kunnen onderhouden, zijn veel groenvakken omgevormd naar goedkoper te beheren groentypen. Het gaat vooral om het omvormen van gazons naar bloemrijk gras (ecologisch) Ook is de oppervlakte met de duurste groentypen, zoals vaste planten en hagen, verminderd. Dit heeft invloed op hoe de omgeving er uitziet. Instandhouding van de kwaliteit is sterk afhankelijk van de bezetting van de buitendienst. Groeizame periodes in combinatie met een te kort aan personeel, door bijvoorbeeld ziekteverzuim, kan leiden tot achterstallig onderhoud. Dit is een zeer bepalende factor. Op gebied van bomen en landschapselementen is onderhoud op diverse locaties achterstallig. We zijn voornemens op in 2025 en 2026 een inhaalslag uit te voeren met de middelen die er zijn. Spelen en bewegen: Het huidige speelbeleid toont dat er een inhaalslag te maken is in deze assets.
Dit is vastgesteld op basis van leeftijd en staat van de toestellen, demografische gegevens van de locaties waarin ze liggen en de inrichting van (sommige) speelplaatsen. Daarnaast is het onvoldoende inzichtelijk wat de kosten (geweest) zijn van onze bestaande speel- en beweegtoestellen en wat de potentiële vervangingskosten zijn om in staat te zijn gefundeerd meer-jaren assetmanagement te voeren. In zowel de uitvoering als de monitoring ligt dus een uitdaging.
Geld De realisatie voor de geplande uitgaven voor huisvesting buitendienst is lager (€ 101.000) dan begroot. In 2024 is door langdurige afwezigheid van de medewerker gebouwenbeheer vertraging opgetreden bij het onderhoud van gebouwen. Het is niet gelukt om al het benodigde onderhoud uit te voeren. Hierdoor blijft er in 2024 geld over. Er is een tekort op openbaar groen (€ 47.000). De kosten voor het snoeien van bomen viel hoger uit (achterstallig onderhoud en veranderingen in klimaat). Bomen in het snoeigebied zijn ouder/groter dan op andere locaties. Er is meer uitgegeven voor inhuur derden maaibeheer vanwege tekort aan chauffeurs. Door droogte/hevige regenval is jonge aanplant van afgelopen jaren afgestorven. Hiervoor is weer jonge aanplant ingeboet. De baten begraafplaatsrechten zijn € 88.000 hoger dan begroot. Aflopende begraafplaatsrechten zijn verlengd en het aantal overlijdensgevallen lag hoger dan voorheen. Verkoop openbaar groen geeft een overschot van € 51.000. Er zijn meer percelen verkocht dan verwacht. Dit is waarschijnlijk wel een tijdelijke trend, omdat er vanwege opschaling van het elektriciteitsnet steeds meer grond gebruikt wordt voor plaatsing kabels, leidingen en transformatorkasten. Spelen en bewegen: Ten behoeve van keuringen en reparaties is het budget toereikend gebleken. In 2024 was voor spelen € 55.800 beschikbaar voor vervanging/aanschaf.
Hier bovenop was in 2024 € 59.311 beschikbaar van het jaar ervoor wat resulteert in € 115.111. Hiervan is ca. € 110.000 uitgegeven ten behoeve van nieuwe voorzieningen. Op basis van het huidige speelbeleid zullen er naar verwachting ca. 13 toestellen per jaar vervangen moeten worden (naast nieuwe initiatieven). Aangezien het budget in 2025 minder zal zijn voor vervanging/ aanschaf (€ 55.800) zal het lastiger worden om de doelstellingen te behalen. Enkele toezeggingen uit 2024 zullen in 2025 gefinancierd moeten worden.
16
We houden integraal rekening met de gevolgen van klimaatverandering zoals (extreme) wateroverlast, droogte en hitte. Het is fijn leven in onze gemeente en dat willen we zo houden. Dat betekent dat we onze leefomgeving moeten aanpassen op de gevolgen van de klimaatverandering. We moeten onze leefomgeving (zowel onze kernen als ons buitengebied) bestendig maken tegen hevige regenval, droogteperioden en hoge temperaturen. We zijn daarbij afhankelijk van veel andere partners in het gebied. We moeten hen aanspreken, met hen samenwerken en zelf doen wat we kunnen als gemeente en gemeenschap. Samen met het waterschap en andere partners zetten we ons actief in zoals overeengekomen in de aanpak droogte Achterhoek. We proberen onze inwoners te verleiden tot klimaat adaptieve activiteiten (zoals bijvoorbeeld meer groen en minder steen, waterinfiltratie en -berging op hun eigen percelen). Kwaliteit We zetelen als gemeente Berkelland bij Samenwerking Water Achterhoek+ en Aanpak Droogte Achterhoek en Liemers. Daarnaast zijn we begunstiger van Stichting Steenbreek. Huidige lopende regionale projecten zijn Koers Neerslagextremen Achterhoek, 2e Achterhoekse stresstest en Water en Bodem Sturend. Binnen onze gemeente hebben we samen met Weet van Water een project opgestart om onze inwoner bewust te maken van de gevolgen van klimaatverandering.
Doet doen we door een informatiedag in Ruurlo-West en het verzorgen van klimaatlessen op Berkellandse scholen. Geld
Speerpunt Mobiliteit. (010.040) Wat willen we bereiken? • Alle woningen, bedrijven en voorzieningen in Berkelland zijn voor iedereen bereikbaar. • Veilige wegen en paden zowel in het buitengebied als in de kernen passen bij het gekozen kwaliteitsniveau 'overwegend laag'.
Wat hebben we hiervoor gedaan? We onderhouden onze infrastructuur (wegen en paden). (010.040.010) We onderhouden onze wegen op het afgesproken onderhoudskwaliteitsniveau 'overwegend laag'. De meer doorgaande wegen en de wegen in het centrum worden onderhouden op kwaliteitsniveau ‘basis’. Voor de fietspaden is gekozen voor kwaliteitsniveau ‘hoog’. De kosten voor wegenonderhoud en de kapitaalslasten voor investeringen in wegen nemen de komende jaren toe en we zullen daarvoor in de komende jaren middelen moeten vrijmaken in de (meerjaren) begroting, willen we ons afgesproken niveau (overwegend laag) kunnen vasthouden. Vanaf 2023 is het structurele budget voor wegenonderhoud met € 500.000 verhoogd. Dit extra bedrag (€ 500.000) is echter ook bedoeld/wordt ingezet om (net als in 2023) de kapitaalslasten voor nieuwe investeringen in wegen (in 2024 en verder) te dekken. Het restant na aftrek van kapitaalslasten, wordt ingezet voor regulier onderhoud. Dit betekent dat dit bedrag dus met elke nieuwe investering kleiner wordt en er over enkele jaren geen dekking meer is voor nieuwe investeringen. We zijn voor het reguliere onderhoud dan weer terug bij het oorspronkelijke (lage) budget voor onderhoud. Er is in 2024 en 2025 nog ruimte binnen bovengenoemd bedrag om de kapitaalslasten voor investeringen in nieuwe wegen te dekken.
Vanaf 2025/2026 en verder zal dit budget (de toegevoegde € 500.000 in 2023) zijn opgebruikt. We staan voor grote investeringen in wegen de komende jaren. Hiervoor zal vanaf 2025/2026 en verder dekking gevonden moeten worden. Ook is structureel voldoende budget voor regulier onderhoud benodigd. Als we structureel te weinig onderhoud aan wegen uitvoeren, zullen de wegen eerder toe zijn aan een volledige reconstructie. Hierdoor zijn we op de langere termijn veel duurder uit. Om bovenstaande inzichtelijk te maken 17
en goed keuzes te kunnen maken, ligt begin 2024 een nieuw beleidsplan wegen voor aan de gemeenteraad ter besluitvorming. We ondersteunen de beheerders van klompenpaden. We hebben aandacht voor de positie van de oude en nieuwe N18 in Eibergen, met oog voor het onderliggende wegennet. Begin 2025 ligt een nieuw ecologisch bermbeleids- en beheerplan voor aan de gemeenteraad. Kwaliteit We onderhouden onze infrastructuur op het kwaliteitsniveau ‘overwegend laag’. De onderhoudsvraag stijgt echter uit boven de beschikbare middelen. Aan het eind van 2024 is dat verschil en daarmee de onderhoudsachterstand verder gegroeid. Dit ondanks de structurele en incidentele toevoegingen aan het onderhoudsbudget. Dit geldt zowel voor de verharde wegen en paden als de on- en halfverharde wegen en paden. Het laat in 2024 door inflatiecorrectie beschikbaar gekomen extra budget voor wegenonderhoud kon in 2024 echter niet meer ingepland en dus uitgegeven worden. Dit wordt ingehaald in en structureel meegenomen vanaf 2025. Geld Bij de bestuursrapportage 2024 heeft de raad besloten het resultaat van wegen te verrekenen met de reserve onderhoud wegen. Daarom is er een bedrag van € 573.000 in de reserve gestort zodat dit bedrag in 2025 kan worden besteed. Na deze verrekening resteert per saldo een tekort van € 67.000 op deze activiteit.
Dit wordt met name veroorzaakt door een tekort op openbare verlichting van € 65.000. De energielasten zijn hoger dan verwacht en de lasten van het 4 e kwartaal 2023 zijn in 2024 (dus 5 kwartalen) verantwoord.
We houden Berkelland bereikbaar. We richten ons op goede doorstroming zodat we snel van A naar B komen. Goed en betrouwbaar regulier openbaar vervoer vinden we ook daarom onmisbaar voor onze inwoners. We zetten ons in voor het behoud van verbindingen in het openbaar vervoer en voor verbetering van het openbaar vervoer. We verzetten ons tegen een ‘Noordtak’ van de Betuwelijn door onze leefomgeving. Kwaliteit We richten ons op goede doorstroming zodat we snel en veilig van A naar B komen. Deze uitgangspunten blijven wij nastreven bij herinrichtingen van gemeentelijke wegen. Ook hebben wij aandacht voor inwoners zonder auto. Goed en betrouwbaar regulier openbaar vervoer vinden we onmisbaar voor onze inwoners. Dit jaar hebben we in samenwerking met de regio deze lijn uitgedragen in de concessieverlening Achterhoek-Rivierenland door de Provincie. Daarnaast hebben we de (regionale) lobby voortgezet tegen de noordtak van de Betuwelijn. Geld
Speerpunt Van Afval Naar Grondstof. (010.050) Wat willen we bereiken? • Huishoudelijk afval wordt op een duurzame wijze hergebruikt of verwerkt. • We zamelen zo min mogelijk restafval per inwoner in (eerste doel: minder dan 100 kilo per inwoner per jaar). • Geen zwerfafval in onze leefomgeving
18
Wat hebben we hiervoor gedaan? We werken een nieuw grondstoffenplan (Van Afval naar Grondstof 2023-2027) uit in maatregelen waarbij we inzetten op zoveel mogelijk grondstofhergebruik en zo min mogelijk restafval. (010.050.010) Vanuit de landelijke doelstelling ‘Van Afval naar Grondstof’ (VANG) richten we ons op het verbeteren van de kwaliteit van afvalstromen. Uiteindelijk streven we ernaar om zoveel mogelijk kwalitatieve reststoffen als grondstof te hergebruiken zodat er niets of maar een heel klein deel restafval overblijft. Onze doelstelling is om minder dan 100 kilo huishoudelijk restafval per inwoner in te zamelen. We gaan, samen met de gemeenteraad, op zoek naar een methode die deze doelstelling gaat realiseren. Er zijn meer wegen die ons naar deze doelstelling kunnen leiden waarmee ook verschillende kostenplaatjes gemoeid zijn. We onderzoeken of zelf ophalen op een duurzame en economisch verantwoorde wijze uitvoerbaar is.
Kwaliteit egin 2024 is het besluit genomen om over te stappen naar een publieke dienstverlener voor de inzameling van huishoudelijk afval. Vanaf 1 januari 2025 voert Twente Milieu de inzameling van huishoudelijk afval voor ons uit. In 2024 is toegewerkt naar deze overgang. De containers zijn in 2024 vervangen en voorzien van registratie (chip). Daarnaast is in 2024 gewerkt aan een nieuwe wijze van en raadsbesluit over het inzamelen van oud papier. In 2025 zamelen de verenigingen het oud papier nog in. De voorbereiding voor de inzameling vanaf 2026 wordt samen met Twente Milieu uitgewerkt in 2025. Geld Voor een verklaring van de verschillen tussen begroting en realisatie bij deze activiteit verwijzen we naar de paragraaf Lokale Heffingen.
We gaan gericht zwerfafval tegen op basis van de halfjaarlijkse monitor zwerfafval. (010.050.020) We weten waar zwerfafval het meest voorkomt en proberen met acties op maat het zwerfafval terug te dringen. Kwaliteit .De monitor zwerfafval is in september 2020 uitgevoerd door AtheaGroup. Geld Voor een verklaring van de verschillen tussen begroting en realisatie bij deze activiteit verwijzen we naar de paragraaf Lokale Heffingen.
Wat mag het kosten? Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (primitief) en Gewijzigde begroting. • Activiteit 010.010.010 Van het beschikbare budget voor projecten i.h.k.v. de omgevingswet is per saldo bij de bestuursrapportage 2024 en de slotwijziging 2024 € 327.000 onttrokken uit de reserve. • Activiteit 010.020.010 Bij de bestuursrapportage 2024 is een bedrag van € 356.814 (baten en lasten) onttrokken uit de nog resterende gelden van 't Naoberfonds en gebiedsgericht werken. • Activiteit 010.030.010 Bij de bestuursrapportage is er voor Onderhoud gebouwen (€ 95.752) meegenomen, voor speelvoorzieningen € 59.311 uit de reserve gehaald en voor onderhoud van poelen en vijvers € 25.000 bijgeraamd. Bij de slotwijziging 2024 is er voor Onderhoud voertuigen (€ 70.000) bijgeraamd. 19
•
•
•
Activiteit 010.030.030 Bij de bestuursrapportage 2024 is voor een bedrag van € 100.000 voor verlenging inhuur derden en voor € 70.000 voor reinigen straatkolken uit de voorziening riolering gehaald en bij de slotwijziging is er € 245.000 voor onderhoud riolering uit voorziening gehaald. Activiteit 010.040.010 Bij de bestuursrapportage 2024 is er voor indexering onderhoud wegen € 384.100 bijgeraamd en is er voor € 213.680 via vrijval kapitaallasten vrijgekomen voor groot onderhoud. Bij de slotwijziging 2024 is er € 70.000 voor straatreinigen bijgeraamd. 010.700.010 Bij de bestuursrapportage 2024 is vanwege het achterblijven van verwachte investeringen de afschrijvingslasten verlaagd. Hierdoor hoeven we ook minder te lenen. Daarom zijn de rentelasten ook verlaagd.
Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit
Realisatie 2023
2024 (primitief)
Gewijzigde begroting
Realisatie 2024
Lasten 010.010.010 Iedereen wordt op tijd geïnformeerd over de Omgevingswet
-455
0
-327
-285
010.020.010 Ontwikkeling wijken, buurten en kernen
-647
-75
-520
-344
010.030.010 We beheren ons openbaar groen, speelvoorzieningen en begraafplaatsen
-1.922
-1.747
-2.000
-1.945
010.030.030 We beheren onze waterhuishouding
-2.962
-2.571
-3.183
-3.341
010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur
-4.974
-3.670
-4.398
-4.035
010.050.010 Afval scheiden
-3.094
-2.857
-3.107
-3.352
-7
-54
-54
-19
010.500.010 Loonkosten
-5.685
-5.829
-5.829
-5.829
010.700.010 Rente en afschrijving
-2.966
-4.215
-3.124
-3.168
Totaal Lasten
-22.712
-21.017
-22.542
-22.318
010.010.010 Iedereen wordt op tijd geïnformeerd over de Omgevingswet
4
0
0
0
010.020.010 Ontwikkeling wijken, buurten en kernen
50
0
88
88
010.030.010 We beheren ons openbaar groen, speelvoorzieningen en begraafplaatsen
347
343
340
482
010.030.030 We beheren onze waterhuishouding
7.145
7.570
7.570
7.797
010.040.010 We onderhouden onze infrastructuur
627
333
367
510
010.050.010 Afval scheiden
4.048
3.790
3.837
3.965
010.050.020 Zwerfafval
Baten
010.050.020 Zwerfafval
-27
54
54
81
Totaal Baten
12.193
12.090
12.255
12.924
Gerealiseerd saldo van baten en lasten
-10.519
-8.928
-10.287
-9.394
20
Onttrekkingen 010.050.010 Afval scheiden
0
0
0
0
010.710.010 Reserves
1.724
0
743
743
Totaal Onttrekkingen
1.724
0
743
743
010.710.010 Reserves
-612
0
0
-574
Totaal Stortingen
-612
0
0
-574
Mutaties reserves
1.113
0
743
169
Gerealiseerd resultaat
-9.406
-8.928
-9.544
-9.225
Stortingen
Kaders die de raad heeft vastgesteld • • •
Van Afval naar Grondstof Watertakenplan Berkelland 2024-2034 Beleidsplan spelen en bewegen
21
PASSEND WONEN Speerpunten Passend wonen in Berkelland. (020.010) Wat willen we bereiken? • We faciliteren het toevoegen van woningen naar behoefte. Deze behoefte ligt zowel in ‘reguliere woningen’ als ‘woningen voor aandachtsgroepen’. Onder aandachtsgroepen scharen we bijvoorbeeld senioren, inwoners met een psychische of psychosociale hulpvraag, inwoners met een beperking, arbeidsmigranten en inwoners met een woonwagencultuur. • Randvoorwaarden en beleid op orde brengen. We hebben te maken met verouderd wonen & zorgbeleid, een nieuwe regionale woonagenda, de invoering van de omgevingswet en de Wet versterking regie volkshuisvesting. De komende jaren brengen we daarom ons beleid en bijhorende uitvoeringsinstrumenten zoals verordeningen en beleidsregels op orde, voortbordurend op de omgevingswet. • Dat onze inwoners zo lang mogelijk, met eventuele ondersteuning, zelfredzaam en gezond blijven en daardoor zelfstandig kunnen wonen in een huis. In een duurzame en vitale omgeving die veiligheid en comfort biedt. • Voldoende nultredenwoningen, geclusterde en zorggeschikte woningen wanneer thuis of een volledig zelfstandige woonsituatie niet passend is bij de vraag.
Wat hebben we hiervoor gedaan? We vernieuwen en optimaliseren themabreed ons beleid en strategie. (020.010.040) •
• • • •
•
We stellen een volkshuisvestingsprogramma onder de omgevingsvisie op. Dit volkshuisvestingsprogramma is breed en vervangt de woonvisie en woonzorgvisie. Het volkshuisvestingsprogramma omvat onder andere het tactisch beleid op woningbouw, wonen en zorg, wonen voor specifieke doelgroepen zoals inwoners met een woonwagencultuur en woonruimteverdeling. Het beleid volgt op de omgevingsvisie, de regionale woonagenda en de woondeal. We stellen een (regionale) huisvestingsverordening op. We maken prestatieafspraken met ProWonen, Habion en de huurdersverenigingen. We zijn gestart met het optimaliseren van het proces rondom wooninitiatieven en woonzorginitiatieven. We streven naar een betere dienstverlening. We willen initiatiefnemers snel helderheid bieden of een initiatief wel of niet kansrijk is. Zoals we er nu voor staan kunnen wij onze woondealprojecten die lopen tot en met 2030 (incl. 130%), invullen met planbegeleiding. Een deel van onze planningscapaciteit is ingevuld met tijdelijke externe inhuur tot 2025. We starten nu ook langzamerhand projecten voor na 2031. Wel ervaren we knelpunten waar het gaat om specialisten. Denk aan vergunningverleners of verkeerskundigen. Daar zijn financiën niet zozeer het probleem maar gaat het vooral om krapte in de arbeidsmarkt. Wanneer nodig, volgt een voorstel.
We onderzoeken of ons beleid nog wel aansluit bij de vraag van inwoners met een verminderde zelfstandigheid of (naderende) hulpvraag. Als je thuis wil blijven wonen of in de nabijheid van je netwerk zijn er een aantal opties naast verhuizen. Mantelzorgwoningen, tijdelijke woningen of woningsplitsing. Doel van het onderzoeken is om ons beleid en bijbehorende procedures eventueel zo bij te stellen dat het beleid weer zo veel als mogelijk aansluit bij de vraag.
Kwaliteit Het volkshuisvestingsprogramma is vanaf 2026 een verplicht programma op grond van de aangekondigde Wet versterking regie volkshuisvesting. Deze wet is als gevolg van landelijke politieke ontwikkelingen nog niet vastgesteld. In de regio is en wordt gewerkt aan een opzet voor 22
een lokaal volkshuisvestingsprogramma met als doel om de regionale componenten hierin al een plek te geven en het vervolgens als een handreiking aan gemeenten beschikbaar te stellen om dit te kunnen gebruiken als basis voor het opstellen van een lokaal volkshuisvestingsprogramma. In 2024 zijn we ver gevorderd met een visie op wonen, welzijn en zorg voor senioren. Deze visie wordt in 2025 verwerkt in het volkshuisvestingsprogramma. In de regio werken we samen voor wat betreft andere aandachtsgroepen. Met de regiogemeenten, de provincie en het Rijk hebben we de woondeal geactualiseerd en de horizon verlengd naar 2034. De vaststelling ervan is gepland voor Q2 2025. In regionaal verband is verder gewerkt aan het opstellen van een Huisvestingsverordening en urgentieregeling opgepakt. Dit traject loopt door in 2025 en de ingangsdatum voor inwerkingtreding is verschoven naar 1 januari 2026. Lokaal hebben we de prestatieafspraken geactualiseerd met de huurdersverenigingen, ProWonen en Habion. We hebben twee beleidsregels opgesteld voor pré-mantelzorgwoningen en voor woningbouw in tuinen. Vaststelling gebeurt na de ter inzagelegging begin 2025. Geld
We voegen nieuwe woningen toe. (020.020.040) • •
• •
In de woondeal is afgesproken tot en met 2030 875 woningen toe te voegen. Dit betekent een gemiddelde toevoeging van 100 tot 120 nieuwe woningen per jaar, inclusief woonzorgwoningen. Voor woningbouwinitiatieven, niet gelieerd aan specifieke aandachtsgroepen, is de opgave tot en met 2030 in beeld en vastgelegd in de woondeal. Woningbouwinitiatieven kosten gemiddeld 7 jaar van initiatief tot oplevering. Dat betekent dat we gestart zijn met de opgave vanaf 2031. Bij woonzorginitiatieven geldt dat de lokale behoefte moet zijn aangetoond door de initiatiefnemer. Voor 2023 en 2024 is incidenteel budget uitgetrokken voor het toevoegen van nieuwe woningen. Deze bedragen zijn bedoeld voor de hele raadsperiode. Het overschot van 2024 wordt gereserveerd en toegevoegd aan het budget voor 2025.
Kwaliteit Op grond van de woondeal voegt de gemeente Berkelland tot 2030, 875 woningen toe, waarvan er in 2024 ongeveer 80 woningen zijn gerealiseerd. ’t Haantje in Neede, Meester Heuvelstraat in Gelselaar, de Maalderij in Rietmolen, Grotestraat in Eibergen en de Beltrumseweg 5 in Eibergen (voormalige Welkoop) zijn grotere projecten welke in 2024 zijn opgeleverd. Het totaal is een som van initiatieven die via beleid mogelijk zijn (bijvoorbeeld splitsing en rood voor rood), aangevuld met projecten uit de planvoorraad. Daarnaast zijn er voor ongeveer 130 woningen een vergunning verleend in 2024 (peildatum 6-11-2024). We bouwen niet zelf. Voor het toevoegen van deze 500 woningen zijn wij afhankelijk van externe factoren zoals de snelheid van de verkoop en als gevolg daarvan de start van de bouw door de ontwikkelaar. Projecten worden daardoor soms vooruitgeschoven in tijd. Uit gesprekken met makelaars blijkt dat nieuwe woningen niet direct verkocht worden, onder andere door de (hoge) prijsstelling. Sinds de ondertekening van de woondeal, sturen we scherper op een goede verdeling in prijsklasse. Hier stuiten we soms op tegenstand bij initiatiefnemers. Om aan de voorkant meer regie te kunnen voeren op nieuwe plannen zijn wij een handreiking aan het schrijven waarin wij de initiatiefnemers meegeven wat onze uitgangspunten zijn en waaraan een nieuw plan minimaal moet voldoen.
Geld Het budget voor deze post is projectgeld en gebruiken we voor de hele raadsperiode. Per (groot) initiatief waarbij wij planbegeleiding inzetten (dus geen eigen grondexploitaties) maken we een grootboeknummer waar onze gemaakte kosten op worden geboekt. Bij afronding van het project ontvangen we weer inkomsten door middel van kostenverhaal. Zo proberen we deze post 23
revolverend te maken waarbij inkomsten en uitgaven op termijn in evenwicht zijn. In 2024 hebben we een bijdrage ontvangen uit de subsidie 'Steengoed benutten' van de provincie voor het project Kerkemeijer in Rekken. Dit bedrag wordt doorgesluisd wanneer aan de voorwaarden van de subsidie is voldaan.
We gebruiken onze gemeentelijke grondpositie om adaptief te kunnen programmeren. (020.010.060) • •
Waar nodig zetten we actief grondbeleid in om te sturen op woningbouw. Dit wordt per casus/project afgewogen. De nota Kostenverhaal en herijkte nota grondbeleid worden rond de inwerkingtreding van de omgevingswet behandeld in de gemeenteraad.
Kwaliteit De nota kostenverhaal en de nota grondbeleid zijn vertraagd en volgen naar verwachting in 2025. Geld We zetten voor alle doelgroepen in op goed wonen in een duurzame en toekomstbestendige bestaande woningvoorraad. (020.010.010) •
• •
•
We stimuleren met verschillende (financiële) instrumenten woningeigenaren om de woning te verduurzamen. Denk hierbij aan (financiële) ondersteuning door lening vormen via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) en het (Agem) energieloket. Het initiatief komt vanuit het programma nieuwe energie. Ook haken we actief aan bij overige initiatieven om woningen en wijken te verduurzamen zoals in prestatieafspraken met ProWonen en huurdersverenigingen. We gaan door met 'Heerlijk Thuis in Huis'. We willen graag tijdig bewustwording vergroten bij onze inwoners over het langer zelfstandig wonen. We nodigen onszelf uit met seniorenhuisbezoeken om in gesprek te gaan over welzijn en het zelfstandig wonen. Daarnaast bieden we de mogelijkheid om inwoners van 50 jaar en ouder te coachen op het gebied van comfort, veiligheid en duurzaamheid. Dit kan ook leiden tot doorstroming op de woningmarkt. We beheren woonwagenlocaties en hebben de ambitie enkele standplaatsen toe te voegen.
Kwaliteit We hebben het project Heerlijk Thuis in Huis afgerond. Rondom de wonen, welzijn en zorg dorpsgesprekken hebben we gemerkt dat het actief in gesprek gaan met inwoners rondom de thema's van Heerlijk Thuis in Huis gewaardeerd wordt. De goede punten en lessen van het Heerlijk Thuis in Huis gaan we toepassen in de seniorenhuisbezoeken en onze bredere communicatiestrategie voor bewustwording ten aanzien van langer zelfstandig wonen. In 2024 hebben geïnteresseerden zich aangemeld voor nieuwe en vrijkomende woonwagenstandplaatsen. We willen extra standplaatsen toevoegen en hebben verder onderzoek uitgevoerd voor de realisatie hiervan. Geld
24
Speerpunten We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (020.020) Wat willen we bereiken? • Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder dit speerpunt en activiteit samengevoegd.
Wat hebben we hiervoor gedaan? We blijven ons inzetten voor een goede dienstverlening rondom wonen. (020.020.030) Er zijn veel doorlopende zaken in het programma wonen die jaarlijks terugkomen. Denk hierbij aan vergunningverlening, welstandstoezicht en het heffen van leges. De kosten en opbrengsten van deze doorlopende zaken zijn onder deze activiteit samengevoegd. Kwaliteit Het begroten van de legesinkomsten uit verleende omgevingsvergunningen is elk jaar een beredeneerde gok. De te ontvangen leges zijn immers gerelateerd aan het aantal en het soort vergunningaanvragen dat jaarlijks wordt gedaan. Daar heeft de gemeente geen invloed op. Voor 2024 gold nog de extra onzekerheid in verband met de inwerkingtreding van de Omgevingswet waarin voor sommige activiteiten de vergunningplicht is vervangen door een meldingsplicht. Voor meldingen mogen geen leges in rekening worden gebracht. Eind 2023 heeft de gemeente Berkelland een voorlopig meldpunt slecht verhuurderschap ingericht, om te voldoen aan de uit de Wet goed verhuurderschap voortvloeiende verplichting om uiterlijk op 1 januari 2024 een dergelijk meldpunt te hebben. In 2024 zijn drie meldingen ingediend, alle drie over onderwerpen die niet vallen onder deze wet. Dat vraagt om de inrichting van een meldpunt met bijbehorend proces dat zo licht mogelijk wordt ingericht. Geld
Speerpunten We werken door aan de integrale wijkontwikkeling in Neede Noordoost. (020.030) Wat willen we bereiken? • In Neede Noordoost werken we met ProWonen en bewoners aan een integrale wijkaanpak door verschillende onderwerpen tegelijk te verbeteren. Dit om woningen én het samenleven in de wijk toekomstbestendig te maken. Denk aan gezondheid, duurzaamheid, klimaatadaptatie en levensloopbestendigheid.
Wat hebben we hiervoor gedaan? Wijkaanpak Neede Noord Oost Kwaliteit Het afgelopen jaar (2024) hebben we wederom weer vol ingezet om de particuliere woningbezitters in Neede Noord Oost bewust en kennis te laten maken met de mogelijkheden die het Volkshuisvestingsfonds biedt. Tevens de bewoners motiveren en adviseren van deze subsidiemogelijkheden. Dit hebben we onder andere gedaan met behulp van het energieloket. Het energieloket was periodiek aanwezig tijdens een inloopspreekuur. Daarnaast hebben we in 25
de nieuwsbrieven aandacht gegeven aan het Volkshuisvestingsfonds en het bijbehorende spreekuur. Ook is er weer een “open dag” georganiseerd voor de gehele wijk waarbij oa een aantal woningen waar maatregelen zijn getroffen de deuren hebben geopend ter inspiratie. Dit alles heeft geresulteerd in 24 toegewezen subsidies in 2024. Grotendeels vallend onder “energiemaatregelen”. Plan is om komende jaren meer aandacht te besteden aan de andere pijlers (levensloopbestendig, klimaat adaptatie, asbestsaneringen woningen). Afgelopen jaar is ook ingezet om de sociale wijkontwikkeling verder te concretiseren en daarmee verder uit te kunnen rollen in 2025. Wat tot nu toe gerealiseerd is: “laaghangend fruit” acties opgepakt. Plaatsen picknickbank, wekelijks spreekuur, veilig victor poppetjes, samen koken samen eten. In 2024 zijn de voorbereidingen getroffen voor het inrichten van een wijkplatform, op te pakken laaghangend fruitacties (Wijk fietsgroep - Verkeersveiligheid actie met en door wijkbewoners - Kennismaken en verbinden verschillende culturen in de wijk) en verder met buurtmaken. Wat betreft fysieke ingrepen heeft het afgelopen jaar voornamelijk in het teken gestaan van het opzetten en organiseren van het bouwteam die de openbare ruimte gaat vernieuwen. In het eerste deel van het jaar lag de focus op de aannemersselectie door een aanbesteding.
Vervolgens zijn we de bouwteam/projectstructuur gaan neerzetten met de belangrijkste partners onder andere ook ProWonen. In het laatste deel van het jaar is er al een aanvang gemaakt met de voorbereidingen tot uitvoering. Dit behelst in hoofdzaak alle uitgangspunten/pve verzamelen en een start maken met het schetsontwerp met als doel om in 2025 het participatieproces te kunnen starten met de wijkbewoners en vervolgens tot de daadwerkelijke uitvoering over te gaan. Geld
Wat mag het kosten Toelichting verschillen groter dan € 250.000 tussen 2024 (primitief) en Gewijzigde begroting. Activiteit 020.020.040: Het verschil wordt hoofdzakelijk verklaard door het toevoegen van het project Patrimoniumbuurt, zoals opgenomen in de bestuursrapportage 2024. Dit project is een samenwerking tussen de gemeente en ProWonen. ProWonen ontwikkelt extra woningen binnen het gebied, terwijl de gemeente verantwoordelijk is voor de aanleg en het onderhoud van de openbare ruimte. Deze werkzaamheden voert de gemeente uit in opdracht van ProWonen. De gemaakte kosten worden door de gemeente voorgeschoten en vervolgens gedeclareerd bij ProWonen. Zowel de baten als lasten zijn geraamd. Activiteit 020.030.010: De lasten en baten zijn in de Slotwijziging 2024 bijgesteld op basis van de voortgang. Bedragen x €1.000 Overzicht van baten en lasten per activiteit