CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Transformatie Sociaal Domein - RADAR rapport

Commissie (Mens, Maatschappij en Vrije tijd) 21 januari 2025, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Rapport RADAR23.509 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

De vijf bouwstenen die we beschrijven zijn: - Opdracht en doelgroepen; - Organisatie en uitvoering; - Uitgangspunten begeleiding; - Samenwerking in de wijk; - Leren en ontwikkelen.

Opdracht en doelgroepen

Organisatie en uitvoering

Uitgangspunten begeleiding

Samenwerking in de wijk

Leren en ontwikkelen

De bouwstenen zijn samen nodig om een succes te maken van wijkgerichte dagbesteding. Net als voor het stevig lokaal team raden wij ook voor het realiseren van de wijkgerichte dagbesteding een start in één wijk aan. Een bouwteam bestaande uit vertegenwoordigers van de gemeente, aanbieders en de sociale basis kan opgericht worden om dit voor te bereiden. Het gaat daarbij niet om bouwen vanuit wat er is, maar vanuit wat er nodig is. Dit is een fundamentele verandering ten opzichte van de huidige situatie. Het met een bouwteam verder invullen van de bouwstenen is noodzakelijk om tot vormen van wijkgerichte dagbesteding te komen die aansluit bij (de wijken in) Bergen op Zoom. Bouwsteen I: Opdracht en doelgroepen Voor de meeste dagbesteding in Bergen op Zoom is nu nog een indicatie nodig. Er zijn wel pilots uitgevoerd als alternatief voor dagbesteding. Deze pilots zijn indicatieloos, in de wijk en laagdrempelig. Het gaat om Café Entree, Thuis en het Odensehuis. De lessen uit deze pilots kunnen gebruikt worden bij het realiseren van (meer) wijkgerichte dagbesteding. De dagbesteding die wij voorstellen is ook zonder indicatie, maar daarnaast vrij toegankelijk voor iedereen. De wijkgerichte dagbesteding staat open voor iedereen. Dus ook voor inwoners die nu geen hulp of ondersteuning ontvangen vanuit het sociaal domein.

Onder andere in de bijeenkomst van eind augustus is benoemd dat veel inwoners wel iets nodig hebben of wensen, maar vaak tussen wal en het schip van de verschillende voorzieningen vallen.

m

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

22

In deze vorm van dagbesteding zijn de minimale ‘eisen’ aan de deelnemers: enigszins eigen regie hebben; redelijk in een groep kunnen functioneren; geen zware zorg nodig hebben. Uiteraard moet in de ontwikkelfase ook goed worden nagegaan welke mix van doelgroepen op voorhand ongewenst lijkt; het betekent dan niet automatisch dat dit niet kan of mag, maar dat waar nodig wel (aanvullende) deskundigheid hierop nodig is. In het onderstaande schema zetten we de verschillen tussen wijkgerichte dagbesteding (basisondersteuning) en aanvullende ondersteuning (niet vrij toegankelijke dagbesteding waarvoor ook in de nieuwe situatie een indicatie vereist is) op een rij11. Basisondersteuning

Aanvullende ondersteuning

Doel dagbesteding

Algemene ondersteuning die bij draagt aan het stabiliseren/behouden of bevorderen/verbeteren/ontwikkelen van zelfredzaamheid en participatie

Specialistische ondersteuning die bijdraagt aan het stabiliseren/behouden of bevorderen/verbeteren/ontwikkelen van zelfredzaamheid en participatie

Mate van benodigde structuur en omgeving

Inwoner heeft dagbesteding met een gemiddelde tot duidelijke structuur nodig. Soms is er noodzaak tot direct handelen/ingrijpen (fysiek/gedrag)

Inwoner heeft dagbesteding met een strakke structuur nodig. Er is vaak een noodzaak tot direct handelen/ingrijpen (fysiek/gedrag)

Mogelijkheid tot mix in doelgroep

Vaak een mix van doelgroepen mogelijk

Zeer beperkt een mix van doelgroepen mogelijk

Benodigde deskundigheid medewerker

Generieke deskundigheid, aangevuld met specifieke deskundigheid en signalerend vermogen

Specifieke deskundigheid en signalerend vermogen

Deze plekken die we creëren door dagbesteding in te richten als algemeen toegankelijke voorziening in de buurt, zijn toegankelijk voor alle inwoners en specifiek bedoeld voor bewoners van Bergen op Zoom die ondersteund willen worden bij een zinvolle invulling van hun dag of die zichzelf willen ontwikkelen. Met het realiseren van de basisdagbesteding wordt in ieder geval aan de volgende (algemene) resultaten gewerkt: het bieden van een prettige, laagdrempelige ontmoetingsplek voor sociale contacten; het bieden van gevarieerde activiteiten die de zelfredzaamheid van deelnemers bevorderen, behouden of compenseren (activering); helpen bij creëren van structuur in de dag; het ontlasten van de betrokken mantelzorger(s); het bevorderen van een (ondersteunend) netwerk; waar van toepassing: het bieden van benodigde ondersteuning om talenten te vinden, te ontwikkelen, en inwoners voor te bereiden op een volgende stap richting arbeid. Bouwsteen II: Organisatie en uitvoering

Het idee is om grote delen van welzijn, Wmo, Jeugdhulp en dagbesteding (zowel arbeidsmatige dagbesteding gericht op ontwikkeling, als dagbesteding gericht op een zinvolle daginvulling) om te zetten naar indicatieloze collectieve voorzieningen in de wijk of buurt. Op basis van ervaringen in andere gemeenten schatten we in dat ongeveer 5007o van het budget op deze manier omgeklapt zou kunnen worden.

11 Gemeente Leeuwarden: Uitvoeringsplan Herijking Ondersteuning Wmo, 2019

ÍÍ5Ŭ

19 september 20241 Versterking sociale basis I Gemeente Bergen op Zoom

23

Locaties worden niet gefinancierd per cliënt en dagdeel, maar krijgen een vaste voorspelbare vergoeding per jaar. Als tegenprestatie zorgen ze voor een ontmoetingsplek waar inwoners naar toe kunnen. De wijkgerichte dagbesteding wordt ontwikkeld op basis van de behoeften in de wijk en maakt gebruik van de kracht die er is bij bestaande netwerken en verenigingen (zoals sportverenigingen of culturele instellingen). De wijkgerichte dagbesteding sluit zoveel mogelijk aan bij voorzieningen en locaties waar inwoners van nature toch al komen. Dit zorgt voor laagdrempeligheid. Hierbij moet uiteraard ook oog zijn voor de fysieke toegankelijkheid voor slechtzienden, mensen in een rolstoel of mensen die slecht ter been zijn. Verder moet de wijkgerichte dagbesteding een prettige plek zijn om vertoeven, zonder het ‘stigma’ dat dagbesteding soms heeft (een les die ook uit de voorbeelden/pilots van indicatieloze dagbesteding kwam). Inwoners horen van nieuwe activiteiten in de wijk waar ze graag naartoe willen. Met en voor bewoners worden activiteiten in groepen georganiseerd op ontmoetingsplekken. De locaties zijn verspreid over de gemeente Bergen op Zoom en voor de deelnemers vaak dichtbij. Activiteiten­ begeleiders, stagiairs en vrijwilligers ondersteunen de activiteiten.

De coördinator van wijkgerichte dagbesteding houdt overzicht, stuurt op het realiseren van de bedoeling ervan (en dus ook de financiering), stuurt bij (coacht medewerkers) wanneer men in oud gedrag vervalt én is de linking pin met de stevige lokale teams. De coördinator schuift af en toe ook aan bij een stevig lokaal team om casussen of signalen uit de samenleving te delen. Het is mogelijk om de wijkgerichte dagbesteding en coördinator onderdeel te maken van de opdracht en het budget voor het stevig lokaal team. Dit moet nader worden bepaald. In onderstaand kader staan een aantal voorbeelden ter inspiratie. Wijkgerichte dagbesteding in verbinding met of als onderdeel van opdracht en financiering stevig lokaal team Het ‘omklappen’ van dagbesteding maatwerk naar een algemene voorziening in de wijk kan op verschillende manieren. Utrecht heeft het ondergebracht in de sociale basis door losse subsidies te verstrekken. In de gemeente Hollands Kroon is het ondergebracht bij een combinatie van de welzijnspartij en een WT-organisatie. Leeuwarden heeft het een onderdeel gemaakt van de opdracht aan de wijkteams (vergelijkbaar met de SLT). Concreet betekent dat in Leeuwarden, dat Amaryllis één teammanager heeft die verantwoordelijk is voor (o.a.) de dagbesteding nieuwe stijl. Deze persoon heeft een team van activiteitenbegeleiders (MBO-HBO) gevormd die de verschillende locaties ‘mnnen’.

Soms betekent dat voor de teammanager op een locatie aanwezig zijn en daar de locatie draaiende houden en mensen die daar actief zijn begeleiden. Soms ondersteunen ze een initiatief dat draait op vrijwilligers (bijvoorbeeld een Odensehuis) en zorgen ze vooral voor intake van mensen en evaluatie etc. Een klein deel van de dagbesteding koopt Amaryllis zelf nog in omdat dit gewoon goed loopt. Bijvoorbeeld een winkeltje annex lunchroom in een Molen die gedraaid wordt door een lokale organisatie die zorg en ondersteuning biedt aan mensen met een beperking. De activiteitenbegeleiders zoeken actief verbinding met de andere medewerkers uit het wijkteam om ervoor te zorgen dat hun voorziening bekend is en aansluit bij wat daar nodig is. Dit werkt in Leeuwarden goed en maakt dat het echt los komt van alle belangen van aanbieders en van locaties die er al zijn. Het grote voordeel is ook dat je daarmee het ondersteunen van initiatieven in de buurt, het opzetten van collectief aanbod en het onderhouden van groepen in een buurt, belegt bij het wijkteam. Die vaardigheid komt daardoor veel beter uit de verf.

Dat maakt bovendien dat zij een veel natúúrlijkere rol hebben richting sociale basis en ook echt iets te bieden hebben (geld; zij verdelen het budget dat vrijkomt en zijn er verantwoordelijk voor dat er een dekkend en passend aanbod is voor iedereen die een vorm van dagbesteding nodig heeft die niet onder aanvullende zorg valt). Tot slot zorgt het er ook voor dat de grenzen vervagen tussen ondersteuning door het SLT (zoveel mogelijk collectief), dagbesteding en een inwoner die actief meedoet in een wijk, wat weer bijdraagt aan de veerkracht en inclusie van de lokale samenleving en lokale voorzieningen. Bouwsteen III: Uitgangspunten begeleiding Met iedere inwoner die zich meldt bij een vrij toegankelijke dagbestedingslocatie in de wijk kijkt de begeleider wat diegene komt ‘halen’ en ‘brengen’.

ŰÕÌ)

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

24

Op basis daarvan maken zij samen een pakket op maat met concrete doelen/resultaten en daarbij behorende activiteiten. Samen volgen ze hoe het gaat; zo nodig passen ze doelen/resultaten en daarbij behorende activiteiten aan. Voor de begeleiders van wijkgerichte dagbesteding geldt het volgende, ze: zijn betrokken, zorgen voor een fijne sfeer op een laagdrempelige ontmoetingsplek; hebben proactief aandacht voor inwoners uit de buurt die niet als vanzelfsprekend gebruik maken van het aanbod; beschikken over een generieke deskundigheid en signalerend vermogen; afhankelijk van de deelnemers aangevuld met specifieke deskundigheid die aansluit bij de problematiek en behoefte van de deelnemers (denk aan: cultuur sensitief werken, kennis over dementie of jongeren); zijn gericht op het door de inwoner behalen van de doelen/resultaten zoals bepaald bij de intake/kennismaking; zijn gericht op het bevorderen of behouden (stabilisatie) van de zelfredzaamheid; het vraagt deskundigheid om deelnemers binnen hun mogelijkheden actief te laten zijn, functieverlies zoveel als mogelijk te voorkomen/ vertragen en (toenemende) kwetsbaarheid te signaleren; anticiperen op de mogelijk sterk fluctuerende ondersteuningsbehoefte van de inwoner. Er is regelmatig sprake van een wankel evenwicht.

Waar nodig wordt opgeschaald naar de maatwerkvoorziening dagbesteding en waar mogelijk wordt doorverwezen naar een traject gericht op activering naar werk; houden rekening met de situatie en draagkracht van de mantelzorgen De begeleiders van wijkgerichte dagbesteding kunnen zowel professionals, als vrijwilligers zijn of een combinatie daarvan. Bouwsteen IV: Samenwerking in de wijk Een sterke sociale basis bestaat, naast de informele netwerken, ook uit laagdrempelige voorzieningen als het welzijnsaanbod, buurthuizen en verenigingen waarvan inwoners gebruik kunnen maken. Dit soort laagdrempelige voorzieningen zorgt ervoor dat mensen mee kunnen doen én kunnen ook een belangrijk preventieve functie hebbea Denk aan: inwoners die structuur vinden door wekelijks te biljarten in het buurthuis, ouders die ervaringen over het omgaan met pubers uitwisselen tijdens de derde helft van hun voetbaltraining of de buurtmoestuin waar verschillende culturen elkaar treffen. De wijkgerichte dagbesteding wordt gebiedsgericht vormgegeven, zoveel mogelijk in samenwerking tussen partijen die hun oorsprong kennen in de sociale basis: de wijkgerichte dagbesteding is echt geworteld in de wijk. Meedoen staat centraal. Met de deelnemers wordt gewerkt aan structuur, persoonlijke ontwikkeling en sociale contacten.

De begeleiding bestaat uit een passende mix van vrijwilligers uit de wijk en professionele beroepskrachten. Er zijn korte lijnen met het stevig lokaal team. Bijvoorbeeld wanneer problemen van deelnemers verergeren en er meer nodig lijkt dan wat de dagbesteding kan bieden. Het stevig lokale team trekt samen op met de wijkgerichte dagbesteding wanneer dat gewenst is voor de organisatie van activiteiten samen met partners, zoals verenigingen of lokale zorgpartijen. Meedoen staat centraal. Met de deelnemers wordt gewerkt aan structuur, persoonlijke ontwikkeling en sociale contacten. Basisdagbesteding wordt gebiedsgericht vormgegeven, zoveel mogelijk in samenwerking tussen partijen die hun oorsprong kennen in de sociale basis en partijen uit de tweede lijn. De expertise vanuit de sociale basis en die van de tweede lijn staan samen optimaal ten dienste van de wijkgerichte dagbesteding. De wijkgerichte dagbesteding is geworteld in de wijk en houdt intensief contact met de sociale basisvoorzieningen. Vanuit de wijkgerichte dagbesteding wordt op tijd opgeschaald als er meer ondersteuning nodig is dan met wijkgerichte dagbesteding geboden kan worden. Bouwsteen V:Leren en ontwikkelen De keuzes die de gemeente Bergen op Zoom maakt over de toekomst van het sociaal domein, worden zichtbaar in de wijkgerichte dagbesteding.

De medewerkers van de wijkgerichte dagbesteding moeten kunnen verantwoorden wat ze met het beschikbare budget hebben gedaan en welke keuzes ze hebben gemaakt. Daarnaast wordt van ze gevraagd om de gemeente een spiegel voor te houden op basis van de signalen uit de samenleving.

ŰÕÌ)

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

25

Het is evident dat een nieuwe manier van werken met wijkgerichte dagbesteding iets vraagt van de wijze waarop wordt gestuurd en verantwoording wordt afgelegd. De organisatie die de wijkgerichte dagbesteding gaat uitvoeren krijgt harde financiële kaders mee inclusief een realistische besparingsopgave. De budgettaire ruimte om (de ontwikkeling van) wijkgerichte dagbesteding te realiseren vinden we in het overhevelen van een deel van de budgetten voor dagbesteding Wmo en dagbesteding Jeugd waar het de jongeren en (potentieel) schoolverlaters betreft: 4007o tot 5007o korten op deze maatwerkvoorzieningen en 9007o daarvan overhevelen naar de wijkgerichte dagbesteding. Daarnaast worden ook verantwoordelijkheden/ activiteiten en dus budget overgeheveld van WijZijn. Het een en ander hebben wij verder uitgewerkt in hoofdstuk 5. Net als bij de start in één wijk/gebied met een stevig lokaal team is het ook bij de start met wijkgerichte dagbesteding van belang om een goede monitoring in te richten waarmee relevante informatie kan worden gegenereerd voor leren, ontwikkelen en sturen op de bedoeling. Leren kan dan plaatsvinden op stelselniveau (macro), teamniveau (meso) en professioneel niveau (micro; zie ook bouwsteen V van het stevig lokaal team).

3.4 Quick win: huishoudelijke hulp slimmer en beter Op basis van gesprekken met aanbieders van huishoudelijke hulp in Bergen op Zoom, adviseren we om te onderzoeken hoe de hulp bij het huishouden slimmer en beter kan. Daarmee kan de gemeente mogelijk op relatief korte termijn een besparing realiseren. Door krapte in personeelsbezetting en problemen met de planning hebben ook aanbieders belang bij deze quick win. Dat samen met onze ervaringen in andere gemeenten op dit gebied maakt dat we dit haalbaar achten. Om efficiënter te werken kan onder meer gedacht worden aan: - De focus verleggen naar reablement en werkprocessen daarop aanpassen. - Aanbieders/wijkverpleegkundigen laten indiceren en een huisbezoek afleggen. - Regie voeren op wat echt nodig is (denk aan vakantievervanging in de zomer en afstappen van ‘vinklijsten’ die enkelvoudige vragen vaak onnodig verbreden). - Indicaties zonder einddatum die al een lange tijd terug gaan onderzoeken op noodzaak van doorzetten, conform evaluatie die momenteel loopt naar langlopende indicaties voor begeleiding. - Starten met een lagere toekenning dan nu gebruikelijk is. Deze elementen worden ondersteund door de input die we vanuit aanbieders hebben gekregen. Ook past het binnen de visie die de gemeente heeft vastgesteld.

We adviseren om in een gesprek tussen de huidige aanbieders en de gemeente, mogelijk met een externe procesbegeleider, de bovenstaande elementen verder te concretiseren. Dan kunnen (binnen de huidige contractafspraken) nieuwe werkafspraken gemaakt worden, die direct leiden tot een besparing voor de gemeente en een verbetering van de werkwijze voor de aanbieders. Duidelijke communicatie richting inwoners over de nieuwe werkwijze is belangrijk, maar het is geen voor inwoners onverantwoorde aanpassing van de werkwijze. Eerder een werkwijze die past bij waar de gemeente Bergen op Zoom in het sociaal domein naartoe wil.

3.5 Goede voorbeelden: Leeuwarden, Utrecht en Hollands Kroon, het kan Op basis van voorbeelden uit het land is het realistisch dat de gemeente de herijkte visie en daarbij horende beoogde transformatie in de komende járen kan realiseren en dat dit dan ook fors bijdraagt aan een op lange termijn houdbaar sociaal domein.

19 september 20241 Versterking sociale basis I Gemeente Bergen op Zoom

26

Leeuwarden en Utrecht

Goede voorbeelden uit Leeuwarden en Utrecht ondersteunen dit De daar gekozen modellen komen op een aantal belangrijke punten overeen met de door Bergen op Zoom gekozen visie en ons advies. Zo worden inwoners dichtbij, snel en goed geholpen. Vanuit multidisciplinaire wijkteams die outreachend werken, bij de mensen thuiskomen en zelf ook oplossingen bieden. Om het voorveld te versterken en om te kunnen bezuinigen (in Leeuwarden) is een groot deel van de ambulante begeleiding Wmo (en Jeugdzorg en sinds kort ook werk Sc inkomen in Utrecht) en dagbesteding overgeheveld naar vrij toegankelijke basiszorg in de wijk /het voorveld. De formele en informele partijen in de sociale basis werken nauw samen om te doen wat nodig is. Zoveel mogelijk worden oplossingen in het voorveld benut. Waar nodig kan het wijkteam toegang verschaffen tot aanvullende zorg. De manier van werken is fundamenteel veranderd, met de inwoner/het huishouden zelf als middelpunt om te bepalen wat mogelijk en nodig is. Inwoners en aanbieders zijn tevreden en de stijgende kosten zijn beteugeld. Het systeem is wendbaar, bijstelling kan waar nodig.

In het ravijnjaar 2026 worden immers weer tekorten verwacht Succesfactoren in Leeuwarden en Utrecht Ontwikkelen vanuit een heldere visie en koers, gericht op langere termijn doelen; Stevig projectmanagement want verandering geeft eerst weerstand; Ontwikkelen en werken vanuit leidende principes als de leefwereld centraal, doen wat nodig is en ruimte voor de professional; De gemeente en aanbieders trekken als partners op, vanuit heldere rollen en taken: o

de gemeente stelt de kaders vast en verstrekt de opdracht;

o

de aanbieder krijgt de ruimte om hier invulling aan te geven.

Taakgerichte financiering of lumpsum (niet in beton gegoten) en langetermijn contracten; Sturingsinstrumentarium dat zowel kwantitatieve, als kwalitatieve en procesmatige elementen omvat en accounthouders die werken vanuit de beleidsvisie en ruimte geven voor een open gesprek over oplossingen; De tijd nemen voor stapsgewijs en gezamenlijk leren en ontwikkelen. Er is, na meerdere varianten verkend te hebben, in Utrecht voor gekozen om de toegang tot Werk Sc Inkomen (W&I) een plek te geven in de lokale teams; met succes.

19 september 2024 í Versterking sociale basis f Gemeente Bergen op Zoom

27

Verschillende scenario’s voor de exacte invulling zijn mogelijk om gelijke doelstellingen te realiseren. Het wiel hoeft echter niet opnieuw te worden uitgevonden en deze modellen bieden ingrediënten voor de uitwerking in Bergen op Zoom. Organisatie van de verandering in Leeuwarden en Utrecht Leeuwarden De gemeente heeft een werkgroep samengesteld van aanbieders die het plan heeft aangepast en verder uitgewerkt. Op basis daarvan heeft zij alle zorg (basiszorg en aanvullende zorg) in verschillende percelen ingekocht. Op 1 januari 2012 was zowel 5507o van de dagbesteding als 750Zo van de ambulante begeleiding verplaatst van geïndiceerde zorg naar vrij toegankelijke basiszorg in de wijk. In alle indicaties die in 2020 afgegeven werden die door zouden lopen in 2021, werd beschreven welke ondersteuning de inwoner in het nieuwe stelsel zou krijgen. In 2020 hebben de wijkteams verder alle mensen met een bestaande tot in 2021 doorlopende indicatie, bezocht en bepaald of zij in de basisondersteuning horen of in de aanvullende ondersteuning. Om de overgang te faciliteren heeft de gemeente eenmalig C250.000 gereserveerd voor de omscholing en/of herplaatsing van eventueel boventallig personeel. Utrecht De gemeente heeft aanbieders geselecteerd op operationele veranderkracht.

In het eerste jaar heeft de gemeente een half jaar dubbel gefinancierd, dus partijen uit het oude model kregen 500Zo van het budget dat ze het jaar daarvoor hadden, terwijl de buurtteams al hun volledige nieuwe budget kregen. Partijen waren verplicht om binnen 1 jaar casuïstiek over te dragen aan het buurtteam. Het tempo bepaalde partijen en het buurtteam samen. Sturing/opdrachtgeverschap/contracten SO-90% van de dienstverlening binnen het sociaal domein is meerjarig en taakgericht ingekocht. Consistente sturing op basis van het model van Simons: Figuur 4: Het Utrechts model

* Leidende principes * Samenwerking * Co-creatie

* Vast budget * Acceptatieplicht - Afspraken

Gedeelde waarden zijn het startpunt

Kaders en randvoorwaarden zijn scherp geformuleerd

Ambitie

m

Leren en verbeteren via interactie en dialoog

Data en informatie brengt de beweging in kaart

- Kwartaalgesprekken * Pilots * Themabijeenkomsten

* Cliëntstroominformatie * Beschikbaarheid * Cliëntervaring

19 september 20241 Versterking sociale basis I Gemeente Bergen op Zoom

28

Hollands Kroon Een ander voorbeeld is het project Collectief Tenzij12 van Incluzio Hollands Kroon. Hiermee wordt individuele ondersteuning vervangen door collectieve ondersteuning, met positieve gezondheid als basismethodiek. Inwoners gaan gezamenlijk aan de slag met hun persoonlijke doelen om uiteindelijk weer regie te krijgen over hun leven. Het lectoraat Empowerment ík Professionalisering (E&P) van Hogeschool Inholland onderzocht het leertraject voor sociaal werkers en kwam tot onderstaande eerste positieve conclusies over de collectieve oplossingen Eerste conclusies over ‘Collectief Tenzij’ in Hollands Kroon -

Deelnemende inwoners zijn overwegend positief en ervaren onderlinge verbondenheid en wederkerigheid in het ontvangen en geven van hulp. Ze passen inzichten, bijvoorbeeld over sociale relaties, toe in hun eigen leven.

-

Collectief Tenzij draagt meer dan individuele ondersteuning bij aan het ontwikkelen van eigenaarschap bij de deelnemers. Er wordt doelgerichter gewerkt in groepsverband.

-

Het aanhoren van andermans problemen kan wel belastend zijn. Tegelijkertijd werkt zien hoe anderen omgaan met hun problemen motiverend en inspirerend om de eigen problemen aan te pakken.

12 https://www.incluziohollmdskroon.ri/wp-content/uploads/sites/I6/2024/07/Rapportage-Collectief-Tenzij-in-InhoUand-DEF.pdf

19 september 20241 Versterking sociale basis I Gemeente Bergen op Zoom

29

4

Hoe komen we waar we willen zijn? (van ist naar soil)

4.1 Van huidige naar gewenste situatie in een notendop Een toekomstbestendig sociaal domein vraagt om een transformatie naar een lokale infrastructuur die alle inwoners in staat stelt om zoveel mogelijk in de eigen omgeving tot oplossingen te komen, waar nodig ondersteund. Een wendbaar, flexibel en samenhangend sociaal domein dat aansluit bij wat inwoners zelf willen en kunnen. Centraal in deze transformatie staat een sterke sociale basis. Deze bestaat uit persoonlijke netwerken, gemeenschappelijke voorzieningen en formele ondersteuning. De aanwezigheid en tijdige beschikbaarheid van gespecialiseerde zorg is daarbij noodzakelijk om in complexe situaties escalaties voor te zija Belangrijk is om onnodige inzet van specialistische zorg te vermijden. Wij adviseren de gemeente Bergen op Zoom daarom om: a. Stevige lokale teams in te richten als onderdeel van de sociale basis, waar inwoners snel en goed worden geholpen, en dat (preventieve) oplossingen in de sociale basis optimaal benut. b. Dagbesteding te organiseren als algemeen toegankelijke voorziening in de wijk waar mensen elkaar ontmoeten, die stmctuur biedt, en waar talenten worden benut. c. Te onderzoeken of er financiële ruimte kan worden georganiseerd in een andere toekenning en organisatie van huishoudelijke ondersteuning.

Start met realisatie van de eerste twee onderdelen in één gebied; dit draagt bij aan het draagvlak en kwaliteit op de middellange termijn. Voor het derde onderdeel adviseren wij om op korte termijn het gesprek te starten met aanbieders en op basis daarvan afspraken te maken over het vervolg. Vanuit de gemeente (mede op basis van voorliggend onderzoek en het resultaat van het bouwteam), worden de kaders voor de transformatie bepaald. Het ‘hoe’ van de samenwerking tussen het stevig lokaal team en de verschillende partners in de stad of wijk is aan de gemeente. Een door alle partijen gedeeld beeld van de samenwerking is belangrijk voor het realiseren van een duurzame verandering in het sociaal domeia Ons advies is om tijdens de ontwikkeling van een stevig lokaal team met de verschillende partners (zowel in de sociale basis, als uitvoerders van specialistische hulp) periodiek te bespreken wat hieronder wordt verstaan en hoe daaraan concreet invulling wordt gegeven. Hierbij kan onderstaande indeling als kapstok dienen: Verantwoordelijk werken: Wij zijn partners van elkaar en hebben ieder onze eigen rol, maar dragen een gedeelde verantwoordelijkheid voor het slagen van de transformatieopgave in de gemeente. We tonen eigenaarschap, verrassen elkaar niet en dragen proactief bij aan oplossingen.

Verbindend werken: We kennen elkaar, weten elkaar te vinden en houden elkaar vast, ook in moeilijke tijden. We werken lokaal waar mogelijk en regionaal waar nodig samen. Versterkend werken: In het uitvoeren van de werkzaamheden zijn we open en transparant. We durven elkaar ook aan te spreken, vanuit de intentie daarmee tot betere prestaties te komen. We helpen elkaar, inspireren elkaar, motiveren elkaar en leren van elkaar. We werken dus ondersteunend aan elkaar en delen actief kennis en expertise met elkaar. Deze werkwijze moet leiden tot het realiseren van de stevige lokale teams, wijkgerichte dagbesteding en een herziening van huishoudelijke hulp.

tíõì)

19 september 20241 Versterking sociale basis I Gemeente Bergen op Zoom

30

4.2 Suggesties van het veld om transformatie te realiseren In ons onderzoek hebben we verschillende kansen geïnventariseerd om de gewenste transformatie te realiseren. In de gesprekken met aanbieders, met vertegenwoordigers uit de sociale basis, de gemeente en de toegang zijn suggesties gedaan. Versterking van de informele sociale basis In de bijeenkomst van 21 augustus, met vertegenwoordigers van de informele sociale basis en aanbieders, is onder andere aan de hand van onderstaande vragen besproken hoe die informele sociale basis versterkt kan worden: Wat zijn voorbeelden van inwoners in een kwetsbare situatie in jouw vereniging/organisatie? Wat heb je (aanvullend) nodig om deze persoon mee te laten doen in jouw vereniging/organisatie? Er werden enkele goede voorbeelden genoemd waarbij het aanbod in de sociale basis is versterkt en meer kwetsbare inwoners mee konden doen, zoals: ‘prikkelarm theater’ voor mensen met een aandoening in het autistisch spectrum, dementievriendelijke sportactiviteiten, een ouderenbond en WijZijn die de krachten bundelt voor de organisatie van een koffie uurtje. Er zijn ook onbenutte kansen.

Een van de aanwezigen verwoordde het als volgt: “Versterk de samenwerking tussen professionals, vrijwilligers, mensen en organisaties die niet actiefzijn in het sociaal domein, maar wel te maken hebben met mensen die een beroep doen op het sociaal domein De volgende ideeën voor verbetering kwamen naar voren: meer mantelzorgondersteuning; vrijwilligers trainen hoe om te gaan met mensen met extra ondersteuningsbehoeften; gesprekstools om met iemand in gesprek te komen; mogelijkheden om bij eerste signalen al (preventief) te kunnen handelen; meer expertise over: wanneer is het problematisch? themabijeenkomsten, bijvoorbeeld over armoede en alle mogelijke regelingen waar mensen met een laag inkomen gebruik van kunnen maken; weten dat er een wijkteam is en weten waarvoor je ze kunt vragen (WijZijn werkt met wijkteams maar die zijn lang niet bij iedereen bekend); sociale kaart: (als vrijwilliger) weten waar/bij wie je terecht kan als er toch meer nodig is (om door te verwijzen); er is al een digitale sociale kaart maar die is niet goed bekend; samenwerking tussen formeel en informeel, bijvoorbeeld een spreekuur van professionals /aansluiting van professionele organisaties bij vrijwilligersorganisaties met informatie over bijvoorbeeld belastingen of schuldhulpverlening.

Meer organiseren in voorliggend veld In gesprekken is aangegeven dat soms nog onnodig naar specialistische ondersteuning in de tweede lijn wordt doorverwezen, omdat er geen passend aanbod is in de sociale basis. Om dit te voorkomen zou het voorliggend veld verrijkt kunnen worden met: meer opbouwwerk; uitbreiding aantal jongerenwerkers; wijkcentrum met activiteiten voor bewoners in de buurt, laagdrempelig en toegankelijk voor iedereen; meer activiteiten tegen eenzaamheid en meer ontmoeting mogelijk maken; beter benutten van netwerk in de wijken en buurten; meer regie door gemeente op wat zij in de sociale basis financiert; klussendienst en boodschappendienst; Mobiliteitsconsulent; inzet GGZ in voorveld; inzet ouderenzorg in voorveld;

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

31

MEE in voorveld voor laagdrempelige clientondersteuning; investeren in collectief werken maatschappelijk werk; investeren in werkwijze reablement (zie ook hierna). Laagdrempelige, algemene voorzieningen ín plaats van geïndiceerde dagbesteding Vertegenwoordigers van de toegang en het beleid geven aan dat geïndiceerde begeleiding selectiever ingezet moet worden voor wie dat echt nodig heeft. Het vertrekpunt zou daarbij de principes van ‘positieve gezondheid’ en ‘reablement’ moeten zijn (ook zo verwoord in de pijlervisie). Daarbij zou voor de Wmo de splitsing tussen kort- en langdurende begeleiding opgeheven moeten worden en zou men in plaats van geïndiceerde dagbesteding graag meer laagdrempelige, algemene voorzieningen in de wijk zien met een wijkgebonden budget. Ook voor Jeugd wordt iets soortgelijks gesuggereerd: meer organiseren in de sociale basis, meer algemeen toegankelijk en minder specialistisch, bijvoorbeeld rond opvoedvragen en scheidingsproblematiek. De algemene voorzieningen kunnen dan gekoppeld worden aan wat er al gebeurt in de informele sociale basis, bijvoorbeeld: scouting plus voor kinderen met gedragsproblemen; meer huiskamers of andere ontmoetingsplekken in de buurten (koppelen aan inloopvoorzieningen die er al zijn).

Een integrale, laagdrempelige toegang waarje snel geholpen wordt Onder meer tijdens de bijeenkomst van 21 augustus kwam naar voren dat inwoners en vrijwilligers niet altijd weten waar ze terecht kunnen met vragen over het sociaal domein. Een van de aanwezigen gaf aan: “Er moet een centraalpunt komen met informatie over het sociaal domein. Je zoekt lang naar een contact. Het is fijn als er een punt is datje kunt bellen en waarje makkelijk informatie kan vinden ofbinnen kunt lopen ”. Soortgelijke wensen die genoemd werden: Een plek waar je zonder afspraak rechtstreeks geholpen of doorverwezen worden. Een zichtbaar loket. Integraal (samen)werken. De toegang en hulp op plekken waar mensen al komen in de wijk (school, bibliotheek, sportkantine, geen professionele organisatie, in de wijk, supermarkt, koffietafel). Een plek waar je informatie over het aanbod kunt krijgen. Een toegang die bekend is, bereikbaar en beschikbaar. Ook zijn korte lijntjes genoemd die zo’n toegang moet hebben met verenigingen (denk aan de ‘clubmanagers’ vanuit sport), met (specialistische) hulporganisaties en (netwerken van) inwoners. Ook vertegenwoordigers van aanbieders, beleid en toegangsmedewerkers benoemen het belang van één toegang, met dezelfde onafhankelijke manier van vraagverheldering, opvolging en samenwerking. Dit zou dan op moeten gaan in het lokaal team óf met een sociaal team erachter.

Dat sociaal team zou dan meer outreachend en signalerend moeten zijn. Het zou zelf een deel van de Wmo begeleiding moeten uitvoeren, net zoals de jeugdprofessionals dat idealiter zouden doea Een nauwe samenwerken met specialistische aanbieders voor consultatie en integrale ondersteuningstrajecten is ook van belang. Bovenstaande onderstreept dat voor een sterke sociale basis de sociale wijkteams en de toegang bij elkaar horen. Dat sluit ook aan bij de landelijke trend en ontwikkelingen. Vandaar dat wij adviseren om ze integraal te organiseren.

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

32

Toegang en integraal werken Er komt een stevig multidisciplinair team voor: brede vraagverheldering, positieve gezondheid, eigen kracht, collectieve hulp, zelf kortdurende hulp bieden, in de wijk, verbinden jeugd en volwassenen en toegang tot gespecialiseerd aanbod. De medewerkers uit dit team voeren regie op ondersteuningstrajecten. Ook klantmanagers (vanuit de ISD maken er deel van uit. Ĵeugdprofessionals gaan weer hulpverlenen in plaats van primair indicaties afgeven. Aanbieders onderstrepen dit en geven verder het volgende mee in de typering van het team: Een stevig team voor een brede vraagverheldering, 0-100. Op tijd samenwerken met Veiligheid. Naast werkzaamheden die vallen onder de Wmo en Jeugdwet, ook werkzaamheden vanuit de Participatiewet onderdeel laten uitmaken van het team, om op die manier mensen te kunnen helpen met inkomensvragen en schuldenproblematiek en tevens werk te kunnen maken van activering. Ook opbouwwerk en jongerenwerk in dat team; aandacht voor goede overgang 18-Z18+. Teams met ook specialistische (tweedelijns) expertise daarin en daarbuiten (consultatiefunctie). Casusregie voeren voor monitoren voortgang/afbouw. Lokaal team dichtbij, met mandaat en met specialistische schil. Breed en outreachend. Team met ‘white label’, geen belang voor afzonderlijke organisaties om naar zichzelf door te verwijzen.

Regels gebaseerd op wantrouwen weghalen, inzetten op het goede gesprek van mens tot mens en het coachen van inwoners. Maak daarom een nieuw functieprofiel voor de medewerkers die je daar nodig hebt. Investeer in lerende omgeving. Gegevens uitwisselen/ combineren om dubbelingen in aanbod te voorkomea Team lumpsum gefinancierd. Overhevelinggeïndiceerd maatwerk naar de sociale basis Met het oog op de gewenste situatie zien we als belangrijke kans om zorg en ondersteuning waarvoor nu een indicatie nodig is, om te zetten naar voorliggende vrij toegankelijke voorzieningen. Daarmee bespaar je capaciteit en geld doordat minder indicaties afgegeven worden en er ook minder administratieve handelingen en evaluaties nodig zijn. Bovendien verstevig je de sociale basis, de lokale teams en de lokale samenleving. We maken onderscheid tussen de overheveling van dagbesteding (naar ontmoeten in de buurt) en van ambulante begeleiding (naar preventief en snel geholpen in een lokaal team). Revisie hulp bij het huishouden Het ‘laaghangend fruit’ voor efficiënter werken of besparen op korte termijn lijkt geplukt. Wel zien we - mede op basis van de gesprekken met aanbieders - mogelijkheden om de hulp bij het huishouden slimmer en beter te organiseren met de volgende interventies: - Focus op reablement en werkprocessen daarop aanpassen. - Aanbieders laten indiceren en huisbezoek afleggen.

- Regie voeren op wat echt nodig is (denk aan vakantievervanging in de zomer). - Indicaties zonder einddatum die al een lange tijd terug gaan onderzoeken op noodzaak van doorzetten, conform de evaluatie die momenteel loopt met WijZijn naar langlopende indicaties voor begeleiding. - Starten met een lagere toekenning dan nu gebruikelijk is (in Bergen op Zoom wordt nu nog standaard meer toegekend dan de laagst mogelijke toekenning). Governance de bottleneck De gemeente Bergen op Zoom stelt in de opdrachtverstrekking de indicatoren vast waarop sturing plaats vindt op inhoudelijke, financiële en procesmatige indicatoren. Financiële indicatoren gaan over de bestedingen en of deze binnen het beschikbare budget blijven. Procesmatige indicatoren over bijvoorbeeld organisatie ontwikkeltrajecten waarover een kwalitatief gesprek plaats vindt. De inhoudelijke indicatoren geven inzicht in de realisatie van doelstellingen van het beleid. Lukt het om de sociale basis (beter) te benutten? En om tot minder indicaties voor maatwerk te komen? Nemen de wachtlijsten af?

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

33

Inhoudelijk wil de gemeente niet sturen op activiteiten, of input, maar op outcome, het resultaat van deze activiteiten. De gemeente stelt hiervoor met aanbieders de samenhang vast tussen: 1 de activiteiten die worden georganiseerd om de beoogde impact te realiseren (input); 2 de direct kwantificeerbare resultaten (output); 3 de effecten die hiermee worden bereikt (outcome). Zo kan de gemeente meer samenhang aanbrengen in het aanbod dat nodig is om effecten te realiseren. Zo kan ook gemeten en gemonitord worden of beoogde resultaten en effecten worden gerealiseerd of bijsturing nodig is. De geïnterviewde eerstelijns betrokkenen benoemen het goed inrichten en regelen van de governance van één toegang/ sociaal team als uitdaging. Zo is de gemeente al aan de slag gegaan met de pilot IOB waarbij het voorveld en de toegang Wmo samen optrekken en inwoners direct de best passende oplossing (begeleiding) kan worden geboden. Door de betrokkenen wordt de visie gedeeld dat dit in principe de juiste richting is, maar dat aan dit principe vasthouden in de uitvoering lastiger blijkt. De jeugdprofessionals in de toegang willen transformatief werken door zowel vragen te verhelderen, als ondersteuning te bieden, maar ervaren hier vanwege de hoge werkdruk geen mimte toe. Tweedelijns aanbieders zijn ook in voor verandering.

Deels is dit gedreven door het feit dat ze het vele werk niet meer aan kunnen door onder andere personeelstekort, wachtlijsten en veel administratieve rompslomp. Deze aanbieders hopen dat de gemeente de regie pakt en het lef heeft om de transformatie echt door te zetten. We zien dat er bij de gemeente Bergen op Zoom een brede wil tot veranderen is en een hoge mate van betrokkenheid. Dit blijkt uit de innovatieve pilots en projecten die zijn opgestart om het voor de inwoners beter te maken. Ook ervaren we snelheid en een zeker pragmatisme, met als gevaar dat pilots niet goed verankerd zijn in gedragen afspraken en projecten los van elkaar staan. Aanbieders en organisaties willen veranderen en hopen dat de gemeente regie pakt om de transformatie echt door te zetten. Ook bij de aanbieders van basis- en aanvullende ondersteuning zien we de wil tot verandering. Ook de verschillende partijen uit de informele sociale basis onderstrepen de noodzaak tot verandering. Ze zien daarin een rol voor zichzelf, maar moeten wel gefaciliteerd worden door de gemeente en/of aanbieders. Ook vanuit de toegang is er de wens om meer integraal te werken. Dit blijkt onder andere uit de pilot die daarvoor is opgezet (Wmo en WijZijn). De wil is er, maar het echt anders en integraal met elkaar samenwerken vraagt meer dan wat in de pilot is gedaan.

Zo geven jeugdprofessionals aan dat zij mogelijkheden zien om meer integraal te werken maar dat de hoge werkdruk en het feit dat momenteel alleen jeugdprofessionals bij elkaar zitten (dus niet in een team met andere professies) daarvoor belemmerend werkt. Vanuit de ISD wordt benadrukt dat in 700Zo van de gevallen waarbij ondersteuning nodig is, er ook problemen zijn op andere gebieden dan werk of inkomen, dus dat beter samenwerken met andere disciplines noodzakelijk is. Veranderstrategie nodig voor versterken sociale basis In de volgende paragraven wordt de benodigde veranderstrategie en planning voor het versterken van de sociale basis beschreven. De benodigde verandering voor het efficiënter werken in de hulp bij het huishouden (Wmo) is reeds behandeld (op korte termijn starten met gesprekken aanbieders).

4.3 Veranderstrategie versterken sociale basis De beschreven transformatie vraagt een veranderstrategie die de volgende elementen bevat: 1. Doorzettingsvermogen en leiderschap: een mindset van doorbijten is noodzakelijk. Vooral bij de start van een dergelijk traject zal veel verschil van inzicht zijn. Het is goed te beseffen dat de beschreven transformatie een traject van meerdere járen is. Het zal een tijd duren voordat de transformatie zijn vruchten afwerpt. Leiderschap is nodig om alle stakeholders goed betrokken te houden en steeds het onderliggende doel te blijven benadrukken. De gemeente heeft hierbij uitdrukkelijk de regiefunctie. Tegelijkertijd moeten de aanbieders ook de mimte krijgen om te doen wat nodig is.

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

34

2.

3.

4

5.

6.

7.

8.

Een heldere visie en benodigde veranderkracht die door alle betrokkenen (h)erkend wordt: het is van essentieel belang dat alle direct betrokkenen doorvoelen wat de visie betekent. Dat betekent dat termen uit die visie bewust ‘geladen’ moeten worden. De beschreven transformatie kan alleen tot stand worden gebracht met gebundelde veranderkracht. We zien die kracht zeker terug bij de in het onderzoek betrokken partijen. Passende opdrachten en bevoegdheden voor gemeente en samenwerkingspartners: de beschreven transformatie vraagt nieuwe opdrachten of aangepaste opdrachten voor de huidige samenwerkingspartners. De gemeente faciliteert hen het goede te doen. Soms zal dit de huidige verhoudingen tussen aanbieders doen verschuiven13. Leren en ontwikkelen: de nieuwe manier van werken vraagt veel - gezamenlijk - reflecteren, leren en ontwikkelen op verschillende niveaus: micro (op casusniveau), meso (op teamniveau) en macro (op systeemniveau). Bijpassende financiering, verantwoording en monitoring: meerderjarige financieringsafspraken geven de zekerheid om te investeren in de andere manier van werken. Voor de monitoring en verantwoording geldt dat die is aangepast op de nieuwe manier van werken. Dit betekent onder andere het ontwikkelen van nieuwe KPľs. Partijen leveren vervolgens de juiste informatie (data) om van te leren14.

Investeringen: het - in samenspraak met aanbieders en partners uit de informele sociale basis - op gang brengen van de geschetste transformatie naar een duurzame verandering vraagt extra financiële middelen. Ongeduld van de gemeenteraad om op korte termijn te bezuinigen is invoelbaar. Een transformatie kost echter in eerste instantie middelen voordat de kosten afnemen. Klein beginnen en groot denken: begin met één gebied en bouw dit uit. Tijdens de sessie van eind augustus met vrijwilligersorganisaties werd dat mooi gezegd: “Gebruik een integrale benadering. Begin met kleine projecten, maak die succesvol en laat dat uitwaaieren. "Werk bij de start altijd vanuit het grote plaatje van de gewenste transformatie; maak het niet te klein (dus start in een gebied met een zekere omvang, denk aan 10.000 tot 15.000 inwoners), durf systemen van vroeger los te laten en durf dus ook fouten te maken. Communiceer breed over de gewenste verandering, de stappen (start in één wiik/gebied) en eerste resultaten: door heldere communicatie blijft iedereen aangehaakt en ontstaat een basis voor duurzame verandering.

4.4 Organisatie van de verandering Organisatiestructuur voor versterken sociale basis We adviseren om te gaan werken met een interdisciplinair bouwteam, een onafhankelijke projectleider, een interne strateeg en een stevige stuurgroep die het inhoudelijk en financieel kader bepaalt. Op gezette tijden wordt het bouwteam versterkt met externe deskundigheid: het bouwteam werkt in werkplaatsen, nadrukkelijk in verbinding met de informele sociale basis. Leren en ontwikkelen is een continue proces. Op de volgende pagina werken we de verschillende rollen nader uit.

13 Zo lopen de contracten Wmo dagbesteding en Wmo begeleiding tot en met 2025. Op korte termijn zou hierop geanticipeerd kunnen worden om de situatie na 2025 transformadeproof in te richten. 14 Monitoring gaat onder andere oven zijn inwoners tevreden, hoe loopt de samenwerking (geldt 1+1=3?), worden meer mensen geholpen, zijn er minder uitgaven aan maatwerk, wat zijn voor het stevig lokaal team ervaringen qua benodigde mindset en deskundigheid van de medewerkers, grootte van het team, wat zijn voor wijkgerichte dagbesteding ervaringen qua samenwerking in de sociale basis.

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

35

Bouwteam Om te komen tot een gedragen effectieve eerste stap op relatief korte termijn is ons advies om een bouwteam samen te stellen. Tussenstap Bepaalde onderdelen uit dit advies vragen - eerst - nadere uitwerking voordat dit opgenomen kan worden in de opdracht aan het bouwteam. Ons advies is om op de volgende twee punten in oktober 2024 een tussenstap te zetten en op die manier de opdracht aan het bouwteam te concretiseren: -

Rolneming ISD in de voorgestelde transformatie. Dit vraagt een verdiepingsgesprek met de ISD.

-

Uitsplitsing onderdelen jeugd die overgeheveld kunnen worden naar wijkgerichte dagbesteding. Dit vraagt een verdiepingsgesprek met bijvoorbeeld een gedragsdeskundige vanuit Spring.

Het bouwteam bestaat uit vertegenwoordigers van de gemeente (inhoudelijke deskundigheid en verbinding met de politiek), aanbieders die geïndiceerde zorg leveren en in het nieuwe plaatje in of dichtbij de sociale basis gaan opereren, aanbieders uit de formele sociale basis, vertegenwoordigers uit de informele sociale basis en medewerkers uit de huidige toegangen. Wij denken de volgende partijen: -

WijZijn (o.a. opbouwwerk en jongerenwerk) Spring jeugdprofessionals (toegang Jeugd + ambulante hulp) Toegang Wmo TWB SDW Tante Louise GGZWNB MEE Vertegenwoordigers informele sociale basis (bijvoorbeeld sportregisseur, adviesraad sociaal domein?) ISD BW Gemeente Bergen op Zoom

Belangrijk is dat de mensen die in het bouwteam komen zich committeren aan de visie, enthousiast zijn om een rol te spelen bij de gewenste transformatie en boven het belang van hun moederorganisatie te kunnen uitstijgen. Het bouwteam krijgt een bestuurlijke opdracht voordat zij aan de slag gaat.

m

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

36

De opdracht voor het bouwteam is (minimaal) om te komen tot een gedragen plan voor de inrichting van stevige lokale teams, een plan voor dagbesteding als algemene voorziening én een werkplan om hiermee per Q4 2025 in één wijk te starten. Het bouwteam blijft ook na de start in één wijk bestaan voor monitoring van de voortgang en (op basis hiervan) input leveren voor de te starten inkoop. Het is een multidisciplinair team met kennis over de verschillende domeinen (welzijn, jeugd, Wmo, werk 8c inkomen). De partijen verbinden zich aan de te realiseren kostenreductie. Naast hun inhoudelijke kennis en gedrevenheid om te transformeren, hebben de deelnemers dan ook (enige) financiële kennis. De leden uit het bouwteam vergaderen niet alleen met elkaar, maar werken onder leiding van de projectleider en ondersteund door de projectondersteuner in kleine groepjes concepten uit in samenwerking met relevante betrokkenen uit het veld (denk aan: politie, woningbouwcorporatie, onderwijs of de huisartsen). We noemen dit ‘werkplaatsen’. Het team bestaat uit circa 12 deelnemers. Dat betekent dat lang niet alle partijen in het veld 1 op 1 vertegenwoordigd kunnen zijn in het team. Uiteraard moet worden gekeken naar vertegenwoordiging op de verschillende hoofdonderwerpen, maar bovenal gaat het om energie, betrokkenheid en een domein- en moeder­ organisatie overstijgende blik.

Zitting nemen in het bouwteam betekent overigens niet automatisch een grote rol in de uitvoering of andersom. Het bouwteam start bij voorkeur in november 2024. We verwachten een belasting van ca. een dagdeel per week per deelnemer. Bij het samenstellen van het bouwteam wordt niet alleen gekeken naar vertegenwoordiging van de verschillende domeinen en taken, maar er wordt ook gelet op de competenties die mensen meebrengen om van de in te zetten transformatie een succes te maken. Het samenstellen van het bouwteam vergt een zorgvuldig proces. We stellen voor om de opdracht voor het bouwteam, inclusief een profielschets voor de deelnemers breed uit te zetten. Als er meer gegadigden zijn dan plekken, moet een selectie plaatsvinden. Wees helder over de selectiecriteria (bijvoorbeeld een evenwichtige verdeling op ínhoud en capaciteiten). De selectie gebeurt door de gemeente. Het bouwteam zou wekelijks bijeen kunnen komen onder voorzitterschap van projectleider, stapsgewijs kunnen ontwikkelen, met ook tijd voor informeel netwerken en doorleven van de bedoeling. De benodigde verandering is namelijk niet alleen een systeem-, maar zeker ook een cultuurverandering. Een (opstart)budget voor leren en ontwikkelen is dan ook noodzakelijk. In onderstaand kader staat de opdracht voor het bouwteam.

Opdracht bouwteam Maak een uitvoeringsplan voor de start in één gebied van substantiële omvang met een stevig lokaal team en wijkgerichte dagbesteding. Onderdeel Stevige lokale teams Opdracht en bevoegdheden Schets de stip op de horizon: hoe wordt de inwoner snel en goed geholpen door het SLT? Werk de opdracht voor de stevige lokale teams uit: taken, werkzaamheden, bevoegdheden Betrek hierbij tijdig de relevante partners zoals partijen uit de formele en informele sociale basis in Bergen op Zoom/de wijk waar gestart wordt (huisartsen, onderwijs, verenigingen, clientvertegenwoordiging/ ervaringsdeskundigen) Organisatie en uitvoering Beschrijf de benodigde teamsamenstelling die past voor Bergen op Zoom/de wijk waar gestart wordt: de benodigde inhoudelijke expertise, teamgrootte, grondhouding van het team en aansturing Beschrijf welke welzijnsactiviteiten, werkzaamheden in de toegang en ambulante ondersteuning overgeheveld gaat worden naar het SLT, hoeveel teams Bergen op Zoom naar verwachting nodig heeft en hoe die verdeeld worden over de wijken

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

37

Beschrijf de gewenste governance: contracteren en financieren in de eerste fase. Beschrijf wat in praktische zin nodig is (werkruimte, ICT/gegevensdeling, overeenkomst/convenant, escalatiemodel, tijdelijk extra uitvoerende capaciteit om de overgang van ‘oud’ naar ‘nieuw’ soepel te laten verlopen,...) Competenties en gedrag Schets de stip op de horizon: welk gedrag laat de SLT-medewerker zien? Hoe ervaart de inwoner dat? Beschrijf de basishouding en competenties van professionals in het SLT Maak een profielschets voor de te werven SLT-medewerkers en teammanager (voor de eerste uitrol wordt nog meer dan regulier gezocht naar mensen die willen en durven pionieren); start werving teammanager Beschrijf hoe ‘overlopen’ van het team (te veel casuïstiek waardoor het niet toekomt aan zelf begeleiden en alleen een toegangsrol inneemt) kan worden voorkómen of hoe wordt gehandeld als dit toch dreigt. Samenwerking Betrek vanaf het begin de verschillende samenwerkingspartners in de sociale basis en de aanvullende hulp in het op alle niveaus (van uitvoering tot bestuur) het doorleven van de visie en benodigde transformatie. Organiseer hiervoor meerdere momenten en blijf investeren in ontmoeting en persoonlijk contact. De leden van de stuurgroep en Communicatie hebben hierin een belangrijke rol.

Leren en ontwikkelen Beschrijf randvoorwaarden voor soepele overgang (tijdelijk extra inzet bijvoorbeeld) Ontwikkel instrumentarium voor monitoring en sturing (tellen en vertellen) Beschrijf wat nodig is om te leren en te ontwikkelen op de verschillende niveaus (opdrachtgeveropdrachtnemer, team en professional) Onderdeel Wijkgerichte dagbesteding Opdracht en doelgroepen Schets de stip op de horizon: hoe ziet de wijk er straks uit met wijkgerichte dagbesteding? Aan wat voor voorzieningen, activiteiten en verbinding met bestaande initiatieven wordt gedacht? Werk de opdracht voor de wijkgerichte dagbesteding uit: doelgroepen en te bereiken resultaten Betrek hierbij aan de voorkant de relevante partners (o.a. uit de informele sociale basis) Inrichtingen uitvoering Maak inzichtelijk welke voorzieningen en activiteiten passen bij Bergen op Zoom en maak een gedragen voorstel voor de wijk waar gestart wordt Beschrijf welke welzijnsactiviteiten en geïndiceerde dagbesteding overgeheveld gaan worden naar het de wijkgerichte (indicatieloze en doelgroepoverstijgende) dagbesteding en wat nodig is om bepaalde ‘lastige’ doelgroepen óók mee te laten doen; beschrijf het verschil tussen wijkgerichte dagbesteding en dagbesteding maatwerk Maak een voorstel wie de start in de eerste wijk met welke governance gaat uitvoeren.

Beschrijf welke deskundigheid nodig is in de begeleiding en wat gevraagd wordt van een coördinator wijkgerichte dagbesteding Beschrijf wat in praktische zin nodig is (ruimtes, ICT/ gegevensdeling, overeenkomst/convenant, tijdelijk extra uitvoerende capaciteit om de overgang van ‘oud’ naar ‘nieuw’ soepel te laten verlopen,...) Uitgangspunten begeleiding Schets de stip op de horizon: wat kan, doet en mag de medewerker in de wijkgerichte dagbesteding, wat betekent die persoon voor de inwoner? Werk de basishouding voor medewerkers in de wijkgerichte dagbesteding uit

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

38

Maak een profielschets voor de medewerkers en de coördinator; start werving van de coördinator Samenwerking in de wijk Wees zichtbaar en werk samen met inwoners, belangenorganisaties, verenigingen, etc. Zorg dat de plannen echt in co-creatie tot stand komen. Betrek vanaf het begin de verschillende samenwerkingspartners in de sociale basis en de aanvullende hulp in het op alle niveaus (van uitvoering tot bestuur) het doorleven van de visie en benodigde transformatie. Organiseer hiervoor meerdere momenten en blijf investeren in ontmoeting en persoonlijk contact. De leden van de stuurgroep en Communicatie hebben hierin een belangrijke rol. Leren en ontwikkelen Ontwikkel instrumentarium voor monitoring en sturing (tellen en vertellen) Beschrijf wat nodig is om te leren en te ontwikkelen op de verschillende niveaus (opdrachtgeveropdrachtnemer, team en professional) Externe deskundigheid Afhankelijk van het onderwerp is het van belang dat op afroep experts kunnen aanschuiven bij het bouwteam. We adviseren om een schil van nauw betrokken externe deskundigen te organiseren rondom het bouwteam. Afhankelijk van de fase waarin het project zich bevindt, hebben deze een meer of minder grote rol.

We verwachten dat minimaal nodig zijn: - Een financieel adviseur (controller of strateeg), bij voorkeur iemand die al ervaring heeft met een soortgelijke transformatie in een andere gemeente en die bijvoorbeeld ook de financiële indicatoren kan helpen ontwikkelen; - een communicatiemedewerker voor de communicatie over de transformatie en de tussentijdse voortgang, een medewerker juridische zaken en/of een inkoopexpert (relatie met lopende subsidie en inkooptrajecten en op te stellen overeenkomst voor een eerste fase); - een medewerker P&O voor de werving en selectie van medewerkers en advisering over leren 8c ontwikkelen; - een medewerker onderzoek voor de ontwikkeling van de monitoring. Rol teammanager steviglokaal team en coördinator wijkgerichte dagbesteding De teammanager en de coördinator krijgen een belangrijke verbindende rol in de realisatie van de nieuwe werkwijze en infrastructuur in de eerste wijk. We adviseren om tijdig te starten met de werving van deze functionarissen, zodat zij ook betrokken zijn bij de (afronding van) de bouwopdracht. Betrokkenheid van het veld Communicatie in dit soort (spannende) verandertrajecten is zeer belangrijk; dit is ook onderdeel van de opdracht aan het bouwteam.

Maar naast communicatie uitingen gaat het óók over het door de bouwteamleden één op één betrekken van relevante partijen gedurende het proces; brede bijeenkomsten beleggen in de wijk of stad of aansluiten bij bestaande informatieavonden of bewonersvergaderingen. Om scherp te blijven op deze betrokkenheid van het brede veld en voorstellen te ‘toetsen’ op uitvoerbaarheid, is het wellicht wenselijk om te gaan werken met een klankbordgroep bestaande uit ervaringsdeskundigen, inwoners en medewerkers in de uitvoering. Mogelijke deelnemers aan zo’n klankbordgroep: - partijen uit de sociale basis die niet in het bouwteam zitten maar wel een expliciete rol hebben in de uitwerking (onderwijs, huisartsen, woningbouwcorporatie, politie); - ervaringsdeskundigheid of inwonersvertegenwoordigers;, - uitvoeringsmedewerkers (check op praktische uitvoerbaarheid). Projectleider, projectondersteuner en opgavemanager/strateeg We adviseren om te gaan werken met een onafhankelijk projectleider. De projectleider is onafhankelijk, dus heeft geen financieel belang en is niet werkzaam in een van de betrokken organisaties. 19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

39

De projectleider ondersteunt het bouwteam, haalt informatie op, legt voorstellen neer, stuurt op processen en afspraken. De projectleider zorgt voor verbinding met de verschillende partijen binnen en buiten het bouwteam en met de informele sociale basis. De projectleider wordt geworven en aangesteld door de gemeente. De projectleider is een bevlogen trekker, mobiliseert krachten en stuurt op draagvlak en betrokkenheid van alle bij de transformatie betrokken partijen (communicatie). De projectleider wordt ondersteund door een projectondersteuner die de verschillende werkplaatsen helpt bij ontwikkeling van concepten. Daarnaast adviseren we om een bij de gemeente werkzaam zijnde opgavemanager/ strateeg voor de brede transformatie van het sociaal domein aan te stellen. Deze zorgt onder meer voor de interne verbinding tussen de verschillende domeinen, voorbereiding van de stuurgroep (zie hieronder) en de afstemming met de politiek (college en raad). Stuurgroep De stuurgroep stelt de opdracht voor het bouwteam op en benoemt de leden. Deze bestaat (minimaal) uit de bestuurlijk opdrachtgever, de ambtelijk opdrachtgever en de opgavemanager/ strateeg. De stuurgroep ziet erop toe dat het beoogde projectresultaat ook daadwerkelijk wordt gerealiseerd binnen de gestelde termijn en binnen het gestelde budget. Zij stuurt bij indien nodig.

De stuurgroep is ervoor verantwoordelijk dat het gedachtengoed van de transformatie leidend is in de gemeente en dat andere projecten en opdrachten in het brede sociaal domein het licht van deze transformatie worden ingevuld. De stuurgroep beslist over de governance. Dit is nadrukkelijk geen opdracht aan het bouwteam maar een opdracht voor de stuurgroep. De stuurgroep beslist ook (mede op basis van ervaringen die zijn opgedaan in de eerste wijk) of wijkgerichte dagbesteding stevige lokale teams één opdracht worden of twee aparte. Tevens adviseren we de sturing op het onderzoek kostenreductie hulp bij het huishouden bij de stuurgroep onder te brengen; dit is geen onderdeel van de opdracht aan het bouwteam.

4.5 Mijlpalenplanning Op basis van de gesprekken die we hebben gevoerd, de huidige situatie (opgedane ervaringen in pilots en projecten en aanwezige veranderkracht), ervaringen in andere gemeenten en afhankelijk van de beschikbaarheid van menskracht, verwachten wij dat het haalbaar is in Q3 2025 te starten met een stevig lokaal team en dagbesteding als algemene voorziening, zoals beschreven in ons advies in één gebied in Bergen op Zoom (een gebied van 10.000 tot 15.000 inwoners). Op de volgende vind u een globale weergave van de planning.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=65b4d00b-9591-482b-abce-9f8340ccba6b