CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

Transformatie Sociaal Domein - RADAR rapport

Commissie (Mens, Maatschappij en Vrije tijd) 21 januari 2025, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Rapport RADAR23.509 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

40

« Brede sessie portijen tarmele en mlormele soooie bosts. gemeente en oonbeders « Oodroentomsdtrifviig voor bouwteom. vost te stelen door stuurgroep ot college « Selecte bouwteom en stort orutnonkeiijk projectleider/ procesbcgeleder

* Ontwik telen concepten en pilots SIT en wijkgerente dottiested -g. in subgroepen. met relevonr portign von bouwteom i Vertolm* noor stcrmjţsmstnjmentorum (KPTs. controctermgl * Tussentijdse producten voetstenen ttoor stuurgroep

* Vervol* von Q1 202 j i Eindproducten voetstenen m stuurgroep en concge » Gemeente eet oodroent voor pilots uit Z bereidt met oonbeders de pilots voor

i nofACH mrenten i Von stort met pilots m september

i Continu leren en ontwikkelen

» stort inkoootrojeez voor oo niested.rg ot suisde voor longer looende periode (SET en wijkgerente dagbesteding oport d m een opdroeftti

i Porsnel trojeet. pilots lopen. monitoren en leren von de pilots en door toorn mkooptrojeet i Mei 2026 uitvroeg wordt gepubliceerd, dus bouwteom m hudge vorm wordt oegeneven i Oktober, selecte rond. November - december, i menten

I

i Stodsbreed von stort met SIT en wijkgerente dog best ed v

19 september 20241 Versterking sociale basis I Gemeente Bergen op Zoom

41

5

Sturing, bekostiging en risico’s

Het integraal doorvoeren van dit advies leidt tot een forse overheveling van middelen vanuit geïndiceerd maatwerk (zorg) naar de sociale basis in de vorm van vrij toegankelijke stevige lokale teams en wijkgerichte dagbesteding. Er ontstaat daarmee een gesloten systeem waarbinnen de kosten voor het sociaal domein beter beheersbaar zijn. Dat levert bovendien, op termijn, besparingen op. Daarnaast kan door aanpassing van de werkwijze bij hulp bij het huishouden mogelijk op relatief korte termijn een verlaging van kosten gerealiseerd worden. De gemeente heeft met inkoop en financiering twee belangrijke instrumenten in handen om de transformatie aan te jagen en te versnellen. In dit hoofdstuk beschrijven we hoe dit toe te passen binnen de door ons geadviseerde aanpak. Aan het einde van dit hoofdstuk beschrijven we bovendien kort wat de belangrijkste risico’s zijn en welke tegenmaatregelen daarop mogelijk zijn.

5.1

Via opdrachtgeverschap, inkoop en financiering transformatie aanjagen

We adviseren om gebruik te maken van de eerder geïdentificeerde kansen om de versterking van de sociale basis met stevige lokale teams en wijkgerichte dagbesteding te financieren, concreet ontstaat de budgettaire ruimte door; het overhevelen van een fors deel van de budgetten voor ambulante begeleiding Wmo en Jeugd (500Z) tot 7007o) naar de stevige lokale teams; het overhevelen van een groot deel van het budget (fte’s) voor jeugdprofessionals, Wmo-consulenten, wellicht ook consulenten ISD en gemeentelijke backoffice en teammanagement naar de stevige lokale teams; het overhevelen van de een deel van de huidige verantwoordelijkheden/activiteiten en dus budget vanuit de welzijnsorganisatie WijZijn naar de stevige lokale teams; dagbesteding jeugd (met uitzondering van de medisch kinderdagverblijven). Het gaat dan om: dagbesteding om ouders te ontlasten bij kind-eigen problematiek, dagbesteding bij schooluitval met perspectief op terugkeer en dagbesteding bij schooluitval met ontheffing van de leerplicht) grotendeels over te hevelen naar wijkgerichte dagbesteding. 4007o tot 5007o van de dagbesteding WMO over te hevelen naar wijkgerichte dagbesteding.

Daarnaast worden ook verantwoordelijkhedenZactiviteiten en dus budget overgeheveld vanuit WijZijn en andere inloopvoorzieningen vanuit bijvoorbeeld de GGZ; Naast besparing door andere werkwijze ontstaat er ook een besparing in de toegang en backoffice gemeente doordat veel minder beschikkingen afgegeven worden en dus minder administratieve handelingen en minder evaluaties nodig zijn. De gemeente geeft zo aan de voorkant heldere financiële kaders mee inclusief een realistische besparingsopgave aan de stevige lokale teams, wijkgerichte vrij toegankelijke dagbesteding en de aanvullende zorg. Cruciaal is dat de gemeente daarna blijft sturen op oplossingen binnen dit systeem als er tekorten dreigen te ontstaan enZof de toegankelijkheid onder druk komt door wachtlijsten. De gemeente biedt geen oplossing door de financiering op te hogen, beleid aan te passen enZof de opdracht te beperken. De gemeente neemt wel een actieve rol om partijen (stevige lokale teams, aanvullende zorg) te stimuleren om vanuit de uitvoering samen oplossingen te vinden, door op een andere manier te werken, meer collectief, beter in verbinding te staan met de sociale basis, meer ervaringsdeskundigheid in te zetten en oplossingen vanuit inwoners zelf te faciliteren en stimuleren.

Een alternatief is dat partijen besluiten om capaciteit en geld te verschuiven tussen de verschillende onderdelen van het sociaal domein. Uiteraard is er een grens aan het oplossend vermogen binnen het systeem. Maar de basishouding moet zijn om eerst binnen de beschikbare gezamenlijke financiering tot oplossingen te komen, alleen dan kom je tot echt ander gedrag en tot daadwerkelijke transformatie.

19 september 20241 Versterking sociale basis I Gemeente Bergen op Zoom

42

Dat is voor de medewerkers van de gemeente die accountbeheer naar zorgpartijen of partijen in de sociale basis uitvoeren een grote verandering, die ze niet zomaar maken. Belangrijk om daar voldoende aandacht aan te besteden en medewerkers daarbij te ondersteunen. Doel van het per Q3 2025 in één gebied in Bergen op Zoom starten met een stevig lokaal team en wijkgerichte dagbesteding is o.a. om een fundament te leggen voor de lange termijn verandering en cultuuromslag. Daarom is het noodzakelijk dat de gemeente heldere kaders meegeeft aan het bouwteam: Bepaal vooraf het beschikbare budget inclusief besparing op basis van de taken die je samenvoegt in of overhevelt naar het stevige lokale team. Doe een aanname over de besparing die je verwacht te realiseren en kort het budget daarop. Houd (een deel van) dit budget beschikbaar om te kunnen bijsturen als dat nodig is. Maak degenen die het lokale team aansturen, binnen het hierboven benoemde budget, financieel verantwoordelijk voor het sociaal team. Bepaal voor alle zorg en ondersteuning die buiten het lokale team valt welk budget beschikbaar is en vertaal dat naar plafondbedragen en/of zorg ervoor dat voor het lokale team en de gemeente (direct) helder is hoe de feítelijke uitputting zich verhoudt tot het beschikbare budget.

Zorg voor iemand die vanuit de gemeente een financieel dashboard ontwikkelt en stuurt op het functioneren van het (gesloten financieel) systeem. Bijvoorbeeld door als het aanvullende maatwerk vastloopt (plafond bereikt, kwaliteit onder druk, of wachtlijsten) met het stevig lokaal team af te stemmen hoe zij de druk op het maatwerk gaan verminderen. Gebruik de ruimte binnen bestaande contracten en werk samen met bestaande aanbieders in plaats van op korte termijn veel energie te steken in nieuwe contracten. Het doel is om binnen de hierboven benoemde kaders zo snel mogelijk ervaring op te doen en daarbij gebruik te maken van de energie, kwaliteiten en competenties van bestaande aanbieders en betrokken ambtenaren. We adviseren dus om te starten met één wijk/ gebied van een zekere omvang (integraal SLT en wijkgerichte dagbesteding) en daarna pas de contractering voor de hele stad te regelen.

Met als redenen: we kunnen hierdoor sneller starten en maken gebruik van de energie en veranderkracht van de Bergse partijen; de betrokken partijen doorleven het nieuwe gedachtengoed en kunnen het daardoor in hun eigen organisatie én bij anderen beter ‘verkopen’; de gemeente doet ervaring op met wat het van hen vraagt in sturing en kan daar haar organisatie op aanpassen; de aanbesteding aanscherpen op basis van concrete ervaringen en monitoringsinformatie (lerende omgeving die is opgezet); de uitrol in één wijk gebruiken om een preciezer beeld te krijgen van de (aanvullende) besparingsmogelijkheden bij doorvoering in de hele stad; uitrol naar andere wijken is makkelijker als al in één wijk met het totale construct ervaring is opgedaan. Wij denken dat het mogelijk is om uiterlijk per Q12027 in de hele gemeente te werken met stevige lokale teams. De gemeente kan de uitvoering van de lokale teams op verschillende manieren beleggen: a De gemeente kan dit zelf doen en/of onderbrengen in een stichting waarvan het zelf de bestuurder en/of Raad van Toezicht bemand (model WIJ-Groningen); b De gemeente kan het voor de hele stad onderbrengen bij één partij of consortium van partijen. Dat kan via een aanbesteding met contractering of subsidiering; c De gemeente kan het per wijk of gebied onderbrengen bij één partij of consortium van partijen.

Dat kan via een aanbesteding met contractering of subsidiering. Ditzelfde geldt voor de wijkgerichte dagbesteding. Dat kan overigens los worden weggezet of onderdeel gemaakt worden van de opdracht aan en financiering van de stevige lokale teams. Elk van deze modellen heeft voor- en nadelen.

19 september 20241 Versterking sociale basis I Gemeente Bergen op Zoom

43

Voor de beoogde transformatie maakt het niet heel veel uit, zolang er heldere zakelijke afspraken zijn tussen gemeente en uitvoerder en deze afspraken een lange looptijd hebben ^5 jaar) zodat er mimte is voor investering en samen ontwikkelen. Cruciaal is dat de gemeente de financiering zo inregelt dat een gesloten systeem ontstaat. Dat betekent de sterke lokale teams taakgericht financieren op basis van een lumpsum budget met een heldere ventiel afspraak (wat als het echt niet lukt). Als gekozen wordt voor financiering per gebied dan moet de financiering per gebied op stedelijk niveau functioneren als communicerende vaten: iets erbij in de ene wijk, betekent iets eraf in een andere. Ook het specialistisch maatwerk moet zo veel mogelijk gefinancierd worden op basis van jaarbudgetten. Deze aanvullende zorg valt waarschijnlijk binnen de regionale inkoopafspraken. Dat kan prima, bij voorkeur dan wel in een apart perceel en als het kan ook taakgericht gefinancierd. Een alternatief is om te werken met een plafond en heldere afspraken over vroegtijdige signalering als er een te groot beroep wordt gedaan op een aanbieder. Werken met een (zoveel mogelijk) gesloten financieel systeem is een grote verandering. Niet alleen voor de uitvoerende partijen, maar ook voor de gemeente.

Het vraagt om een hele andere manier van accountbeheer, waarbij integraal gestuurd wordt op het functioneren van het stelsel. Gesprekken met uitvoerders en aanbieders gaan niet alleen over hun dienstverlening en contract, maar ook over hun samenwerking met en positie ten opzichte van andere partijen. De gemeente stuurt vooral op het oplossend vermogen van partijen onderling en komt niet zelf met oplossingen. De periode tussen nu en 2026 gebruikt de gemeente om, parallel aan de start met een stevig lokaal team in één gebied, de stedelijke inrichting voor te bereiden door een sourcingsstrategie op te stellen en vervolgens te vertalen naar concrete acties en documenten.

5.2 Bekostiging transformatie naar stevige lokale teams en wijkgerichte dagbesteding Fundamenteel in onze adviezen is dat de versterking van de sociale basis (stevige lokale teams en wijkgerichte dagbesteding) wordt gefinancierd door geld over te hevelen vanuit de maatwerkbudgetten Wmo en Jeugd. Deze andere manier van werken levert ook een besparing op. Op basis van ervaringen op andere plekken gaan we uit van een minimale besparing, op termijn, van KH/o. De ervaring die u opdoet door met de nieuwe werkwijze te starten in één wijk en/of gebied moet uitwijzen of een hogere besparing mogelijk is. Dat een besparing mogelijk is door op deze manier te gaan werken wordt onderschreven door de aanbieders en het lokale voorveld. In de gesprekken en bijeenkomsten kwamen de volgende mogelijkheden tot besparingen naar voren: 60-700Zo van de vragen voorliggend opvangen in plaats van geïndiceerd maatwerk in te zetten, door te investeren in jongerenwerk, opbouwwerk, ontmoeting, indicatieloze dagbesteding, etc. Onderzoek en ervaringen uit Roosendaal ondersteunen dit idee. Daar kon 60 á 700zò van de Wmo indicaties afgewend worden.

In de pilot IOB werd 2007o van het maatwerk omgezet naar een oplossing in de sociale basis onder andere door bij her-indicaties door te vragen naar de mogelijkheid tot afschalen naar voorliggend en door aanbod in sociale basis aan te passen op wat een inwoner nodig heeft. Zet dagbesteding op zonder indicatie met betrokkenheid van bijvoorbeeld kerk, moskee, sportverenigingen en vrijwilligers. Maak van daaruit verbinding met wat er in de wijk is aan zorg en welzijn. Heb daarbij aandacht voor wat specifieke groepen nodig hebben, denk aan migranten. Organiseer dagbesteding en begeleiding in de wijk op een efficiëntere manier (3 dagen per week 20 mensen in plaats van 7 keer individuele begeleiding) met gemengde groepen en zet zorg in waar nodig. Van ondersteuning individueel naar collectief (ook voor bijvoorbeeld maatschappelijk werk, is nu nog vaak individueel). Meer werk maken van reablement (mensen dingen aanleren om het - weer- zelf te kunnen). Collectieve bijeenkomsten voor en door inwoners. Meer inzet vrijwilligers en ervaringsdeskundigen.

19 september 20241 Versterking sociale basis I Gemeente Bergen op Zoom

44

Het huis in de wijk is nu alleen voor ouderen; Maak dit breder toegankelijk en aantrekkelijk voor bijvoorbeeld LVB, met waar nodig inzet van specifieke expertise. Haal mensen in de bijstand uit hun isolement. Bijvoorbeeld door middel van activering of een vorm van dagbesteding en (juist) ook als een ontwikkeling naar regulier werk niet realistisch lijkt. Vanuit Wmo dagbesteding naar arbeidsmatige dagbesteding/opleiding (wordt al op samengewerkt). Bekijk of er nog mensen zijn in de Wmo dagbesteding met loonwaarde. - Verantwoording richting gemeente anders beleggen: bijvoorbeeld meer op resultaat, dan op ingezette uren. - 25ũZo indicaties hulp bij het huishouden kan eraf, door onder andere af te stappen van een maandtarief. Bij begeleiding waakvlam mogelijk maken, zodat bij terugval niet opnieuw een indicatie hoeft te worden aangevraagd. Verbetering samenwerking en netwerken in de wijk. In onderstaande tabellen maken we inzichtelijk welke budgetten er - als ons advies opgevolgd wordt - overgaan van maatwerkvoorzieningen naar de sociale basis en welke besparing dit (indicatief) oplevert. Dit gaat om een grove inschatting bij integrale doorvoering in de hele stad. Maatwerkvoorzieningen

Budget dat hiervoor is opgenomen in begroting

Budget dat wordt overgeheveld naar sociale basis

Minimale besparing15

Nieuwe budget maatwerk

Maatwerk dagbesteding Wmo

3,6 mln.

1,62 mln.16

0,18 mln.

1,80 miljoen

Maatwerk dagbesteding Jeugd (excl. medisch kinderdagverblijf) Ambulante begeleiding Wmo Ambulante begeleiding of veelvoorkomende Jeugdhulp

Deel van 1,8 mln.

Bedrag n.t.b. (40 - 500Zo)

Bedrag n.t.b. (1096)

Bedrag n.t.b.

7,2 mln.

4,5 mln.17

0,5 mln.

2,2 mln.

1,8 mln.

1,15 mln.18

0,1 mln.

0,55 mln.

Formatie en activiteiten in sociale basis

Fte en activiteiten

Waarvan over te hevelen naar lokale teams

Formatie jeugdprofessionals Formatie Wmoconsulenten Formatie ISD Activiteiten WijZijn

32,5

27,5

Waarvan te besparen vanwege andere manier van werken 519

15,5

13

2,520

n.t.b. n.t.b.

n.t.b. n.t.b.

n.t.b. n.t.b.

15 Dit is berekend op basis van de begroting 2024. Op basis van realisatiecijfers kan het financieel kader t.z.t. aangescherpt worden. 16 SO1)1!) van maatwerk dagbesteding Wmo minus de minimale besparing (10%) 17 7096 van ambulante begeleiding Wmo minus de minimale besparing (1096) 18 70*16 van ambulante of veelvoorkomende begeleiding Jeugd minus de minimale besparing (109ŵ) 19 Dit is ca. 1596 van de huidige formatie 20 Dit is ca. 1596 van de huidige formatie

tíŝŭ

19 september 20241 Versterking sociale basis I Gemeente Bergen op Zoom

45

In onderstaande paragrafen lichten we de overheveling van budgetten die wij adviseren, inclusief een onderbouwing van de gehanteerde percentages, nader toe. Overheveling budget maatwerk dagbesteding budget WijZijn en formatie toegang naar sociale basis Als je het concept van wijkgerichte dagbesteding in de hele stad doorvoert, kun je 5096 van het maatwerkbudget voor dagbesteding korten21. We zien ons hierbij gesteund door ervaringen in andere gemeenten, zoals Utrecht en Leeuwarden (in Leeuwarden is 5596 overgeheveld van zorg met een indicatie naar vrij toegankelijke voorzieningen) én de ervaringen (veranderkracht) met vrij toegankelijke dagbesteding in Bergen op Zoom zelf. Voor de bestaande indicaties betekent dit, dat de dagbesteding alleen onder aanvullende zorg valt als: - een inwoner (zeer) beperkt inzicht heeft in de eigen beperking, - de zorg voornamelijk onplanbaar en complex is, - er vaak een noodzaak is tot direct handelen, - én er specifieke deskundigheid nodig is om passende dagbesteding te kunnen bieden.

Alle andere dagbesteding wordt omgezet naar een algemeen toegankelijke voorziening die onder regie en verantwoordelijkheid valt van de betreffende organisatie of het stevig lokaal team.22 We adviseren om 9096 van dit budget over te hevelen naar/te investeren in de versterking van de sociale basis (ontmoetings- en ontwikkelplekken in de wijk/wijkgerichte dagbesteding en het stevig lokaal team). We boeken hier bewust een korting in van 1096 omdat de ervaring is dat door anders te werken (zonder indicaties, sterk verbonden met het stevig lokaal team, veel meer collectief en door gebruik te maken van de sociale basis) minder capaciteit en geld nodig is. Daarnaast is er - op basis van het aantal indicaties dat dan niet meer afgegeven hoeft te worden - ook nog een besparing te realiseren door minder of geen extra Wmo-consulenten en jeugdprofessionals in dienst te nemen en minder administratieve last in de backoffice. Overheveling budget maatwerk ambulante begeleiding, budget WijZijn en formatie toegang naar stevig lokaal team Als het concept van stevige lokale teams in de hele stad wordt toegepast, kun je 7096 van het budget voor begeleiding maatwerk23 korten en 9096 daarvan overhevelen naar het stevig lokale team.

We verwachten dat de korting van 1096 realistisch is op basis van het anders werken, zonder indicaties, het onderdeel zijn van een breed en stevig lokaal team en een versterkte sociale basis (zie wijkgerichte dagbesteding). Verder wordt de formatie Wmo-consulenten (ca. 13 fte) en Jeugdprofessionals (ca. 20 fte) met een kleine reductie overgeheveld. Voor de jeugdprofessionals geldt dat zij - in theorie - in de huidige situatie ook al begeleiding bieden en niet alleen toegang tot maatwerk geven. Omdat er veel minder indicaties afgegeven worden, vermindert de administratieve last bij de consulenten en in de backoffice. Nog nader uit te werken is welke taken en capaciteit vanuit ISD worden overgeheveld. Mede op basis van ervaringen in de gemeente Utrecht, adviseren we in ieder geval ondersteuning bij inkomensvragen, armoederegelingen, schulden en het aanvragen van een uitkering te laten plaatsvinden in (of samen met) een stevig lokaal team (in formele zin kunnen de medewerkers dan nog in dienst zijn van de ISD SW). Met de middelen en capaciteit die vanuit maatwerk en toegang worden overgeheveld, kan onder andere een infrastructuur van 5 á 6 stevige lokale teams met ruim 80 FTE opgebouwd worden. Daarmee investeert de gemeente in het snel en goed kunnen helpen van inwoners en (hiermee) het versterken van de sociale basis.

De 7096 overheveling baseren we op ervaringen in Utrecht, Leeuwaarden en Hollands Kroon.

21 In de begroting 2024 is voor maatwerk dagbesteding Wmo 7,2mln. opgenomen. Bij Jeugd is 1,8 opgenomen voor dagbesteding, waarbij we adviseren te kijken naar de dagbesteding zonder het budget medisch kinderdagverblijf. 22 In Leeuwarden is dit bijvoorbeeld Amaryllis. 23 In de begroting 2024 is voor maatwerk begeleiding Wmo 3,6 min. Opgenomen, voor begeleiding Jeugd 1,8 mln.

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

46

1096 korting gebruiken voor onvoorzien We stellen voor niet lOOTo maar EÎOTo van het overgehevelde bedrag toe te voegen aan de sociale basis. We adviseren om de lOTo die hiermee bespaard wordt niet direct in te boeken als besparing, maar beschikbaar te houden voor tegenvallers of onvoorziene kosten in de eerste uitrol van de nieuwe werkwijze in één wijk en/of gebied. Eerst investering nodig om -op termijn- baten te realiseren De verandering die we voorstellen is een fundamentele. De geïnventariseerde kansen laten een groot potentieel zien om de inhoudelijke transformatie te realiseren die de gemeente beschrijft in de Pijlervisie of de financiële ombuiging die nodig is (buiten waar mogelijk herziening hulp bij het huishouden). Dit vraagt op voorhand wel een aantal duidelijke politieke uitspraken en keuzes. Primaire drijfveer daarbij is niet het besparen op korte termijn maar zorgen voor een ook op lange termijn houdbaar sociaal domein en een weerbare veerkrachtig Bergen op Zoom. Het realiseren van de fundamentele verandering vraagt om een investering in (onafhankelijke) procesbegeleiding en projectmanagement. In onderstaande tabel een inschatting van onze kant wat daarvoor nodig is. Investering

Toelichting

Projectleiding/ procesbegeleiding (inclusief projectmedewerker) in Q4 2024

Uitgaande van gemiddeld 3 dagen in de week voor externe projectleiding

C40.000 Projectleiding/ procesbegeleiding (inclusief projectmedewerker) in 2025

Uitgaande van gemiddeld 3 dagen in de week voor externe projectleiding

C160.000 Organisatiekosten (overleg, communicatie, etc.) 610.000 Projectleiding/ procesbegeleiding (incl. projectmedewerker) in 2026: begeleiden bouwteam in monitoren, leren en ontwikkelen en input leveren voor de te starten inkoop

Uitgaande van gemiddeld 1 dag in de week externe projectleiding

640.000 Vacatievergoedingen 610.000

Voor uitvoeringsprofessionals (denk aan: huisarts, gedragsdeskundige) kan een vacatievergoeding nodig zijn

Totaal E210.000 Daarnaast is ook capaciteit nodig vanuit de gemeentelijke organisatie om alle benodigde randvoorwaarden in te regelen. Dit betreft inzet van aanwezige expertise en formatie, maar ook het equiperen van medewerkers in het denken en werken volgens de uitgangspunten van de voorgestelde transformatie. En voor de eerste fase waarin gestart wordt in één wijk en/of gebied geldt dat dan al budgetten worden overgeheveld, maar dat daarbij wel iets extra’s nodig is wat hierdoor niet gedekt is (bijvoorbeeld het eerder starten van de teammanager van het stevig lokaal team en de coördinator van de wijkgerichte dagbesteding, inzet vanuit communicatie, mogelijk extra uitvoerende capaciteit om de overgang van oud naar nieuw soepel te laten verlopen, etc.). Dubbel financieren (van zowel de nieuwe als oude manier van werken tegelijkertijd) is op deze manier niet noodzakelijk. Het voorbereiden en uitvoeren van de daadwerkelijke inkoop (vanaf 2026) zit overigens niet in bovenstaand overzicht, maar vraagt uiteraard wel de nodige inspanning.

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

47

Invoeren van de nieuwe werkwijze met o.a. stevige lokale teams leidt direct tot een besparing vanwege de korting die doorgevoerd wordt in de taakgerichte financiering. Voor de start in één wijk geldt dat wij adviseren om het geld dat bespaard wordt achter de hand te houden om daarmee te kunnen bijsturen en tegenvallers op te kunnen vangen zonder dat dit ten koste gaat van de transformatie. Als het lukt om vanaf 2027 in de hele stad de nieuwe werkwijze te realiseren verwachten we - overige factoren gelijk blijvend - dat dit direct tot een structurele besparing leidt, waarbij in het eerste jaar wel extra middelen nodig zijn om een soepele overgang van het oude naar het nieuwe systeem te faciliteren. Belangrijk is daarbij wel om het advies integraal uit te voeren. De kem is een samenhangende verandering. Losse elementen eruit halen en die doorvoeren leidt niet of in veel mindere mate tot de beschreven effecten. Startin één wijk/gebied binnen bestaande overeenkomsten; daarna nieuwe opdracht uitzetten Het voorstel is om te starten met de nieuwe aanpak (bestaande uit het stevig lokaal team en wijkgerichte dagbesteding) in één wijk/gebied en dit uit te voeren binnen de bestaande afspraken/contracten. Voor de gecontracteerde aanbieders kan dat, aangezien er geen afname verplichtingen zijn afgesproken. Wel moet het contract Wmo met een jaar verlengd worden.

Daarnaast moet voor Jeugd binnen de op stapel staande regionale aanbesteding mimte geclaimd worden om een deel van de ambulante ondersteuning (en dagbesteding) niet meer regionaal in te kopen maar lokaal te regelen. Dit kan ook door daar een apart perceel van de te maken in de regionale aanbesteding. Het is voor alle partners die samenwerken bij de realisatie van de nieuwe werkwijze in één wijk/gebied belangrijk om een samenwerkingsovereenkomst of iets vergelijkbaars op te stellen, waarin de afspraken voor de periode voorafgaand aan de nieuwe contractering zijn vastgelegd. Een onderdeel van de opdracht aan het bouwteam is het ontwikkelen van een monitoringsinstmmentarium (tellen en vertellen). Tijdens het begin van de nieuwe werkwijze in één gebied/wijk blijft het bouwteam operationeel, om de voortgang te monitoren zodat inzichten hieruit meegenomen kunnen worden in het subsidie- of inkooptraject dat in Q12026 gaat starten om een overeenkomst of contract voor een langere periode te sluiten. Wanneer de opdracht echt wordt uitgezet, zullen mogelijk geïnteresseerde partijen geen zitting meer hebben in het bouwteam, of het bouwteam wordt opgeheven waarna monitoring weer volledig bij de gemeente en de onafhankelijk projectleider komt te liggen.

5.3 Transformatie hulp bij het huishouden Wij adviseren om de werkwijze rondom hulp bij het huishouden (Wmo) aan te passen zodat deze beter past bij de visie van Bergen op Zoom én een besparing oplevert. Deze verwachting is nadrukkelijk gebaseerd op interviews die we hebben gevoerd in de onderzoeksfase en op ervaringen uit andere gemeenten (bijvoorbeeld Leeuwarden). Als het lukt om nog in 2024 de vervolggesprekken met de aanbieders te voeren en afspraken vast te leggen, kan in de loop van 2025 al een eerste besparing gerealiseerd worden. Op het budget dat nu is opgenomen in de begroting (11,7 mln.) verwachten we (op middellange termijn) een besparingspotentieel van om en nabij de 2507o (2,9 mln.); ons hierbij ook baserend op voorbeelden in andere gemeenten. Dit is inclusief een besparing binnen de gemeente omdat minder administratieve handelingen nodig zijn door consulenten en de backoffice. De hoogte van de besparing is nadrukkelijk een inschatting die nader onderzocht moet worden samen met de aanbieders. Voor zover we nu voorzien hoeven geen contracten aangepast te worden. Wel vraagt het om een besluit door het College en moeten werkprocessen aangepast worden die vervolgens ook in de systemen doorgevoerd moeten worden. Mogelijk moeten de beleidsregels voor WMO aangepast worden.

De investering in extra projectmanagement die wij verwachten hebben wij in onderstaande tabel beschreven.

19 september 20241 Versterking sociale basis I Gemeente Bergen op Zoom

48

Investering

Toelichting

Projectleiding in Q4 2024 (gesprekken aanbieders, concept werkprocessen) Projectleiding in Q12025 (werkprocessen rond en doorgevoerd, systemen en regels aangepast) Organisatiekosten (communicatie, etc.) Totaal

C8.000

Uitgaande van gemiddeld 6 uur in de week, externe projectleiding

C8.000

Uitgaande van gemiddeld 6 uur in de week, externe projectleiding

ei.000

Goede informatievoorziening naar bestaande en nieuwe klanten belangrijk

C17.000

Het kan praktisch zijn om bovenstaande opdracht te voegen bij die van projectleiding/procesbegeleiding stevige lokale teams en wijkgerichte dagbesteding. Naast deze investering vraagt het ook inzet van de gemeentelijke organisatie om het een en ander in te regelen. Naast de vraag of aanvullende projectmanagement capaciteit noodzakelijk is voor 2026/2027 staan ook de volgende kostenposten ter discussie: 1 2 3 4 5 6

Ontwikkelen financiële dasboards tb.v. monitoring en sturing. Communicatie. Inrichten projectmanagement organisatie gedurende het project. Vraagstukken vanuit AVG. Expertise functionarissen gegevensbescherming. HR-expertise. Inhuur teammanager/coördinator één gebied (2025/2026) en voor de hele stad vanaf Q4 2026.

Bij al deze posten is de vraag of/in hoeverre dit vanuit bestaande interne formatie (gemeente én betrokken aanbieders) om niet geleverd kan worden, of dat aanvullend moet worden ingehuurd.

5.4 Risico’s en beheersmaatregelen Start met heldere besluiten vanuit het College en blijf de visie centraal stellen Een fundamentele verandering zoals in dit rapport wordt voorgesteld, gaat gepaard met onzekerheid. Daarom is het cruciaal dat het traject start met heldere besluiten door het college: Een ondubbelzinnige keuze voor investeren in de sociale basis ten koste van maatwerk, voor werken met stevige lokale teams en voor ontwikkelen met het lokale veld. Ook kiest het College als het dit advies volgt voor een gesloten financieel systeem waarbij met aanbieders en uitvoerders meerjaren afspraken gemaakt worden over beschikbare budgetten en de gemeente vooral stuurt op het binnen dat systeem door partijen zelf oplossen van tekorten. Uiteraard vraagt dit nadere uitwerking, maar het start met een aantal principe keuzes en uitspraken door het College. De verandering heeft op veel partijen effect. Bestaande aanbieders verliezen omzet, voelen zich wellicht miskend ten aanzien van wat allemaal wel is gedaan en geprobeerd, inwoners zijn mogelijk bang dat ze geen passende ondersteuning meer krijgen en uitvoeringsprofessionals dat ze hun baan verliezen.

Het is voor de gemeente dus belangrijk om in de implementatie steeds te blijven teruggrijpen op die heldere en vastgestelde visie, samen met aanbieders op te trekken in de ontwikkeling, en zich daarbij te realiseren dat de kosten (investeren in de sociale basis) voor de baten (maatschappelijk en financieel) uitgaan. Het centraal blijven stellen van die visie geldt overigens ook binnen de gemeentelijke organisatie en voor alle lopende of nieuw te starten projecten of pilots in de gemeente Bergen op Zoom binnen het brede sociaal domein. In de organisatiestructuur is deze verantwoordelijkheid daarom expliciet opgenomen en belegd bij de stuurgroep.

tídì)

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

49

Communiceer overplannen en (tussentijdse) resultaten Een verandertraject gaat gepaard met onzekerheid en een zekere mate van onduidelijkheid. Neem bijvoorbeeld ten aanzien van het overhevelen van gelden van maatwerk naar algemene voorzieningen. Het is de vraag hoe snel budgetten overgeheveld kunnen worden vanuit bijvoorbeeld lopende beschikkingen (onderscheid nieuw en bestaand). Voor bestaande beschikkingen zal op individueel niveau gekeken en beslist moeten worden wanneer overheveling kan (inhoudelijk/juridisch). Hetzelfde geldt voor personeel in relatie tot een andere rolinvulling (arbeidsrechtelijk, transitievergoedingen). Voor de uitrol in het eerste stadsdeel vanaf derde kwartaal 2025 moet voorafgaand hiervoor het overhevelingspotentieel in kaart gebracht worden. Dit geldt uiteraard ook voor de uitrol vanaf 1-1-2027 in de hele stad. Een gemene deler is dat over hetgeen wél duidelijk is, helder communiceren een randvoorwaarde is voor succes. Het betreft zaken als de vastgestelde visie, welke stappen gezet worden in de implementatie en wie wanneer betrokken wordt. Zorg voor een communicatiekalender die is gekoppeld aan de implementatiestappen. Hierbij horen ook brede sessies met het veld die met regelmaat herhaald worden. Communiceer over tussentijdse successen en resultaten. Zo laat je zien dat het echt gaat gebeuren.

Dat helpt om mensen mee te krijgen (draagvlak) en actief te maken (zelf meewerken aan de transformatie). In de veranderstrategie en in de investeringsbegroting is daarom financiële mimte opgenomen voor communicatie. Daarnaast vraagt dit ook communicatiecapaciteit binnen de gemeente. Zorg voor ruimte in lopende ofbinnenkort te starten aanbestedingen Binnen de lopende of binnenkort te starten aanbestedingen Wmo en Jeugdhulp, moet voldoende mimte blijven om de transformatie te maken die beschreven is. Voor aanbieders van Wmo diensten betekent dit een jaar verlengen van de huidige contracten. Voor Jeugdhulp betekent het dat in de te starten aanbesteding mimte moet komen, zodat Bergen op Zoom bepaalde ambulante ondersteuning lokaal, als onderdeel van het stevig lokaal team in kan kopen in plaats van als maatwerkvoorziening. Haal inspiratie en motivatie uit goede voorbeelden elders De overheveling van maatwerkbudgetten naar de sociale basis én de korting die daarop doorgevoerd wordt is niet niks. Het is een fundamentele verandering van werken. Dat stellen we niet zomaar voor. We baseren ons advies nadmkkelijk op de door de geïnterviewden benoemde kansen en wensen voor transformatie (versterking sociale basis) én de aanwezige veranderkracht. Het potentieel voor de verandering ligt dus in het veld zelf.

Daarbij zien we ons gesterkt door voorbeelden uit andere gemeenten waar een soortgelijke transformatie is doorgevoerd. In Leeuwarden (130.000 inwoners, bijna het dubbele van de 70.000 inwoners van Bergen op Zoom) besparen ze structureel 2,5 miljoen per jaar door de overheveling van dagbesteding van maatwerk naar het wijkteam, de overheveling van ambulante begeleiding naar het wijkteam en het anders inrichten van hulp bij het huishouden. Daarbovenop bespaart Leeuwarden nog 1,8 miljoen vanwege minder administratieve lasten.

tíõì)

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

50

Bijlagen Literatuurlijst Collectief Tenzij: Incluzio Hollands Kroon. HogeschoolInholland (2024). httPs:77www.incluziohollandskroon.nl7wpcontent/uploads/sites/16/2024/07/RapDortage-Collectief-Tenzii-in-Inholland-DEF.pdf Richtinggevend kaden Toegang, lokale teams en integrale dienstverlening. Vereniging van Nederlandse Gemeenten [VNG] (2024). httPsyZvng.nlZsitesZdefaultZfiles/2024037richtinggevend kader toegang lokale teams en integrale dienstverlening.pdf Richtlijn: Samen met ouders en jeugdige beslissen over passende hulp. Richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming (2022). httPsyZrichtliĴnenieugdhuİp.nlZwp-contentZuploadsZ2021Z01ZDEF Richtliin-Samen-beslissen RichtliinV4 032022.pdf Pijlervisie Sociaal en Veilig: toekomstbeeld 2035. Gemeente Bergen op Zoom (2024). https:ZZcuatro.simcdn.nlZbergenopzoomZuploadsZ37265 gh piilervisie sociaal veilig digitoegankeliik def■Pdf?cb=f4ilCA3h Uitvoeringsplan: Herijking Ondersteuning Wmo. Gemeente Leeuwarden (2019). https:ZZwww.leeuwarden.nlZwpcontentZuploadsZimportZuitvoeringsplan herijking ondersteuning wmo 3.pdf Moties Het voorliggend veld: een oplossing voor de korte termijn en een oplossing voor de lange termijn (28 maart 2024). httPs:ZZbergenopzoom.bestuurliikeinformatie.nlZReportsZDocumentZ6eb6al8c-7b86-400e-89459344cd4a4c39?document^77b200c8-3df0-4b30-9d64-3105ded44c3e

Invoering aanbestedingsbeleid voor professioneel sociaal-maatschappelijk werk (28 maart 2024). httPs:ZZbergenopzoom.bestuurliikeinformatie.nlZReportsZDocumentZc5f946d5-b50T4f2f-8f6a52d23a90001ľ?documentld^f5f97bl-786b-4e30-a8a2-45a0d09ealcd

Waardering voor verenigingen in het voorliggend veld (28 maart 2024). https:ZZbergenopzoom.bestuurliikeinformatie.nlZReportsZDocumentZflle7be9-a98d-4e97-9dbf277d0fc4ba0c?documentld^f64cac0-3514-42b5-a89c-bb27el279108

19 september 2024! Versterking sociale basis! Gemeente Bergen op Zoom

51

Geïnterviewde partijen Om te komen tot dit advies hebben we gesproken met personen die werkzaam zijn bij verschillende organisaties, namelijk: » WijZijn: Ad van Rijen, Bregje Trimbos, Lisette Piasmans » Thuiszorg West Brabant (TWB): Miriam Broos, Ruud Dijkers « Tante Louise: Lianne Otto « SDW: Ingrid van Huijkelom, Vivian van Raaij, Eva Verbogt » Spring: Anne Kokken, Marjolein van den Heijkant « ISD: Ron van Toor » GGZ WNB: Jamie Hulleman, Mireille Salden, Inge Raaijmakers » GGD: Nadine van Nijnatten » MEE: Carolien van der Vleuten, Iris den Otter » Humanitas: Irma van Rijswijk De functies van de gesproken personen waren bijvoorbeeld bestuurder, manager, teamleider en adviseur. Van deze organisaties zijn ook uitvoerende professionals gesproken tijdens een brede bijeenkomst op 21 augustus. Bij die bijeenkomst is ook gesproken met andere organisaties en personen uit het voorliggend veld, zoals: » Sportbedrijf de Fitfabriek, . OOBOZ, » Stichting Podiumkunsten, » CBK, » KB O Halsteren, « Zorgboerderij de ouwe tol, « de Zonnebloem, « CPO de Compagnie, » de adviesraad sociaal domein, » Stadlander, » Pelita, en » Leger des Heils.

19 september 20241 Versterking sociale basis I Gemeente Bergen op Zoom

52

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=65b4d00b-9591-482b-abce-9f8340ccba6b