RVB14-0002 Nota Havenkwartier
Tekst van het document
•
Het bebouwen van het kaalslagterrein op de hoek Koepelstraat-Zuidmolenstraat (huidig parkeerterrein).
...\profiel westersingel.dgn 24-6-2009 16:42:02
De volgende modellen zijn nader in beschouwing genomen: Model 1. Stadstraat met een binnenstedelijk profiel Model 2. Groene singel met esplanade Model 3. Groene uitloper van Kijk-in-de-Pot/Geertruidaplein langs de Westersingel.
verkeersontsluiting Havenkwartier / Scheldevesting
fietsWestersingel nieuw profiel
fiets parkeer
fiets
parkeer
fiets
Model 4 Plein, ontmoetingsplek Het betreft hier modelstudies om grip te krijgen op mogelijke oplossingsrichtingen. Uiteraard zijn daarbij binnen de modellen weer
...\profiel westersingel.dgn 24-6-2009 16:42:02
39
38 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
Stoelemat
Westersingel
Bruinevisstraa t
Bruinevisstraat
Bruinevisstraat, achterkant Stoelemat
Van
Brandweerkazerne, westersingel
Ko
nij
ne
nb
urg
we g
Planontwerp locatie brandweerkazerne
Huidige situatie Westersingel
2d van 143897 mrt 13.dgn 19-3-2013 11:35:13
C:\PWwork\dms01115\124298.dgn 5-11-2009 8:42:14
Toren, brandweerkazerne
meerdere varianten mogelijk. Elementen uit het ene model kunnen
Zoals aangegeven is per model in een aantal gevallen weer
Bij de beschrijving van de modellen is per model een afweging Gevangenpoort. Het biedt tevens de mogelijkheid te bezien of de
weer gecombineerd worden met een ander model.
meerdere varianten mogelijk door een combinatie met (delen
gemaakt van de positieve en negatieve aspecten.
van) andere modellen. De modellenstudie is een methode om tot
Zo voorziet model 3 in een mooie groene uitloper van Kijk-in-de-Pot, integreren. Dit model kan gecombineerd worden met het groene
In bijlage 1 zijn deze modellen nader beschreven
een planconcept te komen, dat als leidraad gaat fungeren voor
dat refereert aan het groene Geertruidaplein, dat was opgenomen singel- of het straatmodel.
Afweging modellen/ planconcept
de opwaardering van de Westersingel.
in het uitbreidingsplan van Van Gendt. Deze variant levert echter In de klankbordgroep Havenkwartier is een voorkeur uitgesproken
Voorkeursmodel.
geen echter geen kostendragers op voor een herontwikkeling van voor een planconcept, dat voorziet in een combinatie van plein met
Mogelijke toekomstige eindsituatie Westersingel
archeologische relicten van de brug van de poort in het plan zijn te Dit planconcept kan op meerdere wijzen worden uitgewerkt.
de Westersingel. Het pleinmodel voorziet in een interessante oplos- straatprofiel. Deze variant sluit het best aan op de kenmerkende sing voor het scharnierpunt van de beide routes ter hoogte van de typologie van openbare ruimten in de oude stad.
Varianten planconcept herstructurering noordelijk deel
41
40 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
van de Westersingel. Voor dit deel van de Westersingel ten noorden van de Moeregrebstraat, zijn een aantal variantoplossingen nader onderzocht. De uitgangspunten die aan deze varianten ten grondslag liggen zijn: •
De historische rooilijn van de Moeregrebstraat dient te worden hersteld.
•
De Blokstallen betrekken bij de herontwikkeling en beter betrekken bij de stad;
•
Ontsluiting parkeerplaatsen Mineurplein vanaf de Westersingel, het Sapeurhof vanaf de Artilleriestraat;
•
• • Particulier opdrachtgeverschap; transformatieproces naar individuele herenhuizen
• •
De nieuwe bebouwing moet bijdragen aan de pleinvorming voor de Gevangenpoort; Idem aan de ruimtelijke continuïteit van de Moeregrebstraat; Opwaarderen Mineurplein en zorgen voor een betere ruimtelijke omkadering van het Mineurplein. De ruimtelijke beleving dient te worden verbeterd. Zorgvuldige aansluiting op de bestaande percelen m.b.t. zon, licht, privacy e.d.;
In bijlage 1 zijn de vijf varianten beschreven van commentaar voorzien. De voorkeur wordt uitgesproken voor variant 5.
43
42 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
3. Planconcept herontwikkeling Westersingel. Algemeen Straatprofiel Het planconcept voor de herstructurering van zowel het zuidelijke als het noordelijke deel gaat uit van een staatprofiel in combinatie met een plein ter hoogte van de Gevangenpoort. Op grond van het Verkeersplan krijgt de Westersingel een minder belangrijke auto-ontsluitingfunctie. De weg kan worden ‘gedowngrade’ tot een erftoegangsweg, waarbij een menging van de diverse verkeersdeelnemers mogelijk is. Tevens kan ter plaatse van het plein een shared space achtige inrichting krijgen. Hierdoor wordt de oversteekbaarheid voor voetgangers aanzienlijk verbeterd. Het inrichtingprincipe gaat dus uit van het stroomlijnen van het
autoverkeer. De weggebruikers worden door middel van een
De rijbaan wordt teruggebracht naar een breedte van ca. 6 meter.
ongedefinieerde inrichting met elkaar in contact gebracht,
Ze wordt opgesloten door trottoirbanden, waardoor ook een visuele
waardoor het attentieniveau van alle verkeersdeelnemers wordt
versmalling plaatsvindt. De fietser maakt mede gebruik van de
vergroot.
rijbaan. Het parkeren, de trottoirs komen door middel van een trottoirband verhoogd te liggen ten opzichte van de rijbaan.
Zuidelijk deel Westersingel
Aan de westkant wordt eenzijdig geparkeerd. In de parkeerstrook is
Qua ruimtelijk straatprofiel wordt in het zuidelijke deel van de
een laanbeplanting van bomen voorzien, die aansluit op de groene
Westersingel, dat ligt in het 19e eeuwse uitbreidingsplan van
laan van het Retranchement in Kijk-in-de-Pot. Aan de oostzijde van
Gendt, uitgegaan van een straatprofiel in overeenstemming
de straat wordt de zichtlijn vanaf het stadspark op de Gevangenpoort
met het singelprofiel van de 19e eeuwse singel. Op bijgevoegde
open gehouden. Hier komen geen bomen.
doorsnede is het nieuwe profiel aangegeven. De oostelijke rooilijn
Dit profiel is bepalend voor de (nieuwe) rooilijnen van de locaties
blijft nagenoeg ongewijzigd. De westelijke rooilijn komt hieraan
langs de Westersingel, die voor een herontwikkeling in aanmerking
evenwijdig te liggen, waarbij het straatprofiel wordt versmald
komen. Dit profiel is ook van toepassing voor het deel van de
naar ca. 18 meter.
Westersingel ten noorden van het plein.
Nieuwbouw
wel een karakteristiek element, dat bijvoorbeeld op een aardige
Dit deel gaat een ‘nieuwe’ toegang vormen naar de middeleeuwse
wijze in de zichtas staat van de Zuidmolenstraat
•
binnenstad. In de morfologie van de binnenstad is dit deel van de
Het perceel van de brandweerkazerne komt hiermee als eerste
Het voorstel voorziet in het bebouwen van het huidige kaalslagter-
Westersingel te vergelijken met ‘ voorname’ straten als de Ant-
locatie langs de Westersingel in aanmerking voor een herbestem-
reintje de Koepelplaats, dat nu in gebruik is als parkeergelegenheid.
werpsestraatweg/ Stationsstraat uit het plan van Van Gendt. De
ming. In bijlage 2 zijn hiervoor, passend in het planconcept voor de
In het voorstel is optioneel ook een mogelijke herontwikkeling mee-
nieuwe rooilijnen vormen het kader, op basis waarvan in de loop
Westersingel nadere stedenbouwkundige richtlijnen opgenomen.
genomen van de eengezinswoningen van woningstichting Stadlan-
der tijd transformaties van de bebouwing langs de Westersingel
Een van de mogelijkheden is een ontwikkeling voor woningbouw
der. De Zuidmolenstraat wordt doorgetrokken naar de Westersingel.
gefaseerd kunnen plaatsvinden. Dit gedeelte krijgt het karakter
in combinatie met dienstverlening in de plint van het gebouw. Een
Langs de Londonstraat wordt de tweezijdige bebouwing hersteld.
van een 19e eeuwse stadsradiaal, waar aangesloten wordt op de
andere optie is een ontwikkeling voor “leisure”. Bij de herbestem-
Onder de nieuwbouw is een parkeerkelder voorzien, die niet alleen
bebouwingskarakteristieken van de 19e eeuwse bebouwingsschil
ming van het brandweerterrein zal in ieder geval een ondergrondse
bestemd is voor de nieuwe bewoners, maar ook – voor zover de
van de binnenstad.
parkeervoorziening om de parkeerbehoefte van de nieuwe bestem-
capaciteit dat mogelijk maakt – voor omwonenden.
De deelgebieden die mogelijk voor transformatie in aanmerking
mingen op te vangen. Daarnaast is het gewenst te bezien of hier
De bebouwing aan de Londonstraat is één laag met een kap. Langs
komen zijn:
aanvullende parkeercapaciteit tot stand kan worden gebracht, die
de Koepelstraat is de bebouwing mogelijk van twee lagen met een
Aanhaking op Kijk-in-de-Pot
benut kunnen worden voor het opvangen van de (toekomstige)
kap en langs de Westersingel drie lagen met een kap.
De groene route van het Retranchement in Kijk-in-de-Pot wordt
parkeervraag in de omgeving.
Het Plein
Koepelstraat/ Koepelplein
Op het snijvlak van de Westersingel met de Rijkebuurtstraat is een
via en langs het parkeerterrein doorgetrokken tot de Van Konijnenburgweg. De randbebouwing van de Schelde Vesting wordt
•
langs het Geertruidaplein de hoek omgezet, waardoor de weinig
De Stoelemat kan worden uitgebouwd tot de rooilijn van het nieuwe
De Stoelemat
fraaie zijkant van het Themacentrum en het gasreduceerstation
straatprofiel van de Westersingel, waarbij tevens een architectoni-
worden afgeschermd.
sche opwaardering van het gebouw zal moeten plaatsvinden. Het gebouw gaat ook de zuidelijke wand van het nieuwe plein vormen.
Locatie brandweerkazerne De lokatie van de huidige brandweer aan de Westersingel is vrij
De huidige bestemming van de Stoelemat als evenementenzaal
gekomen door de verplaatsing van de brandweerkazerne naar het
kan gecontinueerd worden. Het draagt bij tot een verscheidenheid
Havenplein.
aan functies en levendigheid van de binnenstad. Bovendien kan
Het kazerneterrein langs de Westersingel komt daardoor beschik-
het een attractief element worden aan het “Lievevrouweplein”.
baar voor een herontwikkeling.
Het is gewenst om de nieuwe entree aan het plein te situeren.
De locatie van de brandweer neemt een bijzondere positie in de
Aandachtpunt hierbij is ook een opwaardering van de achtergevel
stedelijke structuur. Het vervult een belangrijke scharnierfunctie
van de Stoelemat aan de kant van de Bruinevisstraat.
tussen de oude binnenstad, de Van Konijnenburgweg en het park Kijk-in-de-Pot. De hoek Van Konijnenburgweg-Westersingel vraagt om een ruimtelijk accent door middel van een architectonische verbijzondering.
•
Bestaande particulieren woningen tegenover de brandweerkazerne:
Hier is een transformatieproces naar herenhuizen mogelijk. Gezien het beoogde stedelijke profiel Westersingel is hier een hogere
Daarnaast wordt het terrein aan de vier zijden begrensd door vier
bebouwing langs de Westersingel mogelijk.
totaal verschillende milieus: De singel (Van Konijnenburgweg/ Bou-
Hier wordt een ontwikkelingsproces van een perceelsgewijze
tershemstraat), de Westersingel (te transformeren tot stadsstraat),
verandering voorgestaan, waarbij de lage panden geleidelijk aan
Bruinevisstraat (woonstraat) en de steeg achter de Stoelemat.
getransformeerd worden in herenhuizen van twee à drie bouwlagen
Uitgangspunt voor de herontwikkeling van deze locatie is het creë-
met een kap, die passen in het beoogde profiel van de Westersin-
ren van een gesloten bouwblok, waarbij de rooilijn van de noordelijke
gel. Het betreft hier een vorm van particulier opdrachtgeverschap,
bebouwing langs de Van Konijnenburgweg wordt aangehouden.
waarbij de eigenaren door middel van nieuwbouw of verbouw de
Bezien zal worden of de huidige slangentoren van de brandweerka-
gelegenheid krijgen hier een grotere woning te bouwen.
zerne behouden kan blijven. Hoewel de toren haar oorspronkelijke
Op bijgaande tekeningen is een dergelijk proces van geleidelijke
functie voor het drogen van de blusslangen heeft verloren is het
transformatie weergegeven. In bijlage 4 zijn hiervoor de stedenbouwkundige kaders aangegeven
45
44 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
plein voorzien, dat ruimtelijk gedomineerd wordt door de Lievevrouwepoort. Het plein wordt gevormd aan de westzijde door de zijgevels van de hoekpanden van de Rijkebuurtstraat en de nieuwe uitbouw van de Stoelemat. Aan de oostzijde wordt het begrensd door het
9,3
9m
bouwblok met de bedrijfsunits met bovenwoningen. In het herontwikkelingsplan is ook een voorstel opgenomen voor
7,54
m
een aanpassing van het woonblok ten noorden van de Lievevrouwepoort. Gedacht wordt aan een gedeeltelijke herontwikkeling, waarbij aan de zijde van de Westersingel ook hier het profiel versmald wordt tot ca. 19 meter. Hierdoor ontstaat er een mooi omsloten plein met afmetingen van ca. 45 bij 50 meter. Ter vergelijking: de afmetingen van de Korenmarkt ca. 50 bij 60 meter.
Inrichting plein Gevangenpoort De straatprofielen van de Westersingel, Lievevrouwestraat en Rijkebuurtstraat gaan door middel van een drempel ter plaatse van het plein voor de Lievevrouwepoort over in een, gezien het hoogteverschil van het terrein, van een verdiept plateau. In deze wijze kunnen de karakteristieke hoogteverschillen meer benut en versterkt worden. Het plein krijgt een ‘shared space’ inrichting met een bestrating à niveau dus zonder hoogteverschillen tussen de rij-, fietsstrook en het voetgangersgebied. Door middel van dit plateau wordt de snelheid van autoverkeer beperkt en het attentieniveau van de automobilist vergroot. De rijstrook is een informele route over het plein geleid, waarbij de auto geleid wordt door middel van “poefs”, die bijvoorbeeld ook gebruikt kunnen worden als zitelelement. Gedacht wordt aan één soort (keien)bestrating op het plein. Het “Lievevrouweplein” is vooral een verblijfsgebied. Het autoverkeer is hier met gepaste snelheid te gast, waardoor de oversteekbaar-
Maatvoering brug t.o.v. bebouwing Rijkebuurtstraat
C:\PWwork\dms01275\BOZ2d_1.dgn 1-7-2009 16:43:27
tussen de oude stadskern en het Havenkwartier, die we juist willen
De verkeersafwikkeling van de Lievevrouwestraat blijft lopen via de
slechten, op deze manier weer in een andere vorm terugkomt.
zuidelijke omleiding van de Lievevrouwepoort. Een ontsluiting enkel
Het ruimtelijk profiel wordt ca. 11 meter breed. De rijbaan wordt
Voor bezoekers aan de stad, die ter plaatse niet bekend zijn, wordt
via de voormalige stadspoort is niet mogelijk (zie afbeelding poort).
versmald naar 6.00 meter. De fietser maakt gebruik van de rijbaan.
daarmee de suggestie gewekt, dat de oude, middeleeuwse stad
Optioneel kan bij een herontwikkeling van het hoekpand Lieve-
Deze opzet voorziet in een goede aansluiting de aangrenzende,
hier ophoudt. Toeristen zullen hierdoor snel genegen zijn om bij
vrouwestraat het gat naast de poort ruimtelijk versmald worden,
te handhaven bebouwing langs de Moeregrebstraat en de Artil-
het verlaten van Gevangenpoort weer rechtsomkeer te maken.
waarbij de nieuwe gevel in het verlengde komt te liggen van het
leriestraat.
Daarnaast zijn er een aantal praktische zaken, die een rol spelen.
naastgelegen gebouw.
Komende vanaf de Stulemeijerlaan wordt ter hoogte van de
Het aanleggen van een gracht met een kadewand is een kostbare
In de route tussen de Grote Markt en de oude haven kan het nieuwe
Blokstallen een entree naar de oude stad gemarkeerd. Een toe-
zaak. Dit niet alleen wat betreft de aanleg, maar ook van het beheer.
“Lievevrouweplein” een welkome verpozingplek zijn met een bijzon-
gang die moet refereren aan de entree op de kopse kanten van
Aandachtspunt hierbij is o.a. het voorkomen van vervuiling van het
dere ambiance door de dominante aanwezigheid van de stadspoort.
bijvoorbeeld de Steenbergsestraat. Gedacht kan hier worden aan
water in het kleine stukje afgesloten gracht. Daarnaast gaat het een
Gedacht kan worden aan een aantal horeca-etablissementen aan
een eigentijdse interpretatie van de eclecticistische architectuur
belemmering vormen voor de afwikkeling van het verkeer uit de
het plein, die samen met een nieuw front van de Stoelemat voor
uit het einde van de 19e eeuw.
Lievevrouwestraat op de Westersingel met o.a. de vrachtwagens
enige levendigheid zorgen. De oostwand van het plein is hiervoor
van de stadsschouwburg de Maagd.
gezien de oriëntatie ten opzichte van de zon een aantrekkelijke
Op het noordelijke deel van de Westersingel wordt het groen van
Wel kan bij de inrichting van het plein bezien worden of de contou-
plek hiervoor. Het ter plaatse aanwezige niveauverschil kan gebruik
het Wilhelminaveld ruimtelijke begeleid en op een robuuste wijze
ren van de voorpoort met brug in de bestrating “afleesbaar”gemaakt
worden over een (verhoogd) terras, dat uitkijkt over het plein. Deze
over de weg door getrokken naar de villa van ‘Van Hasselt’. De weg
kan worden.
nieuwe horeca kan een rol spelen in het terugdringen van de horeca
gaat een minder grote barrière vormen, waardoor de Blokstallen
in de (woon-)straten van de binnenstad.
en Gebouw T ruimtelijk beter bij de binnenstad betrokken worden.
Bezien is of de Grebbe bij de Moeregrebstraat weer opengelegd
Nieuwe straat/ plein; ruimtelijke kwaliteiten
zou kunnen worden. Zoals op een tekening op blz. 23 van de nota
In het herontwikkelingsvoorstel voor de gehele Westersingel wordt
is aangegeven, is zowat midden boven op het vroegere beloop van
een “autoweg”, die het resultaat is van de verkeersdoorbraak van
de Grebbe een muur is gebouwd, die als erfsfscheiding fungeert
omstreeks 1970, getransformeerd tot een stedelijke stadsstraat
met de Moeregrebstraat. De huidige muur is dus geen verhoging
die verwant is aan de karakteristieke profielen van de binnenstad.
van een oude kademuur. De Grebbe zelf is hier vervangen door
Een straat met een boeiende beleving door het hoogteverschil en
een betonnen koker. Dit maakt het lastig om hier weer open water
de interessante zichtlijnen op de stadspoort, het groen van het
te creëren.
Wilhelminaveld ,de Blokstal, Kijk-in-de-Pot etc. en de opeenvolging
heid voor de voetgangers aanzienlijk wordt verbeterd. De ruimte voor de Gevangenpoort wordt in plaats van een barrière nu een verbindend element niet alleen tussen de oude stadskern en het Havenkwartier, maar ook met de routes naar Kijk-in-de-Pot en de Burgemeester Stulemeijerlaan. Door de Vereniging Binnenstad is een voorstel gedaan om de fundering van de voorpoort met de brug van de Gevangenpoort, die eerder bij archeologisch onderzoek zijn blootgelegd, weer zichtbaar te maken. Dit in combinatie met het graven van een stukje natte
stad, met relatief korte zichtlijnen en wijzigende perspectieven.
en een ruimtelijke en architectonische opwaardering van de evenementenzaal de Stoelemat wordt op de andere daarvoor in aanmerking komende herontwikkelingslokaties vooral geopteerd voor woningbouw. De totale capaciteit bedraagt ca. 50 appartementen en ca. 30 à 40 grondgebonden eengezinswoningen. Aan de oostzijde van het “Lievevrouweplein” is er de mogelijkheid om op de begane grond een of meerdere horeca-etablissementen met terrassen te vestigen, al dan niet in combinatie met dienstverlening.
Gebouwhoogten De bebouwing aan de Westersingel bestaat grotendeels uit 3 lagen
van verschillende ruimten.
gracht. Een gracht met een groen talud aan de kant van de stadpoort en een harde kadewand aan de zijde van het Havenkwartier. Hoewel het voorstel in eerste instantie een aardige suggestie is, zijn er echter de nodige bedenkingen. Een essentiële vraag hierbij is of niet juist door middel van de reconstructie van een stukje gracht met taluds de ruimtelijke barrière
Noordelijke deel Westersingel/ Mineurplein e.o.
Het rechte alignement van het zuidelijke deel van de nieuwe
Het deel van de Westersingel tussen de Gevangenpoort en de
straat blijft verwijzen naar de planmatige uitbreiding van de 19e
Blokstallen was gelegen binnen de voormalige vestingwerken. Voor
eeuwse singel.
dit deel wordt uitgegaan van een gebogen stadsrand, dat refereert
Programma
aan contouren van de eerste concentrische vesting rondom de oude
Naast een mogelijke nieuwbouw van de brandweerkazerne
stadskern. Het gebogen profiel sluit bovendien aan op de karakteHerontwikkeling Koepelplein/-straat
ristiek van de het ‘organische’ stratenbeloop in de middeleeuwse
Groene lob
Zichtlijnen op markante punten
47
46 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
en een kap. De nieuwe bebouwing aan de Londonstraat krijgt in biedt bovendien de ruimtelijke mogelijkheden om door middel herontwikkeling, een ruimtelijk structurele samenhang gaat ontovereenstemming met de lage bebouwing aan de overzijde van de van een parkeerkelder extra parkeerplaatsen te creëren voor de staan. Het planconcept geeft daarvoor de hoofdlijnen aan. Bij de straat een bouwvolume van een laag met een kap. De bebouwing Westersingel e.o.
uitwerking van de deelprojecten kan binnen dat kader “maatwerk”
langs de Koepelstraat, de Zuidmolenstraat en aan het Mineurplein In het planconcept voor de Westersingel is ook bebouwing langs worden verricht. bestaat uit twee lagen met een kap.
het Geertruidaplein voorgesteld. Dit om de weinig fraaie zijkant van
De nieuwe brandweerkazerne en een vernieuwde Stoelemat de woonboulevard met de nutsgebouwtjes in te kaderen, zodat het Als een eerste fase voor een herbestemming komen in aanmerking kunnen aan de zijde van de Westersingel een goothoogte van groen van Kijk-in-de-Pot op een aantrekkelijkere manier aansluit op het terrein van de brandweerkazerne. Hiervoor zijn is als uitwerking maximaal 10 meter krijgen.
Westersingel. Dit zal ten koste gaan van een deel van de huidige van het gekozen planconcept de nadere stedenbouwkundige
Belangrijk aandachtspunt zijn de hoogteverschillen van het maai- parkeerplaatsen op het Geertruidaplein. Deze plaatsen worden richtlijnen opgesteld. veld. Bij de nieuwbouw zal er naar gestreefd moeten worden om aan de achterzijde van de winkelstrip in het plan Schelde Vesting Voor de andere delen langs de Westersingel is de opwaardering deze markante hoogteverschillen te benutten om de gebouwen gecompenseerd. De Gedempte Haven zal zeker de eerstkomende afhankelijk van de mogelijkheden en kansen die zich aandienen qua hoogte te staffelen, zodat de woningtoegangen zoveel mogelijk periode niet weer opengelegd worden. De hier aanwezige parkeer- een transformatie. Aan de hand waarvan met de desbetreffende direct aan de straat komen te liggen.
capaciteit van 156 parkeerplaatsen blijft vooralsnog gehandhaafd. eigenaren in overleg kan worden getreden. Op de bijgaande afbeelding zijn de huidige parkeervoorzieningen Van belang is daarbij om steeds de parkeerbalans in het plan-
Parkeren
weergegeven in het gebied van de Westersingel en omgeving. gebied op te maken en te zorgen voor kostendragers, waarmee
De gemeenteraad heeft op 13 juli 2010 besloten o.a. voor het Naast het straatparkeren zijn er grotere parkeervoorzieningen op vervangende parkeeraccommodatie kan worden gerealiseerd. Dit, Havenkwartier gereguleerd parkeren in te voeren. Een van de het Mineurplein het Geertruidaplein en de Koepelplaats.
zowel voor de nieuwbouw als ter vervanging van de op te heffen
aanleidingen was de parkeerdruk in het Havenkwartier als overloop Uitgangspunt voor de herontwikkelingslocaties is, dat op eigen ter- parkeerplaatsen. vooral door werkers en bezoekers van het centrumgebied, waar rein niet alleen voor vervanging van de op te heffen plaatsen in de Herontwikkeling/opwaardering Stoelemat kan hiervan los tot stand al betaald parkeren van toepassing was.
openbare ruimte wordt gezorgd, maar ook voor de uitbreiding van worden gebracht.
Het gereguleerd is in 2011 ingevoerd. Hierdoor zijn er voor de de parkeerbehoefte als gevolg van de herontwikkeling.
De opwaardering gebouwen langs de Westersingel van de beide
bewoners en bezoekers in het Havenkwartier in principe voldoende Dit betekent, dat onder de nieuwe woningbouwlocaties onder- woningcorporaties kan gefaseerd gebeuren. Extra bouwvolume parkeervoorzieningen beschikbaar.
grondse parkeervoorzieningen moeten worden gerealiseerd. In is mogelijk waardoor een herontwikkeling mogelijk ook financieel een aantal gevallen kan daarbij gebruik worden gemaakt van de haalbaar is.
Het Havenkwartier zal ook in de toekomst een gereguleerd par- hoogteverschillen in het maaiveld door de toegangen in het lagere keergebied blijven. De voorziene nieuwbouw in het gebied komt deel te leggen.
Individuele woningen
ook binnen dit gebied te liggen.
De geleidelijke transformatie van de individuele woningen langs de
In de in september 2012 vastgestelde Visie Verkeer en Parkeren 4. Ontwikkelingsstrategie
Westersingel tegenover de brandweerkazerne naar stadswoningen wordt het Mineurplein wordt primair bestemd voor parkeren voor Het planconcept voor het opwaarderen van de Westersingel, zoals kan door de woningeigenaren door middel van het particulier bezoekers. De kleinere pleintjes zoals Koepelplaats krijgen primair voorgesteld is geen eindbeeld, maar moet op hoofdlijnen de toe- opdrachtgeverschap ter hand worden genomen. In de voorwaarde bestemming voor bewonersparkeren. Het parkeerterrein op de komstige gewenste ontwikkeling aangeven. Het planconcept kan denscheppende sfeer kan door middel van het bestemmingsplan Gedempte Haven gaat voor bezoekers als overloop dienen van daarbij nog op meerdere wijzen worden uitgewerkt. Op strategisch hiervoor de planologische ruimte voor gecreëerd worden. het Mineurplein
niveau is vooral belangrijk om de profielen van de toekomstige Wes-
tersingel en het nieuwe plein, de rooilijnen, bouwmassa’s (hoogten Bij nieuwbouw zal steeds gekeken moeten worden naar de par- en kapvormen) vast te leggen. Qua woningtypen en functies is
Huidige parkeersituatie
keerbalans. Uitgangspunt daarbij is, dat op eigen terrein voorzien hierbinnen nog een zekere flexibiliteit mogelijk. moet worden in eigen parkeerbehoefte. Hier moet voldaan worden Het nieuwe alignement van de Westersingel dient het uitgangspunt aan de door het college vastgestelde parkeernormering. Bij elke te gaan vormen voor het bepalen van het gewenste tracé bij het ontwikkeling zoals op het PNEM-terrein, Brandweerlocatie zal vernieuwen van de ondergrondse infrastructuur en het nieuwe steeds te bezien worden of daarbij naast het voorzien in de “eigen” profiel bij een herinrichting van de Westersingel. parkeerbehoefte steeds een surplus aan parkeren mogelijk is, die Gezien het verspreide eigendom en het verschil in “ouderdom” van te gunste van de omgeving kan worden aangewend. Het zal gezien het onroerend goed langs de singel zal de herontwikkeling op een de kosten en ruimtelijke mogelijkheden echter niet meevallen deze gefaseerde wijze plaats moeten vinden. Dit proces zal de nodige extra plaatsen te ontwikkelen.
tijd vragen. Het planconcept dient daarbij te zorgen dat er tussen
De herontwikkeling van het terrein van de brandweerkazerne de verschillende delen, die in de loop der tijd zich lenen voor een
49
48 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
Bijlage 1: Ruimtelijke modellen opwaardering Westersingel.
de ingang aan het plein komt te liggen. De Gevangenpoort krijgt een markante ligging aan het plein. De hoge torens van de poort liggen in het zicht vanaf Kijk-in-de-Pot.
Op basis van de historische en ruimtelijk/functionele analyses die
De ruimte kan een levendig plein worden op het scharnierpunt
in hoofdstuk 9 zijn beschreven, is een aantal ruimtelijke modellen
tussen de twee routes. De inrichting ervan kan op meerdere wijzen
ontwikkeld voor de opwaardering van de Westersingel. Dit om te ko-
plaatsvinden. Het pleinmodel is desgewenst voor het noordelijke
men tot een planconcept voor de gewenste toekomstige inrichting.
en zuidelijke deel van de Westersingel in combinatie met het
Gekozen is voor een viertal typologieën van stedelijke openbare
straatmodel of het singelmodel.
ruimten, waarbij rekening is gehouden met de eerder beschreven
Afweging aan de hand van de bovengenoemde uitgangspunten:
uitgangspunten.
--
Het knooppunt van beide routes (noord-zuid en oost-west) ter hoogte van de Gevangenpoort wordt door het plein ruimtelijk
Ruimtelijke modellen:
verbijzonderd. --
De volgende modellen zijn nader in beschouwing genomen:
Er ontstaat een min of meer besloten ruimtevorm, die past bij de binnenstedelijke karakteristiek.
Model 1. Stadstraat met een binnenstedelijk profiel --
Model 2. Groene singel met esplanade
Het plein kan een levendige plek worden, waaraan diverse voorzieningen worden gesitueerd, waaronder de Stoelemat.
Model 3. Groene uitloper van Kijk-in-de-Pot/Geertruidaplein langs de Westersingel.
De verkeersfunctie dient hier echter ondergeschikt te zijn aan
Model 4 Plein, ontmoetingsplek
de verblijfsfunctie.
Het betreft hier modelstudies om grip te krijgen op mogelijke op-
--
lossingsrichtingen. Uiteraard zijn daarbij binnen de modellen weer
--
weer gecombineerd worden met een ander model. Model 1: Stadstraat met een binnenstedelijk profiel
Dit model voorziet in de transformatie van de Westersingel tot een straat met een binnenstedelijk profiel en een besloten straatbeeld. Dit is vergelijkbaar met het straatprofiel van bijvoorbeeld de Lievevrouwestraat. Uitgegaan wordt van een versmalling van de openbare ruimte en continue gevelwanden, die de straat begeleiden.
----
Om dit model te kunnen realiseren is een herontwikkeling nodig van de aanliggende gebouwen. Afweging aan de hand van de bovengenoemde uitgangspunten. --
Door het creëren van een straat met een binnenstedelijk profiel gaat de Westersingel een onderdeel uitmaken van het stedelijke patroon van de stadskern en het Havenkwartier.
--
De Lievevrouwestraat krijgt ruimtelijk een betere aanhaking op de Rijkebuurtstraat.
--
Dit model vraagt wel om een gehele of gedeeltelijke herontwikkeling van de gebouwen, die langs de Westersingel staan om de nieuwe straatwanden te realiseren.
--
Er zijn langs het tracé een aantal plaatsen, die zich minder goed lenen voor een (her-)ontwikkeling ten behoeve van het straatmodel. Het gaat hier onder andere de zijgevels van de hoekpanden Rijkebuurtstraat (ramen!) en de kleine woningen
Het plein kan op meerdere wijzen worden ingericht. Mogelijk dat de voormalige brug met de contouren van de voorpoort van
meerdere varianten mogelijk. Elementen uit het ene model kunnen
Model 1; Stadstraat met een binnenstedelijk profiel. (zie afbeelding)
De Gevangenpoort krijgt een markante positionering.
de Gevangenpoort op het plein kan worden ingepast.
Model 3: Groene uitloper van Kijk-in-de-Pot/ Geertruidaplein
Model 2: Groene singel met Esplanade
Model 4: Plein ter hoogte van de Gevangenpoort
ten noorden van de poort (‘versnipperd eigendom’).
versmald. Ten westen van de versmalde rijbaan is onder de boom-
gebouwen. Aandachtspunt hierbij zijn wel de kabels en
De Gevangenpoort krijgt in dit model een meer verscholen
kruinen van een voetgangersesplanade voorzien, die aansluit op
leidingen, die hier in de ondergrond zitten.
ligging.
de langzaamverkeerroute van het Retranchement in Kijk-in-de-Pot.
De verbindingen noord-zuid en oost-west worden in dit model
De huidige positionering van de gebouwen wordt geaccepteerd.
tijd verbouwd of vervangen worden door nieuwbouw. Voor
parkeergelegenheid op maaiveldniveau in combinatie met de
goed vormgegeven.
Er ontstaat, min of meer los van het karakter van de aanliggende
de realisatie van dit model is het echter geen voorwaarde,
groene uitloper.
Fasering; het transformatieproces kan gefaseerd plaatsvin-
bebouwing, een nieuwe groene openbare ruimte, waarbij het
dat de gebouwen erlangs worden herontwikkeld.
den, doch is een proces van lange adem gezien de versnip-
karakter bepaald gaat worden door inrichting van de openbare
perde eigendommen.
ruimte met de laanbeplanting.
Aandachtspunten zijn de kabels en leidingen; hoge druk
Afweging aan de hand van de bovengenoemde uitgangspunten:
gasleiding.
--
--
--
Gefaseerd kan de bebouwing langs de singel in de loop der
Parkeren; zie bij model 1.
--
Dit model levert echter geen of nauwelijks kostendragers op voor de opwaardering van de Westersingel.
--
--
Er zijn alleen mogelijkheden om te voorzien in aanvullende
Voor het resterende deel van de Westersingel zijn de opmerkingen bij de variantuitwerkingen van toepassing.
--
De ruimtelijke continuïteit van de Moeregrebstraat wordt gedeeltelijk weer hersteld.
--
Gezien de eigendomssituatie zal de realisatie van dit model
--
Aandachtspunt zijn de kabels en leidingen; hoge druk gas-
enige tijd vragen. Het dient gefaseerd te worden uitgevoerd. leiding --
Parkeren; zie bij model 1
Afweging modellen/ planconcept Zoals aangegeven zijn per model in een aantal gevallen weer
In dit model krijgt de Westersingel door de inrichting van
Model 3; Groene uitloper van Kijk-in-de-Pot/Geertruidaplein langs de Westersingel, (zie afbeelding)
Model 4; Plein ter hoogte van de Gevangenpoort.(zie afmeerdere varianten mogelijk door een combinatie met (delen beelding)
Op het te herontwikkelen terrein van de brandweerkazerne
de openbare ruimte een groen karakter. Het zorgt via de
Deze oplossing grijpt gedeeltelijk terug naar de situatie van voor
Dit model voorziet in het creëren van een plein ter hoogte van
kan vervangende parkeergelegenheid worden gerealiseerd
esplanade voor een continu groene verbinding tussen Kijk-
1960, toen er sprake was van een groene uitloper van Kijk-in- de Gevangenpoort op de kruising van de Westersingel met de
voor de te vervallen parkeerplaatsen evenals plaatsen ten
in-de-Pot via de Westersingel naar het groen, ter hoogte van
de-Pot via het toenmalige Geertruidaplein tot aan het terrein
Lievevrouwestraat/Rijkebuurtstraat. In dit model gaan de huidige
behoeve van de nieuwe bestemmingen.
de Blokstallen/Mineurplein.
van de huidige Stoelemat. In dit model wordt het terrein van de
zijgevels van de beide hoekpanden van de Rijkebuurtstraat de
In oost-west- richting blijft het voor een ruimtelijke breuk zorgen
brandweerkazerne slechts voor een klein gedeelte bebouwd,
westelijke pleinwand vormen.
Model 2; Groene singel met esplanade (zie afbeelding)
tussen de stadsstraten Lievevrouwestraat en de Rijkebuurt-
waardoor het groen van Kijk-in-de-Pot door middel van een
De continuïteit van de Moeregrebstraat, die door de aanleg van
Deze ingreep betreft het omvormen van de Westersingel tot een
straat. Het verzelfstandigt ruimtelijk de oude stadskern ten
groene lob de (binnen-)stad wordt ingetrokken. Dit model kan
de Westersingel in twee delen is gesplitst, wordt hersteld door het
groene singel, waarbij de groene laan van het Retranchement in
opzichte van het Havenkwartier.
verder in twee varianten worden uitgewerkt: een combinatie met
herbouwen van de noordelijke straatwand met een onderdoorgang
Door het lommerrijke karakter en het niveauverschil zal
het straatmodel of met het singelmodel.
voor het autoverkeer. Deze wand zorgt daarbij tevens voor een
verbonden wordt met het groene noordelijke deel van de Wes-
de Gevangenpoort vanaf het Geertruidaplein aan het zicht
Afweging aan de hand van de bovengenoemde uitgangspunten.
ruimtelijke beëindiging van het beoogde plein. Mogelijk dat ook
tersingel ter hoogte van de Blokstallen. De huidige rijbaan wordt
worden ontrokken.
--
Het groengebied Kijk-in-de-Pot wordt op een interessante
de Grebbe langs de Moeregrebstraat weer zichtbaar gemaakt kan
wijze verweven met de oude binnenstad.
worden. In het voorstel krijgt de Stoelemat een uitbouw, waarbij
---
--
Kijk-in-de-Pot samen met de esplanade langs het Geertruidaplein
--
--
Het model is relatief snel te realiseren los van de bestaande
van) andere modellen. De modellenstudie is een methode om tot
een planconcept te komen, dat als leidraad gaat fungeren voor de opwaardering van de Westersingel.
Voorkeursmodel. Bij de beschrijving van de modellen is per model een afweging gemaakt van de positieve en negatieve aspecten. Zo voorziet model 3 in een mooie groene uitloper van Kijk-in-de-Pot, dat refereert aan het groene Geertruidaplein, dat was opgenomen in het uitbreidingsplan van Van Gendt. Deze variant levert echter geen echter geen kostendragers op voor een herontwikkeling van de Westersingel. Het pleinmodel voorziet in een interessante oplos-
51
50 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
sing voor het scharnierpunt van de beide routes ter hoogte van de Gevangenpoort. Het biedt tevens de mogelijkheid te bezien of de archeologische relicten van de brug van de poort in het plan zijn te integreren. Dit model kan gecombineerd worden met het groene singel- of het straatmodel. In de klankbordgroep Havenkwartier is een voorkeur uitgesproken voor een planconcept, dat voorziet in een combinatie van plein met straatprofiel. Deze variant sluit het best aan op de kenmerkende typologie van openbare ruimten in de oude stad. Dit planconcept kan op meerdere wijzen worden uitgewerkt.
Varianten planconcept herstructurering noordelijk deel van de Westersingel.deel van de Westersingel
Variant 1: Voorplein oude stad
Variant 3: Groene lob
Variant 2: Voorplein Het Radiaal
Variant 4: Plein; Nieuwe Markt
Variant 5: Westersingel Noord
Voor dit deel van de Westersingel ten noorden van de Moeregreb-
Variant 1
Variant 2
Variant 3
Variant 4
Variant 5
straat, is een aantal variantoplossingen nader onderzocht.
Bij deze variant ontstaat er een tweede noordelijk gelegen ‘vier-
Deze variant komt in grote lijnen overeen met de eerste variant,
In deze variant wordt uitgegaan van een robuustere voortzetting
Deze variant is een uitwerking van een voorstel, dat is aangedragen
Deze variant gaat uit van een gebogen alignement van het noor-
De uitgangspunten die aan deze varianten ten grondslag liggen zijn:
kant’ plein, dat door de Westersingel diagonaal wordt doorkruist.
doch hier is gekozen voor een enkele bebouwingsstrook als af-
van de groene lob van het Wilhelminaveld en Mineurplein in de
tijdens een overleg met de klankbordgroep door de Vereniging
delijke deel van de Westersingel, dat refereert aan contouren van
-- De historische rooilijn van de Moeregrebstraat dient te worden
Het groen van het Wilhelminaveld wordt via het plantsoen op dit
scheiding tussen het nieuwe plein en het Mineurplein.
vorm van een binnenstadsparkje. Centraal in het park is een vrij
Binnenstad. Het voorstel refereert aan de vroegere situatie met de
de eerste concentrische vesting rondom de oude stadskern. Het
nieuwe plein doorgetrokken in de richting van de Moeregrebstraat.
Ook bij deze variant ontstaat er een, wat groter vierkant plein ten
in het groen staande urban villa gedacht, die goed aansluit op
Nieuwe Markt en Blokstal 1, die voor de aanleg van de Westersingel
gebogen profiel sluit aan op de karakteristiek van de het ‘organi-
De wanden van het plein bestaan uit één gesloten bouwblok,
noorden van de Moeregrebstraat. Op de kop van de wand bevindt
de bestaande kantoorvilla langs de Westersingel. Het park wordt
zijn gesloopt. Er ontstaat een langgerekt plein.
sche’ stratenbeloop in de middeleeuwse stad, met relatief korte
waardoor er geen achterkantsituaties ontstaan. De appartementen
zich een appartementencomplex, dat ruimtelijk een “dialoog” aan-
ingekaderd door de nieuwe woonbebouwing, die daardoor zorgt
Bij deze variant hoeven geen parkeerplaatsen op het Mineurplein
zichtlijnen en wijzigende perspectieven.
op de kop van het bouwblok dienen qua architectuur aansluiting
gaat met de (kantoor)villa. Deze oplossing vraagt om een gebouw
voor een mooie ruimtelijke beëindiging van de groene lob.
opgeofferd worden. Deze variant refereert aan een periode, waarin
hersteld. -- De Blokstallen betrekken bij de herontwikkeling en beter betrekken bij de stad; -- Ontsluiting parkeerplaatsen Mineurplein vanaf de Westersingel, het Sapeurhof vanaf de Artilleriestraat; -- Vanaf het Mineurplein moet een verkeerskoppeling blijven bestaan richting de Kaai, aangezien het parkeerterrein op de
te vinden met de bestaande (kantoor-)villa. Deze variant gaat
met twee voorkanten zowel aan de kant van de Westersingel als
Het nieuwe park vormt een mooie groene tegenhanger met het
het gebied rondom de ‘Nieuwe Markt’ binnen de uitbreiding van de
Er ontstaat een duidelijk gemarkeerde toegang vanaf de Stule-
echter ten koste van een relatief groot aantal parkeerplaatsen
aan de zijde van het Mineurplein. Dit zorgt, in combinatie met het
stedelijke plein voor de Gevangenpoort.
vesting met het Havenkwartier kwam te liggen.
meijerlaan naar de oude stad, waarbij tevens het groen van het
op het Mineurplein.
hoogteverschil, dat de Blokstallen een wat prominentere ligging
Het is bij deze variant wel nodig, dat het rijtje woningen in de
Echter aan dit model zitten verkeerskundig een aantal knelpunten. Wilhelminaveld ruimtelijk begeleid op een robuuste wijze over de
Gedempte Haven fungeert als overloopterrein bij drukte op
krijgt.
Moeregrebstraat met een teruggelegde rooilijn, dat omstreeks
Tussen het noordelijk deel van de Westersingel/ het Mineurplein
het Mineurplein.
De woonkwaliteiten van dit bouwblok laat overigens te wensen
1980 is gebouwd, bij de planontwikkeling wordt betrokken. Dit
dient er, via het westelijk deel van de Moeregrebstraat, een ver- Deze opzet voorziet in een goede aansluiting met de aangren-
over. (zie ook bij variant 4)
om hier een nieuw bouwblok te kunnen realiseren.
keerskoppeling te blijven bestaan naar de parkeergelegenheid op
zende, te handhaven bebouwing langs de Moeregrebstraat en
de Gedempte Haven. Gezien de krappe draaicirkels ontstaat er een
de Artilleriestraat.
-- De nieuwe bebouwing moet bijdragen aan de pleinvorming voor de Gevangenpoort;
weg door getrokken wordt naar de villa van ‘Van Hasselt’.
-- Idem aan de ruimtelijke continuïteit van de Moeregrebstraat;
krap profiel om deze verbinding te kunnen realiseren.
-- Opwaarderen Mineurplein en zorgen voor een betere ruimtelijke
Voorts zijn er kanttekeningen te plaatsen bij de woonkwaliteit van
Keuze uit de varianten
het oostelijke woonblok, dat ingeklemd ligt tussen de rijbaan van
Aan de hand van de beschrijving van de vijf varianten genoemde
-- De ruimtelijke beleving dient te worden verbeterd.
de Westersingel en het parkeerterrein. Bovendien zijn hier geen
overwegingen wordt een voorkeur uitgesproken voor variant 5.
-- Zorgvuldige aansluiting op de bestaande percelen m.b.t. zon,
tuinen mogelijk.
Deze variant zorgt voor een mooie ruimtelijke beleving, waarbij een
omkadering van het Mineurplein.
licht, privacy e.d.;
‘nieuwe’ entree naar de oude stad markant wordt vormgegeven, Bovendien waarborgt en versterkt deze variant het open groene karakter van het gebied. De andere varianten creëerden een plein aan de noordkant van het plein voor de Gevangenpoortplein. Er is dan een grote kans dat deze pleinen het plein ter hoogte van de Gevangenpoort gaan ‘beconcurreren. De nieuwe straat en de groene lob fungeren op als natuurlijke tegenhanger voor het stedelijke plein.it
53
52 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
om een ruimtelijk accent door middel van een architectonische
eventueel een kleine nuancering qua baksteenkleur gewenst.
verbijzondering, waarbij op de hoek een hoger bouwdeel mo-
Westersingel/Bruinevisstraat:
Richtlijnen ruimtelijke opbouw.
gelijk is. Dit ‘accent’ kan inhoud geven door in ieder geval op
Mix van rood/bruin met lichte gestuukte en/of gekeimde
tussen de oude binnenstad, de Van Konijnenburgweg en het park
• Algemeen
de begane grond een voor het publiek toegankelijke functie te
gevels in een lichte kleur.
Ten behoeve van een herontwikkeling van het perceel van
Kijk-in-de-Pot. Het terrein wordt aan de vier zijden begrensd door
Het doel is te komen tot een harmonische inpassing van de
situeren. (zie programma).
de huidige brandweerkazerne is als een deeluitwerking van
vier verschillende milieus: de singel (Van Konijnenburgweg/ Bou-
nieuwbouw.
het ontwerp Ontwikkelingsplan Havenkwartier een nadere
tershemstraat), de Westersingel (te transformeren tot stadsstraat),
-- Inspelen op de bebouwingskaraktersitieken van de 19e
stedenbouwkundige uitwerking gemaakt in combinatie met
Bruinevistraat (woonstraat) en de steeg achter de Stoelemat.
eeuwse bebouwingsschil rondom de binnenstad, zoals deze
een beeldregieplan.
De Van Konijnenburgweg is een van de belangrijke toegangswe-
geanalyseerd zijn in het Beeldkwaliteitsplan Binnenstad;
Het beeldregieplan heeft een functie als sturingsmiddel.
gen naar de binnenstad van Bergen op Zoom. Een kwalitatieve
-- Op secundair niveau moet de nieuwbouw reageren op de vier
Het dient als leidraad en inspiratiebron voor de
opwaardering van deze weg dient zorg te dragen voor een betere
verschillende ruimtelijke milieus, waaraan het perceel van de
ontwikkeling van een nieuwbouwplan. Daarnaast vormt
beeldvorming van de westelijke entree naar het centrum en voor
huidige kazerne is gelegen.
het beeldregieplan “brandweerkazerne Westersingel” een
een samenhang tussen het oude Havenkwartier en de Geertruida-
toetsingskader voor het Welstandscollege voor het te
polder. De Van Konijnenburgweg is te typeren als een stadslaan,
• Algemene karakteristiek
ontwikkelen bouwplan.
die een eenduidige inrichting dient te krijgen en een eenduidig
-- Verkavelingtypologie: Gesloten bouwblokken met gesloten
Bijlage 2. Beeldregieplan nieuwbouw terrein brandweerkazerne/Westersingel.
van het terrein van de brandweerkazerne. positie in de stedelijke structuren. Het is een belangrijke schakel
Inleiding
profiel. Zoals in het Structuurbeeld Binnenstad is aangegeven
Ligging in groter verband.
hoek van Westersingel/ Van Konijnenburgweg.
Het huidige terrein van de brandweerkazerne neemt een bijzondere
-- Langs de Van Konijnenburgweg: Een robuuste gevel, vier bouwlagen voorzien van een kaplaag.. Goothoogte 10 m./ max. 13 m. Bouwhoogte max. 14 m. -- Westersingel:
-- Van Konijnenburgweg: Hoofdtoegang hier situeren -- Westersingel:
Bouwmassa van drie bouwlagen voorzien van een kap. Goot-
Ontsluiting van het binnenterrein voor het andere gemotori-
hoogte min. 6 m./11 m. bouwhoogte max. 14 meter.
seerde verkeer.
- Bruinevisstraat: Bouwmassa van twee lagen voorzien van een kap. Goothoogte
straatwanden;
• Ontsluiting
min. 4/ max. 6,50 m.; bouwhoogte max. 10 m.
Hier ook de hoofdtoegang van het gebouw situeren; -- Bruinevisstraat. De secundaire toegangen.
-- Steeg Stoelemat; Gemetselde muur als erfafscheiding een hoogte van minimaal
• Parkeren, auto-ontsluiting
maakt de Van Konijnenburgweg als structuurlijn onderdeel uit van
-- Langs de Van Konijnenburgweg:Stedelijke uitstraling van
2.20 m.
-- Op eigen terrein dient in de vorm van een verdiepte parkeer-
de 19e eeuwse ring om de oude middeleeuwse stadskern. De weg
de bebouwing met een ‘robuust’ karakter. Hierbij wordt ook
-- Kapvorm:
kelder ten minste voorzien te worden in de parkeerbehoefte,
ligt in het verlengde van de Wassenaarstraat, Van Dedemstraat,
aangesloten op het karakter van het nieuwbouwplan voor het
Alle gebouwen voorzien van een zadeldak met de nokrichting
die op grond van de gemeentelijke parkeernormering voor het
Auvergnestraat, Glymesstraat en Boutershemstraat. De geplande
vm. gasfabriekterrein e.o. de rooilijn van de Van Konijnenburg-
evenwijdig aan de straat. De kapvorm aan de aan de straatzijde
bouwplan is vereist;
Structuurbeeld/ Beeldkwaliteitplan Binnenstad
nieuwbouw valt binnen de 19e eeuwse schil van de binnenstad,
weg wordt opgepakt. Architectuur refereren aan de robuuste
dient te refereren aan die van de bestaande 19e bebouwing.
In de nota Structuurbeeld Binnenstad (vastgesteld 23 juli 2003)
waarvoor de desbetreffende bebouwingskarakteristieken van
bedrijfs en militaire gebouwen in het oude Havenkwartier.
Dakhelling van 45 tot 50 graden;\
wordt een onderscheid aangebracht tussen drie gebieden:
toepassing zijn.
• de middeleeuwse stadskern
Kenmerkend voor de bebouwingswijze is de typologie van het
• het middeleeuwse havenkwartier
gesloten bouwblok.
• de negentiende-eeuwse schil
De noordzijde van de Van Konijnenburgweg behoeft een kwaliteits-
Kleinschalige, meer intieme woonstraat met grondgebonden
Gezien de grote maat van de openbare ruimte tegenover het
ruimte qua hoogte koppelen aan de peilen van het aangren-
De locatie van de brandweerkazerne behoort tot de negentiende-
impuls. Het vertoont thans een weinig samenhangend, rommelig
woningen.
bouwperceel is een kloek (appartementen-)gebouw gewenst,
zende maaiveld.
eeuwse bebouwingsschil. De inrichting van de openbare ruimte
beeld. Tezamen met de andere herontwikkelingslocaties op het
-- Steeg Stoelemat:
en de beeldvorming van de gebouwen dient aan te sluiten bij de
voormalige gasfabriekterrein en de gemeentewerf wordt uitgegaan
Door middel van een gemetselde muur wordt de steeg afge-
karakteristieken van dit deel van de binnenstad. Deze karakteris-
van een bebouwing langs de Van Konijnenburgweg met een ste-
schermd van het bouwperceel.
tieken zijn neergelegd in het Beeldkwaliteitplan Binnenstad, dat als
delijke uitstraling met een robuust karakter, dat in refereert aan de
uitwerking van de Nota Structuurbeeld is vastgesteld.
(voormalige) bedrijfsgebouwen in het havenkwartier.
Het beeldregieplan voor de nieuwe brandweerkazerne is een
Ten behoeve van de aansluiting op het plandeel Kijk-in-de-Pot/
verdere precisiering van het Beeldkwaliteitsplan voor de hele binnenstad.
Analyse
-- Bruinevisstraat:
parkeerdruk in de omgeving te verlichten; -- Ontsluiting parkeergarage vanaf de Westersingel.
-- Langs de Westersingel: Stedelijke uitstraling van een binnenstedelijke hoofdstraat.
-- Daarnaast is een extra parkeercapaciteit gewenst om de
• Schaal en ritme
• Peilen
-- Langs de Van Konijnenburgweg:
-- Garagedeuren en andere deuren, die uitkomen op de openbare
dat een fiere beëindiging vormt van het Geertruidaplein. - Westersingel: Geleding van de straatwand in kleinere eenheden door middel van bouwdelen. Verticale verspringingen door verschil in
• Zichtlijnen -- Ruimtelijke beëindiging van de groene esplanade Kijk-in-dePot;
gootlijnen. Binnen deze eenheden op secundair niveau weer
-- Ligging van het gebouw in de buitenbocht van de Van Ko-
Gebouwen aaneengebouwd en gesitueerd in een strakke,
een geleding aanbrengen waardoor er een zekere parcelering
nijnenburgweg. Hierdoor zijn belangrijke zichtlijnen op de
Geertruidaplein wordt de groene “esplanade” van het retrachement
rooilijn, die het beloop van de Van Konijnenburgweg volgt en de
ontstaat.
kazernelocatie gericht;
in het nieuwe bestemmingsplan De Zeeland als een uitloper van
nieuwe straatwanden gaan vormen van de Westersingel (straat-
-- Bruinevisstraat:
Kijk in de Pot op het Geertruidaplein gehandhaafd tot aan de van
profiel), de Bruinevisstraat en de steeg achter de Stoelemat;
De maat van de individuele eengezinswoning is uitgangspunt
Beschermd Stadsgezicht
Konijnenburgweg. De bebouwing van de noordelijke deel van het
De voorgevels komen direct te liggen aan het trottoir. De huidige
voor de verticale geleding: parcelering van 5 à 7 meter.
Het perceel ligt op de voormalige vestinggronden, dat valt binnen
in ontwikkkeling zijnde woongebied Kijk-in-de-Pot wordt de hoek
“voortuinen”verdwijnen.
de uitbreiding van het Beschermd Stadsgezicht dat in 2012 is
omgezet. Deze nieuwe wand “camoufleert “de weinig fraaie kopse
Gesloten hoeken;
• Gevels/ kleur- en materiaalgebruik
• Wonen
vastgesteld.
kanten van de winkelstrip en de nutsgebouwen.
-- Algemeen;
Van Konijnenburgweg: appartementen
• Positionering
-- Markant gelegen hoek van de kazerne op het “scharnierpunt” van Westersingel/ Van Konijnenburgweg.
Richtlijnen programmatische invulling
Openingen in de gevels vormgeven als ‘gaten’ in het gevelvlak.
Westersingel: appartementen of grondgebonden herenhuizen
Uitgaan van verticale openingen, ‘staande’ ramen.
Langs de Bruinevisstraat: grondgebonden eengezinswoningen.
De kazerneterrein gaat een ruimtelijke beëindiging vormen van de
• Vorm
Ruimtelijke analyse
groene esplanade Kijk-in-de-Pot . Tevens is het perceel gelegen
-- Algemeen:
In aanvulling op de analyse, die is opgenomen in het Ontwik-
in de buitenbocht van de Van Konijnenburgweg. Hierdoor zijn
De hoek Van Konijnenburgweg en de Westersingel vormt een
-- Kleuren en materialen:
In de plint van het gebouw langs de Van Konijnenburgweg worden
kelingsplan Havenkwartier is in deze paragraaf een aanvullende
belangrijke zichtlijnen op de kazernelocatie gericht. Een ander
belangrijk ruimtelijk scharnierpunt in de stad. Deze hoek moet
Van Konijnenburgweg:
voorzieningen ondergebracht, waarbij gedacht wordt aan kleine
analyse opgenomen specifiek ten behoeve van de herontwikkeling
markant in het oog springend onderdeel van de kazerne is de
als het ware uitnodigen om de oude stad in te gaan. Dit vraagt
Overwegend baksteen, kleur bruin/rood. Per bouwdeel is
vormen van (maatschappelijke) dienstverlening zolas bijvoorbeeld
uitzendbureau’s e.d., die bij moeten dragen aan het creeren van een aantrekkelijke route tussen themacentrum langs het zuidelijke deel van de van Konijnenburgweg en de oude stadskern. Gezien het gemeentelijke beleid is op deze locatie geen plek geen (grote) kantoorfunctie of detailhandel gewenst. • Maatschappelijke functies en of leisure c.q.recreatieve functies
Richtlijnen voor de openbare ruimte. Profielen inrichting openbare ruimte: • Aandacht voor continuering van het profiel met laanbomen ter hoogte van de nieuwe brandweerkazerne • De Bruinevisstraat, een combinatie van (hergebruik van) kinderkoppen in de rijbanen en gebakken klinkers in de trottoirs. • Steeg Stoelemat. De stegen in het middeleeuwse Havenkwartier krijgen een inrichting met de bestaande natuursteen keien met eventueel een strek van gebakken klinkers. -- Straatmeubilair: De onderlinge samenhang tussen het Havenkwartier en de oude stadskern wordt versterkt door het toepassen van hetzelfde straatmeubilair en lichtarmaturen, die al in de oude stadskern zijn aangebracht.
Archeologie In bijlage 3 is de archeologische waardebepaling van het terrein van de huidige brandweerkazerne en directe omgeving opgenomen. De archeologische waarden van het kazerneterrein bestaan uit de volgende elementen: • het voorterrein aan de Van Konijnenburgweg met sporen uit Romeinse tijd tot Nieuwe Tijd; • De zuidelijke vleugel van de kazerne met resten van het waltalud uit de 15de eeuw; • Het binnenterrein van de kazerne (open plaats) met resten van de ravelijnmuur en de courtinemuur uit 1700; • Het noordelijke deel van de oostvleugel met resten van de galerij; • De noordelijke vleugel met resten van het waltalud uit de 15de eeuw.
55
54 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
Stoelemat
Westersingel
Westersingel
Bruinevisstraa t
Bruinevisstraat
Stoelemat
Van
Van
Ko
nij
ne
nb
Ko
nij
ne
nb
urg
we g
urg
we g
Mogelijke optie voor woningbouw op het terrein brandweerkazerne
parkeer
parkeer
BRUINEVISSTRAAT
fiets
LOCATIE VOORMALIGE BRANDWEERKAZERNE
parkeer
fiets
WESTERSINGEL
Mogelijke optie voor woningbouw op het terrein brandweerkazerne
57
56 Bergen op Zoom 2013
Ontwikkelingsplan
burgweg als die van het oostelijke deel van de Fabriekstraaat
BIJLAGE 3. BEELDREGIEPLAN V.M. GASFABRIEKTERREIN E.O. Inleiding Als uitwerking van het stedenbouwkundige plan is een beeldre-
•
Gesloten hoeken;
gieplan opgesteld. Het heeft een functie als sturingsmiddel voor
•
Langs de Kabelstraat een bakstenen muur met een hoogte van minimaal 2.00 meter.
de ontwikkelingen op korte en lange termijn. Het dient als leidraad en inspiratiebron voor de ontwikkeling van de nieuwbouw op het
Vorm
voormalige gasfabriekterrein en omgeving.
•
Langs de Van Konijnenburgweg: Bovenste bouwlaag
Daarnaast vormt het beeldregieplan “Zuidelijk Havenkwartier” een
uitvoeren als een (mansarde)kap. Een verbijzondering van
toetsingskader voor het Welstandscollege voor het te ontwikkelen
de hoeken met de Fabriekstraat is mogelijk door middel van
bouwplan.
een rechtopgaande gevel met weglating van de kap. Dakhelling: 45 tot 60 graden.
Geconstateerd wordt o.a. dat de er geen samenhang aanwezig
•
Fabriekstraat: Alle woningen voorzien van een zadeldak met
is tussen de bebouwing aan de noordzijde van de Van Konijnen-
de nokrichting evenwijdig aan de straat. De kapvorm aan de
burgweg. Een bebouwingswand ontbreekt. Het hoge, witte gebouw
aan de straatzijde dient te refereren aan die van de bestaande
van het Instituut voor Rationele Suikerproductie is een markant
19e eeuwse woningen. Dakhelling van 45 tot 55 graden;
gebouw, dat in het bestemmingsplan gehandhaafd is.
mogelijk. Bij voorkeur een mix van beide toepassen.
volgen en het profiel van de Fabriekstraat respecteren;
•
De gebouwen dienen een samenhangende architectuur te
De noordzijde van de Van Konijnenburgweg behoeft een kwaliteits-
krijgen, waarbij het basement/ de begane grondlaag en de
impuls. Er moet gestreefd worden naar het behoud van de afwisse-
bovenliggende verdiepingen één geheel vormen.
Ontsluitingsprincipes •
waaraan het gebouw is gelegen, respectievelijk aan de belangrijkste straat of op de hoeken van het bouwblok; •
Schaal en ritme
een stedelijke uitstraling met een robuust karakter, dat in refereert
•
Langs de Van Konijnenburgweg: Geleding van de straat-
aan de (voormalige) bedrijfsgebouwen in het havenkwartier. Het
wand door middel van bouwdelen met een maateenheid
materiaalgebruik dient hier bij voorkeur baksteen te zijn.
van ca. 20 meter. Verticale verspringingen door verschil in gootlijnen. Binnen deze eenheden op secundair niveau
Richtlijnen voor het bouwen.
weer een geleding aanbrengen waardoor er een zekere
Richtlijnen voor het ontwerp van de gebouwen:
parcelering ontstaat. •
mentengebouwen situeren aan de straat, respectievelijk aan Referentiebeeld plein Faurestraat
Referentiebeeld plein Faurestraat
de begane grond dienen eveneens rechtsreeks vanaf de
Richtlijnen voor de openbare ruimte.
Referentiebeelden
straat te ontsluiten te zijn.
De beeldbepalende karakteristieken voor het oude havenkwartier
Pleintje Faurestraat
zijn in de nota op hoofdlijnen beschreven. Deze karakteristieken
Voorbeeld van een ruimtevorm, die qua afmetingen overeenkomt
Zichtrelaties
zijn vertaald in een typologie van openbare ruimten. Voor elk type
met het nieuwe pleintje aan de Fabriekstraat.
•
Aandacht voor de zichtlijnen vanaf de van Konijnenburgweg
te onderscheiden ruimte zijn richtlijnen voor de inrichting van de
gericht zijn op de gevelwand van de appartementenge-
straten, de pleinen en het straatmeubilair gegeven.
Appartementengebouw Rijtuigweg ’t Harinkhof
bouwen. Dit in verband met de markante ligging in de
Gezien de karakteristieken van het middeleeuwse havenkwartier
Voorbeeld van gebouw met kap, met een geleding van bouw-
buitenbocht;
en de middeleeuwse stadskern, de historische context en de
massa’s met een verspringende gootlijn tussen hoge en lage deel.
Idem voor de ruimtelijke beëindiging van de zichtlijnen in de
gewenste beeldkwaliteit wordt in de Nota Openbare Ruimte het
Mogelijke markering van een hoek door middel van een topgevel.
Fabriekstraat op gevelwanden van het plein.
belang onderschreven om - ook qua inrichting van de openbare
de belangrijkste straat of op de hoeken van het bouwblok; •
•
Verkavelingtypologie: Gesloten bouwblokken met gesloten straatwanden;
Gevels/ kleur- en materiaalgebruik
Langs de Van Konijnenburgweg: Stedelijke uitstraling
•
•
•
partementen en/of maisonettes bij voorkeur voorzien van
Fabriekstraat: Intiem, kleinschalige woonstraat met grond-
een verhoogde plint. •
Appartementengebouw ‘Carré Markenhage’, Breda.
sterken.
Voorbeeld van een hogere begane grondlaag, waarin commerciële
•
Parkeren in een parkeerkelder conform gestelde parkeer-
De functie van het Havenkwartier zelf was van oudsher gericht op
voorzieningen zijn opgenomen.
norm;
het laden/ lossen en de door- en afvoer van goederen. Dit leidde
De architectuur is een eigentijdse interpretatie van een klassieke
De parkeerkelder mag in de vorm van een plint niet meer dan
hier tot een robuustere en een meer afgesloten sfeer dan in de
19e eeuwse gevel.
ten hoogste 1,20 meter boven het aangrenzende maaiveld
rest van de binnenstad. Bij de herinrichting van het Havenkwartier
Voorbeeld van een accentuering van een hoek door middel van
uitsteken.
wordt gedacht aan bestratingmaterialen die passen bij het robuuste
een verhoogd deel met een plat dak.
Ontsluiting parkeergarage bij voorkeur direct vanaf de van
karakter ervan: een combinatie van kinderkoppen in de rijbanen
Konijnenburgweg. Hellingbaan inrit parkeergarage inpandig.
en gebakken klinkers in de trottoirs.
•
•
•
Profielen inrichting openbare ruimte: •
ontsluiten op de van Konijnenburgweg.
staande negentiende eeuwse woningen (wit/crème, lichtgrijs
•
•
Gebouwen aaneengebouwd en gesitueerd in strakke, vloeiende rooilijn, die het beloop van de Van Konijnenburgweg
Appartementengebouw Rijtuigweg ‘t Harinkhof
Kabelstraat: de stegen in het middeleeuwse Havenkwartier, natuursteen keien met eventueel een strek van gebakken klinkers.
•
Straatmeubilair: De onderlinge samenhang tussen het Havenkwartier en de oude stadskern wordt versterkt door het
pannen bij voorkeur rood/oranje, grijze pannen zijn mogelijk. •
nijnenburgweg naar de Kabelstraat.
zoals de Kabelstraat, krijgen een inrichting met de bestaande
pleisterwerk of geschilderd baksteen). Dakpannen: gebakken Positionering
Poort ’t Harinkhof aan de Dubbelstraat
klinkers in de trottoirs.
Fabriekstraat, oostelijke deel: De lage eengezinswoningen qua kleurstelling aansluiten op de lichte kleuren van de be-
Appartementengebouw Rijtuigweg ‘t Harinkhof
Bruinevisstraat en Fabrieksstraat; een combinatie van (hergebruik van) kinderkoppen in de rijbanen en gebakken
Overwegend baksteen, kleur rood tot donker bruin, mangaan.
Kabelstraat: Steeg door middel van een onderdoorgang