CConstaterende datBergen op Zoom
Koppel je AI →
Document · PDF

RVB14-0002 Nota Havenkwartier

Raadsvergadering 28 mei 2025, gemeente Bergen op ZoomBij agendapunt: Herstel kademuren en inrichting Noord- en Zuidzijde Haven38.154 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 5

Poort ‘t Harinkhof aan de Dubbelstraat

Referentie voor een ‘ruimtelijke’ onderdoorgang van de Van Ko-

Per bouwdeel is een nuancering qua baksteenkleur gewenst.

aansluit op die van de negentiende eeuwse woonschil van de binnenstad;

ruimte - de samenhang tussen deze twee deelgebieden te verParkeren, auto-ontsluiting

Langs de Van Konijnenburgweg: Gebouwen t.b.v. ap-

havenkwartier; gebonden woningen, dat qua bebouwingskarakteristiek

•

Algemeen; openingen in de gevels vormgeven als ‘gaten’ in

De appartementen en/of de ruimten voor dienstverlening op

het gevelvlak. Uitgaan van verticale, ‘staande’ ramen.

van de bebouwing met een ‘robuust’ karakter, dat refereert aan de (voormalige) bedrijfsgebouwen en pakhuizen in het

•

palend voor de verticale geleding: parcelering van 5 à 7 meter.

Algemene karakteristiek •

Fabriekstraat: Maat van de individuele eengezinswoning be-

Van Konijnenburgweg: Portiekontsluiting van de appartementen. De ontsluiting van de portieken van de apparte-

ling, maar met meer samenhang tussen de bebouwing. Uitgegaan wordt van een bebouwing langs de Van Konijnenburgweg met

Fabriekstraat: Entrees woningen situeren aan de straat,

toepassen van hetzelfde straatmeubilair en lichtarmaturen,

Fabriekstraat, pleintje en appartementen: Hier is zowel

die reeds in de oude stadskern zijn aangebracht.

de materialisering van de bebouwing langs de van KonijnenFabriekstraat

Appartementengebouw “Carré Markenhage”,Breda

59

58 Bergen op Zoom 2013

Ontwikkelingsplan

Bijlage Ruimtelijke ontwikkeling van de gasfabriek

haar grootste omvang met twee grote en twee kleine gashouders

PNEM-terrein komt vrijwel geheel overeen met de voormalige akten uit de eerste helft van de 16de eeuw waren ten zuiden van

beperkte hoeveelheden zal er waarschijnlijk weinig lood- en tin-

en een complex van stookruimtes en loodsen (kaart 4). De inrich-

gasfabriek (kaart 5)

Zuidzijde Haven 27 en 31 drie pottenbakkers werkzaam. Zij produ-

glazuur in de bodem terecht zijn gekomen. Het staat in elk geval

ceerden niet het toen gebruikelijke rode aardewerk met loodglazuur,

in geen verhouding tot terreinen aan de noordzijde van de haven,

maar zogenaamde “majoli-ca”: wit aardewerk dat bedekt werd met

waar de loodvervuiling te wijten is aan de massale industriële

tinglazuur en loodglazuur en beschilderd met verven van diverse

pottenbakkerijen uit de vorige eeuw.

ting in 1910 is gedetailleerd weergegeven in de oudst bewaarde

Ruimtelijke ontwikkeling van de gasfabriek in Bergen op Zoom

Na de slechting van de vestingwerken aan de zuidkant, in 1884, hinderwetvergunning, berustend in de gemeentelijke archiefdienst kwam ruimte vrij voor uitbreiding van de fabriek. Tussen 1884 en (zie bronvermelding).

Archeologisch belang van de locatie van de voormalige gasfabriek

In 1858 werd vergunning verleend aan de firma Asselbergs om

1889 werd de toenmalige Wittoucksingel aangelegd, later Van Tevens is omstreeks 1910 een klein perceel achter Zuidzijde Ha-

Het terrein waar sinds de vorige eeuw de gasfabriek stond, was metaaloxides. Deze glazuren werden als grote brokken oxides

De kans is echter groot dat in de ondergrond van het terrein

een gasfabriek op te richten aan de Zuidzijde Haven te Bergen op

Konijnenburgweg genoemd.

reeds in de middeleeuwen bebouwd en bewoond. Van oudsher ingekocht en ter plaatse gemalen verder bereid. De lokale klei werd

afvalkuilen en putten liggen, die resten van misbrandkeramiek

Zoom. Een concessie werd verleend voor de duur van 20 jaar. In

Reeds eerder, in 1877, had de gemeente het pand Zuidzijde Haven destijds ook plaats aan de zuidzijde van de Van Konijnenburgweg.

bevonden zich aan de haven talloze ambachtelijke bedrijven, zoals vermengd met uitheemse kleisoorten kalk.

bevatten en mogelijk zelfs resten van de ovens, stookplaatsen

1877 ging de fabriek over in handen van de gemeente.

27 aangekocht en verbouwd tot directeurswoning.

brouwerijen, oliemolens en pottenbakkerijen.

Tijdens de bouw van de nieuwe PNEM-kantoren in 1974 werden

en bedrijfsruimtes. Om die reden is het terrein, in archeologisch/

In de 19de eeuw was de gasfabriek nog bescheiden van omvang.

Tussen 1889 en 1892 werd de fabriek in zuidelijke en oostelijke In de periode 1948-1951 werd de stad aangesloten op het net van

Gegevens over de precieze inrichting van het betreffende terrein zijn enkele afvalproducten (scherven) van deze majolica gevonden.

wetenschappelijk opzicht, van bovenregionaal (nationaal) belang.

Ze bevond zich ten zuiden van een voormalige blok arbeiderswo-

richting uitgebreid met een nieuwe bolgashouder en diverse loodsen de staatsmij-nen, waarna de eigen productie snel bergafwaarts

helaas vrij schaars en onvolledig. Ze berusten geheel op schriftelijke Dit materiaal is niet alleen zeldzaam in Bergen op Zoom, maar

Het bureau WAM (Bouwen en Wonen) acht het dan ook van

nin-gen, die bereikbaar was via een steeg tussen de panden

en stokerijen. De oostelijke begrenzing werd nu gevormd door de ging. Noodzakelijke moderniseringen van het distributiesysteem

informatie (niet ouder dan anno 1400). De panden langs de Haven zelfs in het hele toenmalige Noordwest-Europa. Bergen op Zoom

belang dat deze sporen en resten op een deugdelijke manier

Zuid-zijde Haven 31 en 33. Deze buurt heette de “Poort van ‘s

Fabrieksstraat (kaart 2).

vonden plaats in 1949, ook van de loodsen en kantoren. Na

zijn voor het overgrote deel nog van middeleeuwse origine; in geval was omstreeks 1510 namelijk de eerste stad in Nederland waar

gedocumenteerd worden alvorens er grondwerkzaamheden op

Lands Welvaren” en was berucht vanwege armoede en gebrek

aansluiting op het aardgasnet in 1965 werd de fabriek overbodig.

van nieuwbouw liggen vaak de oude kelders (en funderingen) nog Itali-aanse immigranten begonnen met majoli-caproductie. Majolica

het terrein uitgevoerd worden.

aan hygiëne (geen riolering, bijna geen daglicht, eenkamerwonin-

Grote veranderingen vonden plaats in 1896. Het beruchte hui- In de daaropvolgende periode werden de gasinstallaties afgebro-

onder de grond. Destijds hadden de panden een gecombineer-de was een luxeproduct dat aan de basis stond van het bekende latere

gen). In 1866 brak er een cholera-epidemie uit. Aan de westzijde

zenblok achter Zuidzijde Haven 31/33 werd gesloopt zodat ook een ken. In 1974-1975 verdween de laatste bolgashouder en werden

functie van woning en bedrijfsruimte. Over het algemeen geldt: de Delfts aardewerk.

Op het terrein zijn bij bodemonderzoek in grote lijnen de volgende

grensde de gasfabriek aan de Kabel- of Driekoningenstraat, aan

noordelijke uitbreiding van de fabriek mogelijk werd. Tevens verwierf de loodsen vervangen door grootschalige nieuwbouw van de

oostelijke helft van de Zuidzijde Haven had overwegend een woon- Momenteel verricht het British Museum in Londen onderzoek naar

zaken te verwachten:

de oostzijde aan een open erf en aan de zuidzijde aan de toen nog

de gemeente enkele huizen aan de havenzijde. Het pand Zuidzijde gemeentelijke energiebedrijven.

functie met kleinschalige ambachten; de westelijke helft huisvestte de majolica-productie in Europa, waarbij speciale aandacht uitgaat

• Funderingen en bouwresten van de huizen “De Drie Haringen”,

bestaan-de stadsom-walling (aangelegd circa 1700).

Haven 31 werd gesloopt en vervangen door een kantoor. Zuidzijde In 1978 werden de panden Zuidzijde Haven 27-31 gerestaureerd

grootschaliger bedrijven.

Over de inrichting van het fabrieksterrein in de beginfase is weinig

Haven 29 werd in 1899 verbouwd tot kantoorruimte (kaart 3).

naar Bergen op Zoom.

Het onderhavige terrein herbergde tussen ca. 1510 en 1550 een De 16de eeuwse majolicaovens waren vrij klein en meestal boven zeer bijzondere ambachtelijke nijverheid. Volgens oude verkoop- maaiveld aangelegd. Gelet op de korte productieperiode en de

Na nog enkele kleine uitbreidingen in 1910 bereikte de gasfabriek

“De Swaen” en “De Hollandse Tuin” (huisnrs. 27-31); • Funderingen en bouwresten van enkele majolicapottenbak-

en verbouwd tot administratiekantoor met publieksbalies van het gemeentelijk energiebedrijf. De omvang van het huidige

bekend: we beschikken alleen over de kadastrale kaart van 1868, waarop twee gashouders en enige loodsen te zien zijn (kaart 1).

ven 25 bij de gasfabriek gekomen. Opslag van grondstoffen vond

kerijen achter de “Drie Haringen”; • Afvalkuilen en -putten met misbrandceramiek van de voormalige majolicapotten-bakkerijen; • Resten van een zogenaamde “smoutmolen” (olieproducerend bedrijf) uit de 16de eeuw achter de “Drie Haringen”; • Resten van een 17de eeuwse brouwerij achter de “Hollandse Tuin”; • Funderingen en bouwresten van het in de 15de eeuw aangelegde straatje met achterwoningen “Poort van ‘s Lands Welvaren”; • Funderingen en bouwresten van 15de eeuwse pakhuizen en achter-woningen van “De Drie Coningen” (Zuidzijde Haven 35); • Resten van de gasfabriek zoals in bovenstaande ontwikkelingsschets beschreven.

Gebruikte bronnen: • C.Vanwesenbeeck, “Van kolen- tot biogas, 125 jaar gasfabriek, 1858-1983”, De Waterschans 4-1983. • Kadastrale kaarten 1829, 1868, 1968 Gem. Archiefdienst B.o.Z. • C.J. Broos, “Rails in en rond Bergen op Zoom (dln 1 en 3)”, De Waterschans 4-1994 & 3-1995. • Hinderwetvergunning 3-06-1910, Gem. Archiefdienst B.o.Z.

Kaart 1 periode 1858-1889

Kaart 2 periode 1889-1896

Kaart 3 periode 1896-1910

Kaart 4 periode 1910-1974

Kaart 5 1997

61

60 Bergen op Zoom 2013

Ontwikkelingsplan

concept-visie, herstructurering Westersingel

BIJLAGE 4. BEELDREGIEPLAN HERONTWIKKELING VAN WESTERSINGEL 105-125 / BOUTERSHEMSTRAAT 58-60

De bestaande woningen betreffen voormalige, kleine arbeiderswoningen van een bouwlaag met een goothoogte van ca. 3,80

Inleiding

1

herontwikkeling locatie Westersingel

meter. De woningen zijn afgedekt met een zadeldak evenwijdig

2

woningen Westersingel 105 t/m 125 en Boutershemstraat 58 en 60

van het (oorspronkelijke) hoofdgebouw, dat zich onder de kap

Het concept-ontwerp voor de herstructureringsvisie voor de Westersingel voorziet in het zuidelijke deel van de Westersingel in een meer stedelijk straatprofiel, dat beter aansluit bij het

hoogte van 6 meter en een maximale nokhoogte van 10 meter

1

12 meter. De rij woningen ligt in de zuidelijke bebouwingsschil van de bin-

een meer binnenstedelijk profiel. In de ontwerp-visie voor de

nenstad, die na het slechten van de

Westersingel is ook voorgesteld om de tegenoverliggende, bestaande lage woningen aan de oostzijde van de Westersingel de mogelijkheid te geven de panden te verhogen. De bewoners

2

een of twee verdiepingen toe te voegen. Dit is een bijzondere vorm van particulier opdrachtgeverschap, waarbij bestaande woningen individueel op een meer “organische” wijze getrans-

transformatie weergegeven. Ten behoeve van deze transformatie is als deeluitwerking van de concept-visie voor de Westersingel deze notitie opgesteld.

beschermd stadsgezicht “ Noordelijke en zuidelijke singelgebied”

leiding van Van Gendt is aangelegd als eerste planmatige uitbrei-

beschermd stadsgezicht “Bergen op Zoom” (Stadskern en oude Havenkwartier)

stadsgezicht Noordelijk en Zuidelijk Singelgebied, waarvoor de aanwijzing op 21 maart 2012 heeft plaatsgevonden. Voor de binnenstad zijn in 2003 door de gemeenteraad o.a.

formeerd worden van lage arbeiderswoningen naar townhou-

Op bijgaande tekening is een dergelijk proces van geleidelijke

van de vestingwerken aan het eind van de 19e eeuw onder ding van de stad. De panden liggen voorts in het Beschermd

kunnen hierdoor de huidige kleine woningen uit breiden door

inherent is aan de dynamiek van de binnenstad.

Westersingel 105 t/m 125 Boutershemstraat 58 en 60

toegestaan. De maximale diepte van het hoofdgebouw bedraagt

herprofilering van het zuidelijke deel van de Westersingel naar

wensen van gezinnen met kinderen. In feite een proces dat

Westersingel

In het bestemmingsplan Binnenstad is een maximale goot-

Op deze locatie kan al een aanzet worden gegeven voor de

ses. Woningen die qua inhoud beter aansluiten op de huidige

bevindt is ca. 9,00 meter diep. Twee woningen in deze rij zijn al percelen is ca 19 meter.

eeuwse schil.

brandweerkazerne voor een herontwikkeling in aanmerking.

aan de straat met een hellinghoek van ca. 45 graden. De diepte

verhoogd tot een goothoogte van 5,50 meter. De diepte van de

karakter van de andere belangrijke radiale straten van de 19e

In het zuidelijke deel komt op korte termijn de locatie van de

Huidige situatie

de nota’s Structuurbeeld Binnenstad en het Beeldkwaliteitconcept-visie, herstructurering Westersingel

plan Binnenstad vastgesteld. Op grond van een analyse van de bestaande karakteristieken zijn in het Beeldkwaliteitplan Binnenstad architectonische richtlijnen opgenomen voor de verschillende te onderscheiden deelgebieden in de binnenstad. De woningen langs de Westersingel vallen in het deelgebied ‘Centrum- en woongebied schil´.

Transformatie woningen Westersingel 105 t/m 125

12 m.

Tijdens het transformatieproces en in de beoogde eindsituatie met de verhoogde bebouwing zal sprake moeten zijn van architectonische samenhang tussen de afzonderlijke panden. Bovendien moet worden aangesloten bij de karakteristieken van de bebouwing in dit deel van de binnenstad. Uitgangspunt is een bebouwing van maximaal drie bouwlagen met een kap. De kappen van de verhoogde panden dienen dezelfde vorm te hebben als die van de bestaande woningen. Dat wil zeggen een zadeldak evenwijdig aan de straat met een dakhelling van 45 graden. Ook wordt uitgegaan van de diepte van het bestaande hoofdgebouw tevens de diepte (9 meter) is van het te verhogen pand. Hierdoor kan de kapvorm en de nokhoogte nagenoeg gelijk blijven. Hierbij wordt afgeweken van het

Bestemmingsplan Binnenstad

ontwerp plankaart herontwikkeling Westersingel / Boutershem-

63

62 Bergen op Zoom 2013

Ontwikkelingsplan

bestemmingsplan, die bij een goothoogte van 6 meter een diepte van het hoofdgebouw mogelijk maakt van 12 meter. De optioneel te verhogen panden sluiten qua goot- en nokhoogte, die volgens het huidige bestemmingsplan toegestaan is voor de aansluitende bebouwing langs de Boutershemstraat. Voor de transformatie van de woningen langs de Westersingel zijn de architectonische richtlijnen nader gespecificeerd.

Richtlijnen voor de transformatie van de panden Westersingel 105 t/m 125

fiets

fiets parkeer

profiel huidige situatie

Tijdens het transformatieproces en in de beoogde eindsituatie met de verhoogde bebouwing zal sprake moeten zijn van architectonische samenhang tussen de afzonderlijke panden. Bovendien moet worden aangesloten bij de karakteristieken van de bebouwing in dit deel van de binnenstad. Uitgangspunt is een bebouwing van maximaal drie bouwlagen met een kap. De kappen van de verhoogde panden dienen dezelfde vorm te hebben als die van de bestaande woningen.

C:\PWwork\dms01115\193217.dgn 18-7-2012 14:59:09

Dat wil zeggen een zadeldak evenwijdig aan de straat met een

bestaande situatie Westersingel oost

dakhelling van 45 graden. Ook wordt uitgegaan van de diepte

mogelijke herbestemming brandweerkazerne ingetekend

van het bestaande hoofdgebouw tevens de diepte (9 meter) is fiets

van het te verhogen pand. Hierdoor kan de kapvorm en de nokhoogte nagenoeg gelijk blijven. Hierbij wordt afgeweken van het bestemmingsplan, die bij een goothoogte van 6 meter een diepte van het hoofdgebouw mogelijk maakt van 12 meter. Voor de transformatie van de woningen langs de Westersingel zijn de architectonische richtlijnen nader gespecificeerd.

profiel nieuwe situatie

parkeer

C:\PWwork\dms01115\193217.dgn 18-7-2012 15:43:01

tussenfase

fiets

Algemene karakteristiek centrum en woongebied schil: •

negentiende eeuwse in- en uitvalsstraten in aansluiting op

Positie op het erf: •

Rooilijn: strakke rooilijnen die het beloop van de straten

Algemene karakteristiek woongebied schil: • regelmatig, ontworpen patroon van concentrische

•

gesloten bouwblokken, groter van maat dan in het middeleeuwse deel; minder diversiteit in de bebouwing ten gevolge van planmatige aanleg;

•

functiemenging in grote eenheden naast elkaar;

•

plaatselijk grootschalige, monofunctionele complexen;

•

fijnkorrelig deel van de bebouwing veelal grondgebonden woningen.

•

hoogte gevels:

aaneengesloten bebouwing; gesloten hoeken.

•

Afgeschuinde hoek van de bouwblok hoek Bouters-

•

goothoogte: maximaal 10 meter;

hemstraat/ Westersingel.

•

individualiteit afzonderlijke panden afleesbaar maken door kleine verschillen in de goothoogten

erven langs openbare ruimte: tuinmuren hoog: 2,20

van naastgelegen panden;

meter. •

•

aan de straatzijde: gesloten, vlakke gevels zonder balkons, loggia’s erkers, luifels e.d.

•

hoogte/vorm kap:

berging op eigen erf c.q. in eigen pand vereist, zo mogelijk

•

zadeldak met nokrichting parallel aan de straat;

met ontsluiting “achterom”;

•

hellingshoek: ten minste 45 %

•

maximale nokhoogte 14 meter;

•

diepte hoofdgebouw/ kap: max. 9,00 meter.

•

dakkapellen voor – en achterkant (vergunnings-

Peilen: •

•

positie entrees: situering aan de Westersingel;

berging afval, fietsen enz.: •

individuele panden;

•

•

singels, smal in het zuiden en breed in het noorden, met deel van de binnenstad;

•

volgen;

de middeleeuwse radialen, met bredere profielen;

radialen die aansluiten op de straten in het middeleeuwse

Maatvoering: • geleding/individualiteit:

peil begane grond: aan te sluiten bij of tenminste te relateren aan de peilen van de belendingen;

plichtig ivm. Beschermd Stadsgezicht); hiervoor

peil eerste verdiepingsvloer: aan te sluiten bij of tenminste

gelden de algemene welstandscriteria voor dak-

te relateren aan de peilen van de belendingen.

kappellen uit de Welstandsnota. (zie bijlage)

65

64 Bergen op Zoom 2013

Ontwikkelingsplan

Materialen en kleuren •

Colofon

gevels: •

gevelmaterialen: afwisselend wit/crème/lichtgrijs pleisterwerk of baksteen van rood tot donkerbruin;

•

Opgesteld door

•

staande raamopeningen;

•

zijgevels: De in het zicht zijnde zijgevels uitvoeren

Gemeente Bergen op Zoom

in grijs pleisterwerk.

Afdeling Stedelijke Ontwikkeling Jacob Obrechtlaan 4

daken: •

gebakken pannen, rood/oranje.

4611 AR Bergen op Zoom T 0164-277000 F 0164-245356 E stadskantoor@bergenopzoom.nl

Titel Nota ontwikkelplan Havenkwartier

Foto’s en afbeeldingen beoogd eindbeeld C:\PWwork\dms01115\193217.dgn 18-7-2012 15:55:20

• Beeldbank Gemeente Bergen op Zoom • Afdeling Stedelijke Ontwikkeling • BKP, NOR & Structuurbeeld Binnenstad

Opmaak en vormgeving Afdeling Stedelijke Ontwikkeling

Bergen op Zoom, november 2013 Indien de bron wordt vermeld mag de notitie worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt.

67

66 Bergen op Zoom 2013

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BergenOpZoom&id=93f62ed4-460e-469b-985c-450e704cd1c2