Bijlage 1. Visie veerkrachtig bestuur Brabantse Wal
Tekst van het document
Bijlage 1: Totstandkoming van dit document In november 2013 heeft de gemeenteraad de raadswerkgroep Regionalisering ingesteld en de opdracht gegeven om aanbevelingen te formuleren voor de toekomstige inbedding van de regionale samenwerking binnen het werkveld van de gemeenteraad. Dat heeft in 2014 geleid tot het rapport ‘Bergen op Zoom: Evolutie en groeikracht’. Het rapport beschrijft onder meer mogelijke toekomstrichtingen voor regionale samenwerking en aanbevelingen voor de rol van de raad, waaronder het instellen van de raadscommissie Regionalisering. In 2015 zijn college en raad gestart met het opstellen van een visie op samenwerking. Aan de hand van drie sporen (I: Leren, II: Ambities, III: Zorg voor samenwerking) zijn diverse werkbijeenkomsten georganiseerd met raadscommissie, college, managementteam en ambtelijke organisatie. Tevens zijn interviews gehouden met externe stakeholders. De bijeenkomsten hebben zich allereerst gericht op de inhoud om te komen tot een selectie van thema’s en overwegingen voor samenwerken per thema (Spoor II: Ambities). De bijeenkomst met de raadscommissie in juli 2015 stond in het teken hiervan.
Parallel daaraan zijn lessen getrokken uit bestaande samenwerkingsverbanden en -relaties (spoor I: Leren en spoor III: Zorg voor samenwerking). De gemeente wil die leerervaringen expliciteren, zodat ze kunnen gelden als condities voor toekomstige samenwerkingsrelaties. De rondetafelgesprekken met de raadscommissie over concrete samenwerkings casussen in juni 2015 hebben hier aan bijgedragen. De inzichten uit de verschillende sporen zijn vertaald naar de contouren van een visie op samenwerking die in december 2015 tijdens een werkbijeenkomst met de raad zijn besproken, aangescherpt en verrijkt. De reacties en conclusies zijn vertaald naar voorliggend visiedocument.
Figuur. Proces totstandkoming visie op samenwerking
Visie op samenwerking Gemeente Bergen op Zoom
17
Bijlage 2: Prioritaire thema’s voor samenwerking Vanuit het raadsrapport ‘Bergen op Zoom: Evolutie en groeikracht’ uit 2014 en het Beleidskader 2016-2019 ‘Klaar voor de toekomst’ zijn vier thema’s aangemerkt als actueel en prioritair als het gaat om waar de gemeente zich in haar visie op samenwerking op richt. De thema’s hebben verschillende implicaties voor samenwerken, de partners en het schaalniveau waarop samenwerking aan de orde is. Hieronder worden achtereenvolgens de thema’s toegelicht.
18
Visie op samenwerking Gemeente Bergen op Zoom
Thema Goed wonen en vrije tijd Het thema ‘Wonen en vrije tijd’ is gericht op de Brabantse Wal als aantrekkelijke leef- en verblijfomgeving voor inwoners, bezoekers en ondernemers met Bergen op Zoom als centrumstad. Samenwerking is nodig voor de doorontwikkeling van de aantrekkingskracht en vrijetijdseconomie van het gebied. Wij willen hiervoor met de Brabantse Wal gemeenten een gedeelde visie en strategie ontwikkelen. Regionale afstemming op het niveau van westelijk West-Brabant is nodig als het gaat om toekomstbestendige voorzieningen passend qua capaciteit, zoals de detailhandel, woningvoorraad, cultuur en vrije tijd. Hiervoor werken we samen met de gemeente Roosendaal en de zes omliggende gemeenten. De decentralisaties zijn ondergebracht op verschillende schaalniveaus voor sociale dienst en passend onderwijs (Brabantse Wal), Jeugd en Wmo (westelijk West-Brabant) en participatie (West-Brabant).
Bouwstenen bij het thema
Partners bij het thema
1. Realiseren van de regionale woonvisie: – Verbeteren match tussen vraag en aanbod (ketenafstemming woningvoorraad) – Mobiliseren initiatieven door markt en particulieren 2. Doorontwikkeling van de (compacte) binnenstad: – Stimuleren detailhandel en MKB (regionale detailhandelsovereenkomst) – Vergroten mogelijkheden en aantrekkelijkheid wonen in de binnenstad 3. Behoud en ontwikkeling van aantrekkelijke voorzieningen: – Cultuur, vrije tijd en sport – (Passend) onderwijs en educatie (relateert tevens aan het thema ‘Economie en werkgelegenheid’) 4. Uitvoeren decentralisaties jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en participatie 5. Doorontwikkeling aantrekkingskracht en vrijetijds economie – Gebiedsontwikkeling landschap, water en stad (groen, blauw, rood) – Gebieds- en citymarketing 6. Stimuleren initiatieven en verbondenheid stad, dorpen, wijken, buurten
• Overheden: Brabantse Walgemeenten, gemeente Roosendaal en de subregio van 6 gemeenten, Tholen, Reimerswaal, regio West-Brabant, Jeugdzorgregio West-Brabant West, Vestingstedenverband, provincie Noord-Brabant, Brabantse Delta, Rijk(swaterstaat) • Diensten en instellingen: Brabants Landschap, Stadlander en andere woningcorporaties, Zorg- en veiligheidshuis, zorg- en welzijnsinstellingen, belangenverenigingen, Cultuurbedrijf, cultuurinstellingen, vrijetijdsverenigingen, onderwijs • Overig: makelaars, investeerders, projectontwikkelaars, eigenaren, onderwijsinstellingen, bedrijven/ondernemers, inwoners, dorpsraden en -platforms, burgerpanel
Visie op samenwerking Gemeente Bergen op Zoom
19
Thema Economie en werkgelegenheid
Bouwstenen bij het thema
Het thema ‘Economie en werkgelegenheid’ vereist een overwegend (boven)regionale benadering. Middels samenwerking zetten wij in op duurzame versterking van de economische structuur en verbreding van de werkgelegenheid. De aanpak is erop gericht om met de samenwerkingspartners (rijk, regio, bedrijfsleven, onderwijs etc.) de werkgelegenheid te versterken, nieuwe bedrijvigheid aan te trekken en bestaande bedrijvigheid te versterken. Het Actieplan Economische Structuurversterking ‘Delta-regio in de hoogste versnelling’ is vastgesteld om hieraan een impuls te geven. In aansluiting op (boven)regionale economische speerpunten zoals die zijn benoemd in de strategische agenda van de regio West-Brabant en de Koepelvisie van de Strategic Delta Board Region, gaat onze economische oriëntatie uit naar een duurzame, hoogwaardige en innovatieve economie. Wij vertrekken hierbij vanuit de identiteit van de Brabantse Wal, waar biobased economy en maintenance volwassen disciplines zijn.
1. Doorontwikkeling topclusters biobased, maintenance en logistiek (gericht op de lange termijn) 2. Regionale aanpak acquisitie bedrijven, (maak)industrie en (her)verdeling bedrijventerreinen (kortere termijn) 3. Verbeteren match vraag en aanbod op de arbeidsmarkt: – Aantrekken en behouden passende werkgelegenheid (regionaal sectorplan, Grensinformatiepunt, Werkgeversservicepunt) – Aantrekken en behouden aansluitend onderwijs (onderwijsagenda, aantrekken hoger onderwijs) 4. Versterken infrastructuur en fysieke bereikbaarheid
Aanvullend hierop wordt er op het gebied van arbeidsmarkt en werkgelegenheid (boven)regionaal samengewerkt in onder meer de vorm van een strategische onderwijsagenda, regionale WVS, rpA, ISD en maatregelen zoals het sectorplan, Grensinformatiepunt en Werkgeversservicepunt. Naast onze regionale partners vormen Rotterdam en Antwerpen belangrijke samenwerkingspartners. Als overheid voor zien wij voor onszelf met name een voorwaardenscheppende en faciliterende rol weggelegd jegens bedrijven, instellingen en ondernemers die hier op dit gebied actief zijn.
20
Visie op samenwerking Gemeente Bergen op Zoom
Partners bij het thema • Overheden: Brabantse Wal gemeenten, gemeenten Moerdijk, Roosendaal, Breda, regio West-Brabant, arbeidsmarktregio, provincie Noord-Brabant, provincie Zeeland, stad Rotterdam, Antwerpen, Gent, ministerie van EZ, ministerie SZW, UWV • Ondernemers(vertegenwoordiging): Strategic Board Delta Region, Biobased Delta, Green Chemistry Campus, Aviolanda, BOM, REWIN, BZW, Impuls Zeeland, TLN, regionale bedrijfsleven, landbouwondernemers, Havenbedrijf Rotterdam, Havenbedrijf Antwerpen • Diensten en instellingen: kennisinstellingen, ROC West-Brabant, hoger onderwijs (o.m. Avans), universiteiten
Thema Huishouden op orde
Bouwstenen bij het thema
Een gemeentelijke organisatie met het ‘Huishouden op orde’ vormt het fundament om onze rol in bovenstaande ambities waar te maken. Samenwerking gericht op de kwaliteit, doelmatigheid en continuïteit van onze taken en dienstverlening waarborgt de uitgangssituatie die hiervoor nodig is. Daarmee wordt ook een bepaalde kritische massa bereikt van waaruit wij ons krachtig kunnen positioneren. Hiermee draagt samenwerken op operationeel niveau bij aan het realiseren van strategische doelen. Dat pleit ervoor om de operationele samenwerkingen zoveel mogelijk te concen treren en te intensiveren: van bedrijfsvoering, taakuitvoering tot en met gezamenlijke beleidsontwikkeling. Wij zien de Brabantse Wal gemeenten als preferente partners op dit gebied en schalen van daaruit op als dat nodig is afhankelijk van het vraagstuk.
1. Optimaliseren van de gemeentelijke organisatie – Intensivering van de Brabantse Walsamenwerking op uitvoering (bedrijfsvoering, taken, beleid) 2. Optimaliseren vastgoedportefeuille en grondbedrijf 3. Verantwoorde uitvoering en risicobeheersing decentra lisaties
Partners bij het thema • Brabantse Walgemeenten en bij grotere benodigde schaalgrootte Brabantse Wal +: – Roosendaal en de Moergemeenten – Moerdijk – Tholen • Regio West-Brabant • Provincie Noord-Brabant • VNG
Visie op samenwerking Gemeente Bergen op Zoom
21
Thema Veiligheid
Bouwstenen bij het thema
Het laatste thema ‘Veiligheid’ is van belang gezien onze ligging in het hart van zware industriële bedrijvigheid en ons trackrecord op het gebied van ondermijnende criminaliteit. Voor wettelijke taken op het gebied van openbare orde en veiligheid werken wij intensief samen met veiligheidsdiensten op lokaal en regionaal niveau. Veiligheid maakt daarnaast integraal deel uit van beleidsdomeinen als jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning. Bergen op Zoom heeft van oudsher een sterke bestuurlijke en politieke affiniteit met het thema. In de loop der jaren heeft Bergen op Zoom positie verworven als Veiligheidsstad in Zuidwest Nederland en thuisbasis voor talrijke diensten. Als het gaat om kennis en innovatie vervult Bergen op Zoom een voortrekkersrol. Voor specifieke stedelijke opgaven als ondermijnende criminaliteit wil Bergen op Zoom samenwerken met Roosendaal, buurstad van gelijk formaat met vergelijkbare opgaven. Wij denken hierbij aan een samenwerking in de vorm van een Courage 2.0 project.
1. Daadkrachtig uitvoeren van onze primaire uitvoeringstaken: – Openbare orde en veiligheid – Rampenbestrijding en -preventie – Aanpak van ondermijnende criminaliteit (Courage 2.0) 2. Versterken van onze positionering als Veiligheidsstad van Zuid-West Nederland: – Centrale speler in het netwerk van veiligheidsdienstenen instellingen – Landelijke en regionale bijdrage aan kennis en innovatie 3. Veiligheid integraal onderdeel doen uitmaken van aanpalende domeinen: – Jeugd – Maatschappelijke ondersteuning 4. Versterken sociale veiligheid in buurten en wijken (en hierop kennis ontwikkelen)
Partners bij het thema • Overheden: gemeente Roosendaal, Brabantse Walgemeenten, Veiligheidsregio, Politiedistrict, Jeugdzorgregio West Brabant West, regionale samenwerking Huiselijk Geweld • Diensten en instellingen: politie, brandweer, GMK, GHOR, GGD, RAV, OM, Belastingdienst, The Hague Security Network, RIEC, Taskforce Brabant Zeeland, Omgevingsdienst, Zorg- en veiligheidshuis, zorg- en welzijnsinstel lingen, politieacademie, kennisinstellingen • Overig: onderwijsinstellingen, bedrijven/ondernemers, buurtpreventie
22
Visie op samenwerking Gemeente Bergen op Zoom
Visie op samenwerking Gemeente Bergen op Zoom
23
Colofon Visie op samenwerking is een uitgave van de gemeente Bergen op Zoom. Inhoud: Illustraties: Ontwerp en opmaak:
Gemeente Bergen op Zoom Steven Bouwens, Visueelvergaderen.nl Jeroen Peetoom, FraaieDingen.nl
Visie op samenwerking Gemeente Bergen op Zoom
Visie op samenwerking
Gemeente Steenbergen September 2015
1
2
Inhoudsopgave
Inleiding .................................................................................................................................................................. 4 Totstandkoming van dit document ..................................................................................................................... 4 Relatie met het traject Veerkrachtig Bestuur en vervolgproces ......................................................................... 5 Onze visie op samenwerken in één oogopslag ...................................................................................................... 6 Opzet van dit document ...................................................................................................................................... 7 Belang en urgentie van samenwerken .................................................................................................................. 8 Onze ligging op de Brabantse Wal kenmerkt onze oriëntatie............................................................................. 8 Samenwerken op regionale, subregionale en lokale schaal ............................................................................... 8 Samenwerken voor kwaliteit, continuïteit en efficiëntie ....................................................................................
8 Van ‘lappendeken’ naar kompas ......................................................................................................................... 9 Bestuurlijke prioriteiten als vertrekpunt voor samenwerken ............................................................................ 10 Brabantse Wal als fundament voor samenwerken ............................................................................................. 12 Meer ruimte voor bedrijven, inwoners en instellingen ...................................................................................... 14 Kansrijke condities voor samenwerken ............................................................................................................... 15 Tot besluit ............................................................................................................................................................. 16 Competenties en vaardigheden ontwikkelen ................................................................................................... 16 Betrokkenheid van de raad ............................................................................................................................... 16 Blijven werken aan samenwerken ....................................................................................................................
16 Bijlage – Uitwerking van de bestuurlijke prioriteiten ......................................................................................... 18 Toerisme en recreatie ....................................................................................................................................... 18 Biobased en agrofood industry ......................................................................................................................... 19 Sterke kernen .................................................................................................................................................... 20 Transformatie gemeentelijke diensten ............................................................................................................. 21
3
Inleiding De gemeente Steenbergen werkt al jaren samen met diverse partijen uit haar omgeving. Niet alleen met andere overheden; ook met (maatschappelijke) instellingen, ondernemers, regionale en lokale platforms en inwoners. Samenwerken is van belang om de ambities en opgaven van gemeente en gemeenschap te realiseren. In de afgelopen jaren hebben wij veel ervaring opgedaan met samenwerken. We zijn verbonden met naburige gemeenten in diverse gemeenschappelijke regelingen. Ook hebben we aan een aantal ontwikkelingen binnen onze gemeenschap nadrukkelijk in samenwerking met partners invulling gegeven. We hebben ervaren hoe samenwerken bijdraagt aan de kwaliteit, continuïteit en doelmatigheid van onze dienstverlening, maar ook aan meer gedragen en duurzamere oplossingen. We zien dat er vragen op ons afkomen die ons verder uitdagen om ons met burgers, instellingen, bedrijven of naburige gemeenten te verbinden. We willen onze geleerde lessen verzilveren en verbinden aan de toekomstige samenwerkingsopgaven. Hoe willen wij samenwerking benaderen? Met welke partners verbinden wij ons? Welke randvoorwaarden stellen wij voor onszelf én onze partners? Onze visie op samenwerken zoals wij die in dit document beschrijven moet antwoord geven op deze en meer vragen. De visie vormt als het ware ons kompas om met een (nog) groter bewustzijn samenwerkingsrelaties aan te gaan.
Voor onze samenwerkingspartners en andere belanghebbenden bieden wij helderheid over waar de gemeente Steenbergen voor staat en gaat. Totstandkoming van dit document Onze visie op samenwerken is het resultaat van een interactief proces van de afgelopen maanden. Wij hebben in diverse bijeenkomsten met gemeentebestuur, de gemeenteraad, ambtelijke organisatie(s), partners en andere belanghebbenden gesproken over de belangrijkste opgaven en ambities van de gemeente en gemeenschap Steenbergen en op welke wijze samenwerken hierbij nuttig en noodzakelijk is. Dit heeft geresulteerd in een samenwerkingsstrategie voor onze bestuurlijke prioriteiten. Door terug te blikken op onze ervaringen met samenwerken tot nu toe hebben wij bovendien een aantal condities geformuleerd waaronder wij samenwerking willen en kunnen aangaan en hebben wij duidelijk wat samenwerken vraagt van gemeentebestuur, ambtelijke organisatie, gemeenteraad en de wisselwerking tussen deze gremia. Onderstaande figuur biedt een overzicht van de processtappen en de tussenresultaten per stap.
Stap 1
Stap 2
Stap 3
Stap 4
Stap 5
Benoemen prioritaire thema’s voor gemeente en gemeenschap
In gesprek met partners over de thema’s en de aandachtspunten voor samenwerking
In gesprek met de gemeenteraad ter verrijking van de verkregen inzichten
Expliciteren van leerervaringen met bestaande samenwerkingen
Formuleren van rode draden en conclusies uit voorgaande stappen
Resultaat: samenwerkingsstrategie voor bestuurlijke prioriteiten
Resultaat: condities en uitgangspunten voor samenwerken
Resultaat: visie op samenwerking
Figuur. Overzicht van het proces
4
Relatie met het traject Veerkrachtig Bestuur en vervolgproces De totstandkoming van de visie op samenwerking vindt plaats tegen de achtergrond van het traject ‘Veerkrachtig Bestuur’. In dit kader heeft de provincie Noord-Brabant gemeenten gevraagd zich een beeld te vormen van hoe zij kijken naar hun (bestuurlijke) toekomst. De gemeente Steenbergen heeft dit initiatief benut om haar visie op samenwerking vorm te geven en haar voorkeuren uit te spreken. Ook de andere Brabantse Wal gemeenten zijn aan de slag met deze vraag in een soortgelijk proces. Hiermee bereiden wij ons voor op een vervolgproces waarin wij mogelijkheden voor verdere samenwerking gezamenlijk verkennen. Deze fase vangt aan na vaststelling van de visies op samenwerking per gemeente.
College van Burgemeester en Wethouders September 2015
5
Onze visie op samenwerken in één oogopslag We zien samenwerking als een verlengstuk van de bestuurlijke opgave die wij hebben als college van burgemeester en wethouders. Samenwerken stelt ons in staat om de belangen van onze burgers te dienen. Kwaliteit, continuïteit en efficiëntie zijn daarbij sleutelbegrippen. We verbinden samenwerken met onze bestuurlijke prioriteiten. Onze bestuurskracht is daarmee direct gerelateerd aan ons vermogen om ons te verbinden met partners. Wij zien samenwerken dan ook als essentiële competentie om verder te ontwikkelen. Voortbouwen op bestaande robuuste relaties We richten ons in onze samenwerkingsrelaties primair op partners waarmee een bepaalde vertrouwensbasis is gelegd. In de loop der jaren hebben wij een robuuste samenwerkingsrelatie weten opbouwen met de partners van de Brabantse Wal. We hebben als gemeenten op de Brabantse Wal te maken met vergelijkbare uitdagingen, bijvoorbeeld de continuïteit van de gemeentelijke dienstverlening, maar ook als het gaat om bredere opgaven, zoals de economische situatie van onze regio. We zien dat veel van de opgaven voor ónze gemeente en gemeenschap in feite gedeelde opgaven zijn voor de Brabantse Wal. Intensivering van de samenwerking op de Brabantse Wal Wij zetten in op een verregaande intensivering van die samenwerking.
We zien kansen voor samenwerking op de Brabantse Wal over de hele linie van de gemeentelijke taakvelden: van gezamenlijke uitvoering, het delen van deskundigheid tot en met gezamenlijke beleidsontwikkeling op thema’s die ons gedrieën aangaan. In de praktijk betekent dit allereerst dat wij inzetten op een bundeling van kennis en capaciteit in de ‘back-office’ van de dagelijkse bedrijfsvoering, taakuitvoering en realisatie van beleidsprocessen. Waar mogelijk zetten wij in op gezamenlijke beleidsvorming om niet alleen de kwaliteit, continuïteit en efficiëntie van onze organisatie te waarborgen, maar om het hoofd te bieden aan de gedeelde regionale opgaven. Maximaal bundelen van kennis, capaciteit en inspanningen over alle taakvelden heen is dus ons devies, tot het niveau dat de herkenbaarheid van de gemeente Steenbergen in de directe dienstverlening verzekerd blijft. Met een gezamenlijk en krachtig geluid in regionale opgaven Samenwerking met de brede waaier aan partners om ons heen – uit zorg, wonen, onderwijs, openbaar vervoer en bedrijfsleven – gaan wij aan vanuit dat gezamenlijke fundament op de Brabantse Wal. We spannen ons in voor duurzame relaties, waarin wij elkaar en elkaars belangen (nog) beter leren kennen.
Door deze partners te bejegenen vanuit de schaal van de Brabantse Wal en niet zozeer vanuit onze eigenstandige gemeente, bewegen wij mee met de overwegend regionale oriëntatie die deze partners hanteren. Dat maakt dat we beter kunnen aansluiten bij de beleving van deze partners en een waardevoller gesprekspartner kunnen zijn. Tegelijkertijd zijn wij er ons van bewust dat een wezenlijk deel van onze opgaven een ruimere oriëntatie vragen dan de schaal van de Brabantse Wal. De Regio West-West Brabant, de Regio West Brabant en de Deltaregio zijn de strategische allianties waar dit soort regionale en bovenregionale vraagstukken worden geadresseerd. Het heeft ten behoeve van synergie en samenhang onze voorkeur dat wij in alle drie vertegenwoordigd zijn in deze allianties en dat we waar mogelijk een krachtig, gezamenlijk geluid laten horen. Oog voor andere partners als de opgave dat vraag In aanvulling op de oriëntatie op de Brabantse Wal voelen wij ons beslist vrij om wanneer het vraagstuk dat vraagt ons op alternatieve of aanvullende partners te oriënteren. Samenwerken is dus nadrukkelijk niet bepérkt tot de Brabantse Wal. Dat is allereerst het geval bij lokale opgaven. Onze aandacht gaat dan uit naar de lokale ondernemers, zorg- en onderwijsinfrastructuur, verenigingen, stads- en dorpsraden.
Anderzijds zijn er onderwerpen te bedenken die een beperkte relevantie hebben voor de Brabantse Wal als alliantie. In die gevallen overwegen wij per vraagstuk met welke partners wij ons op welke manier willen verbinden – publiek en privaat, professioneel en niet-professioneel, lokaal en regionaal. Meer ruimte voor bedrijven, inwoners en instellingen is daarbij ons streven. We vertrouwen in de deskundigheid, ondernemerschap en betrokkenheid om maatschappelijk relevante initiatieven te ontplooien en willen ons verder bekwamen om hen daarin adequaat te ondersteunen.
6
Bewust kiezen voor samenwerking We maken daarbij steeds bewuste afwegingen over de onderwerpen die wij in samenwerking oppakken of ondersteunen, met wie en in welk verband. En evalueren die deelnames regelmatig. We kiezen bewust voor een rol die bij ons past, ons voldoende zeggenschap geeft en die wij waar kunnen maken. Geen lappendeken, maar een bewust gekozen en haalbare deelname in samenwerkingen in aansluiting bij onze prioriteiten. De praktijk van samenwerking heeft ons geleerd dat er voor deze afwegingen geen pasklare vuistregels zijn; daarvoor zijn teveel factoren in het geding. Wel zijn er lessen te trekken uit onze ervaringen met samenwerking tot dusver. Die geven ons houvast en leren ons in ieder geval dat de deelname of voortzetting van deelname moet zijn gebaseerd op bewuste overwegingen en denkstappen. Deze zijn in onderstaand handelingskader geschematiseerd weergegeven.
Thema’s & Prioriteiten Betreft de samenwerking één van onze bestuurlijke thema’s?
Effectiviteit & Gewicht
Heeft de samenwerking prioriteit?
Dienen we met deelname onze belangen?
Zijn onze preferente partners betrokken in de samenwerking?
1. Eerste verkenning
?
Ja
2. Afweging tot deelname
Nee
Heeft het initiatief impact en kans van slagen?
Past het in onze bestaande samenwerkings initiatieven?
Kansrijkheid & Impact
Wat willen we halen en wat willen we brengen?
Welke rol nemen we in de samenwerking?
Doen we mee?
Interessante samenwerking? Een optie tot samenwerking
Betrokkenheid & Rol
?
Ja
Gaan we in gesprek?
3. Inzet voor het gesprek
Nee
Hebben we de capaciteit om te doen wat nodig is?
Hebben de partners capaciteit om te doen wat nodig is?
Haalbaarheid & capaciteit
?
Gesprek over samenwerking
Ja
Nee
Wat zouden wij graag willen doen in de samenwerking?
Welke concrete eisen stellen we de vorm en onze zeggenschap?
Model & Zeggenschap
Figuur. Handelingskader voor samenwerken (zie einde document voor uitvergrote weergave) Streven naar overzicht en eenvoud De essentie van dit alles is dat wij streven naar een behapbaar, maar effectief samenwerkingsportfolio. Wij richten ons daarom primair op het bundelen van activiteiten op de Brabantse Wal. Vanuit die robuuste basis kunnen wij duurzame samenwerkingsrelaties met de vele en diverse partners om ons heen ontwikkelen en onderhouden. Er ontstaat bovendien méér ruimte voor lokale allianties of andersoortige verbanden voor onderwerpen met beperkte relevantie voor de Brabantse Wal. Wij zien deze werkwijze als de meest effectieve manier om mét behoud van eigen identiteit een antwoord te bieden op de opgaven voor onze gemeente en gemeenschap. Wij benutten op deze manier ons samenwerkingsportfolio voor het bereiken van een zo groot mogelijke effectiviteit van onze inspanningen voor het publieke belang. Daarbij is het onze wens om waar mogelijk meer eenvoud te brengen in de vormgeving van onze samenwerkingsrelaties. Het vermindert de bestuurlijke drukte en maakt ook een transparanter dialoog mogelijk tussen college en raad over de deelname in samenwerkingsverbanden. Opzet van dit document In de volgende hoofdstukken lichten wij bovenstaande verder toe. We gaan allereerst dieper in op waarom samenwerken belangrijk voor ons is.
Vervolgens lichten we onze samenwerkingsstrategie nader toe. Tot slot beschrijven wij hoe wij onze samenwerkingsvaardigheid verder willen ontwikkelen.
7
Belang en urgentie van samenwerken Onze ligging op de Brabantse Wal kenmerkt onze oriëntatie De ligging van onze gemeente heeft van oudsher invloed op onze oriëntatie naar partners en naburige gemeenten. We maken onderdeel uit van de Brabantse Wal, een landschappelijk verschijnsel dat de grens tussen zand- en kleigronden markeert. Dit karakteristieke landschap heeft een grote aantrekkingskracht op natuurliefhebbers en recreanten. De Brabantse Wal maakt bovendien deel uit van Waterpoort, het gebied dat ligt op de kruising van de provincies Noord-Brabant, Zuid-Holland en Zeeland en waarvan Steenbergen letterlijk in het hart is gelegen. Binnen de regio West-Brabant vormen Breda en Bergen op Zoom (voor het meest westelijke deel van de regio) onze belangrijkste oriëntatiepunten. We hebben een centrale ligging binnen de Deltaregio waarin onder meer Zeeland, Antwerpen en Rotterdam zijn verenigd. De gemeente Steenbergen ligt op het grensvlak van deze gebieden. Het is de plek waar land en water elkaar ontmoeten. Dat biedt kansen vanuit het oogpunt van recreatie, maar ook vormt ons gebied een belangrijke logistieke ader voor vervoer over water en land. Onze gemeente is omvangrijk qua oppervlakte en kent een uitgebreide land- en tuinbouwsector. We vormen het centrum voor de ontwikkeling van een biobased industry. De gemeente Steenbergen bestaat uit zes kernen met elk een grote eigenheid.
Er is ons veel aan gelegen om die eigenheid van de kernen te behouden en versterken; ze vormen de basis van onze gemeenschap. Naast bovenstaande (sub)regionale oriëntaties, hebben en houden wij nadrukkelijk aandacht voor de leefbaarheid van onze kernen en hoe wij ons daartoe verbinden met inwoners. Samenwerken op regionale, subregionale en lokale schaal Uit ons huidige samenwerkingsportfolio is deze oriëntaties duidelijk af te lezen. De Brabantse Wal gemeenten Woensdrecht en Bergen op Zoom zijn al jaren vertrouwde partners. Op uiteenlopende beleidsterreinen werken wij al samen of hebben we een vruchtbare afstemmingsrelatie. We zijn vertegenwoordigd in de belangrijke strategische samenwerkingsverbanden in onze regio, zoals de Regio West-Brabant en de Deltaregio. In die bredere allianties komen wij overigens de Brabantse Wal gemeenten vrijwel altijd tegen. Naast onze collega-overheden vormen tal van (maatschappelijke) instellingen, bedrijven en inwoners essentiële partners. Al vele jaren verbinden wij ons met regionale en lokale partners als zorginstellingen, onderwijsinstellingen, woningcorporaties, veiligheidsdiensten en zo verder. Op lokale schaal kennen wij vruchtbare samenwerkingsrelaties met ondernemers, inwoners, stads- en dorpsraden. Ons huidige samenwerkingsportfolio is een verzameling van regionale, subregionale en lokale verbindingen met publieke en private partners.
Samenwerken voor kwaliteit, continuïteit en efficiëntie In het raadsprogramma ‘Van Gemeente naar Gemeenschap’ beschrijft de gemeenteraad de opgave waar de gemeente Steenbergen de komende jaren voor staat. De beweging van een terugtredende overheid voor meer eigenaarschap en zelfredzaamheid bij de gemeenschap staat centraal. Markt en maatschappij zijn nu aan zet en de overheid heeft daarin een overwegend ondersteunende, faciliterende rol. Dit vraagt nieuwe vaardigheden en competenties van bestuur en ambtenaren, maar ook een (hernieuwd) bewustzijn bij inwoners en partners. Tegelijkertijd worden steeds meer taken gedecentraliseerd naar het lokaal bestuur, zoals de overheveling van taken op het gebied van zorg en welzijn vanuit Rijk en provincie naar gemeenten. Ook van de uitvoering van de bestaande taken wordt verwacht dat deze doelmatiger worden aangepakt, maar er tegelijkertijd meer kwaliteit wordt gerealiseerd. De rol van de gemeente ontwikkelt zich van uitvoerder van taken naar regisseur en verbinder van de activiteiten en initiatieven die professionele én niet-professionele partners ondernemen. Onderling gaan gemeenten op zoek naar hoe zij de krachten kunnen bundelen. Dit alles om de continuïteit en kwaliteit van de dienstverlening tegen een verhoogde efficiëntie te waarborgen.
8
Niet alleen de gemeentelijke dienstverlening vereist in toenemende mate samenwerking. Ook andere overheden, instellingen, onderwijs en bedrijfsleven bundelen de krachten om samen de positie van de (regionale) gemeenschap te versterken. Zo krijgt de ontwikkeling van de biobased industry vorm in regionaal verband. Ook heeft de regio West-Brabant zich inmiddels bewezen als krachtig gesprekspartner voor provincie, Rijk en Europa. Een positie die wij als eigenstandige gemeente nooit hadden kunnen bereiken. Van ‘lappendeken’ naar kompas Tot nu toe heeft de gemeente Steenbergen het onderwerp samenwerken op een pragmatische manier aangepakt. Dat heeft geleid tot een breed portfolio aan samenwerkingsrelaties in verschillende vormen en samenstellingen. Die pragmatiek past ons goed, maar het wordt in toenemende mate lastig om overzicht te houden op - en capaciteit (tijd, aandacht, middelen) te bieden voor - de veelheid aan samenwerkingsverbanden. Met als gevolg dat het potentieel van samenwerkingsrelaties soms onvoldoende wordt benut. Er is behoefte aan een duidelijke koers voor het aangaan, bijstellen of invullen van samenwerkingsrelaties.
Welke prioriteiten stellen wij? Wie zijn daarin onze preferente partners? Op basis van welke overwegingen gaan wij samenwerking aan en welke eisen stellen wij aan de vorm en organisatie? De visie op samenwerking vormt ons kompas bij het bewuster vormgeven van onze samenwerkingspraktijk en moet bijdragen aan een meer samenhangend perspectief op samenwerking dan tot nu toe mogelijk was. Met deze visie op samenwerken krijgt samenwerken een duidelijke plek in het gemeentelijk beleid. Daar hoort bij dat wij aandacht hebben voor de benodigde capaciteit(en), competenties en vaardigheden die samenwerken en de nieuwe rol van de faciliterende overheid vragen. We zien deze visie op samenwerking als de start van een proces waarin wij onze rol en vaardigheden gaandeweg ontwikkelen.
9
Bestuurlijke prioriteiten als vertrekpunt voor samenwerken Onze visie op samenwerking is niet los te zien van de bestuurlijke opgaven en prioriteiten van onze gemeente en gemeenschap. Onze samenwerkingsvisie is dan ook nadrukkelijk een resultante van onze bestuurlijke agenda. We vliegen samenwerken daarom allereerst aan vanuit een inhoudelijke invalshoek en vragen ons af: wat zijn de belangrijkste opgaven voor onze gemeente en gemeenschap en op welke manier is samenwerking daarin nuttig en noodzakelijk? Wij constateren dat onze bestuurlijke prioriteiten – en daarmee onze inspanningen voor samenwerking – zich concentreren rond vier actuele thema’s, te weten: toerisme en recreatie, biobased en agrofood industry, sterke kernen en de transformatie van gemeentelijke diensten. Hieronder volgt een korte omschrijving van de thema’s; in de bijlage is een uitgebreide toelichting opgenomen. Toerisme en recreatie zijn van essentieel belang voor onze regionale en lokale economie. De Brabantse Wal en Waterpoort vormen aantrekkelijke toeristische trekpleisters. Het behouden en versterken van die toeristische aantrekkingskracht staat hoog op de agenda. Vanuit een ondersteunende rol bieden wij de ruimte aan ondernemers, verenigingen, stichtingen en andere organisaties in de activiteiten die zij ontplooien.
Onze ondersteuning omvat directe maatregelen zoals het verlichten van regelgeving, maar betreft ook langere termijn investeringen in gebiedsmarketing, infrastructuur en het aanbod van beroepskrachten. De mogelijkheden hiervoor zijn wezenlijk groter wanneer wij de krachten bundelen met de Brabantse Wal gemeenten. Bovendien zij wij samen in staat het gebied steviger te positioneren dan wanneer wij dat ieder op individueel initiatief zouden doen. Dat pleit voor samenwerken op dit thema, zoals wij eigenlijk al jaren doen. Datzelfde geldt voor het bovenregionale thema biobased en agrofood industry, één van de meest onderscheidende elementen van onze regionale economie. De Deltaregio en de Regio West-Brabant hebben de biobased en agrofood industry benoemd als één van de drie regionale prioriteiten. Het thema is daarmee een (boven)regionale aangelegenheid. Binnen de Strategic Board Delta Region werken de samenwerkende gemeenten langs één gezamenlijke agenda waarbij zij partners uit het bedrijfsleven, kennis- en onderwijsveld ondersteunen, stimuleren en verbinden. De topsectoren zijn bovendien allen vertegenwoordigd binnen de Brabantse Wal gemeenten. Ook op die schaal zoeken we elkaar op om van elkaars ervaringen en deskundigheid te leren. Bij het thema sterke kernen hanteren wij een overwegend lokale blik. De gemeente Steenbergen bestaat uit zes kernen met elk een eigen karakter.
Het versterken van de leefbaarheid van de kernen zien wij als een maatwerkopgave: we sluiten aan bij de behoeften van inwoners, dorpsraden, ondernemers en lokale instellingen en verenigingen. Onze rol is het creëren van de juiste randvoorwaarden voor een prettig leefklimaat waarin inwoners en ondernemers kunnen floreren. Een toekomstbestendig woningaanbod, een goede bereikbaarheid en passende voorzieningen zijn daar voorbeelden van. We werken samen met professionele partners zoals woningcorporaties, zorg- en welzijnsinstellingen en openbaar vervoerders om dit te realiseren. Met hen zoeken we naar de juiste balans in enerzijds maatwerk binnen de kernen en anderzijds een doelmatige aanpak. Die match tussen vraag en aanbod vereist regionale afstemming. Om die reden staat de ondersteuningsstructuur van onze kernen niet alleen op de Steenbergse, maar nadrukkelijk ook op de regionale en in het bijzonder de Brabantse Wal agenda. De transformatie gemeentelijke diensten heeft betrekking op onze gemeentelijke organisatie, taken en dienstverlening. We willen de gemeentelijke voorzieningen en dienstverlening op peil houden, tegen lagere kosten en tegelijkertijd een antwoord bieden op de kwetsbaarheid van onze gemeentelijke organisatie. In de afgelopen jaren hebben wij in dit kader in toenemende mate de samenwerking gezocht met onze samenwerkingspartners op de Brabantse Wal.
Zo werken wij intensief samen in de uitvoering van de drie decentralisaties, onder meer middels een gezamenlijke Intergemeentelijke Sociale Dienst, en staan wij aan de vooravond van een samenwerking in het kader van de gemeentelijke bedrijfsvoering. Een ontwikkeling die zich wat ons betreft in de toekomst verder uitbreidt. We zien daarbij nut en noodzaak in samenwerken over de hele linie van ons dagelijkse werk: van uitvoering tot beleid, van zorg en welzijn tot ruimte en economie. We werken samen om de kwaliteit, doelmatigheid en continuïteit van onze publieke taken te waarborgen, tot het niveau dat de herkenbaarheid van onze gemeente in de directe dienstverlening verzekerd blijft.
10
De thema’s die wij hier beschrijven zijn als bestuurlijke prioriteiten dan wel divers van aard, maar allen essentieel voor de vitaliteit en toekomstbestendigheid van onze gemeenschap. Wij constateren dat het overgrote deel van de vraagstukken vraagt om een bovenlokale benadering. Omdat onze samenwerkingspartners regionaal zijn georiënteerd, maar vooral omdat wij in samenwerking de nodige slag- en daadkracht kunnen ontwikkelen om de uitdagingen het hoofd te blijven bieden. Samenwerken biedt ons een steviger lobbypositie, maakt ons aantrekkelijker voor instellingen, bedrijven en investeerders, zorgt dat we hen vervolgens adequaat kunnen ondersteunen en leidt tot een verruiming van capaciteit (tijd en middelen) ten behoeve van onze dienstverlening. Dat pleit ervoor dat wij ons nóg bewuster en intensiever verbinden.
11
Brabantse Wal als fundament voor samenwerken Wij constateren dat de Brabantse Wal gemeenten sterk vertegenwoordigd zijn binnen onze bestuurlijke prioriteiten. Zij vormen als het ware de grote gemene deler binnen de verschillende thema’s die ons bezig houden. Als partner in een onderlinge samenwerking, danwel doordat we gedrieën deel uitmaken van een bredere alliantie van 4, 6, 9, 18 of meer gemeenten. Dat is niet zo vreemd als je bedenkt op hoeveel terreinen wij al samen optrekken of voornemens zijn om dat te doen.
ISD
Accommodaties
Sociaal Domein
Groenonderhoud
Veiligheid
Bedrijfsvoering
Recreatie en toerisme
Economie
VTH
Leerplicht
Wegenonderhoud
KCC Ruimtelijke Ontwikkeling
Water/Riolering
Onderwerpen waarop we al samenwerken Onderwerpen met een verregaande voorbereiding tot samenwerking Onderwerpen waarop we voornemens zijn te samenwerken Onderwerpen waarop we (nog) niet samenwerken
Figuur. Overzicht van de huidige samenwerkingsrelaties met Brabantse Wal gemeenten De vertrouwensrelatie die is ontstaan in combinatie met onze behoefte aan samenhang in ons samenwerkingsportfolio, doet ons besluiten de samenwerking op de Brabantse Wal verregaand te intensiveren. Dat betekent in de praktijk dat wij onze uitvoerende werkzaamheden – bedrijfsvoering, taakuitvoering en realisatie van beleidsprocessen - zoveel mogelijk willen bundelen. Dit leidt tot een zodanige capaciteitstoename van het ambtelijk apparaat dat de directe dienstverlening door de separate gemeenten – met de nodige couleur locale - beter en doelmatiger kan worden ondersteund. Daarnaast zetten we in op gezamenlijke beleidsontwikkeling op terreinen die een gezamenlijke oriëntatie vragen. Zoals gezegd zien wij een heel aantal thema’s waarop wij de krachten kunnen bundelen om de opgaven met meer slag- en daadkracht aan te gaan: toerisme en recreatie, de voorzieningen in onze kernen en de economische ontwikkeling van de regio, in het bijzonder de biobased industry. We werken samen tenzij we goede redenen hebben om dat niet of met anderen te doen. Maximaal bundelen van kennis, capaciteit en inspanningen is dus ons devies. We kijken daarbij steeds hoe we de terreinen voor samenwerking eenduidig kunnen inrichten en willen een te brede waaier aan (juridische) verschijningsvormen vermijden.
De Brabantse Wal vormt het fundament van waaruit wij duurzame relaties ontwikkelen en onderhouden. met de vele partners om ons heen. Zorg- en welzijnsinstellingen, woningcorporaties, onderwijsinstellingen, openbaar vervoerders, het regionale bedrijfsleven; we willen elkaar en elkaars belangen (nog) beter leren kennen. Door deze partners te bejegenen vanuit de schaal van de Brabantse Wal en niet zozeer vanuit onze eigenstandige gemeente, bewegen wij mee met de overwegend regionale oriëntatie die deze partners hanteren. Dat maakt dat we beter kunnen aansluiten bij de beleving van deze partners en een waardevoller gesprekspartner kunnen zijn. Wij zijn ons ervan bewust dat veel facetten van onze bestuurlijke opgaven bredere allianties vragen dan de reikwijdte van de Brabantse Wal. De Regio West-West Brabant, de Regio West Brabant en de Deltaregio zijn de strategische allianties waar dergelijke (boven)regionale vraagstukken worden geadresseerd. Binnen die verbanden vindt de nodige (strategische) afstemming plaats om een samenhangend perspectief op regionale vraagstukken te waarborgen. Het heeft ten behoeve van synergie en samenhang onze voorkeur dat wij in alle
12
drie vertegenwoordigd zijn in deze allianties en dat we waar mogelijk een krachtig, gezamenlijk geluid laten horen. Anderzijds voelen wij ons beslist vrij om afhankelijk van het vraagstuk ons op aanvullende of andere partners te oriënteren. Samenwerken is dus nadrukkelijk niet bepérkt tot de Brabantse Wal. Dat is allereerst het geval bij lokale opgaven, zoals het versterken van de lokale economie of het ondersteunen van lokale initiatieven in stad of kern. Vanuit onze eigenstandige positie verbinden wij ons met stads- en dorpsraden, lokale ondernemers, de lokale zorg- en onderwijsinfrastructuur en verenigingen. Anderzijds zijn er onderwerpen te bedenken die een beperkte relevantie hebben voor de Brabantse Wal als alliantie. In die gevallen overwegen wij per vraagstuk met welke partners wij ons op welke manier willen verbinden – publiek en privaat, professioneel en nietprofessioneel, lokaal en regionaal. Dit alles vormt de essentie in ons streven naar een behapbaar, maar effectief samenwerkingsportfolio. Door ons primair te richten op het bundelen van activiteiten op de Brabantse Wal, ontstaat een overzichtelijk en effectief fundament van waaruit wij duurzame samenwerkingsrelaties met de vele en diverse partners om ons heen kunnen ontwikkelen en onderhouden.
Er ontstaat bovendien méér ruimte voor lokale allianties of andersoortige verbanden voor onderwerpen met beperkte relevantie voor de Brabantse Wal. Niet onrealistisch is om te veronderstellen dat deze nauwe samenwerking op de langere termijn kan uitmonden in een ambtelijke fusie of het samengaan van onderdelen van onze organisaties. We zien dat als college niet meteen als uitgangspunt voor de intensivering van samenwerking, maar zien geen redenen om een dergelijke ontwikkeling op voorhand uit te sluiten.
13
Meer ruimte voor bedrijven, inwoners en instellingen Onze bestuurlijke prioriteiten vragen niet alleen dat wij ons verbinden op intergemeentelijk niveau. Integendeel, in het overgrote deel van de ambities van onze gemeente en gemeenschap spelen de vele publieke en private, professionele en niet-professionele partners om ons heen een essentiële rol. Bedrijven, ondernemers, instellingen, verenigingen, stads- en dorpsraden; met hun dagelijkse bezigheden dragen ze bij aan de vitaliteit en toekomstbestendigheid van onze gemeenschap en economie. Wij als overheid of samenwerkende overheden staan aan de lat om hen daarin te (bege)leiden en ondersteunen. Wij vertrouwen op de deskundigheid, ondernemerschap en maatschappelijke betrokkenheid van al deze partijen in de initiatieven die zij ontplooien. We faciliteren, mobiliseren en verbinden zodanig dat zij kunnen floreren. We vervullen die rol steeds in aansluiting bij de behoeften van de ander, maar altijd met oog voor het publieke belang en nemen daarin leiderschap. We bekijken per situatie welke vorm van samenwerking het beste past en welke rol – regisserend of meer faciliterend - wij als overhe(i)d(en) dienen te vervullen. Eventuele kaders en vereisten maken we zo snel mogelijk helder.
Partnerkeuzes worden ons inziens niet alleen gebaseerd op rationele gronden, maar komen ook tot stand op basis van bestaande relaties met vertrouwen en positieve energie. Dit vereist dat wij duurzame relaties ontwikkelen en onderhouden met al deze partijen en voeling hebben bij wat er speelt zodat wij initiatieven en behoeften (her)kennen, verbinden en waar relevant ondersteunen. Met name onze private en particuliere partners willen wij beter leren kennen. Welke taal spreken ze? Wat zijn hun belangen en prioriteiten? Welke verwachtingen hebben ze van de gemeente? Hoe sluiten wij het beste aan bij hun dagelijkse praktijk? Door te investeren in duurzame relaties kunnen wij meer inzicht krijgen in wat onze partners beweegt. De grote diversiteit in partners daagt ons uit te schakelen op verschillende niveaus om aansluiting te vinden bij de beleving van de ander. We borgen daarom eenduidige, integrale afstemming met vaste contactpersonen en zorgen dat we elkaar regelmatig ontmoeten. We spannen ons in om elkaar en elkaars belangen te leren kennen. We hebben aandacht voor het informele aspect: tijd met elkaar doorbrengen om vertrouwen te ontwikkelen, maar ook het vieren en communiceren van successen en de waardering voor eenieders bijdrage en energie. Deze manier van samenwerken betekent dat wij voortdurend moeten aansluiten bij ontwikkelingen in de gemeenschap.
Dit vraagt van ons dat wij alert zijn op lokale en regionale ontwikkelingen en daarmee nieuwe of herijkte opgaven die onze aandacht vragen. Op welke schaal kunnen wij onderwerpen het beste aanvliegen? Welke partners zijn actief binnen een onderwerp en wat zijn hun belangen en behoeften? Hoe geven we het best invulling aan onze ondersteunende rol? We zullen daarbij steeds afwegen in welke vraagstukken wij actief participeren en welke manier het beste past.
14
Kansrijke condities voor samenwerken Wij kunnen inmiddels putten uit jarenlange ervaring met uiteenlopende vormen van samenwerken. Die ervaringen hebben ons doen inzien dat samenwerken maatwerk is. Onze deelname zullen wij iedere keer moeten afwegen, net als onze voorkeuren als het gaat om de aard, vorm en onze rol in de samenwerking. Er zijn geen pasklare vuistregels beschikbaar om te bepalen wanneer een samenwerking zinvol is. Dat hangt van te veel zaken af. Wel kunnen wij in onze afweging houvast vinden door een aantal bewuste denkstappen in te bouwen. We hebben die opgenomen in onderstaand handelingskader.
Thema’s & Prioriteiten Betreft de samenwerking één van onze bestuurlijke thema’s?
Effectiviteit & Gewicht
Heeft de samenwerking prioriteit?
Dienen we met deelname onze belangen?
Zijn onze preferente partners betrokken in de samenwerking?
1. Eerste verkenning
?
Ja
2. Afweging tot deelname
Nee
Heeft het initiatief impact en kans van slagen?
Past het in onze bestaande samenwerkings initiatieven?
Kansrijkheid & Impact
Wat willen we halen en wat willen we brengen?
Welke rol nemen we in de samenwerking?
Doen we mee?
Interessante samenwerking? Een optie tot samenwerking
Betrokkenheid & Rol
?
Ja
Gaan we in gesprek?
3. Inzet voor het gesprek
Nee
Hebben we de capaciteit om te doen wat nodig is?
Hebben de partners capaciteit om te doen wat nodig is?
Haalbaarheid & capaciteit
?
Ja
Nee
Wat zouden wij graag willen doen in de samenwerking?
Welke concrete eisen stellen we de vorm en onze zeggenschap?
Model & Zeggenschap
Figuur. Handelingskader voor samenwerken (zie einde document voor uitvergrote weergave) Niet alleen dragen deze denkstappen bij aan meer bewuste overwegingen ten aanzien van samenwerken. Ze verzekeren ons ervan dat we gedegen voorbereidingen treffen. Ze bieden houvast voor een duidelijk procesverloop en dwingen ons én onze partners om in een vroeg stadium een scherpe gezamenlijke ambitie te formuleren voor de samenwerking, evenals een duidelijke grondvorm, rolinvulling en inzet van alle partners. Dat vraagt niet alleen overeenstemming tússen de partners, maar vereist ook dat wij intern een eenduidig beeld hebben van onze ambities, inzet en de rolverdeling tussen bestuur, management en ambtenaren. We willen ons ervan verzekeren dat we voldoende tijd en aandacht aan de samenwerking kunnen besteden. Daarin vinden we actieve betrokkenheid vanuit het management van belang. Tot slot willen wij voldoende zeggenschap hebben in de samenwerking. De basis ligt voor ons in evenwicht en gelijkwaardigheid tussen de partners. We spannen ons in voor een gelijkwaardige positie van alle partners en verwachten datzelfde van anderen ten aanzien van ons. De ervaring leert dat die goede voorbereidingen onontbeerlijk zijn. Het heeft dan ook onze voorkeur om een samenwerking pas aan te vangen wanneer wij alle denkstappen hebben doorlopen.
En wanneer wij onze voorkeuren onvoldoende zien gerealiseerd, kan dat aanleiding zijn om een samenwerking niet aan te gaan. Maar we zijn ons er ook van bewust dat het niet altíjd mogelijk is om al die zaken op voorhand vast te leggen. Veel samenwerkingen ontwikkelen zich gaandeweg of krijgen op een lossere manier vorm. In die gevallen sturen we erop aan tijdig in het proces spelregels te formuleren: hoe werken wij met elkaar, hoe houden we onze organisaties geïnformeerd, wat doen we wanneer we elkaar niet (meer) weten te vinden en hoe kan eventuele ‘escalatie’ verlopen?
15
Gesprek over samenwerking
Tot besluit Samenwerken vormt een actueel thema voor de nabije en verdere toekomst. Er bestaat geen twijfel dat in de komende jaren het belang van samenwerken alleen maar zal toenemen en het nog meer een wezenlijk onderdeel zal worden van ons dagelijkse werk. Steeds vaker zullen wij deel uitmaken van bredere verbanden die veel verder reiken dan de grenzen van onze eigen gemeente. Als gemeente en gemeentebestuur moeten wij een stevig bewustzijn ontwikkelen van de implicaties hiervan. Zijn wij bereid en in staat over onze eigen schaduw heen te stappen met als doel om in gezamenlijkheid de regio op een hoger plan te brengen? In hoeverre kunnen wij het nodige vertrouwen ontwikkelen met onze partners? Samenwerken impliceert immers per definitie het opgeven van een deel van de autonomie, in het vertrouwen er meer voor terug te krijgen. Wij zijn van mening dat samenwerking ons niet alleen in staat stelt om de kwaliteit van voorzieningen en dienstverlening op peil te houden, maar tevens de enige manier is om dit gebied te ontwikkelen tot een innovatieve, economische sterke regio en het centrum van de biobased industry. Een positie waar alle belanghebbenden baat bij hebben en die geen één partij eigenstandig kan realiseren. Competenties en vaardigheden ontwikkelen De komende tijd zullen wij investeren in de samenwerkingsvaardigheid van onze organisatie.
We willen de externe gerichtheid en samenwerkingsgerichte competenties en vaardigheden versterken van bestuur, management en ambtenaren. Samenwerken begint immers bij de mensen die er voor gaan. Ook hebben wij aandacht voor de kwaliteit van de interne samenwerking. Dat vergt op onderdelen integrale afstemming tussen portefeuilles en beleidsterreinen en duidelijke afspraken over interne verantwoordelijkheden en informatievoorziening. We borduren voort op de goede ervaringen met de huidige samenwerking tussen college, management en ambtelijke organisatie, maar zien kansen voor verbetering door terreinen waarop wij samenwerken niet alleen separaat, maar ook in samenhang te bespreken. Betrokkenheid van de raad De raad wenst vanuit haar kaderstellende en controlerende rol met name betrokkenheid als het gaat om de financiële kant van de samenwerking (kosten/baten), de consequenties voor inwoners, de betrokkenheid van lokaal bestuur (governance) en de resultaten van een samenwerking, met name als het gaat om klanttevredenheid. In onze verantwoording zullen wij hier aandacht voor hebben. We spannen ons tevens in om vroeg in het proces heldere afspraken te maken over de betrokkenheid en invloedsmogelijkheden van de raad als volksvertegenwoordigend orgaan. Daarnaast streven we ernaar de raad aangehaakt te houden bij verdere (bijzondere) ontwikkelingen in een samenwerking.
We hopen hiermee een levendige dialoog tot stand te brengen tussen college en raad over hoe samenwerken bijdraagt aan onze publieke verantwoordelijkheden. Blijven werken aan samenwerken Samenwerken vereist dus een blijvende inspanning op alle terreinen. We streven ernaar de samenwerkingen uit ons portfolio regelmatig te evalueren en bij te stellen wanneer nodig. Het continue bewustzijn van onze ambities, belangen en de weerslag hiervan in ons samenwerkingsportfolio vormt in onze ogen de basis van een levendige, waardetoevoegende samenwerkingspraktijk. Wanneer deze visie op samenwerking daaraan kan bijdragen, zijn wij in onze opzet geslaagd.
16
Handelingskader voor samenwerking
Thema’s & Prioriteiten Betreft de samenwerking één van onze bestuurlijke thema’s?
Effectiviteit & Gewicht
Heeft de samenwerking prioriteit?
Dienen we met deelname onze belangen?
Zijn onze preferente partners betrokken in de samenwerking?
1. Eerste verkenning
?
Ja
2. Afweging tot deelname
Nee
Heeft het initiatief impact en kans van slagen?
Past het in onze bestaande samenwerkings initiatieven?
Kansrijkheid & Impact
Wat willen we halen en wat willen we brengen?
Welke rol nemen we in de samenwerking?
Doen we mee?
Interessante samenwerking? Een optie tot samenwerking
Betrokkenheid & Rol
?
Ja
Gaan we in gesprek?
3. Inzet voor het gesprek
Nee
Hebben we de capaciteit om te doen wat nodig is?
Hebben de partners capaciteit om te doen wat nodig is?
Haalbaarheid & capaciteit
?
Gesprek over samenwerking
Ja
Nee
Wat zouden wij graag willen doen in de samenwerking?
Welke concrete eisen stellen we de vorm en onze zeggenschap?
Model & Zeggenschap
17
Bijlage – Uitwerking van de bestuurlijke prioriteiten Toerisme en recreatie
Ambitie en bouwstenen De Brabantse Wal is van oudsher een aantrekkelijke streek voor toeristen en recreanten. Het behouden en versterken van die toeristische aantrekkingskracht staat hoog op de agenda van de Brabantse Wal gemeenten en vormt een belangrijke impuls voor de regionale en lokale economie en werkgelegenheid. We hanteren een lange termijn toeristisch stimuleringsbeleid. We zetten in op verhoging van het bezoekersaantal en in het bijzonder op het korte verblijfstoerisme. Goed gastheerschap en een hoge landschappelijke waarde dragen hieraan bij. We verliezen de leefbaarheid voor onze inwoners niet uit het oog; rust en bereikbaarheid staan hoog in het vaandel. Om bovenstaande ambities te realiseren, zetten wij in op de volgende bouwstenen: Een aantrekkelijk aanbod van (recreatieve) voorzieningen, activiteiten en evenementen Versterken van de landschappelijke waarde Uitdragen van het cultureel erfgoed Passende regelgeving Goede infrastructuur en bereikbaarheid (havens, fiets- en wandelpaden, openbaar vervoer) Voorzien in een passend aanbod aan arbeidskrachten Actieve marketing en promotie van de Waterpoort en Brabantse Wal
Samenwerken Wij zien voor de gemeente op dit thema een overwegend faciliterende rol weggelegd. Wij laten ons inspireren door enthousiaste initiatiefnemers - instellingen, bedrijven, ondernemers en particulieren - en zien het als onze rol om hen verder te ondersteunen met aansluitende beleidskeuzes, informatievoorziening of passende regelgeving. We stimuleren bovendien verbinding tussen de initiatiefnemers onderling voor synergie en samenhang. We doen dit alles in samenwerking met de gemeenten Bergen op Zoom en Woensdrecht als het gaat om het gebied op en rond de Brabantse Wal. Daarnaast oriënteren wij ons op Waterpoort, het gebied dat ligt op de kruising van de provincies Noord-Brabant, Zuid-Holland en Zeeland. Met name als het gaat om de marketing en promotie van de streek zien wij een actieve rol weggelegd voor de overheid, uiteraard in samenwerking met de betrokken partners.
Partners Relevante partners zijn onder meer:
Natuur- en milieuorganisaties: Sirene, Natuurmonumenten, Brabants Landschap, B.M.E., Staatsbosbeheer Vertegenwoordigende organen en platforms: dorpsraden en –platforms, omwonenden (Maatschappelijke) instellingen: bibliotheken, onderwijsinstellingen, Werkplein UWV, woningcorporaties (Stadlander, WSD), VVV, regionale en lokale media Bedrijfsleven: Waterpoort, ZLTO, RPS, OPS, (horeca) ondernemers Openbaar vervoer: Arriva, PlusBus Overheden: Brabantse Wal gemeenten, provincie, waterschap, Rijkswaterstaat
18
Biobased en agrofood industry
Ambitie en bouwstenen De ontwikkeling van de biobased en agrofood industry is één van de meest onderscheidende elementen in de economische ontwikkeling van de regio. Het is een aansprekende, innovatieve op duurzaamheid gerichte sector met groeimogelijkheden voor de regionale economie en werkgelegenheid. Als één van de drie aangemerkte topsectoren (Maintenance, Logistiek, Biobased Economy) kan deze industrie vanuit het topsectorenbeleid rekenen op ondersteuning vanuit Rijk en provincie. De doorontwikkeling van deze sector tot toonaangevend in Nederland is onze ambitie. Dat houdt in dat de regio een grote vertegenwoordiging kent van (aanpalende) bedrijven en tegelijk een centrum vormt voor onderzoek, onderwijs, kennis en innovatie. We zien in het bijzonder kansen voor spin-off en innovatie op het gebied waar de deelsectoren biobased en agrofood elkaar ontmoeten.
Om bovenstaande ambities te realiseren zetten wij in op de volgende bouwstenen: Doorontwikkeling van de functie van de Strategic Board Delta Region Aanwezigheid van (een) grote, attractieve partner(s) (zoals Suiker Unie) Aantrekken aanvullende bedrijvigheid (gelijksoortig en/of complementair) Verbinding met relevante kennis- en expertisecentra Waarborgen van een passend aanbod aan arbeidskrachten Waarborgen van passende voorzieningen en faciliteiten (infrastructuur en aantrekkelijke voorzieningen) Benutten en beschikbaarheid van het landbouwareaal
Samenwerken De Deltaregio en de regio West-Brabant hebben biobased en agrofood industry benoemd als één van de drie regionale topclusters. Het thema is daarmee een (boven)regionale aangelegenheid dat in 2013 is ondergebracht bij de Strategic Board Delta Region, het samenwerkingsverband van overheden, bedrijven en kennisinstellingen dat met deze gezamenlijke opgave is belast. De regiopartners hebben afgesproken te werken langs één gezamenlijke agenda. Activiteiten die de gemeente Steenbergen separaat onderneemt, bijvoorbeeld het onderhouden van contacten met de industrie, gebeuren in aansluiting of ter versterking op de regio en andersom. De drie topsectoren zijn alle zichtbaar vertegenwoordigd binnen de Brabantse Wal gemeenten. We vinden elkaar dan ook in dat kader om van elkaar te leren en ervaringen uit te wisselen. Maar ook hier geldt: de markt is aan zet. Het is aan de overheid om de ontwikkeling van de sector te faciliteren, bijvoorbeeld via marketing of door te investeren in de aantrekkelijkheid van de gemeente als woon- verblijf- en winkelgebied. Binnen de Steenbergse gemeentegrenzen doen we dat door grote én kleine partners te ondersteunen in de (bedrijfs)initiatieven die zij ontplooien. De ondersteuning van proefvelden voor agrariërs is daarvan een voorbeeld.
Betrouwbaarheid, professionaliteit, enthousiasme en een groot verbindend vermogen zijn belangrijke kwaliteiten die de gemeente Steenbergen hiervoor inbrengt.