Bijlage 1. Visie veerkrachtig bestuur Brabantse Wal
Tekst van het document
Partners Relevante partners zijn onder meer:
Vertegenwoordigende organen en platforms: Strategic Board Delta Region, Regio West-Brabant, Green Chemistry Campus, REWIN, BOM, BZW, PNB, TOM Kennis- en expertisecentra en onderwijs: Centre of Expertise Biobased Economy, universiteiten (LUW, UvG, TU/Delft), TNO, hogescholen (Avans, Hogeschool Zeeland, HAS), Centrum Innovatief Vakmanschap, lager en middelbaar beroepsonderwijs, de internationale community Bedrijfsleven: Suiker Unie, Sabic, DOW, Cargill, agrarische sector, bedrijven (food, chemische industrie, maar ook aanpalende sectoren), lokale ondernemers (horeca, retail) (Maatschappelijke) instellingen: Intergemeentelijke Sociale Dienst, Werkplein Overheden: gemeenten Deltaregio, provincie, ministerie van Economische Zaken, Europese Unie (lobby)
19
Sterke kernen
Ambitie en bouwstenen De gemeente Steenbergen bestaat uit zes kernen met elk een eigen karakter. De gemeenschap Steenbergen is als het ware de optelsom van de verschillende kernen. De kernen kennen een grote interne verbondenheid, maar we hebben nadrukkelijk ook aandacht voor de betrokkenheid bij de Steenbergse gemeenschap als geheel. De identiteit van de verschillende kernen én de Steenbergse identiteit gaan in onze ogen hand in hand. Het versterken van de leefbaarheid binnen de kernen zien wij als een maatwerkopgave die invulling krijgt in samenwerking met en afhankelijk van de behoeften van (lokale) inwoners, stads- en dorpsraden, ondernemers en (maatschappelijke) instellingen. Om bovenstaande ambities te realiseren, zetten wij in op de volgende bouwstenen: Passend voorzieningenaanbod en aanbod van sociale ontmoetingsplekken (afhankelijk van de behoefte) Toekomstbestendige woningvoorraad waarbij vraag en aanbod matchen Levendige informatievoorziening tussen gemeente en gemeenschap Stimuleren van de sociale cohesie binnen en tussen de kernen Waarborgen van de fysieke en sociale veiligheid Op peil houden van de kwaliteit van de openbare ruimte (groen, water, civieltechnisch) Goede bereikbaarheid van de kernen (infrastructuur en openbaar vervoer)
Samenwerken Prettig wonen en leven begint bij (lokale) inwoners en ondernemers. Binnen dit thema zijn zij dan ook primair aan zet. De rol van overheden en instellingen is het creëren van de nodige randvoorwaarden voor een prettig leefklimaat en het bevorderen van initiatieven van inwoners en ondernemers. Zo kan de woningcorporatie investeren in een passend woningbestand en levert de gemeente een belangrijke bijdrage aan de kwaliteit van de openbare ruimte. Maar de gemeente kan ook (vrijwilligers)initiatieven ondersteunen of bijdragen aan de bekendheid van bestaande initiatieven en voorzieningen. We staan open voor ideeën en ondersteunen initiatieven waar mogelijk met beleid, kennis, financiering of andere middelen. Waar nodig ontwikkelen we richtinggevende kaders. Om op die manier passende ondersteuning te bieden willen wij de samenwerking met stads- en dorpsraden en -platforms verder intensiveren. Richting professionele partners zoals zorg- en welzijnsinstellingen, OV-bedrijven en woningcorporaties vervullen wij een stimulerende en verbindende rol. Deze partners zijn veelal op een bovenlokale schaal georganiseerd. Om die reden trekken wij hierin waar mogelijk samen op met onze collega-gemeenten op de Brabantse Wal. Dat gebeurt bijvoorbeeld al op beleidsterreinen zoals wonen, openbare ruimte en veiligheid.
Partners Relevante partners zijn onder meer:
Vertegenwoordigende organen en platforms: inwoners, stadsraad, dorpsraden en –platforms, bewonersplatforms (G.O.O.S.), buurtpreventieteams, vrijwilligers, verenigingen, cultuurplatform, gemeenschapshuizen (Maatschappelijke) instellingen: zorg- en welzijnsinstellingen (Traverse), Vraagwijzer, woningcorporaties (Stadlander, WSD), onderwijsinstellingen, REA, huisarts en wijkverpleegkundige, politie, brandweer Bedrijfsleven: projectontwikkelaars, aannemers, havenbeheerders, (lokale) ondernemers Openbaar vervoer: Arriva, PlusBus, Connexxion, deeltaxi Overheden: Brabantse Wal gemeenten, Waterkring West (gemeenten Bergen op Zoom, Halderberge, Moerdijk, Roosendaal, Steenbergen, Woensdrecht en Waterschap Brabantse Delta)
20
Transformatie gemeentelijke diensten
Ambitie en bouwstenen Een stevige organisatorische basis voor de uitvoering van onze gemeentelijke taken is de belangrijkste drijfveer in dit thema. We willen de gemeentelijke voorzieningen en dienstverlening op peil houden, tegen lagere kosten en tegelijkertijd een antwoord bieden op de kwetsbaarheid van onze gemeentelijke organisatie. Daarnaast begeleiden wij de taken die (maatschappelijke) professionele partners uitvoeren namens of in opdracht van de gemeente. Bijzondere aandacht gaat uit naar de uitvoering van de gedecentraliseerde taken op het gebied van zorg en welzijn en de ondersteuning van de meest kwetsbare groepen in onze gemeenschap. Dit alles met de tevredenheid van onze burgers als belangrijkste graadmeter. Tot slot bieden wij steun aan initiatieven die inwoners, ondernemers of partners ontplooien. Denk hierbij aan initiatieven op het gebied van openbare ruimte, zorg voor elkaar of buurtpreventie.
Om bovenstaande ambities te realiseren, zetten wij in op de volgende bouwstenen: De basis op orde houden van onze kerntaken (beleidsontwikkeling, werkprocessen, verordeningen etc.) Op peil houden van onze kennis van relevante beleidsvelden Waarborgen van personele capaciteit voor de uitvoering van taken Realiseren van slimme, doelmatige inkoop Begeleiding van de uitvoering van zorg- en welzijnstaken met oog voor kwaliteit én doelmatigheid Het initiatief van inwoners en ondernemers stimuleren
Samenwerken Al enige tijd plukken wij de vruchten van samenwerking in de uitvoering van gemeentelijke taken. Zo werken wij intensief samen in de uitvoering van de drie decentralisaties, onder meer middels een gezamenlijke Intergemeentelijke Sociale Dienst, en staan wij aan de vooravond van een samenwerking in het kader van de gemeentelijke bedrijfsvoering. Ook voor de toekomst zien wij kansen om op deze gebieden de samenwerking te intensiveren. Denk daarbij aan gezamenlijke inkoop, samen optrekken in beleidsontwikkeling of de verdere uitwisseling van personele capaciteit, bijvoorbeeld voor handhavingstaken of beheer van de openbare ruimte. Wij maken hierbij onderscheid tussen zogenaamde ‘front- en back-office activiteiten’. De directe dienstverlening – front-office - aan de burger dient ons inziens dicht bij huis te worden verleend. Kansen voor samenwerking benutten wij bij voorkeur voor de taken ‘achter de schermen’. In de uitvoering van gemeentelijke taken op het gebied van wonen, zorg en welzijn werken wij nauw samen met woningcorporaties, zorg- en welzijnsinstellingen. We stippelen een beleidskoers uit die richtinggevend is voor deze professionele partners. Wij doen dit in afstemming met de Brabantse Wal gemeenten en sluiten hiermee aan op de overwegend regionale oriëntatie van deze partijen.
Zo is onlangs een regionale woonvisie vastgesteld die een kwaliteitsslag op de publieke en private woonvoorraad beoogt. We vertrouwen voor de realisatie op de deskundigheid van onze partners (‘de markt is aan zet’), maar voelen ons verantwoordelijk voor de kwaliteit ervan, evenals voor de match tussen vraag en aanbod. Vanuit die verantwoordelijkheid willen wij ons als samenwerkingspartner dichtbij deze partijen begeven. Binnen dit thema geven wij steeds duidelijker invulling aan onze faciliterende rol. Wij stimuleren inwoners en ondernemers om initiatieven te ontplooien die positief bijdragen aan de maatschappij. Met name op het gebied van (lokale) economie, gebiedsontwikkeling, openbare ruimte en zorg en welzijn zien wij energie ontstaan. Als gemeente faciliteren wij, nemen barrières weg en ontwikkelen waar nodig richtinggevende kaders. Ook kunnen wij een bijdrage leveren als aanjager of begeleider van het proces. Om de juiste ondersteuning te kunnen bieden, willen wij nauwere banden ontwikkelen met stads- en dorpsraden. We waarderen actief de inzet van deze vrijwilligers en hebben tegelijkertijd oog voor het voorkomen van overbelasting.
Partners Relevante partners binnen dit thema zijn onder meer:
Vertegenwoordigende organen en platforms: stadsraad, dorpsraden en –platforms, bewonersplatforms 21
(G.O.O.S.), buurtpreventieteams, verenigingen, adviesraden (adviesraad MO) (Maatschappelijke) instellingen: zorg- en welzijnsinstellingen (Traverse, Tante Louise, SWOS), onderwijsinstellingen, UWV, woningcorporaties (Stadlander, WSD), Zorg- en veiligheidshuis, GGD Bedrijfsleven: brancheorganisaties, bedrijven, zzp’ers (in de zorg) Overheden: Brabantse Wal gemeenten
22
Toekomstvisie 2035
De functie van een toekomstvisie Het is goed om met alle partijen die een binding hebben met Woensdrecht, stil te staan bij bekende en gewenste ontwikkelingen. De toekomst laat zich niet voorspellen; we kunnen wel meebewegen met ontwikkelingen. Door een gezamenlijke visie op de toekomst te ontwikkelen worden we aan het denken gezet: waarom doen we bepaalde dingen? Wat kunnen we doen om onze visie werkelijkheid te laten worden? Hoe helpen we elkaar en welke rol vervult een ieder daarin? Een toekomstvisie moet steeds worden bijgesteld omdat de toekomst moeilijk te voorspellen is. We moeten ons steeds de vraag blijven stellen: wat willen we bereiken en zijn we samen op de goede weg om er te komen?
Voorwoord 3 thema’s
4 bijeenkomsten De gemeente Woensdrecht heeft vier bijeenkomsten georganiseerd. De eerste drie bijeenkomsten waren gericht op de drie thema’s die zijn gekozen. De vierde bijeenkomst stond in het teken van bestuurskracht. Voor de bijeenkomsten zijn stakeholders uitgenodigd, zowel van buiten als van binnen de gemeente, die in groten getale aanwezig waren. De toekomstvisie is gebaseerd op hun enthousiaste inbreng.
Gekozen is voor drie leidende thema’s die kenmerkend zijn voor de gemeente Woensdrecht. Het thema ‘Brabantse Wal’ staat voor de groene omgeving met vele contrasten. Bij het thema ‘Sterke Dorpen’ wordt ingegaan op het leven in onze dorpen en de interactie tussen de mensen die daar wonen. Het thema ‘Bedrijvigheid en Maintenance’ staat voor de economische activiteiten in onze gemeente en alles wat daar mee samenhangt.
Ontwikkelingen Technologische ontwikkelingen Technologische ontwikkelingen beïnvloeden vrijwel elk onderdeel van ons leven: het werk wat we doen, onze gezondheid, hoe we communiceren en onszelf organiseren, onze welvaart en hoe we omgaan met onze omgeving. Hoewel de aard en de snelheid van de ontwikkelingen zich niet laten voorspellen, kan worden gesteld dat technologie een nog veel grotere rol gaat spelen.
Werk en vrije tijd 90% van de huidige banen bestond honderd jaar geleden nog niet. De verwachting is dat veel van de traditionele banen zullen verdwijnen en dat er veel nieuwe banen bijkomen. Er is grote behoefte aan technisch geschoold personeel. De grenzen tussen betaald werk, onbetaald werk en ondernemerschap zullen steeds meer vervagen. Dit heeft grote gevolgen voor de wijze waarop mensen met hun vrije tijd omgaan.
Bevolkingsomvang en huishoudens Woensdrecht voelt de effecten van urbanisatie: mensen trekken uit de landelijke gebieden weg naar stedelijke gebieden. Daarnaast neemt in Woensdrecht het aantal paren zonder kinderen en het aantal eenpersoonshuishoudens toe, terwijl het aantal kinderen per gezin afneemt. Het aantal eenpersoonshuishoudens groeit van 2.300 naar 2.900 en het aantal samenwonenden met kinderen daalt van 2800 naar 2400. Het totale aantal huishoudens neemt tot 2025 toe met 200 waarna het aantal weer zal afnemen.
Vergrijzing en ontgroening Wanneer de naoorlogse geboortegolf gaandeweg de leeftijd van 65+ bereikt, zal het percentage van de bevolking dat 65 jaar of ouder is sterk oplopen. Rond 2040 zal de vergrijzing haar maximum bereiken. Daar komt bij dat de algemene levensverwachting toeneemt en het aantal jongeren afneemt, waardoor er in verhouding minder jongeren zullen zijn in Woensdrecht.
Brabantse Wal
2035 Onze visie De Brabantse Wal wordt erkend als geopark en wordt, in combinatie met de cultuurhistorische waarde van de Schelde als verbinding met Vlaanderen, herkend en beleefd als een uniek product. De gemeente Woensdrecht vormt het groene hart van De Wal en is onderdeel van de groen-rood-blauwe mantel. De gemeente staat bekend om haar bourgondische gastvrijheid. Ze geniet nationale bekendheid als dé wielergemeente van Nederland met een excellent topsportklimaat. Er is een goede balans tussen natuur, toerisme en bedrijvigheid waardoor iedereen profiteert van deze unieke omgeving.
Gastvrijheid In Woensdrecht worden gasten hartelijk ontvangen en ervaren ze de energie waarmee vele ambassadeurs het gebied uitdragen. De toegankelijkheid van zowel het gebied als de mensen voelt als een warm welkom. De inwoners zijn trots op het gebied en kunnen niet wachten om het te delen.
Brabantse Wal
Beleefd als uniek product
Wielergemeente Woensdrecht is de onbetwiste wielergemeente. Dit vormt een belangrijke economische pijler dankzij de blijvende inzet van vrijwilligers en deelname van het bedrijfsleven.
De Brabantse Wal wordt maximaal beleefd: de cultuurhistorie, de ligging en de natuur. Daarom is steeds geïnvesteerd in het benadrukken van contrasten en het zichtbaar en toegankelijk maken van de verschillende elementen van De Wal. Mensen ervaren een uniek gebied dat niet snel wordt vergeten.
Het groene hart: onderdeel van de wal Woensdrecht is onderdeel van de groen-rood-blauwe mantel op de Brabantse Wal: de groene natuur van Woensdrecht, de stad van Bergen op Zoom en het water van Steenbergen. Duidelijk is dat de Brabantse Wal een gebied is met één identiteit. De contrasten maken de verschillende gebieden uniek. Woensdrecht is onderdeel van het groter geheel en werkt, samen met de andere Wal-gemeenten, aan de benutting van de kansen die het gebied biedt. Woensdrecht kijkt daarbij nadrukkelijk over de Vlaamse-Nederlandse grens.
Brabantse Wal
Balans Grote diversiteit is wat Woensdrecht bijzonder maakt. Een goede balans tussen wonen, werken, recreëren en natuur is van groot belang. In Woensdrecht is het besef dat het één niet zonder het ander kan. Alle partijen streven voortdurend naar balans; initiatieven die bijdragen aan meerdere doelstellingen hebben de voorkeur. Ze beseffen dat samenwerking effectiever is dan concurrentie; iedereen heeft de wil om samen wat te bereiken.
Sterke dorpen
2035 Onze visie De gemeente Woensdrecht vormt een gemeenschap met verbonden inwoners, vanuit de eigenheid van elke kern. In deze unieke dorpen is ruimte voor initiatief, ontplooiing en ontmoeting. Door de goede bereikbaarheid van voorzieningen en de beschikbaarheid van woningen die zijn afgestemd op de vraag, blijven de dorpen een fijne plek om te leven. Jongeren hebben binding met het dorp en zien er kansen. Ouderen hebben de kans om in hun vertrouwde omgeving te blijven wonen.
Initiatief, ontplooiing en ontmoeting De dorpen bieden kansen voor iedereen die er woont of er wil wonen. Eigen kracht is de basis voor ontplooiing en volwaardige participatie in de samenleving, ieder op zijn of haar eigen manier. Mensen die er, ook met hulp van de omgeving, niet in slagen om voldoende te participeren krijgen (professionele) ondersteuning op maat. Er is voldoende ruimte voor initiatief. Belemmeringen die dit in de weg staan worden weggenomen. Door ontmoeting worden krachten gebundeld en gezamenlijk wordt er voor gezorgd dat iedereen mee kan doen.
Sterke dorpen
Gemeenschap en eigenheid De inwoners voelen zich verbonden met hun wijk, dorp en gemeente. Elke inwoner is uniek met eigen achtergrond, verwachtingen, meningen, belangen en problemen. Door tolerantie en focus op gemeenschappelijke waarden vormen ze samen een gemeenschap die zich onderscheidt van anderen. Binnen de gemeenschap zetten mensen er samen de schouders onder, vormen ze netwerken, leggen ze slimme verbindingen en nemen ze verantwoordelijkheid voor zichzelf en elkaar.
Woningen die zijn afgestemd Het aantal woningen en de verschillende woningtypes sluiten aan bij de samenstelling van de bevolking. Verouderde woningen zijn opgeknapt of gesloopt. Woningen zijn geschikt voor meerdere doelgroepen en energiezuinig gemaakt. Er zijn nieuwe woonvormen waarbij mensen die zorg nodig hebben die zorg zo lang mogelijk in hun vertrouwde omgeving kunnen krijgen.
Sterke dorpen
Jongeren en ouderen
Voorzieningen Goed bereikbare voorzieningen en winkels vormen de basis voor een leefbaar dorp. De bereikbaarheid van winkels en voorzieningen staat voorop zodat iedereen er gebruik van kan maken, ongeacht hoe deze zijn georganiseerd. Elk dorp heeft in ieder geval een centrale functie die in het teken staat van ontmoeting, met een clustering van diensten, burgers en vrijwilligers.
Ouderen kunnen in Woensdrecht in hun vertrouwde omgeving blijven wonen. Door aangepaste woonvormen en technologische ontwikkelingen kunnen ze lang zelfstandig functioneren. Jongeren waarderen de rustige en veilige omgeving waarin ze opgroeien, maar richten zich ook op de stedelijke omgeving buiten de gemeente. Benutting van innovatieve vervoersoplossingen zorgt ervoor dat jongeren en ouderen ook toegang hebben tot voorzieningen die buiten hun directe omgeving zijn gelegen.
Bedrijvigheid en maintenance
2035 Onze visie De Brabantse Wal is een sterk product en vormt de basis voor een florerende groene economie waarin de recreatieve en agrarische sector elkaar aanvullen. In Woensdrecht ligt het hart van de topsector maintenance. Aviolanda is de banenmotor van de regio. Deze topsector trekt andere bedrijvigheid aan en samen met lokale bedrijven vormt ze sterke clusters die elkaar versterken. Onderwijs wordt afgestemd op de vraag en het aanbod uit het bedrijfsleven. Innovatie en samenwerking zijn sleutelbegrippen.
Bedrijvigheid en maintenance Samenwerking Bedrijven hebben de wil om elkaar te versterken. Uitwisseling van kennis en ervaring binnen clusters en tussen clusters zorgt er voor dat innovatie doorwerkt in aan grenzende sectoren.
Onderwijs en innovatie
Groene economie Woensdrecht is een groene gemeente waar economie en milieu hand in hand gaan: niet omdat het moet maar omdat het logisch is. Bedrijven investeren in de balans met de groene omgeving en duurzaamheid is onderdeel van elke afweging. De leefwijze en behoeften van mensen veranderen en de agrarische sector verandert mee.
Goed opgeleid personeel en behoud van kennis en ervaring is de basis voor elk bedrijf. Door technologische ontwikkelingen is de loonkostencomponent afgenomen en zijn de noodzakelijke competenties van personeel steeds veranderd. Bedrijfsleven en onderwijs zijn partners en investeren samen in geïntegreerde leerlijnen en doorontwikkeling van personeel. Alle opleidingsniveaus zijn vertegenwoordigd en door stages, werkervaringsplaatsen en gebruik van nieuwe technieken worden theorie en praktijk bij elkaar gebracht. Ondernemerschap wordt gezien als competentie en innovatie wordt gestimuleerd.
Bedrijvigheid en maintenance Onderhoud F-35
Clusters Rondom de topsector maintenance zijn sterke clusters gevormd met een grote diversiteit aan bedrijven. Diversiteit zorgt voor dynamiek binnen de clusters en vermindert kwetsbaarheid. Naast motorenonderhoud vindt verdere specialisatie plaats op het gebied van composieten en onbemand vliegen. Lokale bedrijven hebben een stevige plek ingenomen binnen de clusters en er zijn grote kansen voor toeleveranciers en afnemers in de nabije omgeving.
Nederland is één van de Europese landen die in de toekomst het onderhoud aan de F-35 motoren gaat uitvoeren. Defensie heeft er voor gekozen om al het onderhoud van de toestellen in Woensdrecht te centreren. Dit betekent dat hoogwaardige kennis over motorenonderhoud behouden blijft en dat op het Logistiek Centrum Woensdrecht een stevige basis voor onderhoudsactiviteiten voor de komende dertig jaar ontstaat.
Hart van de topsector maintenance De vliegbasis is onlosmakelijk verbonden met de Woensdrechtse samenleving. Het gebied op en rondom de basis vormt het hart van de topsector maintenance. De focus ligt op het gebied van luchtvaart maar om kwetsbaarheid te voorkomen zijn ook kansen benut voor andere sectoren.
Bestuurskracht
Onze visie Bestuurskracht is nodig om onze ambities te realiseren. Uitgangspunt is de ‘eigen kracht’ van de gemeenschap. Woensdrecht staat open voor samenwerking en ze ziet samenwerking niet als doel, maar als middel. Het moet aantoonbare voordelen opleveren en flexibel in de tijd zijn. We beseffen dat we de ambities niet alleen kunnen realiseren en dat burger- en overheidsparticipatie zeer effectief zijn in het realiseren van ambities. De twee kritische succesfactoren zijn mensen en financiën. Gemeentelijke bestuurlijke fusie wordt niet gezien als een optie om bestuurskrachtig te zijn.
Bestuurskracht
Samenwerken Partijen zetten de schouders eronder om de gezamenlijke meerjarige ambities waar te maken. Partijen kennen elkaar en weten daardoor elkaar gemakkelijk te vinden. Dit levert innovatieve en slimme verbindingen op tussen maatschappelijke organisaties, onderwijs, ondernemers en overheid. De gemeente Woensdrecht is één van die partijen. De gemeente staat open voor initiatieven uit de samenleving en ondersteunt deze. Zij kijkt over gemeente- en landgrenzen heen en zal altijd uitgaan van eigen kracht. De gemeente Woensdrecht werkt samen met andere gemeenten en organisaties om haar maatschappelijke en bestuurlijke opgaven te realiseren. Zij beoogt daarmee de kwetsbaarheid van de eigen organisatie te verkleinen, kwaliteit te verhogen en kosten te besparen.
Organisatie Woensdrecht werkt samen met andere gemeenten en instellingen en stuurt op het behalen van eigen ambities in deze samenwerkingen. De organisatie is getransformeerd naar een model waar alles is gericht op een maximale dienstverlening aan de klant. Taken die kenmerkend zijn voor de eigenheid van de gemeente zijn in eigen beheer gehouden, zodat de organisatie dichtbij de burger staat.
Financiën Woensdrecht heeft een begroting waarbij de lasten en baten structureel in evenwicht zijn. De gemeente beschikt over een stevige reservepositie en heeft haar risico’s voor de komende jaren duidelijk in beeld. De gemeente beschikt over voldoende financiële keuzeruimte om ambities waar te maken.
Uitgave: Gemeente Woensdrecht
Tekeningen: Andre Weenink andreweenink.nl Iconen: Freepik flaticon.com Jaar:
2015
BESTUURSKRACHT: VERBINDING MAAKT HET VERSCHIL Inleiding In december 2015 heeft de gemeenteraad de Toekomstvisie 2035 onderschreven. Na een zorgvuldig en interactief proces heeft de Woensdrechtse gemeenschap een gezamenlijke visie op de toekomst geformuleerd. Naast de Toekomstvisie is ook de Bestuurskracht van Woensdrecht in kaart gebracht; deze is nodig om de ambities en opgaven te realiseren. De visie is op hoofdlijnen opgesteld en wordt de komende periode samen met stakeholders verder vorm gegeven. Voorliggende notitie is een verdieping op de Toekomstvisie 2035 en geeft aanknopingspunten voor het maken van zinvolle verbindingen tussen stakeholders. De gemeente kiest -in context met de gemeenschap- welke rol zij wil vervullen bij het realiseren van de doelen. Welke acties, met wie en in welke rol? Dat zijn vragen die de gemeenschap de komende periode gaat beantwoorden. De Toekomstvisie fungeert daarbij als kompas. Leeswijzer In paragraaf 1 van deze notitie wordt het begrip ‘Bestuurskracht’ gedefinieerd. Ook wordt de relatie met de Toekomstvisie 2035 verduidelijkt. Paragraaf 2 gaat in op de visie op (Veer)krachtig Bestuur, die de Provincie Noord-Brabant aan alle gemeenten heeft gevraagd. Paragraaf 3 schetst het proces dat Woensdrecht doorlopen heeft om tot een Toekomstvisie en visie op Bestuurskracht te komen.
De visie op Bestuurskracht wordt in een tweede fase uitgewerkt in een visie op het niveau van de Brabantse Wal. Deze laatste vormt voor de Provincie input voor een uitspraak over de bestuurlijke toekomst van Woensdrecht. Paragraaf 4 werkt de visie op Bestuurskracht uit. Aangegeven wordt hoe Woensdrecht samenwerking ziet, op welke taken de gemeente al samenwerkt of samenwerking onderzoekt. Bij samenwerken onderscheiden we een gelaagdheid in drie niveaus: lokaal, sub-regionaal en regionaal. Om bestuurskrachtig te zijn moet een gemeente aan twee randvoorwaarden voldoen: mensen en financiën. In paragraaf 5 worden deze factoren nader geduid. Paragraaf 6 geeft richting aan wat nodig is om Bestuurskracht te effectueren. Het maken van verbindingen tussen stakeholders is hierbij cruciaal. Als laatste wordt in paragraaf 7 een conclusie getrokken over de Bestuurskracht van Woensdrecht. In de bijlage worden de drie thema’s uitgewerkt, waarbij aandacht is voor de samenwerkingspartners en de rol van de gemeente.
Bestuurskracht: verbinding maakt het verschil
Pagina 1
§1 Wat is Bestuurskracht? Iedere gemeente heeft haar eigen opgaven en uitdagingen. De gemeenschap Woensdrecht heeft deze in beeld gebracht in de Toekomstvisie 2035. Bestuurskracht is nodig om de ambities daadwerkelijk te realiseren en is een verbindende schakel tussen de verschillende opgaven en uitdagingen. Bestuurskracht is een abstracte term. Hij geeft aan of een gemeente/gemeenschap in staat is om samen -vanuit een gezamenlijk gedragen visie- haar huidige en toekomstige taken en ambities te realiseren. In Woensdrecht wordt de metafoor van ‘de stenen en het cement’ gebruikt. De ambities en opgaven zijn de stenen (het ‘wat’); bestuurskracht is het cement (het ‘hoe’). Beide kunnen niet zonder elkaar en vormen samen de basis voor een goede toekomst van Woensdrecht. Woensdrecht is al in 2012 gestart met een visie op samenwerken. De gemeente heeft gezonde ambities en gaat bij het realiseren ervan uit van de eigen kracht van de gemeenschap. Zij ziet de voordelen van samenwerking, die in de praktijk op drie verschillende niveaus plaatsvindt. Afhankelijk van de opgaven werkt de gemeente lokaal samen, sub-regionaal op het niveau van de Brabantse Wal en regionaal. De gemeente besteedt daarin voor zo ver mogelijk aandacht aan de ‘lokale kleur’ van Woensdrecht en blijft zo herkenbaar voor haar burgers.
§2 Opgave Provincie Noord-Brabant In december 2013 hebben Gedeputeerde Staten (GS) het programmaplan ‘(Veer)Krachtig Bestuur in Brabant’ vastgesteld. Vervolgens hebben GS alle Noord-Brabantse gemeenten op 20 maart 2014 verzocht om tot een visie te komen over hun eigen bestuurlijke en/of organisatorische toekomst: In het visiedocument ‘Leiderschap en dienstbaarheid, samen op weg naar een (Veer)Krachtig Bestuur in Brabant’ hanteert de Provincie de volgende uitgangspunten: 1.Initiatieven dienen zoveel mogelijk ‘van onderop’ te komen, maar de opgave is niet vrijblijvend; 2.Er is sprake van een dubbelopgave: enerzijds dienen gemeenten in de toekomst voldoende slag- en schakelkracht te kunnen genereren, anderzijds dient het openbaar bestuur ook in de toekomst nabij, betrokken en benaderbaar te zijn. Woensdrecht heeft de uitdaging van de Provincie opgepakt en is eind 2014 gestart met de projecten Toekomstvisie 2035 en Bestuurskracht. Op 10 november jl. heeft de Provincie Noord-Brabant aan alle gemeenten een aanbiedingsbrief gestuurd met een notitie over het vervolgproces van (Veer)Krachtig Bestuur in Brabant. De notitie is algemeen van aard en gaat niet specifiek op een gemeente in. De huidige stand van zaken is dat de Provincie momenteel een bestuurlijke uitspraak heeft gedaan over de voorstellen voor de bestuurlijke en/of organisatorische toekomst van elf gemeenten.
Doel is binnen afzienbare tijd voor alle gemeenten een dergelijke uitspraak te doen. §3 Proces in Woensdrecht In een gezamenlijke bijeenkomst op 28 oktober 2014 hebben de colleges van B&W van Woensdrecht, Bergen op Zoom en Steenbergen afgesproken dat ze hun verkenning naar mogelijkheden ter versterking van de eigen bestuurskracht op elkaar willen afstemmen. De Bestuurskracht: verbinding maakt het verschil
Pagina 2
drie gemeenten op de Brabantse Wal werken al op veel terreinen goed samen en weten elkaar te vinden. De intentie om met elkaar samen te werken is meerdere malen bevestigd. Na een gezamenlijke verkenning heeft iedere gemeente in fase één zelf haar visie op Bestuurskracht gedefinieerd. Om tot deze visie te komen heeft Woensdrecht bijeenkomsten georganiseerd, waarbij een brede vertegenwoordiging uit het maatschappelijk veld aanwezig was. In maart en april 2015 heeft Woensdrecht drie interactieve sessies georganiseerd met haar stakeholders: dorpsplatforms, ouderenbond, cliëntenraad, adviesraad, ondernemers, onderwijs, buurgemeenten, etc. In totaal zijn de drie avonden door ongeveer 170 mensen bezocht. De avonden zijn in drie thema’s opgezet, die kenmerkend zijn voor Woensdrecht: - Brabantse Wal - Sterke dorpen, ook in de toekomst - Werkgelegenheid en Maintenance Opbrengst van de interactieve sessies was dat de gemeenschap Woensdrecht haar belangrijkste uitdagingen en opgaven voor de komende jaren SAMEN heeft geformuleerd. Dit vormde een uitstekende basis voor een vierde interactieve bijeenkomst in mei 2015, waarin stakeholders aan hebben gegeven ‘hoe’ die opgaven gerealiseerd kunnen worden. Duidelijk werd dat mensen enthousiast zijn, zich graag in willen zetten voor Woensdrecht en gecommitteerd zijn om samen een goede toekomst te realiseren.
Ze beseffen dat de gemeente het niet alleen kan en ook andere personen en organisaties aan zet zijn. In fase twee worden de visies voor de toekomst en de visies op samenwerken van Woensdrecht, Bergen op Zoom en Steenbergen naast elkaar gelegd. In deze fase wordt gezocht wordt naar overeenkomsten, raakvlakken en manieren waarop de gemeenten elkaar kunnen versterken. Fase twee wordt in 2016 afgerond. Uit de correspondentie met de Provincie kan opgemaakt worden dat het resultaat van fase 2 voor de Provincie input is voor een bestuurlijke uitspraak over de bestuurlijke en/of organisatorische toekomst van de gemeente Woensdrecht. §4 Bestuurskracht verder uitgewerkt Woensdrecht heeft samen met haar stakeholders de volgende visie op Bestuurskracht geformuleerd: Bestuurskracht is nodig om onze ambities te realiseren. Uitgangspunt is de ‘eigen kracht’ van de gemeenschap. Woensdrecht staat open voor samenwerking en ze ziet samenwerking niet als doel, maar als middel. Het moet aantoonbare voordelen opleveren en flexibel in de tijd zijn. We beseffen dat we de ambities niet alleen kunnen realiseren en dat burger- en overheids-participatie zeer effectief zijn in het realiseren van ambities. De twee kritische succesfactoren zijn mensen en financiën. Gemeentelijke bestuurlijke fusie wordt niet gezien als een optie om bestuurskrachtig te zijn.
De visie is kernachtig weergegeven in een paar krachtige zinnen. Hieraan is een zorgvuldig denkproces vooraf gegaan, dat heeft geleid tot draagvlak en commitment in de gemeenschap.
Bestuurskracht: verbinding maakt het verschil
Pagina 3
Enkele begrippen en statements worden hierna nader geduid: De eigen kracht van de gemeenschap is groot. Dat geldt voor alle dorpskernen. Hoogerheide, Huijbergen, Woensdrecht, Putte en Ossendrecht zijn relatief kleine gemeenschappen waar men elkaar kent. De kernen beschikken over een bloeiend verenigingsleven met veel vrijwilligers. Burgers spannen zich graag in om met elkaar de dorpen leefbaar te maken en te houden. Een goed voorbeeld is de zorgcoöperatie in Putte. Deze zorgcoöperatie bestaat uit vrijwilligers en komt op voor de zorg- en welzijnsbelangen van de inwoners van Putte bij de gemeente en de verschillende zorg- en welzijnsorganisaties. De coöperatie is uit eigen beweging door inwoners van Putte opgericht en is bij uitstek een goed voorbeeld van overheidsparticipatie. De inwoners nemen zelf initiatieven in het sociale en publieke domein; de overheid ondersteunt en schept voorwaarden, waar dat nodig is. Samenwerken staat in Woensdrecht al jaren hoog op de agenda. Nieuwe en innovatieve verbindingen ontstaan. De ene keer neemt de gemeente hierin het voortouw; een andere keer zijn dat ondernemers, burgers, buurgemeenten, het onderwijs, belangenverenigingen of andere overheden. Deze ontwikkeling past prima bij de gedachte dat de kracht van Woensdrecht uit de gemeenschap zelf komt.
Samenwerken kent voor Woensdrecht een ‘gelaagdheid’ op drie niveaus; lokaal, subregionaal op het niveau van de Brabantse Wal en regionaal.
Lokaal
Subregionaal
Regionaal
Figuur 1: Samenwerken op drie niveaus
1.Lokaal samenwerken Kenmerk van lokaal samenwerken is dat de eigen kracht van de gemeenschap centraal staat. Woensdrecht is een trotse gemeente, met een sterke lokale identiteit. Mensen en organisaties zijn bereid actief bij te dragen aan de leefbaarheid van de dorpen. Een voorbeeld is de eerder genoemde zorgcoöperatie Putte, waar inwoners zich inspannen om het voorzieningenniveau in de kern op peil te houden en hulp te bieden, zodat leden van de zorgcoöperatie zo lang mogelijk thuis kunnen wonen. 2.Sub-regionaal samenwerken Op heel veel terreinen werken de Brabantse Walgemeenten (Woensdrecht, Bergen op Zoom en Steenbergen) samen. Bestuurskracht: verbinding maakt het verschil
Pagina 4
Voor intergemeentelijke samenwerking op de Brabantse Wal zien de drie Brabantse Wal gemeenten elkaar als preferente partners. De visie op samenwerking beperkt zich echter niet tot een visie op mogelijke samenwerking tussen deze drie gemeenten. De gemeente(n) hanteert/hanteren een open blik waarbij ook samenwerking met andere overheden binnen en buiten de provinciegrenzen in ogenschouw wordt genomen, evenals samenwerking met (maatschappelijke) instellingen, bedrijven, (kennis)platforms, en andere samenwerkingsverbanden of initiatieven. Voor Woensdrecht is belangrijk dat de eigen identiteit en herkenbaarheid in de samenwerking gewaarborgd wordt. Een voorbeeld is de samenwerking in het sociaal domein, waarbij de integrale toegang ook met een fysiek loket in Woensdrecht is georganiseerd. Een ander voorbeeld is het voorstel voor verdere samenwerking op bedrijfsvoering. Ook hier hecht Woensdrecht aan ‘couleur locale’ en het organiseren van kennis en kunde dichtbij het eigen bestuur/organisatie. Sub-regionale samenwerking gaat verder dan de Brabantse Wal. De taken en daaraan gekoppelde bevoegdheden van gemeenten gaan over beleidszaken, die de grenzen van de eigen gemeenten overstijgen. De actieradius in het ‘daily urban system’ van inwoners beperkt zich niet tot die eigen gemeente. Toegenomen mobiliteit maakt grenzen tot administratieve hindernissen.
Burgers wonen en werken in veel gevallen al niet meer in de eigen gemeente. Men winkelt, volgt onderwijs, gaat uit, of krijgt ziekenhuiszorg in de nabij gelegen stad. Vraagstukken op het gebied van werken, wonen, winkelen, zorg, cultuur, onderwijs, e.d. vragen om gezamenlijke afstemming. Tordoir1 onderscheidt in West-Brabant drie daily urban systems, georganiseerd rondom de centrumsteden Bergen op Zoom, Roosendaal en Breda, Woensdrecht maakt deel uit van het eerste daily urban system, waartoe ook aangrenzende delen van Zeeland en Vlaanderen gerekend kunnen worden. 3.Regionaal samenwerken Vanuit regionaal perspectief vervult Woensdrecht haar rol in verschillende allianties. Dat zijn bijvoorbeeld vormen van ‘verlengd lokaal bestuur’ op West-Brabants niveau (Omgevingsdienst, Veiligheidsregio), maar ook samenwerkingsvormen voor de grotere vraagstukken op economisch, sociaal gebied en veiligheid. De ligging tussen de main-ports Antwerpen en Rotterdam, strategisch in de VlaamsNederlandse Delta zorgt voor economische dynamiek. Ook de ligging tussen Zeeland en Breda-Tilburg-Eindhoven-Venlo is van belang. De regio is een logistieke hotspot, activiteiten op het gebied van Maintenance (onderhoud, reparatie en revisie) komen snel tot ontwikkeling. Dit wordt door het bedrijfsleven en het onderwijs gezien als een kans om business te genereren.
1
Pieter Tordoir is hoogleraar economische geografie en planologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij bracht met het onderzoek ‘De veranderende geografie van Nederland’ in beeld hoe verhuisbewegingen en dagelijkse verplaatsingspatronen de laatste 25 jaar zijn veranderd.
Bestuurskracht: verbinding maakt het verschil
Pagina 5
Er wordt gewerkt langs drie lijnen: 1. De basis op orde: maatregelen aan de infrastructuur krijgen aandacht en urgentie, in het besef dat het gaat om langdurige trajecten. 2. Vernieuwende sectoren: al gestarte acties om de topclusters biobased, maintenance (F35) en logistiek te vergroten en versterken. Prioriteit ligt bij de Green Chemistry Campus en het Dutch Composite Center en het aanhaken van het MKB. 3. Human Capital: versterken van de bestaande lijnen, bedrijfsleven en onderwijs zetten zich in voor goed toegerust personeel voor F35 onderhoud en logistiek. Het stimuleren van grensoverschrijdende arbeid (Grensinfopunt) De visie op Bestuurskracht stelt de gemeente ook in staat bewuste keuzes te maken over haar organisatie. Taken als maatschappelijk welzijn, veiligheid, ICT, de sociale dienst en belastingen zijn al eerder buiten de gemeentelijke organisatie geplaatst. Deze taken worden nu ‘op afstand’ uitgevoerd. De gemeente beoogt hiermee de kwetsbaarheid van haar eigen organisatie te verkleinen, de kwaliteit van dienstverlening te verhogen, de kosten te verlagen, de continuïteit te borgen en de klantgerichtheid te verhogen. Deze factoren staan bekend als de ‘vijf k’s’. Het project ‘Woensdrecht, regiegemeente van wat naar hoe’ is gestart in 2012 en heeft richting gegeven voor toekomstige ontwikkelingen op het gebied van samenwerken.
Op basis van kaders vanuit de gemeenteraad, kansen en mogelijkheden is een regieagenda tot stand gekomen. Mede op basis van de regieagenda wordt samengewerkt (of wordt samenwerking onderzocht) met andere gemeenten en instellingen, waar dat aantoonbare voordelen oplevert. Deze voordelen worden gemeten aan de hand van de vijf K’s. Woensdrecht werkt in allerlei vormen samen, op verschillende niveaus. Van netwerksamenwerking tot diverse soorten van gemeenschappelijke regelingen. Tegelijkertijd houdt Woensdrecht taken die kenmerkend zijn voor de ‘eigenheid’ van de gemeente in eigen beheer. De gemeente blijft zo herkenbaar voor haar burgers en staat dichtbij hen.
Bestuurskracht: verbinding maakt het verschil
Pagina 6
De volgende tabel geeft aan op welke taken de gemeente samenwerkt of van plan is te gaan doen. Ook wordt aangegeven welke taken Woensdrecht zelf blijft uitvoeren. De tabel bevat de belangrijkste taken en samenwerkingspartners; hij is niet uitputtend. TAKEN
SAMENWERKINGSPARTNERS
Woensdrecht werkt samen Afval en reiniging Sociale zaken
SAVER Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal, Werkplein Sociale werkvoorziening en soc. activering WVS West Noord-Brabant, st. Samen Werken Welzijnsbeleid St. Brede Welzijns Instelling Decentralisaties/transities Bergen op Zoom, Steenbergen e.a. Gezondheidszorg GR Openbare Gezondheidszorg, RAV, zorg coöperaties, Traverse, tanteLouise-Vivensis, GGD, GGZ, MEE, stichting SOM, Titurel, SDW Zorg, Almata Onderwijs GR Schoolverzuim en voortijdig Schoolverlaten, ROC West-Brabant, ZuidWestHoek College Leerplicht Regionaal bureau leerplicht, RMC Collectief vervoer GR Kleinschalig Collectief Vervoer Omgevingsrecht Omgevingsdienst MWB Veiligheid en Openbare orde, Veiligheidsregio MWB, Politie, BWI, Vergunningen, Toezicht, Handhaving dorpsplatforms, OMWB, buurgemeenten Belastingen Belastingsamenwerking West-Brabant ICT Equalit Inkoop Stichting Inkoopbureau Strategische positionering regio GR Regio West-Brabant Toerisme, recreatie, branding St.
Brabantse Wal, Grenspark, VVV, ondernemers, buurgemeenten, Namiro, Staatsbosbeheer Economische zaken Rewin West-Brabant, Logistiek Centrum Aviolanda, BOM, Kamer van Koophandel Economische zaken (luchtvaart) Provincie Noord-Brabant en Fokker Markten en kermissen Ondernemersverenigingen Grensoverschrijdende samenwerking Belgisch Nederlands Grensoverleg, Zeeland, Benegora Wonen en leefbaarheid Woon- en zorgcorporaties, dorpsplatforms Water Waterkring West, Waterschap, Evides Woensdrecht onderzoekt samenwerking Bedrijfsvoering en projectleiders Basisregistratie Adressen en Gebouwen Leerlingenvervoer
Bergen op Zoom en Steenbergen Belastingsamenwerking West-Brabant West-Brabantse gemeenten
Woensdrecht stelt kaders en voert regie (Samen) Maken van beleid o.a. sociaal domein, sport, cultuur, kunst, welzijn, economie, toerisme, ruimte, afval, Bestuurskracht: verbinding maakt het verschil
Pagina 7
riolering, RO, accommodaties Dienstverlening, KCC, integraal loket Buitendienst
Overheidsparticipatie, beheer openbare ruimte, dorpsplatforms en andere participanten
Communicatie, Regie verbonden partijen De tabel laat zien dat Woensdrecht al met vele partners succesvol samenwerkt. Vaak zijn dit duurzame samenwerkingen die bouwstenen zijn voor een bestuurskrachtige gemeente. Bij samenwerkingen start de gemeente altijd vanuit de inhoud. Zij stelt zichzelf de vraag:‘: Levert het anders doen voordelen op ten opzichte van het zelf doen?’ Samenwerken op een bepaalde taak dient voordelen op te leveren voor Woensdrecht. Als mogelijke voordelen zijn vastgesteld, komen participanten in beeld en worden kansen en risico’s afgewogen. En pas als laatste de organisatie en (juridische) vorm van een samenwerkingsverband. Deze aanpak sluit aan bij het deel van de visie op Bestuurskracht, waarin staat dat Woensdrecht samenwerking als middel ziet en niet als doel. §5 Twee randvoorwaarden: mensen en financiën De visie op Bestuurskracht geeft twee randvoorwaarden aan voor een bestuurskrachtig Woensdrecht: mensen en financiën. Woensdrecht richt haar aandacht blijvend op personeel. Zo zorgt zij ervoor dat de capaciteiten en competenties van alle medewerkers goed aansluiten op de gestelde eisen. De gemeente beschikt over een instrumentarium voor strategische personeelsplanning. ‘Het juiste talent (medewerker) op het juiste moment op de taak’ is daarbij het adagium. . Als tweede randvoorwaarde is een gezonde financiële positie nodig.
De gemeente Woensdrecht beschikt over een meerjarenbegroting die structureel in evenwicht is en heeft daarnaast een gezonde reservepositie. De gemeenteraad van Woensdrecht heeft bepaald dat de weerstandsratio, zijnde het weerstandsvermogen versus de geïdentificeerde risico’s, minimaal 1,4 dient te zijn. Deze ratio bedraagt momenteel 1.7 en voldoet daarmee ruimschoots aan de norm.
Bestuurskracht: verbinding maakt het verschil
Pagina 8
§6 Inhoudelijke agenda De voorwaarden voor Bestuurskracht in Woensdrecht zijn in ruime mate aanwezig. Belangrijk is dat de gemeenschap haar capaciteiten inzet om de opgaven en ambities van Woensdrecht samen te realiseren. Voor de uitvoering bestaat geen blauwdruk. Wel kunnen de volgende punten als leidraad fungeren: 1. Woensdrecht staat open voor samenwerking met stakeholders. Bij stakeholders kan gedacht worden aan burgers, ondernemers, schoolbesturen, dorpsraden, KBO’s, jeugd, andere gemeenten, Provincie, Rijk, belangenverenigingen etc. De gemeente besteedt aandacht aan rollen, taken en verwachtingen. 2. Raadsleden, collegeleden en ambtenaren hebben oog voor de kracht van lobbyen. Sleutelwoorden zijn: focus, planning, netwerk, instrumenten, vaardigheden en voorbereiding. Er worden strategische keuzes gemaakt en lobbyen wordt stevig verankerd binnen de politieke en ambtelijke organisatie. 3. Stimuleren burger- en overheidsparticipatie. In Woensdrecht nemen burgers veel initiatieven op diverse terreinen. De gemeente geeft ruimte aan initiatieven en bewaakt daarbij ook het algemeen belang. De komende periode gebruikt de gemeente om te bepalen welke rol zij hierin wil spelen en welke kaders er gelden. 4. Samen met Bergen op Zoom en Steenbergen wordt in fase 2 van (Veer)krachtig Bestuur een gezamenlijke visie voor de Brabantse Wal opgesteld.
Extern bureau Common Eye begeleidt deze fase. 5. De provincie Noord-Brabant wordt over de resultaten van (Veer)krachtig Bestuur geïnformeerd. §7 Conclusie De gemeenschap Woensdrecht heeft haar visie op de toekomst voor de komende twintig jaar in beeld. Stakeholders hebben zich gecommitteerd aan deze visie en de daaruit volgende ambities en opgaven. Ze hebben aangegeven dat ze zich samen willen inzetten om deze verder actief vorm te geven. Woensdrecht is ambitieus, heeft een sterke lokale identiteit, gaat uit van eigen kracht, ziet de voordelen van samenwerking en hecht aan herkenbaarheid en couleur locale in samenwerkingen. Woensdrecht heeft een visie op samenwerken en overheidsparticipatie, die haar in staat stelt bewuste keuzes te maken. De gemeente werkt veel samen met burgers, ondernemers, overheden, instellingen en verenigingen. Waar opportuun, kan samenwerking de komende jaren uitgebreid worden. Woensdrecht beschikt over voldoende middelen om haar ambities waar te maken. Dit alles maakt dat Woensdrecht een bestuurlijke fusie niet ziet als een optie om bestuurskrachtig te zijn. Woensdrecht, 1 maart 2016
Bestuurskracht: verbinding maakt het verschil
Pagina 9