Bijlage 1. Jaarstukken 2022.
Tekst van het document
Door een lagere inzet op het ruimen van uitgevoerde onderhoudsprogramma en de stijgende prijzen zwerfafval door de WVS en een lagere inzet door de eigen bij aannemers als gevolg van hogere brandstofprijzen. Per dienst (vanwege ontoereikende bezetting) zijn de kosten saldo dus een negatief effect. €205.000 lager dan begroot. P402 Afval en riool -454 N Daar tegenover staat dat de kosten voor het ledigen van de afvalbakken €55.000 hoger zijn dan begroot. In het verleden De producten afval en riool zijn gesloten administraties en werden deze werkzaamheden uitgevoerd door medewerkers het resultaat wordt verrekend met de voorzieningen. In de van WVS. Omdat WVS niet in staat was om een volledige berekening van het tarief rioolheffing mogen een aantal bezetting te leveren, is een samenwerking aangegaan met kosten worden meegenomen die invloed hebben op het een andere leverancier, waarbij sprake is van een hoger rekening resultaat. Dit betreffen onder andere de vergoeding tarief. van kwijtscheldingskosten, rentekosten en de vergoeding van btw. Deze laatste post is ruim €500.000 lager uitgekomen dan Kabels en leidingen 41 V begroot. Per saldo dus €454.000 nadeel. Door de aanleg van glasvezel binnen onze gemeente hebben we een hogere degeneratievergoeding ontvangen dan begroot.
Afval
361 V (hogere storting in de voorziening)
De aangeboden hoeveelheden huishoudelijk afval en het afval Verkeersregelinstallaties 128 V bij de milieustraat zijn minder dan begroot. De stortkosten zijn hierdoor €180.000 lager. Vanwege hogere brandstofkosten zijn Het bedrijf NODR verhaalt namens de gemeente de kosten de inzamelings- en verwerkingskosten €140.000 hoger dan van schades op de schadeveroorzaker. We hebben in 2022 begroot. De opbrengst van monostromen is €206.000 hoger, hierdoor €29.000 meer schade-uitkeringen op verkeersrevanwege de gunstige marktprijzen voor papier en textiel. gelinstallaties ontvangen dan begroot. De €114.000 lagere kosten zijn een gevolg van lagere energiekosten door een De opbrengst afvalstoffenheffing is €187.000 hoger vanwege vast contract dat we hebben tot en met 2022 (€77.000) en in minder leegstand en meer nieuwbouw dan waar we rekening vergelijking met andere jaren een lager uitgevoerd ondermee hebben gehouden. Per saldo is er €361.000 gestort in de houdsprogramma door de leverancier. voorziening afval. De voorziening bedraagt per 31 december 2022 €1.962.000.
66
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
Riolen
1.069 V Hierdoor is op dit onderdeel een voordeel ontstaan van (hogere storting in de voorziening) €167.000.
Vacatures, dit geldt voor zowel vast personeel als inhuur, worden moeizaam ingevuld. Daardoor is er €289.000 minder uitgegeven op de personele budgetten. Hier staat tegenover dat de doorbelasting van salariskosten naar de kredieten €145.000 lager is dan begroot. Ook bij de leveranciers en contractpartners is sprake van een verminderd aanbod aan personele capaciteit. Hierdoor is het lastig om volledig invulling te geven aan het beheerprogramma. In totaal zijn de onderhoudskosten €665.000 lager dan begroot. Bijna de helft van dit voordeel is ontstaan doordat het planmatig reinigen en inspecteren van de riolering niet tijdig op markt is gezet vanwege te lage personele bezetting. In 2022 is het stedelijk baggeren opgestart. Hiervoor was geen bedrag in de begroting opgenomen. Door deze werkzaamheden kwam het reguliere onderhoud aan oevers, watergangen en vijvers lager uit. Per saldo een nadeel van €227.000. Doordat er minder investeringen konden worden afgesloten bij de jaarrekening 2021 dan verwacht hebben we in 2022 minder kapitaallasten dan begroot. Dat levert een voordeel op van €168.000.
ISV-projecten
3.301 V
Er is in 2022 voor bijna €1,9 miljoen aan bijdragen voor het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing van derden ontvangen. Deze bijdragen waren niet begroot, maar worden in de reserve gestort voor ISV. Per saldo levert heeft dit dus geen effect. Daarnaast zijn de uitgaven voor ISV-projecten €1,4 miljoen lager uitgekomen als gevolg van vertraging door marktomstandigheden waardoor Stadlander later is gestart. Dit geldt voornamelijk voor Gageldonk. Ook dit levert geen saldo op, omdat er hierdoor minder uit de ISV-reserve is onttrokken. Woonwagens
92 V
Na de renovatie van zes van de zeven woonwagencentra is de onderhoudstoestand van standplaatsen verbeterd en zoveel mogelijk in gelijke conditie gehouden. Hierdoor is er minder onderhoud nodig. Ook door verkopen van standplaatsen is minder onderhoud nodig. In totaal betekent dit een voordeel van €92.000. Omgevingsvergunningen
562 V
3.313 V Afgelopen jaren zijn budgetten voor de omgevingsvisie en invoering van de omgevingswet opgenomen. Voor 2022 houSalaris- en inhuurkosten -124 N den we op deze budgetten €219.000 over. De invoering van de omgevingswet is verder uitgesteld naar 1 januari 2024 en voor Voor een nadere toelichting op de personele kosten verwijzen de omgevingsvisie is voor 2023 incidenteel nog budget nodig. wij u naar paragraaf 7 Bedrijfsvoering waar een toelichting We verwachten dat de budgetten in 2023 toereikend zijn. op de personele kosten wordt gegeven. Bij het de concernberichten in 2022 is de opbrengst van Parkeerbelasting -83 N leges omgevingsvergunningen met €550.000 verhoogd tot €1,5 miljoen. Uiteindelijk is er alsnog €311.000 extra aan leges ontWe zien dat het parkeergedrag de afgelopen jaren is veranvangen. De oorzaak hiervoor is dat een aantal grote projecten derd. Als gevolg van covid-19 winkelen meer mensen online zijn ingediend (zoals Gageldonk), waarvan niet de verwachen door het verdwijnen van de Mediamarkt uit de Parade is ting was dat deze nog op 2022 zouden worden aangevraagd. het parkeren in de garage gedaald. In de concernberichten Daarnaast zijn er een aantal langslepende dossiers in 2022 in 2022 hebben we de opbrengsten verlaagd met €500.000 vergund. tot €4,3 miljoen. Uiteindelijk is de opbrengst over 2022 nog €83.000 lager.
Grondexploitatie -2.290 N P403 Stedelijke en ruimtelijke ontwikkeling
Milieuzorg, OMWB
115 V Het verschil op zowel de baten als de lasten houdt verband met de herzieningen van de grondexploitaties, inclusief de In 2022 zijn meer klachten en meldingen van overlast van wijzigingen op de verliesvoorzieningen en de tussentijdse bedrijven gedaan dan begroot. Hierdoor zijn de kosten met winstnemingen op diverse projecten. Dit veroorzaakt een €52.000 overschreden. Daar staat tegenover dat de OMWB saldo van €2,3 miljoen. Deze voor- en nadelen gaan over minder aan adviestaken vanuit projecten en processen heeft onderhanden werk mutaties die in de exploitatie terecht gedaan (minder aanvragen totaal sloop en adviezen bodem). komen. Deze effecten worden in de reserves verwerkt en
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
67
hebben geleid tot een lagere storting van €2,3 miljoen in de reserves. Per saldo heeft dit dus geen effect.
Daarnaast hebben we in 2022 grond verkocht ten behoeve van de ontwikkeling van een buitenlocatie voor een containerterminal voor €1,3 miljoen. Aan de verkoop van grond Gronden 1.860 V heeft de gemeente voorwaarden gesteld, waaraan eind 2022 nog niet is voldaan; mogelijk dient de grond teruggeleverd Naast de resultaten op de grondexploitaties is er een resulte worden. In de loop van 2023 wordt duidelijk of de levering taat op gronden van €607.000. Dit wordt veroorzaakt doordat definitief kan worden. Voor 2022 levert dit een eenmalig er meer incidentele grondverkopen zijn gerealiseerd dan voordeel op van €1.253.000. In totaal hebben deze effecten begroot. Daarnaast hebben we voor een gevestigd opstaldus een voordelig resultaat van €1.860.000. recht voor een 150 kV leiding van Tennet een incidentele (niet geraamde) bijdrage ontvangen. In totaal levert dit een Voor een nadere toelichting op de grondexploitaties vermeeropbrengst op van €534.000. Daarnaast is het herstel aan wijzen wij u naar paragraaf 6 Grondbeleid en het separaat de kade nog niet uitgevoerd in afwachting van de te voeren toegezonden raadsvoorstel over de jaarafsluiting 2022 van de onderhandeling en afstemming met de gebruiker van de kade. grondexploitaties. Dit levert een voordeel op van €73.000.
Reserves Soort
Nr
Omschrijving
Onttrekking
-
Onttrekking
R21017
Onttrekking
Begroting Realisatie 2022 na 2022 wijziging
Verschil 2022
0
0
0
Res kapitaallasten OBR 2017
28
28
0
R21018
Res kapitaallasten OBR 2018
45
45
0
Onttrekking
R21019
Res kapitaallasten OBR 2019
4
4
0
Onttrekking
R98000
Res Algemeen (risico)
1.671
15
-1.656
1.748
92
1.656
0
0
0
7.058
6.498
559
7.058
6.498
559
Totaal Onttrekking Storting
-
Storting
R98000
Totaal Storting
Onttrekkingen Er zijn drie kapitaallastenreserves voor investeringen in de openbare ruimte 2017, 2018 en 2019 (R21017, R21018 en R21019). Conform de begroting worden hieruit jaarlijks de afschrijvingskosten van deze kredieten onttrokken. Voor stedelijke vernieuwing (ISV) was een onttrekking begroot van €1,6 miljoen. Het resultaat op stedelijke vernieuwing was €3,3 miljoen positief. In plaats van een onttrekking aan de reserve, moesten we dus het resultaat storten in de algemene reserve. Per saldo dus €1,8 miljoen. Dit is het totale resultaat van de onderdelen stedelijke vernieuwing in programma 3 en 4. Vanuit de overheveling van de middelen van de decembercirculaire 2021 was een onttrekking begroot van €39.000 voor kwaliteitsborging Bouw- en Woningtoezicht. Deze middelen waren niet benodigd in 2022 en worden in 2023 ingezet.
68
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
Res Algemeen (risico)
Stortingen Zoals al aangegeven is er €1,8 miljoen gestort voor stedelijke vernieuwing (ISV). In de financiële toelichting van productgroep P403 stedelijke en ruimtelijke ontwikkeling is aangegeven dat het saldo op de grondexploitaties €2,3 miljoen negatief is. Het gevolg is dat we van de begrote storting van €6,8 miljoen slechts €4,5 miljoen gestort hebben en we hebben €15.000 onttrokken aan de algemene reserve. De onttrekking aan de algemene reserve is per saldo €2,3 miljoen minder dan begroot. Tot slot zijn er twee stortingen in de algemene reserve gedaan van in totaal €250.000. Dit betreffen twee overhevelingen die in het 2e Concernbericht 2022 zijn besloten, namelijk €200.000 voor het opstellen van (koepel-)visies en €50.000 voor het volkshuisvestingsbeleid.
Programma 5
Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening Wat hebben we in 2022 bereikt? Bedrijfsvoering Hoofddoelen 1. Een moderne servicegerichte organisatie: Dienstbaar, wendbaar, innovatief, effectief en efficiënt.
Subdoelen 1.1 De organisatieontwikkeling staat ten dienste van de samenleving en het bestuur. De organisatie functioneert sober en doelmatig. 1.2 De organisatieontwikkeling is tot op elk niveau in de organisatie bekend, iedereen snapt waarom verandering nodig is en handelt daar naar. 1.3 Goed werkgeverschap en HR-beleid, gericht op optimaal presteren. 1.4 Aansluiten op technologische ontwikkelingen uit de Digitale Agenda 2020. 1.5 Actief social media gebruik en actuele eigentijdse website. 1.6 Procedures en werkprocessen zijn toekomstbestendig beschreven en efficiënt ingericht; iedere medewerker weet wat zijn/haar taak is en hoe zich dat verhoudt tot het geheel en handelt daar naar. De lerende organisatie wordt geborgd. 1.7 De informatiehuishouding is wettelijk op orde. 1.8 Goed werkende Planning & Controlcyclus. 1.9 Een doelmatig en gedocumenteerde inkoop- en contractmanagementorganisatie.
Financiën Hoofddoelen 2. We brengen onze gemeente in een financieel gezonde positie.
Subdoelen 2.1 We stellen smart geformuleerde doelen voor de indicatoren solvabiliteit, grond exploitatie, exploitatieruimte en belastingcapaciteit. 2.2 De doelstelling t.a.v. de schuldenlast blijft onveranderd. Binnen 8 jaar naar een schuldquote van 90%. De schuldenlast wordt jaarlijks gemonitord en geëvalueerd, mede in het kader van schulden in relatie tot maatschappelijke effecten. 2.3 De weerstandsratio kent als doelstelling 1, met een ondergrens van 0,8. 2.4 Systeem van moederkredieten blijft gehandhaafd. 2.5 Gronden en gemeentelijk vastgoed worden zoveel als mogelijk versneld verkocht of afgestoten. 2.6 Verbonden partijen worden doorgelicht op toegevoegde waarde en doelmatigheid en indien opportuun verlaten. 2.7 Waar mogelijk worden investeringen uitgesteld of afgesteld.
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
69
Dienstverlening Hoofddoelen 3. Verbeteren van de klanttevredenheid met minimaal 5% in de komende 4 jaar.
Subdoelen 3.1 Klanttevredenheid wordt via een ‘zoover’systeem continu gemeten en 1 keer per jaar verantwoord aan de gemeenteraad. 3.2 Op basis van Plan-Do-Check-Act wordt gerapporteerd over de verbeteracties inzake klanttevredenheid. 3.3 Klantgerichtheid is een vast bespreekpunt in de jaargesprekken/ functioneringsgesprekken van medewerkers.
Onze resultaten en activiteiten in 2022 Wat en hoe hebben we dat bereikt? Bedrijfsvoering
1
Een moderne servicegerichte organisatie: Dienstbaar, wendbaar, innovatief, effectief en efficiënt
1.1 De organisatieontwikkeling staat ten dienste van de samenleving en het bestuur. De organisatie functioneert sober en doelmatig. Als organisatie staan we in toenemende mate voor grote complexe uitdagingen. Mede als gevolg van de inflatie is het zaak om steeds efficiënter te werken en goed te letten op kosten. Tegelijkertijd nemen de eisen die worden gesteld aan gemeenten en de te leveren kwaliteit alleen maar toe. Steeds meer taken van de rijksoverheid worden overgeheveld naar de lokale overheid. We hebben te maken met meerdere crises. Ons aanpassend vermogen wordt daarmee voortdurend op de proef gesteld en stelt nieuwe eisen aan de te leveren kwaliteit. Daarmee is onze organisatie voortdurend in ontwikkeling. In 2022 is de koers uitgestippeld voor de komende jaren om zaken op orde te brengen en zijn een aantal eerste concrete resultaten behaald. Wat hebben we bereikt in 2022: • Op basis van Toekomstvisie 2035, Sturingsfilosofie 2022 en het Bestuursakkoord 2022 – 2026 is geïnvesteerd in het schrijven van het een organisatieontwikkelingsplan ‘Bergen in Beweging’. Dit om zaken op orde te brengen vanuit een samenhangend kader. We richten ons in dit plan vooral op het versterken van de interne organisatie om de doelen ook extern te realiseren. In de detaillering van dit plan hebben we de prioriteiten en acties tot juli 2024 uitgewerkt. De
70
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
•
•
•
•
reikwijdte van de totale ontwikkeling is tot 2028 om zaken te bestendigen. We zullen de activiteiten ieder kwartaal evalueren en bijstellen waar nodig; daarmee is het plan voortdurend in ontwikkeling. Bureau Berenschot heeft een benchmark opgesteld om de vraag te beantwoorden: hoe verhoudt onze organisatie zich qua formatie en kosten ten opzichte van andere vergelijkbare gemeenten? Dit rapport is de basis geweest om te komen tot een nieuwe organisatie-inrichting op basis van logica en heldere organisatieprincipes (richtlijnen/afspraken die helpen bij het inrichten). Voorbereiden wijziging managementstructuur: in 2021 is reeds besloten te willen afstappen van duaal management. In 2022 is de overgang naar integraal management voorbereid. Vanuit de Berenschot principes (richtlijnen waarlangs de organisatie wordt ingericht. Deze helpen bij het consistent en effectief inrichten van de organisatie) is samen met management en medewerkers een nieuwe organisatie-indeling ontworpen. De overgang naar nieuwe afdelingen met een lagere span of attention is in 2022 voorbereid, zodat we medewerkers de aandacht kunnen geven die ze verdienen. Dit biedt ons de mogelijkheid om gericht te investeren op het vergroten van verbinding, werkplezier, productiviteit en ontwikkeling.
Diverse organisatieonderzoeken voor kwaliteitsverbetering zijn uitgevoerd als onderlegger voor het organisatieontwikkelingsplan resulterend in rapporten met concrete aanbevelingen: – Onderzoek Control & Audits; – Onderzoek Woningbouwopgave; – Onderzoek Communicatie; – Onderzoek nieuwe afdeling HRM.
• Organisatieontwikkelingsprojecten: Hybride werken, Projectmatig Werken, Arbeidsmarktcommunicatie en Onboarding (het introductietraject van nieuwe medewerkers. Doel hiervan is om de medewerker zich thuis te laten voelen bij de organisatie, zodat ze een goede start hebben en snel effectief zijn) en de A3 Jaarplansystematiek. 1.2 De organisatieontwikkeling is tot op elk niveau in de organisatie bekend, iedereen snapt waarom verandering nodig is en handelt daarnaar. Communicatie is een belangrijk onderdeel van het organisatie-ontwikkeltraject, o.a. om medewerkers mee te nemen, te enthousiasmeren en om draagvlak te creëren. Om die reden is er een communicatiestrategie ontwikkeld die ook wordt uitgevoerd. Hierbij is het doel om een vast ritme te ontwikkelen in communicatie en participatie voor alle collega’s en om te investeren in motivatie en bevlogenheid van onze medewerkers. Als middelen worden o.a. een intranetpagina (op BoZnet), bijeenkomsten, participatie en andere middelen ingezet.
we de mogelijkheid om berichten in te plannen. Eind 2022 is er een start gemaakt met een social media strategie. Deze wordt in 2023 verder uitgerold. Voor de KCCmedewerkers hebben we op het gebied van webcare ieder kwartaal een opfrismoment gehouden. Ook voor de website geldt dat we deze actief bijhouden volgens de strategie die hiervoor is vastgesteld. Naast de tool (Siteimprove) die hiervoor gebruikt wordt, voeren we actief gesprekken met inwoners en de vak ambtenaren om de website actueel te houden. Digitale toegankelijkheid Wij proberen alle informatie zo aan te bieden op www. bergenopzoom.nl dat iedereen deze eenvoudig kan vinden en gebruiken. Het kader hiervoor is het Besluit digitale toegankelijkheid overheid. Op basis hiervan is een toegankelijkheidsverklaring opgesteld. De website heeft de B-status. Dat betekent dat de website nog niet aan alle eisen uit de web richtlijnen, WCAG 2.1 niveau AA voldoet. Daarnaast zijn de websites van GR’en en ketenpartners in beeld gebracht. Deze zijn echter nog niet op toegankelijkheid gecontroleerd.
1.3 Goed werkgeverschap en HR-beleid, gericht op optimaal presteren. Binnen het HR beleid hebben we in 2022 vooral ingezet 1.6 Procedures en werkprocessen zijn toekomstbestendig op duurzame inzetbaarheid. Dit doen we onder andere beschreven en efficiënt ingericht; iedere medewerker door medewerkers te faciliteren in het plaats- en weet wat zijn/haar taak is en hoe zich dat verhoudt tot tijdonafhankelijk werken. Ook de nieuwe managementhet geheel en handelt daar naar. De lerende organisatie structuur draagt bij aan duurzame inzetbaarheid, omdat wordt geborgd. deze voorziet in meer aandacht voor de medewerker. Als lerende organisatie passen we onze dienstverlening Verder stellen we faciliteiten beschikbaar. Een voorbeeld steeds aan op een voortdurend veranderende omgeving van een faciliteit is onze digitale leeromgeving: “BoZ in door scholing, ontwikkeling en initiatief te stimuleren. Beweging” waarin - op onderdelen samen met andere Daarop passen we ook steeds de inrichting van de gemeenten - een mooi trainingsaanbod is georganiseerd. organisatie en processen aan met als doel op goede en Mede door inzet van dit instrument ontwikkelen wij de efficiënte dienstverlening te leveren. talenten van onze medewerkers om ze optimaal te kunnen inzetten en te laten renderen voor onze gemeente. 1.7 De informatiehuishouding is wettelijk op orde.
In 2022 is de vakgroep Informatiehuishouding opgericht. 1.4 Aansluiten op technologische ontwikkelingen uit de De focus van deze vakgroep heeft zich in 2022 met name Digitale Agenda 2020. gericht op de verplichte onderdelen van de Wet Open De digitale agenda 2020 is inmiddels vervangen door een Overheid, zoals het herinrichten van processen voor het nieuwe digitale agenda 2024. De landelijke ontwikkelinactief openbaar maken van documenten, het benoemen gen vanuit deze digitale agenda zijn ook in 2022 gevolgd. van een Woo contactpersoon en een start maken voor Met name rondom de implementatie van de Wet Open het plan van aanpak voor het op orde brengen van de Overheid zijn de nodige voorbereidingen getroffen. informatiehuishouding. 1.5 Actief social media gebruik en actuele eigentijdse website. In 2022 zijn de social media kanalen actief ingezet. Ons social media monitoringsprogramma, OBI4wan, helpt hierbij. In dit programma landen alle reacties die binnenkomen via de social media voor de gemeente en hebben
Daarnaast wordt het principe ‘archiveren by design’ steeds vaker toegepast. Dat betekent dat bij het herontwerpen van processen en informatiesystemen gekeken wordt naar de beste oplossing om informatie duurzaam toegankelijk te bewaren.
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
71
1.8 Goed werkende Planning & Control cyclus. De planning en control cyclus is een doorlopend proces dat zich jaarlijks herhaalt. We hebben de interne processen geëvalueerd en zetten de geleerde lessen om in verbeteringen. Daarnaast hebben we in 2022 een nieuw financieel (administratie)systeem aanbesteed. De implementatie is in juli 2022 gestart en loopt door in 2023. 1.9 Een doelmatig en gedocumenteerde inkoop- en contractmanagementorganisatie. In 2022 is middels de inkoopstartmelding nog meer grip op inkoopprocessen en rechtmatigheid gerealiseerd. Daarbij is door begeleiding en training geïnvesteerd in inkoopprofessionaliteit van de organisatie. In samenwerking met MKB Bergen op Zoom is het lokaal bedrijvenregister ontwikkeld. Met het nieuwe financieel pakket hebben we een stap gezet in de toekomst van contractmanagement en spendanalyses (inzicht in de totale uitgaven van de organisatie en helpend om uitgavenpatronen en trends te ontdekken).
Financiën
2
We brengen onze gemeente in een financieel gezonde positie
2.1 We stellen smart geformuleerde doelen voor de indicatoren solvabiliteit, grondexploitatie, exploitatieruimte en belastingcapaciteit. In 2022 is de stresstest verder ontwikkeld in samenwerking met de auditcommissie plus. In de stresstest zijn deze indicatoren opgenomen. Vanaf deze jaarstukken wordt de stresstest standaard opgenomen in paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing in de planning en control documenten. 2.2 De doelstelling t.a.v. de schuldenlast blijft onveranderd. Binnen 8 jaar naar een schuldquote van 90%. De schuldenlast wordt jaarlijks gemonitord en geëvalueerd, mede in het kader van schulden in relatie tot maatschappelijke effecten. De schuldenlast is in 2022 verder gedaald door overschotten in de exploitatie en verkoop van gronden in de grondexploitaties. Eind 2022 is de schuldquote 60,7 procent. Dit is ruim onder de doelstelling van 90 procent. In het Beleidskader 2024 en in de Begroting 2024 wordt de schuldenlast wederom gemonitord en worden de ontwikkelingen beschreven.
72
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
2.3 De weerstandsratio kent als doelstelling 1, met een ondergrens van 0,8. De weerstandsratio is 3,19 eind 2022. Dat is hoger dan de doelstelling van 1 en dan de laatst gerapporteerde ratio van 2,78 in de Begroting 2023. Deze toename is het gevolg van een hoger eigen vermogen (oftewel: grotere algemene reserve). Voor een uitgebreide toelichting over de weerstandsratio verwijzen wij u naar Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing. 2.4 Systeem van moederkredieten blijft gehandhaafd. De investeringen zijn via het systeem van moederkredieten gedaan en bij de concernberichten heeft u de kredieten beschikbaar gesteld. Met de auditcommissie plus is een voorstel besproken over de spelregels van de moederkredieten. Dit wordt in 2023 verder uitgewerkt. Voor inhoudelijke informatie over de investeringen verwijzen we u naar Paragraaf 11 Kredietrapportage. 2.5 Gronden en gemeentelijk vastgoed worden zoveel als mogelijk versneld verkocht of afgestoten. In 2022 hebben wij acties ondernomen om uitvoering te geven aan het versneld afstoten van vastgoed. Concreet zijn er twee koopovereenkomsten gesloten (beide onder voorbehoud): voor het Parkkeetje aan de Zuidzijde Zoom 61a en het perceel nabij De Beeklaan 27 te Halsteren. Met betrekking tot het Parkkeetje is er een verzoek tot aanwijzing gemeentelijk monument binnenkomen.
Deze procedure loopt nu, naar verwachting kan dit in het tweede kwartaal van 2023 aan het college ter besluitvorming worden voorgelegd. De raad zal dan opnieuw moeten besluiten over de verkoop van het Parkkeetje. De koop is gesloten onder voorbehoud van goedkeuring door de gemeenteraad. Wat betreft het perceel nabij De Beeklaan 27 is de omgevingsvergunning in het eerste kwartaal van 2023 afgegeven, maar hierop is bezwaar binnenkomen. De koop is gesloten onder voorbehoud van het afgeven van een omgevingsvergunning. Naar verwachting kunnen beide zaken passeren in de tweede helft van 2023. Daarnaast is besloten om De Beeklaan 29a, Hof van Ram, van de verkooplijst te halen en de verkoop van de Kortemeestraat 18 uit te stellen. De taakstelling op het verkopen van vastgoed is uitgesteld naar 2025. 2.6 Verbonden partijen worden doorgelicht op toegevoegde waarde en doelmatigheid en indien opportuun verlaten. De verbonden partijen hebben wij in 2021 geanalyseerd. Dit heef niet geleid tot aanpassingen in 2022. Wel zijn er, als dit noodzakelijk was, nieuwe (prijs-)afspraken gemaakt over het verlenen van diensten.
2.7 Waar mogelijk worden investeringen uitgesteld of 3.2 Op basis van Plan-Do-Check-Act wordt gerapporteerd afgesteld. over de verbeteracties inzake klanttevredenheid. Het uitgangspunt van de moederkredieten is dat we niet meer investeren dan afschrijven. Hiermee beperken we 3.3 Klantgerichtheid is een vast bespreekpunt in de jaargehet aantal investeringen. Jaarlijks bekijken we welke sprekken/ functioneringsgesprekken van medewerkers. investeringen we gaan doen en of die hierbinnen passen. Ten tijde van de nulmeting Klanttevredenheid (november Als het nodig is, worden investeringen uitgesteld of 2021) kregen de onderdelen telefonie en receptie het afgesteld. Voor verdere inhoudelijke informatie verwijzen cijfer 8,5. De jaarcijfers van 2022 laten een stijging van we u naar Paragraaf 11 Kredietrapportage. deze cijfers zien naar respectievelijk 8,8 en 8,7. Aan het klanttevredenheidsonderzoek is in 2022 het onderdeel Dienstverlening Social Media toegevoegd. Hier valt met een rapportcijfer van 6,6 nog veel te winnen.
3
Verhogen van de klanttevredenheid met minimaal 5% in de komende 4 jaar
3.1 Klanttevredenheid wordt via een ‘zoover’systeem continu gemeten en 1 keer per jaar verantwoord aan de gemeenteraad.
De huidige wijze van meten van de klanttevredenheid is kwantitatief en levert hierdoor weinig informatie op om onze dienstverlening echt te verbeteren. Hierom zal in 2023 (ook) worden ingestoken op het ontwikkelen van een kwalitatieve wijze van het meten van de klanttevredenheid.
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
73
Indicatoren Omschrijving indicator*
Landelijk** BoZ 2019 BoZ 2020 BoZ 2021 BoZ 2022
Gemiddelde WOZ-waarde (per €1.000,-)
317 (2022)
221
233
249
270
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (in €)
823 (2022)
797
823
848
919
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (in €)
905 (2022)
830
859
888
963
* De gebruikte bron is www.waarstaatjegemeente.nl. Zij gebruiken bronnen van waaruit de indicator wordt opgenomen. Deze extra informatie is beschikbaar, maar is voor de leesbaarheid niet opgenomen. ** De cijfers vermeld bij het onderdeel ‘Landelijk’ kunnen afwijken van de cijfers vermeld op de website www.waarstaatjegemeente.nl. Deze cijfers worden namelijk aangepast op het moment dat er, gedurende het jaar, meer cijfers beschikbaar komen.
Wettelijke indicatoren Omschrijving indicator
Jaarrekening 2021
Begroting 2022
Jaarrekening 2022
8,0 7,0 645
8,0 6,7 719
8,1 7,0 668
15,9%
6,68%
19,7%
7,6% 5,0%
8,59% -
7,7% 6,4%
Formatie fte per 1.000 inwoners* Bezetting fte per 1.000 inwoners* Apparaatskosten per inwoner* (€) Externe inhuur kosten als % van de totale loonsom + totale kosten inhuur externen Overhead % van totale lasten Verzuim percentage
Noot: Het aantal inwoners is 67.894 in de Gemeente Bergen op Zoom per 01-01-2022.
Kaderstellende documenten voor het programma Beleidsnota Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet Nota Reserves en Voorzieningen Nota Investeren en Afschrijven Financiële verordening ex artikel 213 Gemeentewet (Controleverordening)
74
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
Vastgesteld 2022 2020 2018 2015
Verbonden partijen
Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt aan doelstelling van de gemeente
Belastingsamenwerking West-Brabant
De uitvoering van de heffing en invordering waterschapsbelasting (zoals zuiveringsheffing, verontreinigingsheffing en diverse watersysteemheffingen) en van gemeentelijke belastingen (zoals de onroerende zaakbelastingen, rioolheffing, afvalstoffenheffing, honden- en toeristenbelasting), de behandeling van bezwaar- en beroepschriften en het verzorgen van de informatieverstrekking aan burgers en bedrijven die woonachtig of gevestigd zijn in het grond- of werkgebied van een van de deelnemende partijen. Bijdrage voor de gemeente in 2022: €1.728.681.
Brabant Water NV
De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging.
NV Bank Nederlandse Gemeenten
De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging.
PZEM nv
De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging.
GBE Aqua nv
De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging.
Enexis Holding NV Publiek belang Elektriciteitsproductie BV en Claim Staat Vennootschap BV
Deze 2 Bv’s zijn opgericht voor het vertegenwoordigen van de 136 verkopende aandeelhouders (diverse gemeenten en provincies) bij het beheer en de uitoefening van rechten en verplichtingen als gevolg van het aandelenpakket Essent nv.
GR West-Brabants Archief (WBA)
Via de GR bereiken we dat de zorg, het beheer, de bewaring en het ter beschikking stellen van de in de archiefbewaarplaats berustende archiefbescheiden tegen beheersbare kosten worden uitgevoerd. Bijdrage voor de gemeente in 2022: €841.635.
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
75
Wat heeft het gekost? Programma 5 Bedrijfsvoering, financiën en dienstverlening x € 1.000
Rekening 2021
Begroting 2022 voor wijziging
Begroting Realisatie 2022 na 2022 wijziging
Verschil 2022
V/N
Baten Lasten
-178.512 29.157
-170.337 30.569
-178.184 30.908
-195.783 30.449
17.599 459
V V
Totaalsaldo baten en lasten
-149.355
-139.768
-147.276
-165.334
18.058
V
Onttrekking Storting
-2.435 126
-2.388 0
-5.926 1.600
-3.309 557
-2.617 1.043
N V
Totaalsaldo reserves
-2.309
-2.388
-4.326
-2.752
-1.574
N
Gerealiseerde resultaat
-151.664
-142.156
-151.603
-168.086
16.484
V
V = voordeel N = nadeel
Baten en lasten (incl. reserves en voorzieningen)
Lasten 31.006
Baten -199.092
76
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
Gerealiseerd resultaat per productgroep (incl. reserves en voorzieningen)
P503 Overhead P502 22.795 Gemeentelijke P501 Belastingen en Algemene Dienstverlening Dekkings-13.990 middelen -176.891
Specificatie per productgroep Rekening 2021
Begroting 2022 voor wijziging
Verschil 2022
V/N
Baten Lasten
-157.225 1.473
-149.284 1.281
-157.598 1.228
-175.492 1.377
17.894 -149
V N
Totaalsaldo baten en lasten
-155.752
-148.003
-156.369
-174.114
17.745
V
Onttrekkingen reserves Stortingen reserves
-2.435 126
-2.316 0
-5.854 1.513
-3.224 447
-2.631 1.066
N V
Totaalsaldo reserves
-2.309
-2.316
-4.342
-2.777
-1.565
N
Gerealiseerde resultaat
-158.061
-150.320
-160.711
-176.891
16.180
V
Rekening 2021
Begroting 2022 voor wijziging
Begroting Realisatie 2022 na 2022 wijziging
Verschil 2022
V/N
Baten Lasten
-18.193 3.266
-18.657 3.234
-17.691 3.592
-17.385 3.395
-307 198
N V
Totaalsaldo baten en lasten
-14.927
-15.423
-14.099
-13.990
-109
N
Gerealiseerde resultaat
-14.927
-15.423
-14.099
-13.990
-109
N
Rekening 2021
Begroting 2022 voor wijziging
Begroting Realisatie 2022 na 2022 wijziging
Verschil 2022
V/N
Baten
-3.095
-2.395
-2.895
-2.906
11
V
Lasten
24.419
26.055
26.087
25.677
410
V
Totaalsaldo baten en lasten
21.324
23.659
23.192
22.771
421
V
Onttrekkingen reserves Stortingen reserves
0 0
-72 0
-72 87
-85 110
13 -23
V N
Totaalsaldo reserves
0
-72
15
25
-10
N
21.324
23.587
23.207
22.795
412
V
x € 1.000 Productgroep P501 Algemene Dekkingsmiddelen
x € 1.000 Productgroep P502 Gemeentelijke Belastingen en dienstverlening
x € 1.000 Productgroep P503 Overhead
Gerealiseerde resultaat
Begroting Realisatie 2022 na 2022 wijziging
V = voordeel N = nadeel
Resultaten per productgroep Omschrijving P0501 Algemene Dekkingsmiddelen P0502 Gemeentelijke Belastingen en dienstverl. P0503 Overhead
Resultaat V / N Resultaat V / N baten 2022 lasten 2022 17.894
V
-149
N
-307
N
198
V
11
V
410
V
17.599
V
459
V
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
77
Toelichting P501 Algemene dekkingsmiddelen
17.745 V Begroot resultaat over 2022
Deelnemingen
14.852 V
130 V In de begroting wordt op deze post het saldo van de begroting geraamd. Na de raadsvergadering van december was In 2022 hebben we zogenaamde grootboekleningen met het saldo van de begroting €14,9 miljoen voordelig. Deze post winst verkocht. Dit zijn obligaties die door de Nederlandse wordt alleen bij de begroting gebruikt en levert dus bij de staat zijn uitgegeven en al lange tijd in bezit waren van de jaarrekening altijd een saldo op. gemeente. De Nederlandse staat koos ervoor deze obligaties op te kopen waardoor er een boekwinst gerealiseerd is. Deze P502 Gemeentelijke belastingen en dienstverlening -109 N boekwinst was niet begroot. Salaris- en inhuurkosten 77 V Eigen financieringsmiddelen 323 V Voor een nadere toelichting op de personele kosten verwijzen Dit voordeel is ontstaan door hogere reserves en voorzienin- wij u naar paragraaf 7 Bedrijfsvoering waar een toelichting gen en overige passiva. We hoefden minder te lenen, doordat op de personele kosten wordt gegeven. we konden financieren uit eigen middelen. Ter illustratie: de omvang van de reserves en voorzieningen was op 1 januari Onroerendezaakbelasting (OZB) -133 N 2021 €11 miljoen hoger dan begroot en op 31 december 2022 €31 miljoen hoger. Ook de overige passiva (crediteuren, voor- De opbrengst van OZB woningen komt €129.000 lager uit uit ontvangen bedragen etc.) namen in 2022 toe en fungeerdan begroot.
De opgenomen post nog te ontvangen OZB den op die manier als (gratis) financieringsmiddel. over voorgaande jaren van €115.000 is niet gerealiseerd. Daarnaast is €16.000 terugbetaald over voorgaande jaren. Algemene uitkering 2.516 V De opbrengst van OZB niet-woningen komt €175.000 hoger Het voordeel op de algemene uitkering ten opzichte van de uit dan begroot. Bij het 1e en 2e Concernbericht 2022 is deze begroting is ontstaan door de extra middelen die we via de opbrengst voor 2022 met €600.000 verlaagd. Nu blijkt dat de decembercirculaire 2022 hebben ontvangen. We hebben in daling minder fors is, omdat de waardeontwikkeling gunstiger 2022 €3,2 miljoen meer ontvangen. Een groot gedeelte van was dan waarmee we rekening hebben gehouden bij de deze middelen wordt bij resultaatbestemming overgeheveld vaststelling van het tarief. naar 2023. Deze onderwerpen in de overhevelingen zijn aangegeven met decembercirculaire 2022. Daarnaast is de opbrengst uit vervolgingskosten (aanmaningen, dwangbevelen, e.d.) die wij van de BWB ontvangen Daarnaast was de verwachting dat in 2022 de inkomstender- €40.000 lager. Ook moesten we eind 2022 de voorziening ving vanwege covid-19 over 2021 afgerekend zou worden. belastingdebiteuren met €140.000 verhogen. Dit was niet Dit hebben we in het 2e Concernbericht 2022 gemeld. Het Rijk begroot. vergoedt dit aan gemeentes via de algemene uitkering.
De afrekening heeft slechts gedeeltelijke plaatsgevonden via de Precariobelasting -40 N decembercirculaire 2022. Het restant ontvangen we via de meicirculaire 2023. Op dit onderdeel hebben we €0,7 miljoen Er is in 2021 een motie aangenomen om geen precariobeminder ontvangen. Tezamen leveren deze effecten een lasting te heffen over de periode dat de terrassen niet open voordeel op van €2,5 miljoen. zijn geweest vanwege covid-19. Dit beleid is doorgetrokken in 2022, waardoor de opbrengsten €40.000 lager zijn dan Incidentele baten en lasten -98 N begroot. Dit betreft de afwikkeling van de controle van de belastingdienst over de jaren 2015 tot en met 2017. We hebben alsnog belasting moeten betalen, maar ook betaalde belasting terugontvangen. Per saldo een effect van €98.000 nadelig.
78
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
P503 Overhead
421V Informatieadvies en software
-208 N
Salaris- en inhuurkosten
-58 N Installatie- en begeleidingskosten van software via een SaaS-oplossing (software die gehuurd wordt van de leveranVoor een nadere toelichting op de personele kosten verwijzen cier) mag niet geactiveerd worden. Voor het nieuwe finanwij u naar paragraaf 7 Bedrijfsvoering waar een toelichting ciële pakket was een krediet aangevraagd, maar omdat het op de personele kosten wordt gegeven. nieuwe financiële pakket een SaaS-oplossing betrof hebben Directie 31 V we de kosten in de exploitatie moeten verantwoorden. De kosten bedroegen in 2022 €304.000 en deze waren niet Op onderzoeks- en advieskosten hebben we €31.000 minder begroot. Hier staat een afname in de investeringen (onderuitgegeven dan begroot. deel moederkredieten) tegenover. HRM-concernbreed
96 V Op het onderdeel software hebben we €100.000 minder uitgegeven dan begroot. Wij zijn bezig met applicatieratioDit voordeel bestaat uit meerdere kleine verschillen. Zo is nalisatie, waardoor een aantal applicaties opgezegd konden de bijdrage aan het mobiliteitscentrum van de RWB €30.000 worden. Daarnaast lopen de kosten van het Microsoftlager, onder andere door de afrekening over 2021. Vanwege contract (€30.000) mee in het nieuwe contract voor de vacatures is er minder aan arbobeleid gedaan in 2022, hierIT-dienstverlener. door zijn de kosten €35.000 lager. In 2022 zijn we overgegaan naar de ICT-omgeving van onze Bijdrage van de GR ISD 59 V nieuwe IT-leverancier. Deze overgang is later gerealiseerd dan gepland en daardoor zijn de kosten aan de nieuwe De bijdrage van de GR ISD voor ondersteuning via overhead dienstverlener voor 2022 lager. Ook de kosten voor de onderis €59.000 hoger dan begroot, omdat in de Begroting 2022 de steuning vanuit de gemeente zijn lager uitgekomen. Per saldo bijdrage van de GR ISD aan kosten voor bewaking nog niet een voordeel van €270.000. Hier staat tegenover dat de kosten was meegenomen. voor de oude omgeving, die een half jaar langer heeft gefunctioneerd, €225.000 hoger zijn uitgekomen. De afwikkeling van Vastgoed 96 V het uittreden uit de GR ICT WBW past binnen de getroffen voorziening, echter staat nog een post open van €150.000.
In het 2e Concernbericht 2022 is aangegeven dat de boekVoor deze post is al wel een voorziening getroffen. waarde van het BVG-gebouw zou worden afgewaardeerd tot de taxatiewaarde. De taxatiewaarde van het pand was hoger Kabinetszaken 76 V dan was ingeschat. Dit betekent dat de extra afschrijving lager is: €500.000 in plaats van €596.000. Het voordeel op dit onderwerp is het gevolg van het niet doorgaan of in afgeslankte vorm doorgaan van activiteiten Informatiebeveiligingsbeleid (IB-beleid) 180 V begin 2022 vanwege covid-19 en de op dat moment geldende maatregelen. Het gaat onder andere om vastenavend en In de Begroting 2022 was budget opgenomen om het koningsdag. IB-beleid op te starten in 2022. Door het vertrek van de Chief Information Security Officer (CISO) en de uitloop van Juridische zaken 86 V de overgang naar de nieuwe IT leverancier heeft dit traject vertraging opgelopen. In 2022 zijn er minder beroepszaken en procedures gevoerd waardoor de kosten lager zijn uitgekomen ten opzichte van de begroting.
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
79
Reserves Soort
Nr
Onttrekking
Omschrijving Begroting 2022 Realisatie na wijziging 2022
R98000
Res Algemeen (risico)
Totaal Onttrekking
Verschil 2022
5.926
3.309
-2.617
5.926
3.309
2.617
Storting
R91300
Herwaarderingsreserve GBE Aqua
400
447
-46
Storting
R98000
Res Algemeen (risico)
1.200
110
1.090
1.600
557
1.043
Totaal Storting
Onttrekkingen Voor het frictiekostenbudget is in de Begroting 2022 een onttrekking van €2,0 miljoen opgenomen. Bij het 2e Concernbericht 2022 is dit verlaagd met €1,1 miljoen (deze is onder de stortingen opgenomen). Er is daadwerkelijk €362.000 onttrokken aan de algemene reserve. Voor het ontwikkelbudget is bij de Begroting 2022 €240.000 opgenomen. Vanuit de Jaarstukken 2021 is €153.000 overgeheveld. In 2022 is in totaal €301.000 uitgegeven ten laste van het ontwikkelbudget. Dit is ook aan de algemene reserve onttrokken. Voor procesoptimalisatie is bij de Begroting 2022 €126.000 onttrokken. Deze onttrekking is ook geboekt. Bij de Jaarstukken 2021 is besloten om voor in totaal €3,5 miljoen aan middelen over te hevelen naar 2022. In dit bedrag was €950.000 opgenomen voor corona compensatiemiddelen voor cultuur. Deze onttrekking is op programma 3 geboekt. Daarnaast was er nog €153.000 voor het ontwikkelbudget in opgenomen. De onttrekking voor het ontwikkelbudget is hierboven al toegelicht en is dus niet meegenomen in het over te hevelen bedrag in de Jaarstukken 2022. Per saldo is er €2,4 miljoen onttrokken aan de algemene reserve voor de overhevelingen vanuit de Jaarstukken 2021.
80
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
Stortingen In 2022 is dividend ontvangen van PZEM. Op basis van de afspraken met GBE Aqua B.V. wordt dit dividend op verzoek doorgestort naar GBE Aqua B.V.. Hiermee worden de afgesloten geldleningen afgelost, waardoor de waarde van de aandelen van GBE Aqua B.V. stijgt. Deze waardestijging is vooralsnog apart opgenomen in de herwaarderingsreserve GBA Aqua. Zoals hierboven al aangegeven zit in de begrote storting in de algemene reserve een correctie op het frictiekostenbudget van €1,1 miljoen verwerkt. Daarnaast is het implementatiebudget van de Wet Open Overheid bij het 2e Concernbericht 2022 voorgesteld om over te hevelen. Het voorgestelde bedrag was €87.000. Er is €110.000 overgehouden van dit implementatiebudget en dit wordt in de algemene reserve gestort om over te hevelen.
Programma 6
Duurzaamheid Wat hebben we in 2022 bereikt? Duurzaamheid Hoofddoelen 1. Klimaatbestendige gemeente
Subdoelen 1.1 Klimaat-adaptatie: - Water-vasthouden & water-afvoer in balans. - Meer groen & bomen tegen hittestress. - Educatie/voorlichting; streven naar een breed gedragen gezamenlijke urgentie. - “Verduurzaming van het bedrijfsleven” In onze ogen dienen wij als gemeente Bergen op Zoom als facilitator op te treden en een voorbeeldrol te nemen. 1.2 Klimaat migratie: - Energie-transitie wordt in (ontwikkelings)-plannen gestimuleerd. - Focus op energietransitie: onderzoek mogelijkheden stadsverwarming, aardwarmte, hergebruik rioolwaterwarmte, hydrothermie. Inzet op energiebesparingen opwekking met oog voor goede voorbeelden van andere gemeenten. - Het RES, klimaatwet en de landelijke afspraken in het kader van het klimaat akkoord van Parijs dienen als uitgangspunten voor ons lokaal uitvoerings programma en we streven ernaar de doelen die daarin zijn afgesproken te realiseren.
2. Duurzame gemeente
2.1 Streven naar het aantrekken van meer biobased georiënteerde bedrijven. 2.2 Biodiversiteit samen met partners zoals Provincie en Waterschap. 2.3 Bij vergunningverlening oog hebben voor duurzaamheid met als doel stimulering hiervan. 2.4 Duurzaamheidsvouchers gebruiken als onderdeel van het uitvoeringsprogramma en als deze bijdragen aan het bereiken van de gestelde doelen.
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
81
Onze resultaten en activiteiten in 2022 Wat en hoe hebben we dat bereikt?
1
Klimaatbestendige gemeente
1.1 Klimaatadaptatie In navolging op de KlimaatDialogen zijn er klankbordgroepsessies georganiseerd met bewoners, waterschap, organisaties en andere belanghebbenden om invulling te geven aan de klimaatadaptatiestrategie van Bergen op Zoom. Met de opgehaalde informatie is de gemeentelijke aanpak om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn in grote lijnen uitgezet. Het klimaatadaptief handelen wordt in het eerste kwartaal van 2023 vastgelegd. Eind 2022 is er via Water- en Klimaatkring West een aanvraag gedaan voor de impulsregeling klimaatadaptatie vanuit het rijk. Met deze aanvraag kunnen de extra kosten die komen bij het klimaatadaptief inrichten van de buitenruimte gefinancierd worden. Om water te laten infiltreren in de bodem en om meer groen toe te voegen voor verkoeling is er deelgenomen aan het NK Tegelwippen. Deze deelname heeft een mooi resultaat opgeleverd: er zijn 17156 tegels gewipt waarmee Bergen op Zoom 8e is geworden van de middelgrote gemeenten. Bij het NK Tegelwippen is nauw samengewerkt met Natuurpodium de Brabantse Wal en Woningcorporatie Stadlander. De urgentie wordt ook door deze organisaties gedragen. Zo heeft Stadlander vorig jaar het Groene Handboek uitgebracht. Natuurpodium de Brabantse Wal richt zich met name op educatie voor kinderen op het gebied van natuur.
In dit kader Is er vorig jaar een NK Tegelwippen actie georganiseerd bij basisschool de Octopus. Bedrijventerrein TNP is aangewezen door provincie Noord-Brabant voor het project Grote Oogst. In dit kader is er een gebiedsscan uitgevoerd, zijn er icoonprojecten geïdentificeerd en is er een plan van aanpak geschreven. De doelstelling van de Grote Oogst is om bedrijventerreinen te verduurzamen op het gebied van energie, stikstof, circulaire economie en klimaatadaptatie. Samen met de
82
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
bedrijven zijn er op het gebied van klimaatadaptatie twee icoonprojecten vormgegeven. Dit zijn een klimaatrisico scan en een groenpotentiescan. 1.2 Klimaatmigratie • Energietransitie wordt in (ontwikkelings-)plannen gestimuleerd; Het bouwbesluit is leidend bij de toetsing van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van (nieuwbouw) woningbouw en herontwikkelingen. Hier zijn strenge eisen in opgenomen met betrekking tot duurzaamheid (energie, isolatie) en gebruikte warmtebronnen (CO2 vrij) waar de gemeente actief aan toetst. De verplichte energieprestatie index van gebouwen is dusdanig dat nieuwe ontwikkelingen niet mogelijk zijn zonder gebruik te maken van duurzame (hernieuwbare) energiebronnen. Maar ook andere onderdelen van de energietransitie spelen een rol bij (ontwikkelings-) plannen. Zo wordt er intensief samengewerkt met verschillende stakeholders en belanghebbende om de mogelijke koppelkansen bij onderhoud en vervangingswerkzaamheden goed te benutten. Dit zorgt er dan bijvoorbeeld voor dat een netbeheerder gelijktijdig met rioleringswerkzaamheden of herinrichtingen werkzaamheden kunnen uitvoeren voor een toekomstbestendige energie en/of warmtevoorziening. De energietransitie is ook als dusdanig onderwerp meegenomen in de Gemeentelijke LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte).
Met betrekking tot klimaat- en energie is er tevens een beleidsadviseur aangesteld die ervoor zorgt dat de thema’s met betrekking tot de energietransitie, zowel de mogelijkheden als onmogelijkheden, in een vroeg stadium worden geborgd bij nieuwe ontwikkelingen, plannen en gemeentelijke visievorming. • Focus op energietransitie: onderzoek mogelijkheden stadsverwarming, aardwarmte, hergebruik rioolwaterwarmte, hydrothermie. Inzet op energiebesparing en -opwekking met oog voor goede voorbeelden van andere gemeenten; Samen met het Regionaal Energieloket en Stadlander is succesvol invulling gegeven aan de Regeling reductie energie voor woningen. Met de uitgifte van
zogenaamde energievouchers zijn meer dan 5000 kleine energiebesparende maatregelen getroffen bij (koop en huur) woningen in Bergen op Zoom. Naast deze kleine maatregelen hebben wij ook concrete acties georganiseerd zoals collectieve inkoopacties voor isolatie en hybride warmtepompen. Ook hebben wij ons ingezet voor het verder vormgeven en opstellen van onze gemeentelijke warmtevisie. Deze visie laat zien hoe wij voornemens zijn om de transitie naar aardgasvrije woningen vorm te geven de komende jaren. De visie is eind 2022 ter inzage gelegd. In deze visie is ook onderzocht welke bronnen beschikbaar zijn binnen onze gemeente en welke wijken mogelijk kansrijk zijn voor een snelle transitie (voor 2030). Door extra middelen vanuit het Rijk is gestart met project Energiearmoede en is een mini-symposium ’Niemand in de Kou’ georganiseerd samen met belanghebbenden. Aan de hand van dit symposium en in samenwerking met verschillende maatschappelijke partners, belanghebbende en stakeholder (energiecorporatie, woningbouwcorporaties) is gewerkt aan een plan van aanpak voor de effectieve aanpak van energiearmoede en de uitrol van wijkaanpak gericht op isolatie en energiebesparing.
Verder is de gemeente aangevangen met het opstellen van een energienota gericht op de verschillende vormen en mogelijkheden van energie binnen onze gemeente, en is de gemeente gestart met een herijking van het beleidskader voor Zonneparken (en energieopslag) om dit in 2023 vast te kunnen stellen. Separaat aan deze activiteiten voert de gemeente een actieve communicatiecampagne op duurzaamheid en energiebesparing. Middels verschillende kanalen (social media, Duurzaam bergen op zoom, Regionaal energieloket en lokale wijkkranten) worden artikelen gepubliceerd en/of informatie gedeeld om inwoners te informeren en te stimuleren op het gebied van de duurzaamheid en de energietransitie. In het kader van de RREW zijn aanvullend ook verschillende informatieavonden georganiseerd met betrekking tot energie besparen en de energietransitie (o.a. Warmtevisie). Het college heeft eveneens opdracht gegeven om een lokaal klimaatplan, dit plan zal fungeren als bestedingskader voor de ontvangen rijksmiddelen (uitvoeringsmiddelen klimaat- en energiebeleid 2023-2030). Eind 2022 is een start gemaakt dit meerjarige plan dat de inspanningen vastlegt van de gemeente gericht op
de ambities en doelstellingen uit het klimaatakkoord in 2030, respectievelijk 2050. Het zogenaamde lokale klimaatplan zal daarmee de duurzaamheidsnotitie vervangen. • De Regionale Energie Strategie (RES), de klimaatwet en de landelijke afspraken in het kader van het klimaatakkoord van Parijs dienen als uitgangspunten voor ons lokaal uitvoeringsprogramma en we streven ernaar de doelen die daarin zijn afgesproken te realiseren. De gemeente streeft met de verschillende beleidsnota’s en onderliggende uitvoeringsprogramma’s succesvol de doelstellingen na in het klimaatakkoord. Dit doet de gemeente o.a. door het opstellen van lokaal klimaat en energiebeleid zoals: de energienota, klimaatadaptatiestrategie, de gemeentelijke warmtevisie en het opstellen van een aanpak voor energiearmoede. Ook zijn er verschillende grote projecten opgestart die in een aanzienlijke impact kunnen hebben op onze doelstellingen, een goed voorbeeld betreft de provinciale regeling met betrekking tot het verduurzamen van bedrijventerreinen en de industrie op TNP (Grote Oogst). Wij zijn actief binnen de regionale samenwerking in de RES en werken met ons lokaal klimaat- en energiebeleid toe naar onze ambities die wij hierin hebben vastgelegd.
Eind 2022 is vanuit de rijksoverheid bericht gekomen dat wij vanaf 2023 tot 2030 aanzienlijke middelen gaan ontvangen voor het uitbreiden van de personele capaciteit om de opgaven uit het klimaatakkoord uit te kunnen voeren. In december 2022 is daaromtrent door het college besloten dat zal worden aangevangen met het opstellen van een lokaal klimaatplan waarin is beschreven welke inzet en opgaven (uit het klimaatakkoord) met de gelden worden uitgevoerd zodat doelgericht zal worden toegewerkt naar de klimaatdoelstellingen van 2030, respectievelijk 2050. Eind van 2022 is aangevangen met het opstellen van dit lokale klimaatplan, dit plan vervangt de gemeentelijke duurzaamheidsnotitie.
2
Duurzame gemeente
2022 Was een bewogen jaar op het gebied van duurzaamheid. De Energiecrisis, het stikstofbeleid, wateroverlast, opwarming van de aarde en afspraken vanuit het klimaatakkoord hebben grote effecten op de werkzaamheden en uitdagingen
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
83
bij clusters W&R duurzaamheid en W&L klimaat, ecologie en water. Eenmalige energietoeslag (EET), energiearmoede (2022-2023), warmtetransitie, klimaatadaptatiestrategie, Regeling Reductie Energie Woningen, verduurzamen bedrijfsterreinen (Grote Oogst 2022-2026) en de extra rijksmiddelen (uitvoeringsmiddelen klimaat- en energiebeleid) om te komen tot versnelde structurele borging (personele capaciteit) voor uitvoeren duurzaamheidopgaven zijn belangrijke projecten/ ontwikkelingen. 2.1 Streven naar het aantrekken van meer bio-based georiënteerde bedrijven. Lopende samenwerkingen en uitvoeringsovereenkomsten met onder ander de Provincie Noord Brabant, de Green Chemistry Campus en het DAB lab zijn voortgezet. Een effectieve maatregel voor het aantrekken van bio-based georiënteerde bedrijven betreft de stimuleringsregeling Biobased Economy van de Green Chemistry campus. Deze regeling is in 2022 voortgezet en stimuleert bedrijven om hun bio-based transities te versnellen terwijl het tegelijk het vestigingsklimaat in Bergen op Zoom voor bio-based bedrijven aantrekkelijker maakt.
(klimaat, energie, water en biodiversiteit). De thema’s klimaatadaptatie, energie en circulaire economie zijn ook opgenomen in de gemeentelijk LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte). Een goed voorbeeld van hoe dit in de praktijk wordt gebracht is zichtbaar bij het klimaat adaptief inrichten van het openbaar gebied bij herontwikkelingen en onderhoudswerkzaamheden, zoals onder andere bij de reconstructie aan de Antwerpsestraatweg. Deze integrale aanpak loopt vooruit op het participatieve proces onder de (nieuwe) omgevingswet en de vormen van co-creatie die van grote betekenis zijn voor het stimuleren en borgen van Duurzaamheid binnen onze gemeente. Duurzaamheid is al integraal verwerkt in de gemeentelijk toekomstvisie o.a. middels de koppeling met de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties. Op basis van de toekomstvisie is de gemeente eind 2022 een verkenning gestart naar de mogelijkheden om deze SDG’s middels concrete maatregelen in lokaal beleid en de begroting te kunnen borgen. Deze maatregelen moet eraan bijdragen dat duurzaam ontwikkelen de norm is.
2.2 Biodiversiteit samen met partners zoals Provincie en Waterschap. De gemeente stimuleert de ontwikkeling en realisatie Samen met verschillende partners zoals de Provincie en van duurzame initiatieven. Er is daarom op verschillende het Waterschap is aandacht gegeven aan versterking vlakken gestart met een herijking van beleid om nieuwe van biodiversiteit en samen met deze partijen zijn inspanontwikkelingen mogelijk te maken. Denk hierbij aan de ningen verricht in het natuurnetwerk en de ecologische realisatie van grootschalige energieprojecten maar ook verbindingszones. Binnen de natura 2000 gebieden en aan de verduurzamingsregels met betrekking tot monuNNB is op veel plaatsen steenmeel uitgestrooid en zijn mentale panden. er specifieke stuiken aangeplant die zorgen voor een rijke strooisellaag. In samenwerking met het waterschap 2.4 Duurzaamheidsvouchers gebruiken als onderdeel van zijn regelingen getroffen voor groenplaatsverbeteringen het uitvoeringsprogramma en als deze bijdragen aan het en is de visie op ecologische maaibeheer verder uitgebereiken van de gestelde doelen. werkt. Tevens zijn er binnen de klimaatadaptatiestrategie De duurzaamheidsvouchers zijn in 2022 uit de begroting maatregelen opgenomen om de biodiversiteit te stimugehaald en het betreffende budget is daarmee komen leren zoals, NK tegelwippen, stedelijke vergroening en te vervallen.
Wel is er extra programmageld uitgekeerd toepassen inheemse beplanting en bloemrijke kruidenvanuit het Rijk in de vorm van zogenaamde klimaatgelden mengsels in de openbare ruimte. Ook is de gemeente bestemd als uitvoeringsgeld voor klimaat- en energiebeBergen op Zoom ambassadeur geworden van het leid. Dit budget is kostenefficiënt ingezet om de duurBijenlandschap wat verder ten goede zal komen aan het zaamheidsdoelstellingen na te streven. Zo is een deel stimuleren van de biodiversiteit. van dit geld ingezet om de Klimaatadaptatiestrategie voor Bergen op Zoom op te stellen en is het overige deelt van 2.3 Bij vergunningverlening oog hebben voor duurzaamheid de gelden ingezet voor het Project Grote Oogst (vermet als doel stimulering hiervan. duurzaming bedrijventerrein TNP). Omdat binnen onze Uiteraard is de gemeente gebonden aan de duurzaamgemeente de industrie de grootste bron van CO2 uitstoot heidseisen vanuit het nationale bouwbesluit en toetst (+65 procent) is kan deze inzet mogelijk leiden tot een het aan deze regelgeving. Bij nieuwe ontwikkelingen is grootschalige reductie van de totale CO2 uitstoot binnen duurzaamheid integraal onderdeel van de vergunningonze gemeente en daarmee een forse bijdrage leveren verlening en wordt intensief gekeken naar de mogelijke aan onze klimaatdoelstellingen. koppelkansen op de verschillende beleidsterreinen
84
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
Indicatoren Omschrijving indicator
Landelijk** BoZ 2019 BoZ 2020 BoZ 2021 BoZ 2022
Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit (%)
26,9 (2020)
3,4
5,2
-
-
* De gebruikte bron is www.waarstaatjegemeente.nl. Zij gebruiken bronnen van waaruit de indicator wordt opgenomen. Deze extra informatie is beschikbaar, maar is voor de leesbaarheid niet opgenomen. ** De cijfers vermeld bij het onderdeel ‘Landelijk’ kunnen afwijken van de cijfers vermeld op de website www.waarstaatjegemeente.nl. Deze cijfers worden namelijk aangepast op het moment dat er, gedurende het jaar, meer cijfers beschikbaar komen.
Kaderstellende documenten voor het programma Beleidsnota Vastgesteld Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2019 IBOR-Plan2017 Actieplan Biobased Economy 2016 Afvalstoffenbeleidsplan2016 Visie Duurzame Ontwikkeling 2014 Groenstructuurplan2006
Verbonden partijen Omschrijving hoe de verbonden partij bijdraagt aan doelstelling van de gemeente Geen
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
85
Wat heeft het gekost? Programma 6 Duurzaamheid x € 1.000
Rekening 2021
Begroting 2022 voor wijziging
Begroting Realisatie 2022 na 2022 wijziging
Verschil 2022
V/N
Baten Lasten
-133 929
-400 1.485
-390 1.629
-392 1.435
2 193
V V
Totaalsaldo baten en lasten
796
1.085
1.238
1.043
196
V
Onttrekking Storting
0 218
-211 0
-211 350
-23 350
-188 0
N -
Totaalsaldo reserves
218
-211
139
327
-188
N
Gerealiseerde resultaat
1.015
874
1.377
1.370
7
V
V = voordeel N = nadeel
Baten en lasten (incl. reserves en voorzieningen)
Gerealiseerd resultaat per productgroep (incl. reserves en voorzieningen)
Baten -415
Lasten 1.785
86
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022
P601 Duurzaamheid 1.370
Specificatie per productgroep Rekening 2021
Begroting 2022 voor wijziging
Baten Lasten
-133 929
-400 1.485
-390 1.629
Totaalsaldo baten en lasten
796
1.085
Onttrekkingen reserves Stortingen reserves
0 218
Totaalsaldo reserves Gerealiseerde resultaat
x € 1.000 Productgroep P601 Duurzaamheid
Begroting Realisatie 2022 na 2022 wijziging
Verschil 2022
V/N
-392 1.435
2 193
V V
1.238
1.043
196
V
-211 0
-211 350
-23 350
-188 0
N -
218
-211
139
327
-188
N
1.015
874
1.377
1.370
7
V
V = voordeel N = nadeel
Resultaten per productgroep Omschrijving
Resultaat V / N baten 2022
Resultaat V / N lasten 2022
2
V
193
V
2
V
193
V
P601 Algemene Dekkingsmiddelen
Toelichting
Milieuzorg/duurzaamheid
P601 Duurzaamheid
141 V
196 V
Het voordeel is voornamelijk ontstaan doordat de ontvangen 55 V rijksgelden via de algemene uitkering voor de warmtetransitie voor €188.000 niet zijn uitgegeven in 2022. Deze middelen zijn Voor een nadere toelichting op de personele kosten verwijzen opgenomen in de algemene reserve en door de lagere ontwij u naar paragraaf 7 Bedrijfsvoering waar een toelichting trekking heeft dit geen invloed op de rekeningresultaat. Deze op de personele kosten wordt gegeven. gelden worden in 2023 uitgegeven. Salaris- en inhuurkosten
Reserves Soort
Onttrekking
Nr
Omschrijving
R98000
Res Algemeen (risico)
Totaal Onttrekking Storting
R98000
Totaal Storting Onttrekkingen Er was €211.000 begroot voor de middelen voor de warmtetransitie in 2022. Hiervan is slechts €23.000 uitgegeven. Het uitgegeven bedrag is onttrokken in 2022. Het restant wordt in 2023 onttrokken.
Res Algemeen (risico)
Begroting Realisatie 2022 na 2022 wijziging
Verschil 2022
211
23
-188
211
23
188
350
350
0
350
350
0
Stortingen We hebben €411.000 ontvangen voor de uitvoeringskosten van het bestaande Klimaatakkoord. Bij het 2e Concernbericht 2022 is besloten om hiervan €350.000 in de algemene reserve te storten en over de jaren 2023 tot en met 2025 te onttrekken aan de algemene reserve. De storting is gedaan in 2022.
Gemeente Bergen op Zoom Jaarstukken 2022