Bijlage 1. Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
Tekst van het document
A.7.2.2 We maken gebruik van het Doorbraakfonds Sociaal Domein (Q1-Q4) We maken gebruik van het Doorbraakfonds Sociaal Domein wanneer er binnen onze reguliere vormen van ondersteuning geen oplossing gevonden kan worden voor de problemen van een inwoner.
A.7.2.3 We vervolgen de pilot ‘basisteam en veiligheidsteam’ voor het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming (Q1-Q4) In 2023 zijn we gestart met de pilot basisteam en veiligheidsteam vanuit de proeftuin Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming is een gezamenlijk programma van de ministeries van J&V en VWS en VNG, waarin nauw samengewerkt wordt met de
partners in het veld. De jeugdbescherming moet effectiever en slimmer worden georganiseerd. De pilot is gegund door het rijk aan onze gemeente. De pilot basisteam en veiligheidsteam loopt voorspoedig. Gedurende het pilot jaar 2023 halen we input op voor het vervolg in de jaren 2024 en verder.
A.7.2.4 We voeren het uitvoeringsprogramma Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang uit (Q1-Q4) Op 30 maart 2023 is de regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang door de gemeenteraad vastgesteld. Ter uitvoering daarvan wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld. Dit uitvoeringsprogramma wordt eind 2023 of begin 2024 gedeeld met de gemeenteraad. In 2024 starten wij met de uitvoering van het uitvoeringsprogramma van de regiovisie. Ook voeren we het convenant ‘huisvesting en begeleiding kwetsbare doelgroepen’ uit. De extra middelen die beschikbaar zijn gesteld door het Rijk worden ingezet voor de structurele uitvoering van de pilots: tussenvoorziening zwerfjongeren (in Roosendaal) en specialistische kennis in de opvang.
44 Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
D.7.3 DE MENSELIJKE MAAT STAAT CENTRAAL A.7.3.1 We stellen een omgekeerde verordening sociaal domein op (Q4) In 2023 zijn we gestart met het opstellen van de omgekeerde verordening sociaal domein. We zijn begonnen met het formuleren van uitgangspunten, zoals wat verstaan we onder integraal werken en welke onderdelen van het sociaal domein moeten w orden opgenomen in de omgekeerde verordening. In 2024 stellen we op basis hiervan de omgekeerde verordening op. Deze bieden we daarna ter vaststelling aan de gemeenteraad aan. Het hebben van een omgekeerde verordening is alleen zinvol, als er door de medewerkers die er mee moeten werken ook gedacht en gewerkt wordt volgens de uitgangspunten van integraal werken en maatwerk. Om die reden koppelen we aan het opstellen van de verordening ook een
traject op houding en gedrag om de medewerkers hierin mee te nemen en te ondersteunen. Dit sluit aan op de doorontwikkeling van de toegang tot het sociaal domein.
A.7.3.2 We bevorderen het integraal werken binnen de eigen organisatie (Q1-Q4) We bevorderen het integraal werken binnen de eigen organisatie. Door integraal te werken wordt de inwoner beter ondersteund en wordt zijn of haar vraag in een keer beantwoord. Integraal werken valt of staat met de medewerkers. Zij moeten hierbij worden ondersteund. Door de gevolgen van de coronapandemie, de vluchtelingencrisis en de energiecrisis is hier de afgelopen jaren weinig aandacht voor geweest. Het is daarom nodig om het integraal werken te stimuleren.
D.7.4 DE ZORG BLIJFT BETAALBAAR 2025 werken we samen met de jeugdregio West Brabant West aan het thema Normaliseren. Hiervoor wordt eind 2023 een plan opgesteld, dat in 2024 wordt uitgevoerd. Dit gebeurt in samenwerking met zorgpartners, het voorliggend veld, ouders en jeugdigen. Met normaliseren werken we aan een demping van het aantal zorgvragen door meer uit te gaan van de eigen verantwoordelijkheid van jeugdigen en opvoeders, waarbij (licht) afwijken van het gemiddelde tijdens het opgroeien en opvoeden niet onnodig geproblematiseerd wordt. Normalisatie wordt verwerkt in de nog op te leveren Pijlervisie Sociaal en Veilig. Ook bij de doorontwikkeling van de toegang tot het sociaal domein hebben we hier aandacht voor.
A.7.4.3 We werken verder aan het versterken van het voorliggend veld (Q2)
A.7.4.1 We intensiveren de transformatie van het sociaal domein Bij het Beleidskader is door de gemeenteraad een motie ingediend gericht op een verschuiving van maatwerkvoorzieningen ten gunste van het ‘voorliggend veld’. Dat is verwerkt in deze begroting. Om daar goed uitvoering aan te kunnen geven, vervangen we het eerdere speerpunt “pilot cliëntopvolging” door een intensivering van de transformatie van het sociaal domein. ‘Going concern’ zijn we prima in staat onze taken uit te voeren, maar de alsmaar oplopende meerkosten vragen om een systeemherziening. Dat zal één van de grootste uitdagingen voor de komende jaren zijn. Hiervoor zetten we een kwartiermaker in.
A.7.4.2 We werken aan het thema Normaliseren (Q1-Q4) Op basis van de regiovisie jeugd West Brabant West 2022-
Tijdens de raadsvergadering van 13 juli 2023 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen waarin het college wordt verzocht om een plan uit te werken om de verschuiving van het gebruik van maatwerkvoorzieningen naar (preventieve) voorzieningen in het voorliggend veld vorm te geven. In het tweede kwartaal van 2024 leveren we dit plan op. Daarnaast werken we in 2024 verder aan een aantal projecten en acties waar we al mee gestart zijn om het voorliggend veld te versterken. Het doel is om de druk op de maatwerkvoorzieningen te verkleinen. We werken onder andere verder aan Welzijn op Recept, het organiseren van indicatieloze dagbesteding en we voeren het landelijke Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) uit. Het Rijk heeft tot en met 2026 middelen beschikbaar gesteld om het GALA uit te voeren. Doel van het akkoord is het bereiken van een gezonde generatie in 2040. Om deze middelen zo efficiënt mogelijk te besteden, werken we aan een subsidieregeling die gedurende deze jaren geldt. In deze middelen is eveneens voorzien in een projectleider die ervoor zorgt dat de middelen op verantwoorde wijze ingezet worden en partijen zoveel mogelijk impact maken, ook op regionaal niveau.
Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 45
A.7.4.4 We voeren het subsidiebeleid ‘Doen wat nodig is’ uit en pauzeren de geplande bezuiniging in 2024 (Q1-Q4) We voeren het subsidiebeleid ‘Doen wat nodig is’ uit. Subsidies worden alleen verleend aan activiteiten die bijdragen aan de hierin genoemde maatschappelijke opgaven en speer- en uitgangspunten. De geplande bezuiniging van €500.000 in 2024 wordt conform het amendement Pauzeknop Voorliggend Veld gepauzeerd. Door een andere manier van werken verwachten we minder inzet op Wmo maatwerk. Hiervoor wordt zeer nauw samengewerkt met WijZijn Traversegroep,
waar de toegang laagdrempelig georganiseerd gaat worden in de wijken. Dit geldt als een pilot, gedurende het jaar 2024 worden de eerste resultaten hiervan zichtbaar waaruit mogelijkheden ontstaan om de toegang in de toekomst structureel te positioneren.
A.7.4.5 We werken aan de doorontwikkeling van de wijkcentra en het wijkgericht werken In het eerste kwartaal van 2024 wordt er een plan aan de gemeenteraad voorgelegd over de wijkcentra en ontmoetingsplekken.
INDICATOREN Omschrijving indicator
Landelijk*
Realisatie 2019
2020
2021
2022
Jongeren met een delict voor de rechter (% van 12 t/m 21-jarigen)
1 (2021)
1
1
1
-
Kinderen in een uitkeringsgezin (% kinderen tot 18 jaar)
6 (2021)
9
9
9
-
Werkloze jongeren (% van 16 t/m 22-jarigen)
2 (2021)
2
2
2
-
13,2 (2022)
14,2
13,8
16,5
17,4
Jongeren met jeugdhulp (% van alle jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdbescherming (% van alle jongeren tot 18 jaar)
1,2 (2022)
1,2
1,1
1,2
1,1
Jongeren met jeugdreclassering (% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar)
0,3 (2022)
0,5
0,4
0,4
0,3
Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo (per 10.000 inwoners)
700 (2022)
-
-
950
1.050
Bron: De gebruikte bron is www.waarstaatjegemeente.nl. * De cijfers vermeld bij het onderdeel ‘Landelijk’ kunnen afwijken van de cijfers vermeld op de website www.waarstaatjegemeente. nl. Deze cijfers worden namelijk aangepast op het moment dat er, gedurende het jaar, meer cijfers beschikbaar komen.
KADERSTELLENDE DOCUMENTEN VOOR HET PROGRAMMA Beleidsnota
Vastgesteld
Beleidsplan sociaal domein Brabantse Wal 2018-2021
2018
Regiovisie jeugdhulp West Brabant West 2022-2025
2021
VERBONDEN PARTIJEN Verbonden partij
Omschrijving hoe deze bijdraagt aan doelstelling van de gemeente
Bijdrage van de gemeente in 2024
GROGZ West-Brabant
De uitvoering van de wettelijk aan de gemeente opgedragen taak van collectieve preventie en inhoud geven aan de voor de deelnemende gemeenten noodzakelijke en de door de deelnemende gemeenten gewenste samenwerking op het terrein van de openbare en de preventieve gezondheidszorg.
€1.736.792
46 Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
Verbonden partij
Omschrijving hoe deze bijdraagt aan doelstelling van de gemeente
Bijdrage van de gemeente in 2024
Regionale Ambulancevoorziening Brabant Midden-West-Noord (RAV)
€0 Het instellen en in stand houden van een Regionale Ambulancevoorziening ten behoeve van het werkgebied Midden en West-Brabant en het werkgebied Brabant-Noord; Het in stand houden van een meldkamer ambulancezorg voor het werkgebied Midden- en West-Brabant en het werkgebied Brabant-Noord; Het vaststellen en (doen) uitvoeren van regionale ambulanceplannen van de regio Midden- en West-Brabant en Brabant-Noord; Het (doen) leveren van een bijdrage aan de geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen ten behoeve van de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant en Hulpverleningsdienst Brabant-Noord.
Kleinschalig Collectief Vervoer
€1.413.000 Het regelen van het vervoer voor mensen vanuit de WMO in West-Brabant. De begroting van het Kleinschalig Collectief Vervoer (KCV) maakt onderdeel uit van de Begroting RWB.
GR Geweld in afhankelijkheidsrelaties en meldpunt crisiszorg West-Brabant (GIA)
Verankeren van samenwerking tussen West-Brabantse gemeenten bij de aanpak van het voorkomen en bestrijden van GIA en de zorg voor één Meldpunt Crisiszorg in de regio West-Brabant.
€809.262
R 2022
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
B 2027
8.704
10.105
8.052
2.932
2.700
2.700
WAT MAG HET KOSTEN? Baten/Lasten (Bedragen *€1.000) Baten Lasten
81.019
90.197
90.286
83.154
81.799
81.830
Totaal saldo van baten en lasten programma 7
-72.315
-80.092
-82.233
-80.222
-79.099
-79.131
Onttrekkingen aan reserves
347
3.192
346
0
0
0
Stortingen in reserves
-108
0
0
0
0
0
Resultaat programma 7
-71.860
-76.899
-81.887
-80.222
-79.099
-79.131
TOELICHTING Beginstand Programma 7 Baten
B 2024
B 2025
2.068
B 2026
2.068
B 2027
2.068
2.068
Lasten
78.523
77.928
77.742
77.742
Saldo
-76.455
-75.860
-75.674
-75.674
-225
-293
-296
-299
36
33
33
33
-105
-105
-105
-105
-1.318
-2.178
-1.236
-1.237
Personeelskosten Indexeren Energiekosten Taakmutaties algemene uitkering
0
2.000
2.000
2.000
Jeugd
Taakstelling Rijk Jeugd
-1.619
-1.619
-1.619
-1.619
Extra indexering WMO
-2.130
-2.130
-2.130
-2.130
Overheveling budgetten uit 2023
-346
0
0
0
Overige mutaties
-71
-70
-72
-100
-82.233
-80.222
-79.099
-79.131
Eindtotaal
Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 47
BEGROTINGSMUTATIES Personeelskosten Op basis van het Beleidskader 2024 zijn de salariskosten met 5,2 procent geïndexeerd. Dit leidt tot een stijging van de personeelskosten van €225.000. Indexeren van uitgaven en inkomsten Het prijspeil materiële overheidsconsumptie, dat in de Meicirculaire 2023 is opgenomen, bedraagt 3,9 procent. De inkomsten zijn hiermee verhoogd, de uitgaven niet. De indexatie van de uitgavenbudgetten is verwerkt in de stelpost op programma 1. Per saldo resteert er nu een toename van de baten van €36.000.
•
•
De tarieven voor de Wmo moeten volgens landelijke regelgeving reëel zijn. Voor huishoudelijke ondersteuning en begeleiding is daarom een indexering toegepast die voldoet aan de AMvB reële kostprijs. Dat leidt tot fors hogere tarieven. Er is dus geen rekening gehouden met stijging van cliëntaantallen ondanks de vergrijzing en de extramuralisering van zorg (het streven om buiten de muren van de instelling gelijkwaardige zorg te bieden). Dit omdat we er door de inzet van maatschappelijke business cases en projecten naar streven dat de kosten niet verder stijgen.
Jeugd Door af- en ombouw jeugdzorg plus en door minder jeugdbeschermingsmaatregelen wordt er een groter beroep gedaan op de hoogcomplexe arrangementen of duurdere laagcomplexe arrangementen. Hierdoor nemen de kosten met ruim €1 miljoen toe. Daarnaast stijgen de tarieven jeugdhulp voor 2024 en ook de landelijke tarieven voor de GI’s worden verhoogd. In totaal nemen hierdoor de kosten met €610.000 toe.
Voor de forse stijging van de kosten worden de gemeenten door het Rijk niet gecompenseerd. In de algemene uitkering zien we wat betreft de ontwikkeling van het sociaal domein een “weeffout”. De toevoeging van een groot aantal taken in het sociaal domein ging gepaard met enorme kortingen. In de reacties van gemeenten aan het Rijk is destijds ook nadrukkelijk aangegeven dat deze toename een dusdanig substantieel onderdeel uitmaakt van de Algemene Uitkering dat er juiste aandacht moet zijn voor een juiste indexering en groei. We voorzien immers in Nederland een vergrijzing en daardoor toenemende vraag op zorg. Ten aanzien van indexering is aangegeven dat de verhouding van de toen nog geldende trap op, trap af financieringsmethodiek er een scheefgroei zou ontstaan doordat de rijksuitgaven niet zo veel zorgkosten meer bevatten. Tot en met 2025 is de trap op, trap af op basis van een afgesproken normeringsystematiek aangepast. Dat wil zeggen de toename van de Algemene Uitkering (accres) is vastgezet. Op deze manier is de bedoeling dat rust/ stabiliteit ontstaat voor gemeenten over de hoogte van de te ontvangen Algemene Uitkering. Ook is de afspraak gemaakt dat wel geïndexeerd wordt. Bij afgelopen meicirculaire wordt met een gecombineerde index van loon- en prijsindex overheid consumptie en prijs netto materiele consumptie gerekend, welke uitkomt op 4,54%.
De index voor prijs bruto binnenlands product (pbbp) bedraagt 6,2%. Het hanteren van deze pbbp index is pas afgesproken vanaf 2027. Er is geen aparte prijscompensatie vanuit het Rijk voor zorg kosten (ook niet voor de tevens in het oog springende energie kosten). De loonontwikkeling waar gemeenten mee geconfronteerd worden is hoger dan waar mee is gerekend in de Algemene Uitkering. Een stapeling van onderdelen die ervoor zorgen dat gemeenten fors in de knel komen.
Extra indexering WMO Bij het opstellen van een realistische begroting voor de WMO hebben we de volgende uitgangspunten gehanteerd:
Overhevelingen In het 2e Concernbericht 2023 zijn een aantal budgetten overgeheveld. Deze zijn in de begroting opgenomen.
Energiekosten Op basis van het huidige contract, de verwachte prijsontwikkeling voor 2024 en de afrekening over 2022 is een inschatting gemaakt voor de kosten van gas en elektra in 2024. Voor dit programma betekent dit dat de lasten met €105.000 toenemen. Taakmutaties algemene uitkering In de meicirculaire zijn gelden toegevoegd aan de algemene uitkering voor de uitvoering van taken. De budgetten in dit programma zijn hiervoor met €1.318.000 verhoogd in 2024. De algemene uitkering in programma 1 is hiervoor ook verhoogd. Per saldo heeft dit dus geen effect op het begrotingsresultaat. Taakstelling Rijk In de hervormingsagenda Jeugd heeft het Rijk toegezegd dat zij vanaf 2025 €500 miljoen aan besparingen gaat realiseren op de kosten voor de Jeugdzorg. De provinciaal toezichthouder heeft aangegeven dat deze besparing op de kosten voor 100% door de gemeente mag worden meegenomen in de begroting. Voor Bergen op Zoom betekent dit een voordeel van €2 miljoen.
RESERVES Dit betreft de onttrekking uit de algemene reserve vanwege de overheveling van budgetten. Vanuit 2023 wordt het budget
robuust rechtbeschermingssysteem van €260.000 overgeheveld en €86.000 voor jeugdondersteuning.
48 Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
PROGRAMMA’S
PROGRAMMA 8 - WERK EN INKOMEN
Wat willen we bereiken in deze bestuursperiode? De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van landelijke wetten die bedoeld zijn om het welzijn te verbeteren van inwoners met wie het wat minder gaat. We hebben hierin grote uitdagingen voor ons liggen. De vorige periode zijn we al begonnen met een andere manier van werken om iedereen de juiste zorg of ondersteuning te bieden. Niemand mag buiten de boot vallen. De menselijke maat staat centraal. We gebruiken begrijpelijke taal en stellen wat de inwoner nodig heeft voorop. Dit doen we bij voorkeur gezinsgericht en in goede samenwerking met andere partijen, bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid, wonen en veiligheid. Tegelijkertijd moet de zorg ook betaalbaar blijven.
Wat gaan we daarvoor doen in 2024? DOELEN EN ACTIES
D.8.1 Alle inwoners doen mee
D.8.2 Bestaanszekerheid van kwetsbare inwoners versterken
A.8.1.1 We bevorderen werken naar vermogen
A.8.2.1 We verbeteren de aanpak vroegsignalering schulden
A.8.1.2 We intensiveren de ketensamenwerking tussen de GR ISD, WVS en het werkplein
A.8.2.2 We geven vorm aan de aanpak armoedeverzachting
A.8.2.3 We realiseren uitgiftepunten voor gratis menstruatiemiddelen
A.8.2.4 We richten een bestaanszekerheidsfonds op
A.8.2.5 We zetten de aanpak energiearmoede voort
Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 49
Onderstaande tekst moet volledig in samenhang worden gelezen met de tekst onder programma 7 – WMO en Jeugd. Werk en inkomen maakt namelijk integraal onderdeel uit van het beleidsproces binnen het Sociaal Domein. De tekst onder programma 8 moet daarom gelezen worden in het verlengde van programma 7.
D.8.1 ALLE INWONERS DOEN MEE A.8.1.1 We bevorderen werken naar vermogen Iedere inwoner die een beroep doet op de ISD Brabantse Wal krijgt een vaste contactpersoon. De vaste contactpersoon gaat periodiek in gesprek met de inwoner en onderzoekt waar de behoefte van de inwoner ligt om zodoende aan te sluiten bij de leefwereld. Hierbij kijken we breder naar wat de inwoner nodig heeft. Bij de uitvraag kijken wij naar de leefgebieden; we noemen dit brede intake. Niet voor alle mensen die een beroep doen op de ISD Brabantse Wal is het mogelijk om uit te stromen naar werk. Deze mensen stimuleren we te participeren in de samenleving door het inzetten van sociale activering. Voor mensen met een lange afstand tot de arbeidsmarkt, bereiden we het aanbod aan sociale activering uit. Hierbij wordt er samengewerkt tussen de ISD Brabantse Wal en het team Wmo. De GR ISD Brabantse Wal gaat nazorg organiseren voor klanten die uitstromen naar werk. Dit om te voorkomen dat iemand terugvalt naar de bijstand. Hierbij wordt bekeken hoe we dat samen met onze ketenpartners goed vorm kunnen geven.
A.8.1.2 We intensiveren de ketensamenwerking tussen de GR ISD, WVS en het werkplein De samenwerking tussen de GR ISD Brabantse Wal, het Werkplein Hart van West-Brabant en WVS intensiveren we verder via de zogenoemde Ketensamenwerking. Uitgangspunt is: Werken als een gezamenlijk sociaal ontwikkelbedrijf, waar inwoners die onder de Participatiewet vallen optimaal worden ondersteund bij hun ontwikkeling naar een betaalde baan of als dat niet haalbaar is betaalde detachering of vrijwilligerswerk. Medewerkers uit de uitvoering van de drie organisaties vinden elkaar steeds beter, bijvoorbeeld door het organiseren van zogenaamde Beleefdagen, waaraan ook uitkeringsgerechtigden deelnemen. Binnen deze ketensamenwerking voeren we ontwikkelingstrajecten uit. Dit zijn trajecten waarbij inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt zich aan de hand van een zogenaamde routekaart kunnen ontwikkelen via verschillende leerroutes (waaronder in het groen, productie, logistiek, schoonmaak, post- en pakketbezorging en horeca). Deze zijn gericht op het komen tot een gezamenlijke verbetering van de werkwijze, om inwoners die dit nodig hebben zo optimaal mogelijk te ontwikkelen richting (betaald) werk. Tevens zullen experimenten en ondersteunende technologieën met een toegevoegde waarde worden beoordeeld.
Daarnaast onderzoeken we in 2024 hoe we de samenwerking tussen de gemeenten in de regio op het gebied van participatie, werk en inkomen in de toekomst willen organiseren.
D.8.2 BESTAANSZEKERHEID VAN KWETSBARE INWONERS VERSTERKEN A.8.2.1 We verbeteren de aanpak vroegsignalering schulden Voor hulp en ondersteuning aan inwoners met schulden werken wij samen met vaste lasten partners vanuit de aanpak vroegsignalering schulden. In 2024 werken we verder aan de aanbevelingen uit de evaluatie van de vroegsignalering en voeren we de gewenste veranderingen van de aanpak uit.
A.8.2.2 We geven vorm aan de aanpak armoedeverzachting De samenleving wordt steeds complexer. Steeds meer mensen vallen op een of andere manier buiten de boot. Het aantal mensen dat onder de bijstandsnorm leeft groeit. Deze constatering vraagt om samenhangend beleid en actie. Juist hier kan de gemeente het verschil maken voor haar inwoners samen met de ketenpartners, door de samenwerking naar een hoger
niveau te tillen. Daarom zijn we in 2023 met voorbereidingen gestart om samen met partners tot een aanpak voor armoedeverzachting te komen. Dit zetten we in 2024 voort. Onder de vlag van de aanpak Armoedeverzachting zullen we in 2024 alle regelingen beoordelen op toegankelijkheid. Hierbij betrekken we de organisaties waarmee we samenwerken en ervaringsdeskundigen. Rond de dag van de armoede (oktober) zullen we op basis van onze bevindingen een campagneoffensief starten.
A.8.2.3 We realiseren uitgiftepunten voor gratis menstruatiemiddelen In 2024 werken we samen met onze partners aan het realiseren van uitgiftepunten voor gratis menstruatiemiddelen. Hiermee geven we uitvoering aan de door de gemeenteraad aangenomen motie Menstruatiearmoede.
50 Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
A.8.2.4 We richten een bestaanszekerheidsfonds op
A.8.2.5 We zetten de aanpak energiearmoede voort
We werken aan de transformatie van het Doorbraakfonds Hoge Energierekening naar een Bestaanszekerheidsfonds. Bestaanszekerheid is de zekerheid die je hebt op onder andere fatsoenlijk onderdak, werk, gezondheidszorg en goed onderwijs voor je kinderen. Helaas is bestaanszekerheid op deze gebieden niet voor iedereen vanzelfsprekend. Door armoede, schulden of andere geldproblemen kunnen sommige inwoners niet meedoen in onze gemeente en zichzelf ontwikkelen. Om te zorgen dat deze inwoners wel mee kunnen doen aan de samenleving, gaan we onderzoeken hoe we een bestaanszekerheidsfonds goed kunnen vormgeven en organiseren.
Hoewel de energieprijzen zich lijken te normaliseren, willen we ook in 2024 aandacht houden voor de impact van energielasten en het voorkomen van schuldenproblematiek. We werken hiervoor onder andere aan de realisatie van een Fixbrigade. Doel van de Fixbrigade is om huishoudens met lage inkomens en/of een laag energielabel te ondersteunen bij het verlagen van de energielasten door het installeren van kleine energiebesparende maatregelen. We zoeken hierin de samenwerking met Stadlander, maar ook maken we waar mogelijk gebruik van de regionale ondersteuning vanuit de Regionale Energie Strategie West-Brabant (RES West-Brabant). Als er aanvullende rijksmiddelen hiervoor komen, zullen we deze inzetten voor het voorkomen van schulden- en armoedeproblematiek.
INDICATOREN Omschrijving indicator
Landelijk*
Realisatie 2019
2020
2021
2022
Banen (per 1.000 inwoners van 15 t/m 64 jaar)
825,4 (2022)
712,5
705,4
725,3
744,7
Netto arbeidsparticipatie (% van de werkzame beroepsbevolking t.o.v. de (potentiële) beroepsbevolking)
72,2 (2022)
66,6
66,2
67,6
69,5
Personen met een bijstandsuitkering (per 10.000 inwoners)
431,2 (2021)
440,3
542,2
505,3
-
Lopende re-integratievoorzieningen (per 10.000 inwoners van 15-64 jaar)
197,7 (2022)
131,5
102,8
-
119,7
Bron: De gebruikte bron is www.waarstaatjegemeente.nl. * De cijfers vermeld bij het onderdeel ‘Landelijk’ kunnen afwijken van de cijfers vermeld op de website www.waarstaatjegemeente. nl. Deze cijfers worden namelijk aangepast op het moment dat er, gedurende het jaar, meer cijfers beschikbaar komen.
KADERSTELLENDE DOCUMENTEN VOOR HET PROGRAMMA Beleidsnota
Vastgesteld
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2020-2024
2019
Beleidsplan sociaal domein Brabantse Wal 2018-2021
2018
VERBONDEN PARTIJEN Verbonden partij
Omschrijving hoe deze bijdraagt aan doelstelling van de gemeente
Bijdrage van de gemeente in 2024
Werkvoorzieningsschap West-Brabant (WVS)
Integrale uitvoering van de Participatiewet, onderdeel voormalige Wet Sociale Werkvoorziening, en activiteiten ten behoeve van arbeidsintegratie en aangepaste arbeid voor personen uit de deelnemende gemeenten, die op afstand van de reguliere arbeidsmarkt staan.
Doorbetaling Rijksbijdrage wsw: €9.931.655 anvullende bijdrage: €1.736.792
Intergemeentelijke Sociale Dienst Brabantse Wal (GR ISD)
De gezamenlijke uitvoering van het takenpakket van een afdeling Sociale Zaken van en gemeente en het afstemmen van beleid ter zake van de uitvoering van de in de regeling benoemde wet- en regelgeving en het bevorderen van de kwaliteit en continuïteit van de dienstverlening.
€8.516.756
Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 51
WAT MAG HET KOSTEN? Baten/Lasten (Bedragen *€1.000)
R 2022
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
B 2027
Baten
29.861
31.588
29.286
29.286
29.286
29.286
Lasten
58.523
62.007
57.220
56.236
56.298
56.335
Totaal saldo van baten en lasten programma 8
-28.662
-30.419
-27.935
-26.951
-27.012
-27.049
0
3.810
706
0
0
0
978
0
0
0
0
0
-29.640
-26.609
-27.229
-26.951
-27.012
-27.049
Onttrekkingen aan reserves Stortingen in reserves Resultaat programma 8
TOELICHTING Beginstand Programma 8
B 2024
Baten
B 2025
28.288
B 2026
28.288
B 2027
28.288
28.288
Lasten
55.020
54.663
54.672
54.663
Saldo
-26.732
-26.375
-26.384
-26.375
1
2
2
2
Taakmutaties algemene uitkering
-615
-622
-601
-570
Bijstand levensonderhoud
117
117
117
117
0
-73
-146
-223
-706
0
0
0
-27.935
-26.951
-27.012
-27.049
Indexeren
Verbonden Partijen Overheveling budgetten Eindtotaal
BEGROTINGSMUTATIES Indexeren van uitgaven en inkomsten Het prijspeil materiële overheidsconsumptie, dat in de Meicirculaire 2023 is opgenomen, bedraagt 3,9 procent. De inkomsten zijn hiermee verhoogd, de uitgaven niet. De indexatie van de uitgavenbudgetten is verwerkt in de stelpost op programma 1. Hierdoor resteert er een zeer klein positief saldo van het indexeren van baten.
degedeeld waaruit blijkt dat de rijksbijdrage €997.000 hoger is. De hogere bijstelling is het gevolg van de verwerking van de realisatiecijfers over 2022 en de nieuwe werkloosheidsverwachtingen van het CPB in het landelijk BUIG. De uitgaven zijn ook bijgesteld, maar het levert een voordeel op van €117.000. In oktober 2023 ontvangen we de beschikking over 2024 en zal de rijksbijdrage voor 2024 bekend worden.
Taakmutaties algemene uitkering In de Meicirculaire 2023 zijn gelden toegevoegd aan de algemene uitkering voor de uitvoering van taken. De budgetten in dit programma zijn hiervoor met €615.000 verhoogd in 2024. De algemene uitkering in programma 1 is hiervoor ook verhoogd. Per saldo heeft dit dus geen effect op het begrotingsresultaat.
Verbonden Partijen Vanwege de oplopende uitkeringsaantallen is er nog een bijstelling op de Begroting 2024-2027 van de ISD geweest. De bijstelling heeft vooral effect op 2025, 2026 en 2027.
Bijstand levensonderhoud In mei 2023 is het Nader Voorlopig BUIG door het Rijk me-
Overhevelingen In het 2e Concernbericht 2023 zijn budgetten overgeheveld. Deze zijn in de begroting opgenomen.
RESERVES Via het 2e Concernbericht 2023 is vanuit 2023 €706.000 voor het armoedeverzachtingsplan overgeheveld naar 2024. In 2024
worden deze gelden onttrokken aan de algemene reserve.
52 Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
PROGRAMMA’S
PROGRAMMA 9 - MILIEU
Wat willen we bereiken in deze bestuursperiode? Duurzaamheid is een integraal onderdeel van het beleid. Als gemeente geven wij het goede voorbeeld. Onze duurzaamheidsdoelen gaan wij bereiken door intensief samen te werken met onze inwoners, partners en leveranciers. (Deze doelstelling raakt ook de paragraaf duurzaamheid)
Wat gaan we daarvoor doen in 2024? DOELEN EN ACTIES
D.9.1 De gemeente is duurzaam
A.9.1.1 We breiden de ambtelijke capaciteit uit op klimaat- en energiebeleid
A.9.3.2 We werken aan de realisatie van de doelstellingen uit de Regionale Energie Strategie
D.9.2 Riool- en regenwater wordt effectief en efficiënt verwerkt
A.9.2.1 We beheren onze riolering
D.9.3 Afval wordt effectief en efficiënt verwerkt
A.9.3.1 We stellen een grondstoffenbeleids plan op
A.9.3.2 We stellen een afvalstoffenverordening op
D.9.4 Inwoners ervaren een gezonde leefomgeving
A.9.4.1 We stellen een lucht- en geurbeleid op A.9.4.2 We actualiseren het bodembeleid A.9.4.3 We implementeren de omgevingswet
A.9.1.3 We gaan actief aan de slag met het verduurzamen van de gebouwde omgeving
A.9.1.4 We stellen een Taskforce Duurzaamheid op A.9.1.5 We voeren onze Bergse Adaptatie Strategie uit
Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 53
D.9.1 DE GEMEENTE IS DUURZAAM A.9.1.1 We breiden de ambtelijke capaciteit uit voor klimaat- en energiebeleid Vanaf 2023 tot 2030 krijgt de gemeente structurele middelen toegekend om de ambtelijke capaciteit uit te breiden om de gemeentelijke taken uit het klimaatakkoord uit te voeren op het gebied van CO2 reductie. In 2024 zetten wij deze gelden in om onze ambtelijke capaciteit structureel uit te breiden zodat wij in staat zijn om de taken en opgaven vanuit het klimaatakkoord uit te kunnen voeren en de doelstelling van 55 procent CO2 reductie in 2030 te kunnen behalen.
A.9.1.2 We werken aan de realisatie van de doelstellingen uit de Regionale Energie Strategie Wij continueren onze inzet binnen de Regionale Energie Strategie en zetten ons in om de opgaven op het gebied van duurzame opwek (windenenergie en zon op dak) te realiseren. Eind 2024 stellen wij de RES 2.0 vast. Voor de opgaven op het gebied van duurzame warmte onderzoeken wij de mogelijkheden en kansen van regionale samenwerkingen maar kijken wij ook naar de lokale invulling op wijkniveau in samenspraak met bewoners en belanghebbende. Het doel is om iedereen te bereiken en duurzaamheid tevens bereikbaar te maken voor iedereen. Hierbij zetten wij enerzijds in op de mogelijkheden voor de ontzorging via financiële regelingen en subsidies (o.a. aanpak energiearmoede) en anderzijds op intensievere gemeente brede communicatie.
A.9.1.3 We gaan actief aan de slag met het verduurzamen van de gebouwde omgeving Wij voeren de gemeentelijke warmtevisie uit en werken binnen verschillende wijken aan concrete wijkuitvoeringsplannen voor het realiseren van aardgasvrije woningen en alternatieve duurzame warmteoplossingen. We pakken daarin onze regierol als gemeente. Ook in de bredere gebouwde omgeving zetten wij ons in om de verduurzaming te versnellen. Dit betreft onder andere ons eigen gemeentelijke vastgoed, maar ook het maatschappelijk vastgoed en de utiliteitsbouw. Hierbij sluiten wij effectief aan op de verschillende subsidiemogelijkheden en regelingen die ter beschikking worden gesteld door het Rijk, zoals bijvoorbeeld de middelen vanuit het Nationale Isolatieprogramma en de middelen ter verduurzaming van het
maatschappelijk vastgoed.
A.9.1.4 We stellen een Taskforce Duurzaamheid op De middelen die beschikbaar zijn gesteld vanuit de CDOKE-regeling (Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat – en energiebeleid) zetten wij tevens in om een bredere organisatiestructuur op te richten binnen de gemeentelijke organisatie in de vorm van een Taskforce Duurzaamheid. Zij richt zich op de uitvoering van een breed kaderstellend programma waarbij het thema Duurzaamheid wordt opgesplitst naar verschillende samenhangende thema’s en centrale doelstellingen. De verschillende lokale uitvoeringsprogramma’s en beleidsdocumenten worden in samenhang opgenomen binnen de brede programmastructuur en strekken op deze wijze tot de effectieve uitvoering van klimaat- en energiebeleid en tevens de borging van de lange termijn doelstellingen op het gebied van duurzaamheid, milieu en het klimaat. Door het inrichten van een effectieve uitvoeringsorganisatie voor de centrale opgaven op het gebied Duurzaamheid is de gemeente in staat om de verschillende klimaat en milieuopgaven integraal en in synergie te benaderen.
A.9.1.5 We voeren onze Bergse Adaptatie Strategie uit In 2024 gaan we starten met het opstellen van een stimuleringsplan voor klimaatadaptieve maatregelen. Dit gaan we doen om bewoners extra te motiveren om hun tuinen klimaatadaptief in te richten. Hierin is subsidie niet het toverwoord. Centraal staat juist het verleiden van mensen. Ook wordt verkend of klimaatadaptatie meer geborgd kan worden bij het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Er gebeurt al veel op het gebied van klimaatadaptatie. We beginnen dus niet bij 0, echter zijn er nog wel verbeteringen mogelijk. Ook regionaal gaan we samen met de partners uit de Water- en Klimaatkring West stappen zetten om onze regio klimaatbestendig en waterrobuust te maken. Zo gaan we starten met het opstellen van een bosbrand preventieplan en gaan we gezamenlijk onderzoek doen naar de mogelijkheden op de bedrijventerreinen. Doorlopend gaan we in 2024 de dialoog aan met externen zoals bewoners en samenwerkingspartners en gaan we buurtacties stimuleren.
D.9.2 RIOOL- EN REGENWATER WORDT EFFECTIEF EN EFFICIËNT VERWERKT A.9.2.1 We beheren onze riolering In het kader van klimaatverandering wordt onze omgeving geconfronteerd met een toename van extreme weersomstandigheden, zoals hevige neerslag, hitte en droogte. Om de gevolgen van de weersomstandigheden te verminderen is het van belang om de leefomgeving aan te passen. De gemeente neemt maatregelen mbt de waterhuishouding in het openbaar
gebied voor haar rekening maar dit is lang niet voldoende. 80% van de grond is in particulier bezit. Om bewoners te inspireren en te motiveren om aan de slag te gaan op eigen grond met een klimaatadaptieve omgeving, gaan we een inspiratieboek/ kookboek opstellen. Hierin wordt op een begrijpbare manier weergegeven wat bewoners zelf kunnen doen aan klimaatadaptatie.
54 Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
D.9.3 AFVAL WORDT EFFECTIEF EN EFFICIËNT VERWERKT A.9.3.1 We stellen een grondstoffenbeleidsplan op Nadat de gemeenteraad eind 2023 de ambitie heeft bepaald voor het huishoudelijk afval ( 100 kg restafval per inwoner) wordt dit verder uitgewerkt in het grondstoffen beleidsplan (Q1/Q2). Hierbij wordt meer ingezet op hergebruik van huishoudelijke afvalstromen en een circulaire economie. Na de vaststelling hiervan zal gewerkt worden aan de implementatie waarbij rekening moet worden gehouden met een langere doorlooptijd als het gaat om logistieke veranderingen. De
eventuele gevolgen voor het tarief voor het huishoudelijk afval zullen daarmee pas echt merkbaar zijn bij de begroting 2025.
A.9.3.2 We stellen een afvalstoffenverordening op Afhankelijk van de keuzes die in het Grondstoffenbeleidsplan worden gemaakt zal de Afvalstoffenverordening worden geactualiseerd. Deze verordening bevat de wettelijke regels die gelden rondom de inzameling van huishoudelijk afval in de gemeente Bergen op Zoom.
D.9.4 INWONERS ERVAREN EEN GEZONDE LEEFOMGEVING A.9.4.1 We stellen een lucht- en geurbeleid op In het kader van de gemeentelijke zorgplicht op Milieubeheer gaan wij aan de slag met het opstellen van lokaal lucht en geur beleid.
A.9.4.2 We actualiseren het bodembeleid In het nastreven van een gezonde bodem en de bescherming van onze natuurlijke systemen actualiseren wij ons gemeen-
telijk bodembeleid. Hierbij nemen wij onder meer bodem (en water) mee als sturende begrippen.
A.9.4.3 We implementeren de omgevingswet De implementatie van de omgevingswet zal zorgen voor een toename van het takenpakket voor gemeenten. In samenwerking met de OMWB zorgen wij voor een naadloze overdracht en implementatie van de wettelijke taken.
INDICATOREN Omschrijving indicator
Landelijk*
Realisatie 2019
2020
2021
2022
Volksgezondheid en Milieu: omvang huishoudelijk restafval (kg per inwoner)
169 (2021)
173
183
177
-
Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit (%)
33,2 (2021)
3,4
5,2
6,4
-
Bron: De gebruikte bron is www.waarstaatjegemeente.nl. * De cijfers vermeld bij het onderdeel ‘Landelijk’ kunnen afwijken van de cijfers vermeld op de website www.waarstaatjegemeente. nl. Deze cijfers worden namelijk aangepast op het moment dat er, gedurende het jaar, meer cijfers beschikbaar komen.
Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 55
KADERSTELLENDE DOCUMENTEN VOOR HET PROGRAMMA Beleidsnota
Vastgesteld
Actieplan Biobased Economy
2016
Actieplan MVI
2021
Afvalstoffenbeleidsplan
2016
Bergse Adaptatie Strategie (BAS)
Q4 2023
Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP)
2019
Groenstructuurplan
2006
IBOR-Plan
2017
Regionale Energie Strategie 1.0
2021
Transitievisie Warmte Bergen op Zoom
2023
VERBONDEN PARTIJEN Verbonden partij
Omschrijving hoe deze bijdraagt aan doelstelling van de gemeente
Bijdrage van de gemeente in 2024
SAVER NV
De uitvoering van afvalinzameling- en reinigingsdiensten
Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB)
De uitvoering van de heffing en invordering van gemeentelijke belastingen, de behandeling van bezwaar- en beroepschriften en het verzorgen van de informatieverstrekking aan burgers en bedrijven die woonachtig of gevestigd zijn in het grond- of werkgebied van een van de deelnemende partijen. In het programma worden de kosten voor de afvalstoffenheffing en de rioolheffing verantwoord.
Brabant Water NV
De gemeente houdt de aandelen aan als duurzame belegging
Omgevingsdienst West Brabant
De uitvoering van onderzoek, toetsing en toezicht vanuit publiek belang.
€519.000
€1.653.208
WAT MAG HET KOSTEN?
Baten/Lasten (Bedragen *€1.000)
R 2022
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
Baten
23.921
26.562
26.893
26.869
26.844
26.819
Lasten
20.867
23.756
23.035
23.021
22.881
22.859
Totaal saldo van baten en lasten programma 9
3.054
2.807
3.859
3.847
3.963
3.959
Onttrekkingen aan reserves
23
102
179
127
77
77
Stortingen in reserves
350
0
0
0
0
0
Resultaat programma 9
2.727
2.909
4.038
3.974
4.040
4.036
56 Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
B 2027
TOELICHTING Beginstand Programma 9
2024
2025
Baten
25.882
25.870
2026 25.847
2027 25.822
Lasten
23.669
23.523
23.427
23.427
Saldo
2.213
2.347
2.421
2.395
Afval
623
623
623
623
Riolering
440
416
381
381
Salarissen
53
53
53
53
Doorbelasting
334
333
333
333
Verbonden partijen
148
148
148
148
Speerpunt
75
0
0
0
Overheveling budgetten
-27
0
0
0
0
-73
4
26
3.859
3.847
3.963
3.959
Overige mutaties Eindtotaal
BEGROTINGSMUTATIES Afval Afval is een gesloten systeem. De hogere lasten (met name kosten van Saver) worden gedekt door een verhoging van het tarief afvalstoffenheffing. Het saldo op het product afval ontstaat doordat in het tarief ook aanvullende kosten worden meegenomen. In het tarief mogen de kosten voor btw worden meegenomen. Deze kosten zijn met bijna €600.000 toegenomen, omdat in voorgaande jaren niet alle btw-kosten waren meegenomen. Daarnaast zijn de kosten voor kwijtschelding gestegen ten opzichte van vorig jaar. Dit veroorzaakt een voordeel voor het begrotingssaldo. Riolering Riolering is, net als afval, een gesloten systeem. Er zijn hogere salariskosten maar deze worden gecompenseerd door lagere kapitaallasten. Per saldo nemen de kosten op dit product niet toe. Ook bij riolering worden in het tarief aanvullende kosten meegenomen. De stijging van deze kosten ontstaat doordat de rentekosten toenemen vanwege een hoger rentepercentage. Daarnaast nemen de kosten voor btw toe met bijna €150.000. Ook bij riolering nemen de kosten voor kwijtschelding toe (€30.000) ten opzichte van vorig jaar. Personeelskosten De personeelskosten op dit programma zijn per saldo met €53..000 afgenomen. Dit wordt met name veroorzaakt doordat de formatie is verschoven binnen de begroting. Daarnaast zijn de salariskosten op basis van het Beleidskader 2024 met 5,2 procent geïndexeerd (€25.000).
Doorbelasting Vanaf dit jaar worden er geen kosten vanuit veiligheid meer doorbelast naar milieuzorg. De salariskosten waren al eerder aangepast. Deze mutatie heeft geen effect op het begrotingssaldo, omdat het voordeel op dit programma wegvalt tegen het nadeel op programma 2. Verbonden partijen De bijdrage aan de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) is vastgesteld. Het blijkt dat onze bijdrage aan de OMWB afwijkt van wat we in het Beleidskader 2024 hebben opgenomen. Per saldo betekent dit een voordeel van €148.000. Speerpunten Bij het Beleidskader 2024 zijn speerpunten benoemd en is voor een aantal speerpunten (eenmalig) budget beschikbaar gesteld. Om de Begroting 2024 sluitend te maken zijn een aantal speerpunten doorgeschoven naar 2025 of is op andere wijze dekking gevonden voor het budget. Het budget voor duurzaamheid (€ 75.000) wordt gevonden binnen het totaal van de middelen (incl. Jetten-gelden) die binnen duurzaamheid aanwezig zijn. Overhevelingen Via het 2e Concernbericht 2023 wordt €27.000 voor de warmtetransitie overgeheveld van 2023 naar 2024.
Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 57
RESERVES Uit de algemene reserve wordt vanwege de overheveling van de middelen voor de warmtetransitie €27.000 onttrokken. Daarnaast worden voor 2024 tot en met 2027 ook nog jaarlijks €27.000 aan middelen voor de warmtetransitie beschikbaar
gesteld. Tevens is in 2022 het uitvoeringsbudget klimaatakkoord van €350.000 verdeeld over de jaren 2023 tot en met 2026. Jaarlijks wordt hiervoor een gedeelte onttrokken uit de algemene reserve.
58 Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
PROGRAMMA’S
PROGRAMMA 10 - VOLKSHUISVESTING, LEEFOMGEVING EN STEDELIJKE VERNIEUWING
Wat willen we bereiken in deze bestuursperiode? Al onze inwoners moeten de mogelijkheid hebben om een huis binnen hun mogelijkheden te kunnen vinden. In een buurt die bereikbaar is en goed wordt onderhouden. We moeten wonen in Bergen op Zoom betaalbaar en toegankelijk maken en houden. Daarom zetten we vol in op het aanpakken van de woningnood. We werken samen met de Provincie en Regio. Daarmee maken we wonen in onze stad mogelijk én zorgen we voor extra investeringen vanuit het Rijk. (Deze doelstelling raakt ook programma 3)
Wat gaan we daarvoor doen in 2024? DOELEN EN ACTIES
D.10.1 Alle inwoners kunnen (binnen hun mogelijkheden) een woning vinden
A.10.1.1 We intensiveren het woningbouwprogramma aan de hand van de locatiestudie
A.10.1.2 We monitoren de verdeling van de prijsklassen uit de Woondeal
A.10.1.3 We werken met de regio verder aan de woonzorgvisie
Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 59
D.10.1 ALLE INWONERS KUNNEN (BINNEN HUN MOGELIJKHEDEN) EEN WONING VINDEN A.10.1.1 We intensiveren het woningbouwprogramma aan de hand van de locatiestudie
A.10.1.3 We werken met de regio verder aan de woonzorgvisie
We willen wonen in Bergen op Zoom betaalbaar en toegankelijk maken. Daarom zetten we vol in op het aanpakken van de woningnood. De ambitie is 7.000 nieuwgebouwde duurzame woningen in 2040. Daarbij is ook aandacht voor de werklocaties. We zetten daarbij in op 500 woningen per jaar. In de regionale woondeal zijn afspraken gemaakt over het minimale aantal te bouwen woningen (2.225 woningen voor Bergen op Zoom tot 2030). In het bestuursakkoord “samen Bergen verzetten” hebben wij grotere ambities staan, te weten het realiseren van 7.000 nieuwe woningen tot 2040 met een verdeling in prijsklasse van 30 procent laag, 40 procent midden en 30 procent hoog.
Door wijzigende demografische en sociale veranderingen moet bij de woningbouwprogrammering rekening worden gehouden met twee ontwikkelingen: • Nederland vergrijst: tussen 2020 en 2040 stijgt het percentage 65+-ers van 20% naar 25% ; het aantal 75-plussers verdubbelt zelfs. Het beleid is er op gericht dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig wonen. • Er is een tekort aan huisvesting voor bijzondere doelgroepen (statushouders, dak- en thuislozen, uitstromers uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang, etc). Dit alles vraagt om gerichte en op elkaar afgestemde acties op het gebied wonen, zorg en welzijn. Met behulp van de woonzorgvisie worden de lokalen opgaven en urgenties in kaart gebracht. Op basis hiervan kunnen ambities, keuzes en uitvoeringsprogramma’s gemaakt worden voor o.a. woningbouw. In 2024 wordt de woonzorgvisie met de regio verder uitgewerkt, deze zal begin 2026 gereed zijn.
A.10.1.2 We monitoren de verdeling van de prijsklassen uit de Woondeal We hanteren de verdeling van de prijsklassen uit de Woondeal van 30% laag, 40% midden en 30% hoog en monitoren deze jaarlijks. In de regionale woondeal is tevens overeengekomen dat 2/3 van de nieuw te bouwen woningen betaalbaar moet zijn. Van het totaal nieuw te bouwen woningen moet 30% sociaal zijn. De regionale woondeal biedt kwantitatief ruimte om aan deze ambitie te werken. Door de nieuwe wet “Versterking regie volkshuisvesting” van het ministerie BZK worden deze percentages een wettelijke verplichting. Hierin wordt ook de nadruk gelegd op het belang van versnelling van de woningbouwplannen. Onze gemeente heeft voldoende woningbouwplannen om de minimale woningbouwopgave uit de woondeal te realiseren, maar het is vooral zaak deze om te gaan zetten in harde plancapaciteit (bestemmingsplannen). We stellen een woningbouwmonitor op zodat we jaarlijks de voortgang van de afspraken uit de Woondeal kunnen monitoren, zowel kwantitatief als kwalitatief.
INDICATOREN Omschrijving indicator
Landelijk*
Realisatie 2019
2020
2021
2022
2023
Aantal nieuwgebouwde woningen (per 1.000 woningen)
9,3 (2022)
15,0
3,6
9,1
12,2
-
Demografische druk (%)
70,3 (2023)
72,9
73,4
74,0
74,9
75,2
Bron: De gebruikte bron is www.waarstaatjegemeente.nl. * De cijfers vermeld bij het onderdeel ‘Landelijk’ kunnen afwijken van de cijfers vermeld op de website www.waarstaatjegemeente. nl. Deze cijfers worden namelijk aangepast op het moment dat er, gedurende het jaar, meer cijfers beschikbaar komen.
60 Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
KADERSTELLENDE DOCUMENTEN VOOR HET PROGRAMMA Beleidsnota
Vastgesteld
Beleidsnota Parkeren
2013
Beleidsvisie Materieel erfgoed
2013
Detailhandelsstructuurvisie
2016
Grondprijzenbrief 2021
2021
Nota Detailhandel
2003
Nota Grondbeleid
2017
Nota Kostenverhaal
2019
Nota Parkeernormering
2015
Nota Ruimtelijke kwaliteit
2019
Nota & Beleidsregels Humane Huisvesting Internationale Werknemers
2021
Notitie Woonwagenbeleid Bergen op Zoom
2015
Startfoto lokale economie
2016
Structuurvisie Bergen Op Zoom 2030
2011
Toekomstbeeld binnenstad
2023
Verkeersplan
2014
Visie Verkeer en Parkeren
2012
Woonvisie
2020
VERBONDEN PARTIJEN Verbonden partij
Omschrijving hoe deze bijdraagt aan doelstelling van de gemeente
Parkeerbeheer Bergen op Zoom BV
Uitvoering van het gemeentelijk parkeerbeleid op basis van een dienstverleningsovereenkomst. De werkzaamheden betreffen onder meer de afgifte van abonnementen, het toezicht op het betaald parkeren, de verwerking van de parkeerinkomsten en het toezicht in gemeentelijke parkeergarages en dergelijke.
NV Aangenaam Bergen op Zoom
De NV Aangenaam Bergen op Zoom is in liquidatie.
WAT MAG HET KOSTEN? Baten/Lasten (Bedragen *€1.000)
R 2022
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
B 2027
Baten
41.524
22.965
16.991
11.998
7.743
6.628
Lasten
36.849
22.481
17.876
12.902
8.537
8.116
Totaal saldo van baten en lasten programma 10
4.675
484
-886
-904
-794
-1.488
0
1.212
729
204
0
0
Stortingen in reserves
6.498
4.642
1.672
1.168
902
117
Resultaat programma 10
-1.824
-2.946
-1.828
-1.868
-1.696
-1.604
Onttrekkingen aan reserves
Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 61
TOELICHTING Beginstand Programma 10
B 2024
B 2025
Baten
13.406
B 2026
7.410
B 2027
6.951
6.952
Lasten
13.607
9.165
8.336
8.336
Saldo
-201
-1.755
-1.384
-1.384
Personeelskosten
-998
-1.005
-1.012
-1.020
Verrekening VHT
937
942
949
949
Grondbedrijf
-946
826
454
-227
Kapitaallasten
-63
-178
-178
-178
Indexeren
21
34
47
47
Energiekosten
-60
-60
-60
-60
Parkeerbelasting
636
564
564
564
Overheveling budgetten uit 2023
-140
0
0
0
Overhead
-77
-77
-77
-77
5
-195
-97
-102
-886
-904
-794
-1.488
Overige mutaties Eindtotaal
BEGROTINGSMUTATIES Personeelskosten De personeelskosten op dit programma zijn per saldo met €998.000 toegenomen. Dit wordt met name veroorzaakt doordat de formatie die ingezet wordt voor de omgevingsvergunningen (7,15 FTE), vanaf de Begroting 2024 direct op dit programma wordt begroot. Voorheen werd deze formatie op veiligheid begroot en daarna doorbelast. Daarnaast zijn de salariskosten op basis van het Beleidskader 2024 met 5,2 procent geïndexeerd (ruim €350.000). Doorbelasting Zoals aangegeven worden er vanaf de Begroting 2024 geen kosten van veiligheid meer doorbelast, maar rechtstreeks begroot op dit programma. Dit betreffen met name personeelskosten. De doorbelasting was vorig jaar nog €937.000. Grondbedrijf De verschillen t.o.v. de begroting 2023 worden met name verklaard door bijstellingen in de tussentijdse winstnemingen van de winstgevende grondexploitaties die budgettair neutraal verlopen via de algemene reserve. Kapitaallasten De kapitaallasten nemen in 2024 toe met €63.000 en de jaren daarna met €178.000. De toename wordt veroorzaakt doordat de kapitaallasten van de moederkredieten worden begroot op programma 1. Wanneer kredieten vanuit het moederkrediet beschikbaar worden gesteld, worden deze kapitaallasten begroot op het product waar ze betrekking op hebben.
De toename in 2024 is lager dan in latere jaren, omdat in 2023 is gebleken dat een aantal kredieten later wordt afgesloten dan verwacht bij het opstellen van de Begroting 2023. De kapitaallasten komen dan pas vanaf 2025 in de begroting en dit levert een éénmalig voordeel op in 2024. Indexeren van uitgaven en inkomsten Het prijspeil materiële overheidsconsumptie, dat in de Meicirculaire 2023 is opgenomen, bedraagt 3,9 procent. De inkomsten zijn hiermee verhoogd, de uitgaven niet. De indexatie van de uitgavenbudgetten is verwerkt in de stelpost op programma 1. Per saldo nemen nu de baten met € 21.000 in 2024 toe. Energiekosten Op basis van het huidige contract, de verwachte prijsontwikkeling voor 2024 en de afrekening over 2022 is een inschatting gemaakt voor de kosten van gas en elektra in 2024. Voor dit programma betekent dit dat de lasten met €60.000 verhoogd moeten worden. Parkeerbelasting Op basis van de ontvangsten t/m juli van dit jaar is ingeschat dat de parkeerbelasting met €636.000 structureel verhoogd kan worden. Het eerder verwachte effect dat na corona er minder geparkeerd zou worden blijkt niet te kloppen. Vanaf 2025 wordt de opbrengst € 72.000 lager, omdat uit de opbrengst parkeergelden de kapitaallasten die voortkomen uit het krediet aanpassing Parkeergarage Achter De Grote Markt van € 1,2 miljoen worden gedekt.
62 Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
Overhevelingen Het budget voor het opstellen van het volkshuisvestingsbeleid €25.000 is in het 2e Concernbericht 2023 overgeheveld naar 2024. Tevens is ook het resterende bedrag van het budget voor de invoering van de Omgevingswet ad € 115.000 overgeheveld.
Overhead Aan het grondbedrijf worden overhead kosten doorbelast. Deze doorbelasting komt in 2024 € 77.000 hoger uit dan in 2023. Dit komt met name door de gestegen salariskosten.
RESERVES Aan de algemene reserve is het overgehevelde bedrag voor het volkshuisvestingsbeleid ad € 25.000 en het invoeringsbudget voor de Omgevingswet ad € 115.000 onttrokken. De stortingen in de algemene reserve vanuit het grondbedrijf (€ 1,6 miljoen in 2024, € 1,2 miljoen in 2025 en € 0,8 miljoen in 2026) betreffen de (tussentijdse) winstnemingen vanuit de
lopende grexen. In 2024 en 2025 worden er gelden i.v.m. de werkzaamheden vanuit ISV aan de blokkering van de ISV-gelden in de algemene reserve onttrokken. In 2026 en 2027 wordt ruim € 100.000 per jaar in de algemene reserve gestort.
Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 63
2
DE FINANCIËLE BEGROTING 2024-2027
2.1 OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN Bedragen * € 1.000
Realisatie 2022
Begroting 2023
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Programma 1 Bestuur en ondersteuning
11.218
23.503
12.285
10.900
22.495
11.595
Programma 2 Veiligheid
6.327
389
-5.938
6.921
228
-6.694
Programma 3 Beheer openbare ruimte
16.234
980
-15.254
26.141
573
-25.568
Programma 4 Economie
4.275
8.520
4.245
9.715
5.631
-4.084
Programma 5 Onderwijs
12.183
5.454
-6.729
12.738
5.427
-7.311
Programma 6 Sport, cultuur en recreatie
21.049
5.566
-15.482
21.246
5.027
-16.219
Programma's
Programma 7 WMO en Jeugd
81.019
8.704
-72.315
90.197
10.105
-80.092
Programma 8 Werk en inkomen
58.523
29.861
-28.662
62.007
31.588
-30.419
Programma 9 Milieu
20.867
23.921
3.054
23.756
26.562
2.807
Programma 10 Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing
36.849
41.524
4.675
22.481
22.965
484
Subtotaal programma's
268.545
148.423
-120.121
286.102
130.600
-155.502
0
172.176
172.176
0
171.095
171.095
25.677
2.906
-22.771
29.828
2.752
-27.076
VPB
0
0
0
0
0
0
Onvoorzien
0
0
0
948
0
948
294.222
323.505
29.284
316.878
304.447
-12.431
0
4.388
4.388
0
18.082
18.082
Taakveld 0109 Uitkeringen gemeentefonds Taakveld 0104 Overhead
Totaal saldo van baten en lasten Onttrekkingen aan Algemene Reserve Toevoegingen aan Algemene Reserve Begrotingssaldo
8.551
0
-8.551
4.642
0
-7.642
302.773
327.894
25.121
321.520
322.529
-1.991
64 Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
Meerjarenraming 2025 - 2027 Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
12.088
21.509
9.421
12.282
21.586
9.304
12.772
21.714
8.942
13.673
21.707
8.034
8.695
143
-8.552
8.730
143
-8.587
8.768
143
-8.626
8.730
143
-8.588
26.882
849
-26.033
22.453
838
-21.615
22.673
838
-21.835
22.837
838
-21.999
7.641
5.034
-2.607
6.510
2.035
-4.475
6.208
1.735
-4.472
6.204
1.735
-4.469
12.476
3.758
-8.718
12.534
3.760
-8.773
12.801
3.762
-9.038
12.992
3.762
-9.230
18.887
4.925
-13.962
18.013
4.620
-13.393
17.549
4.595
-12.954
18.729
4.810
-13.919
90.286
8.052
-82.233
83.154
2.932
-80.222
81.799
2.700
-79.099
81.830
2.700
-79.131
57.220
29.286
-27.935
56.236
29.286
-26.951
56.298
29.286
-27.012
56.335
29.286
-27.049
23.035
26.893
3.859
23.021
26.869
3.847
22.881
26.844
3.963
22.859
26.819
3.959
17.876
16.991
-886
12.902
11.998
-904
8.537
7.743
-794
8.116
6.628
-1.488
275.085
117.440 -157.646
255.836
104.067
-151.769
250.284
99.359 -150.925
252.306
98.426 -153.879
0
178.797
178.797
0
181.279
181.279
0
168.730
168.730
0
168.172
168.172
26.315
2.366
-23.949
25.450
2.440
-23.010
25.217
2.516
-22.701
25.176
2.595
-22.581
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
275
0
-275
275
0
-275
275
0
-275
275
0
-275
301.675 298.603
-3.072
281.561
287.785
6.224
275.776
270.605
-5.171
277.756
269.193
-8.564
8.898
8.898
0
1.130
1.130
0
526
526
0
526
526
5.825
0
-5.825
4.168
0
-4.168
3.902
0
-3.902
3.117
0
-3.117
307.500
307.500
0
285.729
288.916
3.187
279.678
271.131
-8.547
280.873
269.718
-11.154
0
Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 65
Baten ProNr. gramma 1
Taakveld (conform BBV)
4
6
B 2025
B 2026
B 2027
0.1 Bestuur
1.601
0
0
0
0
0
0.2 Burgerzaken
1.148
1.299
1.727
1.804
1.932
1.925
01.03
0.10 Mutaties reserves
0
0
0
0
0
0
01.04
0.4 Overhead
2.906
2.752
2.366
2.440
2.516
2.595
01.05
0.5 Treasury
3.371
2.532
288
288
288
288
01.06
0.61 OZB woningen
7.577
8.198
8.916
8.916
8.916
8.916
01.07
0.62 OZB niet-woningen
8.511
9.176
9.127
9.127
9.127
9.127
01.08
0.64 Belastingen overig
149
192
233
233
233
233
01.09
0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
172.176
171.095
178.797
181.279
168.730
168.172
01.10
0.8 Overige baten en lasten
89
0
0
0
0
0
01.11
0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten
0
0
0
0
0
0
01.12
0.3 Beheer overige gebouwen en gronden
1.057
1.098
1.218
1.218
1.218
1.218
198.585
196.342
202.672 205.304
192.960
192.473
36
28
29
29
02.01
03.01
1.1 Crisisbeheersing en brandweer
29
29
1.2 Openbare orde en veiligheid
353
200
114
114
114
114
Subtotaal programma
389
228
143
143
143
143
2.1 Verkeer en vervoer (wegen)
756
457
735
729
729
729
03.02
2.5 Openbaar vervoer
0
0
0
0
0
0
03.03
5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie
224
116
114
109
109
109
Subtotaal programma
980
573
849
838
838
838
04.01
2.4 Economische havens en waterwegen
431
533
508
558
558
558
04.02
3.1 Economische ontwikkeling
161
641
2.197
197
197
197
04.03
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
7.239
3.644
1.472
423
123
123
04.04
3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
91
111
115
115
115
115
04.05
3.4 Economische promotie
597
701
741
741
741
741
8.520
5.631
5.034
2.035
1.735
1.735
0
0
0
0
0
0
195
1.089
103
103
103
103
Subtotaal programma 5
B 2024
01.01
02.02 3
B 2023
01.02
Subtotaal programma 2
R 2022
05.01
4.1 Openbaar basisonderwijs
05.02
4.2 Onderwijshuisvesting
05.03
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken
5.259
4.337
3.655
3.657
3.659
3.659
Subtotaal programma
5.454
5.427
3.758
3.760
3.762
3.762
06.01
5.1 Sportbeleid en activering
107
2
433
433
408
408
06.02
5.2 Sportaccommodaties
2.875
2.629
2.094
2.094
2.094
2.309
06.03
5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
1.876
1.318
1.327
1.327
1.327
1.327
06.04
5.4 Musea
411
489
506
506
506
506
06.05
5.5 Cultureel erfgoed
150
442
414
109
109
109
06.06
5.6 Media
148
146
152
152
152
152
5.566
5.027
4.925
4.620
4.595
4.810
Subtotaal programma
66 Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
Baten ProNr. gramma 7
8
9
R 2022
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
B 2027
07.01
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
7.022
8.532
5.493
493
493
493
07.02
6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
87
0
120
0
0
0
07.03
6.6 Maatwerkvoorziening (WMO)
1.012
1.052
1.104
1.104
1.104
1.104
07.04
6.71 Huishoudelijke hulp (WMO)
0
0
0
0
0
0
07.05
6.72 Begeleiding (WMO)
0
0
0
0
0
0
07.06
6.81 Beschermd wonen (WMO)
19
0
0
0
0
0
07.07
6.82 Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)
514
514
514
514
514
514
07.08
7.1 Volksgezondheid
50
6
821
821
588
588
08.01
Subtotaal programma
8.704
10.105
8.052
2.932
2.700
2.700
6.3 Inkomensregelingen
29.861
31.588
29.286
29.286
29.286
29.286
08.02
6.4 WSW en beschut werk
0
0
0
0
0
0
08.03
6.5 Arbeidsparticipatie
0
0
0
0
0
0
Subtotaal programma
29.861
31.588
29.286
29.286
29.286
29.286
09.01
7.2 Riolering
13.291
13.858
14.330
14.319
14.319
14.319
09.02
7.3 Afval
10.186
10.192
11.197
11.197
11.197
11.197
09.03
7.4 Milieubeheer
393
2.478
1.332
1.319
1.294
1.269
09.04 10
Taakveld (conform BBV)
51
33
34
34
34
34
Subtotaal programma
7.5 Begraafplaatsen en crematoria
23.921
26.562
26.893
26.869
26.844
26.819
10.01
0.63 Parkeerbelasting
4.238
4.716
5.325
5.253
5.253
5.253
10.02
2.2 Parkeren
35
37
38
38
38
38
10.03
8.3 Wonen en bouwen
4.193
1.459
1.178
1.178
1.178
1.178
10.04
8.1 Ruimtelijke ordening
85
81
85
85
85
85
10.05
8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)
32.971
16.672
10.365
5.445
1.190
75
Subtotaal programma
41.524
22.965
16.991
11.998
7.743
6.628
Totaal baten per taakveld
323.505 304.447 298.603
287.785
270.605
269.193
Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027 67
Lasten ProNr. gramma 1
2
3
4
Taakveld (conform BBV)
6
B 2023
B 2024
B 2025
B 2026
B 2027
01.01
0.1 Bestuur
3.671
3.306
3.109
3.141
3.144
3.161
01.02
0.2 Burgerzaken
2.170
2.523
3.993
3.981
4.074
4.090
01.03
0.10 Mutaties reserves
0
0
0
0
0
0
01.04
0.4 Overhead
25.677
29.828
26.315
25.450
25.217
25.176
01.05
0.5 Treasury
1.335
1.214
-1.515
-1.783
-2.046
-1.654
01.06
0.61 OZB woningen
1.042
932
1.043
1.043
1.043
1.043
01.07
0.62 OZB niet-woningen
183
165
183
183
183
183
01.08
0.64 Belastingen overig
0
0
0
0
0
0
01.09
0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
0
0
0
0
0
0
01.10
0.8 Overige baten en lasten
186
948
2.895
3.340
3.998
4.539
01.11
0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten
0
0
0
0
0
0
01.12
0.3 Beheer overige gebouwen en gronden
2.631
2.761
2.655
2.651
2.650
2.586
Subtotaal programma
36.895
41.676
38.678
38.007
38.263
39.123
02.01
1.1 Crisisbeheersing en brandweer
4.709
4.656
5.406
5.433
5.480
5.428
02.02
1.2 Openbare orde en veiligheid
1.618
2.265
3.289
3.297
3.289
3.303
Subtotaal programma
6.327
6.921
8.695
8.730
8.768
8.730
03.01
2.1 Verkeer en vervoer (wegen)
10.613
18.848
19.219
14.514
14.459
14.361
03.02
2.5 Openbaar vervoer
158
203
194
195
197
198
03.03
5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie
5.464
7.090
7.470
7.744
8.017
8.278
Subtotaal programma
16.234
26.141
26.882
22.453
22.673
22.837
04.01
2.4 Economische havens en waterwegen
1.840
2.223
2.105
2.132
2.119
2.106
04.02
3.1 Economische ontwikkeling
1.461
2.265
2.733
2.243
2.253
2.263
04.03
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur
-121
4.060
1.336
714
409
405
04.04
3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
285
309
346
346
346
347
04.05
3.4 Economische promotie
810
856
1.120
1.075
1.079
1.083
4.275
9.715
7.641
6.510
6.208
6.204
05.01
4.1 Openbaar basisonderwijs
437
443
554
514
514
514
05.02
4.2 Onderwijshuisvesting
5.473
6.355
6.423
6.583
6.848
7.038
05.03
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken
6.272
5.940
5.498
5.436
5.438
5.440
Subtotaal programma
12.183
12.738
12.476
12.534
12.801
12.992
Subtotaal programma 5
R 2022
06.01
5.1 Sportbeleid en activering
2.962
1.017
934
897
873
874
06.02
5.2 Sportaccommodaties
4.700
7.152
6.337
6.176
6.025
7.234
06.03
5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
8.031
7.174
5.460
5.104
4.935
4.949
3.291
3.265
3.591
3.520
3.496
3.445
814
1.362
1.249
998
918
924
06.04
5.4 Musea
06.05
5.5 Cultureel erfgoed
06.06
5.6 Media
1.251
1.276
1.317
1.317
1.303
1.303
Subtotaal programma
21.049
21.246
18.887
18.013
17.549
18.729
68 Gemeente Bergen op Zoom – Begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027
Lasten ProNr. gramma
Taakveld (conform BBV)
7
07.01
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie