Startdocument Berg en Dal 2022-2026 (totaal, 21 maart 2022)

WMG tegemoet komen aan haar eisen om meer hekjes te plaatsen kost ± € 300.000 plus jaarlijkse kosten. Wij proberen in goed gesprek te blijven/komen. Op vele dossiers lukt dit met WMG goed, hier minder.

Het college vindt de aanvraag nog onvoldoende onderbouwd om tot uitkering van €400.000 over te gaan. Orientalis is daarover medio maart 2022 geïnformeerd.

Eigenaar heeft bezwaar ingediend tegen het aanwijzingsbesluit, maar de behandeling ervan stilgelegd in afwachting van een planontwikkeling waarbij het monument behouden kan blijven. In januari 2022 heeft het college positief besloten op een principeverzoek, de verdere uitwerking volgt nog. Er zit een risico dat de eigenaar de bezwaarprocedure alsnog inhoudelijk oppakt. Vooral als meegegaan wordt met roep van omwonenden om niet mee te gaan met het huidige plan voor bouw van ca 40 appartementen, met name op het achterterrein. De omwonenden zijn ontevreden over hoe ze door de ontwikkelaar zijn meegenomen in dit proces. De 10-jaars periode loopt af in 2025. Er zal tijdig een nieuw onderzoek moeten worden gestart naar de mogelijke toekomstscenario’s van het zwembad, waarbij ook gekeken moet worden naar de wijze van exploitatie en of deze (volledig) door de gemeente moet worden voortgezet. Begin 2022 zijn we in samenwerking met het project Ariadne gestart met het inventariseren van de wijze van bewoning op 5 parken (ondersteund door de provincie Gelderland). In het tweede kwartaal verwachten we een rapportage van deze controlebezoeken. Op basis daarvan kan het bestuur keuzes maken over de toekomst van deze parken en het beschikbaar stellen van capaciteit (geld en personeel) om dit mogelijk te maken.

Uit ervaring van andere gemeenten die met niet vitale parken aan de slag zijn gegaan, blijkt dat de weg naar Vitale Parken een lange en kostbare weg is. De raad ontvangt de uitkomst hier nog van. Het eerste concept is gepresenteerd aan de verantwoordelijke wethouders en gaat binnenkort ter kennisname naar college en raad. Besluitvorming volgt medio Q3.

Aankomende tijd gaan we met de stakeholders in gesprek over de verschillende belangen. Daarna kunnen we inventariseren op welke wijze het horecabeleid verder in procedure kan worden gebracht. Dat is afhankelijk van de uitkomsten van de nog te organiseren werkgroep. We zijn bestuurlijk/ambtelijk in gesprek met WMG. We hebben geconstateerd dat het door drie partijen ondertekende maatregelplan voor meerdere uitleg vatbaar is. Monitoring loopt nog door tot in 2022. Uit de tussenrapportage blijkt dat er veel meer reptielen worden overreden dan afgesproken is in de overeenkomst, maar dat gelijktijdig de populatie op peil blijft. WMG benadrukt het teveel aan slachtoffers, de gemeente wil inzetten op optimale inrichting en beheer van de Spoorkuil en de al bestaande schermen. Daarnaast heeft de gemeente subsidie aangevraagd en gekregen voor het

4

Verbreden fietspad Spoorkuil en andere fietspaden

Fietspad Meerwijkselaan

Oud papier Millingen

Supermarkt de Witt

Waterstraat Beek

Fiets-voetveer BemmelOoij

Langs de voormalige spoorlijn Nijmegen – Kleve hebben wij op ons grondgebied een fietspad gerealiseerd van 2 meter breed. Dit fietspad is dermate populair, zowel utilitair als toeristisch, dat dit fietspad reeds te smal is. Onze Duitse buren hebben het fietspad in een bredere variant van ongeveer 4 meter doorgetrokken naar Kleve. Zij promoten dit als EuropaRadbahn. Nu ligt de wens er om ook ons deel te verbreden en gelijksoortig te promoten. In de regio is ambtelijk de wens uitgesproken om de doortrekking van de EuropaRadbahn naar het centrum van Nijmegen gezamenlijk te verkennen. Tussen de Postweg en Zevenheuvelenweg zijn zowel de rijbaan als het fietspad smal, wat in praktijk leidt tot ongevallen. Destijds kon niet meer grond gebruikt worden vanwege statige bomen op privé-eigendom. Die situatie is nu aan het veranderen: de bomenrij is aan het einde van haar levensduur en deels al gekapt. Het andere deel volgt nog. Dat biedt ruimte voor gesprek met de grondeigenaar voor een verbreding van rijbaan en fietspad. De eigenaar staat daar voor open en wil een gebiedsvisie voor landgoed Watermeerwijk ontwikkelen. Door de harmonisatie van afvalinzameling zamelt Cecilia veel meer papier in dan voorheen, en dus ontvangen zij veel meer geld. Ons genoegen zamelt juist veel minder in, bovendien daalt de vergoeding per ton. Dus ontvangen zij minder geld.

Zij voelen zich benadeeld door de wijzigingen, en door het feit dat het op slot zit. Ze hebben zelf een poging ondernomen om met Cecilia tot andere afspraken te komen maar dat is niet gelukt. Er zijn gesprekken geweest met beide verenigingen, maar daar is geen oplossing uit gekomen. De situatie is in stand gebleven zoals na de harmonisatie. Alle huidige contracten lopen t/m 2022. Aanpassing van maatwerkvoorschrift geluid laden/lossen tussen 6:00-7:00. Dit maatwerkvoorschrift is onderdeel van het vastgestelde bestemmingsplan voor de inmiddels gerealiseerde uitbreiding van de supermarkt Aanvankelijk was alleen een maatwerkvoorschrift voor de voorzijde van de supermarkt opgesteld, en op verzoek van De Witt later aangepast. Beroep tegen die aanpassing is gegrond verklaard, en in hoger beroep heeft de Raad van State die aanpassing ook vernietigd. Gedurende het proces werd duidelijk dat ook voor de woningen aan de achterzijde maatwerkvoorschriften nodig zijn. Die zijn tussentijds ook vastgesteld, en voor gelijktijdige behandeling naar de RvSt gestuurd. RvSt heeft dit aparte besluit alsnog naar de rechtbank gestuurd voor behandeling van beroep. De Witt vult zijn oorspronkelijke verzoek tot aanpassingen aan met nader akoestisch onderzoek, rekening houdend met het behandelde en de uitspraak RvSt . Daarmee nemen we een nieuw besluit over de voorzijde.

De RvSt heeft bepaald dat beroep tegen dit hernieuwde besluit meteen door de RvSt behandeld wordt. Nog voor de fusie van de MUG-gemeenten is het project ‘Waterstraat’ op het Meerjarig Investeringsplan (MIP) geplaatst. Later werd dit veranderd in project ‘Centrum Beek’. Er hebben destijds diverse (openbare) overleggen plaats gevonden waarbij vanuit de gemeente in de richting en buurtbewoners mogelijk verwachtingen zijn gewekt.

De gemeente Lingewaard en Berg en Dal werken al een aantal jaren toe naar de realisatie van een seizoens fiets-voetveer tussen Bemmel en Ooij. Dit is een initiatief van het wijkplatform BemmelOost. De raad heeft voor een deel van de benodigde investeringen budget beschikbaar gesteld. In

verbreden van fietspaden, waaronder dat in de Spoorkuil. Er is aangegeven dat er een haalbaarheidsonderzoek zal worden gestart. Via onder andere een SWOT-analyse gaan we kijken of verbreding van dit fietspad mogelijk is en of er andere creatieve oplossingen zijn om de verkeersveiligheid te verbeteren en toch de populatie zandhagedissen te beschermen. WMG heeft aangegeven niet mee te willen werken aan een haalbaarheidsonderzoek. Het projectplan voor het haalbaarheidsonderzoek moet nog gemaakt worden. De verbreding van het fietspad kost €1.061.200,-. Op 30 november 2020 hebben wij een subsidie bij het Rijk gevraagd en beschikking gekregen, waarbij het Rijk de helft bijdraagt. De werkzaamheden zouden dan uiterlijk 2025 afgerond moeten zijn. Daarnaast heeft de gemeente ook subsidie aangevraagd en gekregen voor het verbreden van andere fietspaden. Zie volgende item. Voor de verbreding van het fietspad is op het Meerjaren investeringsplan krediet beschikbaar. Op 30 november 2020 hebben wij een subsidie bij het Rijk gevraagd en beschikking gekregen, waarbij het Rijk een deel bijdraagt. Het is nog niet duidelijk of de realisatie in 2025 haalbaar is.

Met het nieuwe college (en raad?) bespreken of en hoe vanaf 2023 verder.

Aanvulling van het verzoek afwachten en vervolgens een nieuw besluit nemen. Beroepsbehandeling afwachten.

We hebben inmiddels het plan in twee fases opgedeeld. Fase 1 betreft aanleg van een verhoogd voetpad. Hierover zijn in Q1 van 2022 gesprekken met de buurt. Voor het uitvoeren van de werkzaamheden moet de weg dicht en daar zullen ondernemers hinder van ondervinden. In fase 1 hebben we vooral aandacht voor de wensen van inwoners, zoals het beperken van trillingen in de woningen en een goede verbinding voor voetgangers richting het centrum. Of en in welke vorm fase 2 volgt, is nog onduidelijk. Daar moet het nieuwe college (en raad?) nog een besluit over nemen. Dit is afhankelijk van gedane testen en voortschrijdend inzicht. Voor het slagen van welke opzet dan ook is een breed politiek draagvlak in beide gemeenten van belang. Gemeente Berg en Dal moet een standpunt innemen over het beschikbaar

5

Locatie Penders

Parkeerproblematiek Holthurnsche Hof

2021 heeft het college van de gemeente Lingewaard ingestemd met het beschikbaar stellen van krediet voor een fiets-voetveer. De raad van Berg en Dal heeft zich niet uitgesproken over het wel of niet beschikbaar stellen van krediet voor de aanschaf van een fiets-voetveer. Dit agendapunt is op 10 februari van de raadsagenda afgevoerd. Op 23 februari hebben de gemeenten samen met de beoogde exploitant Uiterwaarde een persbericht verzonden waarin ze laten weten dat ze besloten hebben om de voorbereidingen voor de totstandkoming van de veerverbinding Bemmel-Ooij te pauzeren. Dat heeft te maken met de vertraging in de besluitvorming in Berg en Dal. De colleges van beide gemeenten willen graag stappen zetten om de veerverbinding in 2023 in gebruik te nemen. Vanwege de vertraging krijgen andere partijen nog een keer de kans om te laten weten of zij nu wel geïnteresseerd zijn in de exploitatie van deze veerverbinding. Na deze marktconsultatie bekijken de gemeenten samen met Uiterwaarde of ze een vervolg kunnen geven aan de overeengekomen intentieovereenkomst. De gesprekken om tot een exploitatiemodel te komen, pakken zij dan weer van voren af aan op. Bouwvallige voormalige bedrijfslocatie aan de rand van de Kern Ooij.

Voor de ontwikkeling van deze locatie zijn we al jaren in gesprek met de eigenaren Het college heeft in 2020 een positief standpunt ingenomen op een bouwplan op deze locatie. Het betreft de bouw van 10 appartementen: 5 huurappartementen en 5 koopappartementen. 6 van de 10 appartementen vallen binnen de categorie ‘betaalbaar’. Financieel komt dit plan niet uit. We hebben afgesproken om subsidie te vragen bij de provincie vanuit het programma Steengoed Benutten. Hiervoor dient de initiatiefnemer gegevens aan te leveren. In 2021 hierover een gesprek gehad. Ondanks herhaalde verzoeken heeft de initiatiefnemer nog geen gegevens aangeleverd om een subsidieaanvraag in te kunnen dienen. Een buurman heeft een verzoek om handhaving ingediend. Het aantal aanwezige parkeerplaatsen is onvoldoende. Feitelijk en juridisch/planologisch. Gezien de vele beperkingen vanwege omliggende landschappelijke kwaliteiten en archeologische waarden is een oplossing niet snel nabij.

stellen van krediet voor de aanschaf van en fiets-voetveer. Alternatief is het kopen van het veer door de exploitant Uiterwaarde. Voordat dit kan worden voorgelegd aan het college moet de raad zich uitspreken. Het voorstel staat opnieuw geagendeerd op de voorlopige agenda van de raad op 19 mei 2022. De gemeente Lingewaard wacht op de gemeente Berg en Dal.

Het initiatief ligt bij de eigenaren en niet bij de gemeente.

- Afwachten resultaat gesprekken tussen Fletcher Hotels en omwonenden - Nemen principebesluit door college - Ruimtelijke procedure

De eigenaar van de Holthurnsche Hof én exploitant van het hotel (Fletcher hotels) hebben met de buurman schriftelijk afspraken gemaakt over het traject om tot een oplossing te komen voor de parkeerproblematiek. Handhaving is daarmee op dit moment niet aan de orde. Onderdeel van de afspraken is dat de eigenaar een RO-adviseur en landschapsarchitect in de arm genomen heeft om een plan te maken met een of meer voorstellen voor een parkeeroplossing. Eind 2021 is er een bijeenkomst geweest met de adviseur van Fletcher Hotels, de adviseur van een aantal omwonenden en de gemeente. In dit overleg zijn de verschillende opties besproken. Daarbij is vanuit de gemeente een voorkeursoptie naar voren gekomen. De adviseurs van Fletcher Hotels en de omwonenden gaan met elkaar in gesprek om te onderzoeken of deze voorkeursoptie op draagvlak kan rekenen.

Provinciale wegen

Uitkijktoren Sterrenberg

Er lopen verschillende rechtszaken, waarbij een aantal omwonenden beroep hebben aangetekend tegen een aantal besluiten die de gemeente heeft genomen. Er is een tijdelijke vergunning verleend voor een deel van de parkeerplaats die illegaal was aangelegd. Deze tijdelijke vergunning loopt eind 2022 af. Berg en Dal heeft een aantal lange provinciale wegen binnen de gemeente; totaal ± 33 km. Een aantal doorkruisen kleine kernen: Breedeweg, Leuth, Kekerdom, Heilig Landstichting. Deze wegen doorsnijden leefgemeenschappen. Burgers, maar ook politiek partijen zien graag grotere aanpassingen aan deze wegen, waardoor doorgaand verkeer wordt ontmoedigd. Dit is strijdig met het primair doel van provinciale wegen: doorstroming. De provincie is bereid deze wegen om niet af te stoten, maar dan komen de beheer- en onderhoudskosten volledig bij de gemeente. Het betreft 14,5 kilometer weg. De jaarlijkse onderhoudskosten hiervoor bedragen ± € 900.000/jaar structureel. Ambtelijk wijzen wij gerelateerde verzoeken van burgers en van de provincie daarom steeds af. Bij de laatste begrotingsvergadering is dit onderwerp (motie 31) ook ter sprake geweest en afgewezen. Door intensievere burgerparticipatie wordt de vraag echter steeds luider. Stichting Monument en Landschap, Terwindt en gemeente hebben de afgelopen jaren met elkaar

Tot nu toe is het gemeentelijk standpunt geen provinciale wegen aan te kopen. Het is de verantwoordelijkheid van de provincie en we willen geen rollen verwarren. Zie het collegebesluit over niet aankopen van de Zevenheuvelenweg.

Op dit moment is de stand van zaken dat de gemeente afwachtend is in een

6

Werkzaamheden Nuts

Verplaatsing grondwaterwingebied Heumensoord

gesproken over realisatie van een uitkijktoren. Dit ter vervanging van de oorspronkelijke uitkijktoren aan de Westerbergweg 5 te Beek. Dit proces verliep op het laatst (periode 2020-2021) moeizaam doordat de Stichting negatieve berichtgeving naar buiten heeft gebracht over het verlopen proces en via handhaving getracht heeft Terwindt en gemeente te bewegen bouw van de toren op de oorspronkelijke plek af te dwingen. Vitens en Liander gaan de aankomende jaren op verschillende plekken in onze gemeente oude AC-leidingen (asbestcement) vervangen. Ook moeten veel straten open om dikkere elektriciteitskabels aan te leggen. Tevens verdubbelt het aantal transformatorhuisjes in de openbare ruimte. Kortom, op veel plekken zullen werkzaamheden plaatsvinden en dat leidt mogelijk tot kapitaalvernietiging maar ook tot kansen. Deze werkzaamheden i.c.m. met onze werkzaamheden zullen tot overlast voor onze inwoners leiden. Wij zijn niet verantwoordelijk voor deze werkzaamheden, maar inwoners benaderen de gemeente wel bij een eventueel gebrek aan participatie en communicatie. Vitens onderzoekt mogelijkheden om het grondwaterwingebied te verplaatsen. Daarvoor zijn vier varianten onderzocht. Inmiddels is er een voorkeur uitgesproken. Geeft Vitens daar invulling aan? Dan valt Heilig Landstichting straks binnen het grondwaterwingebied.

Wij hebben in dit gebied de afgelopen jaren flinke investeringen voor het infiltreren van regenwater gedaan. Als dit grondwaterwingebied wordt, dan treden er complicaties op met mogelijk als gevolg het teniet gaan van onze investeringen.

WKO Stekkenberg

Water centrum Groesbeek

De putten van het huidige open WKO-systeem zijn dichtgeslibd met aarde. Daarom werkt het systeem niet goed. Nu worden de woningen weer verwarmd met gas. Dit open systeem wil Oosterpoort vervangen door een gesloten WKO-systeem. Het huidige open systeem heeft weinig, maar diepe putten die balanceren op grondwater. Om hetzelfde aantal woningen te verwarmen, zijn meer gesloten bodemlussen nodig. Een gesloten systeem bedient namelijk minder woonoppervlak en daarom moeten er meer ‘bronputten’ worden geboord in de wijk. Het gaat nu om circa 90 bronputten. Deze putten moeten ondergronds verbonden worden met elkaar, op ca. 1 meter diepte. De wens van Oosterpoort is om daarvoor de openbare ruimte (gemeentegrond) op te offeren. Voornoemde heeft een impact op de pas aangelegde openbare ruimte. Daarover hebben we nog veel vragen. Bijvoorbeeld over de lange termijn, de participatie en technische aspecten zoals de herinrichting van de openbare ruimte. Bovendien zien de portefeuillehouders problemen met precedentwerking bij andere kleine en grotere verhuurders of corporaties die voor hun WKOsysteem gemeentegrond willen benutten. Voorkeur van de gemeente is dus dat Oosterpoort dit probleem oplost op hun eigen grond. In het centrum van Groesbeek kennen we verschillende beekjes en oppervlaktewater.

Bijvoorbeeld de bron bij de kerk, het beekje achter de kerk, de beek lands Le Monde, de Spoorbeek naast het gemeentehuis en de beek naast de spil. Al dit water komt uiteindelijk in park het Groeske samen. Uiteindelijk stroomt het richting Duitsland. We zorgen op kunstmatige manier voor het in stand houden van de beken. We hebben nu voor een tijdelijke oplossing gekozen, maar dat stopt hoogstwaarschijnlijk op niet al te lange termijn.

Riolering beverbos Ubbergen

Vervanging bomen Rijlaan

In het beverbos (gelegen tussen het onverharde deel van de Kasteelselaan en de N325 te Ubbergen) ligt een stuk riolering. De hele kern Ubbergen is hierop aangesloten. Vandaar dat we daar iets aan moeten doen. De bever is beschermd en dat maakt het werken op deze plek erg lastig. Het leefgebied van de bever vergroot, met als gevolg dat dit invloed heeft op geplande werkzaamheden in de openbare ruimte. In 2021 hebben we het fietspad langs de Rijlaan opgeleverd. Daarmee is ook het onderhoud van de bomen langs dit fietspad naar de gemeente over gegaan. We hebben de kwaliteit van deze bomen laten beoordelen. De conditie van de bomen blijkt in veel gevallen matig tot slecht te zijn. Dat geldt zowel voor de bomen die wij moeten beheren, als de bomen aan de andere kant van de Rijlaan die Staatsbosbeheer beheert. Om de veiligheid op deze

voorstel van de Stichting en Terwindt voor realisatie van een nieuwe uitkijktoren.

Diverse werkzaamheden zijn in voorbereiding en gaan in uitvoering.

Het traject speelt al een tijdje en heeft even stilgelegen. Vitens heeft het weer opgepakt. Nog enigszins onduidelijk is wat dit voor ons gaat betekenen. E.e.a. is afhankelijk van de variant die gekozen wordt en wat eventuele gevolgen zijn voor onze infiltratievoorzieningen. Wij hebben in Q1 2022 een brief naar Vitens gestuurd waarin wij als gemeente aangeven het niet eens te zijn met de voorkeursvariant en dat wij een aantal vragen omtrent de eventuele gevolgen voor ons hebben die wij beantwoord willen zien door Vitens. De raad is in door middel van de reguliere P&C-cyclus geïnformeerd. Met Oosterpoort zijn we in gesprek over de werkzaamheden en participatie. Deze gesprekken zijn op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau. Relatief kort na aanleg van het oude systeem de openbare ruimte opbreken en het oude systeem vervangen, leidt naar verwachting bij inwoners tot onbegrip, vragen en overlast. Afspraak is dat Oosterpoort eerst alle ambtelijke en bestuurlijke vragen beantwoord en onduidelijkheden wegneemt. Daar wachten we nog op.

Als we stoppen met de tijdelijke maatregel, dan komen alle beken in het centrum droog te liggen. Daarover is al gecommuniceerd, maar daar zal nog een vervolg op moeten komen na de resultaten van het onderzoek. Een goede oplossing voor de lange termijn hebben we (nog) niet. We laten onderzoeken hoe het (lokale) grondwatersysteem in elkaar zit. Daarbij kijken we welke maatregelen we kunnen nemen om op een zo natuurlijk mogelijke wijze het water in het centrum te kunnen laten stromen. Recent is samen met een rioolbedrijf bekeken wat de situatie is en hoe we het stelsel kunnen inspecteren. De verwachting is dat we in juli gaan uitvoeren.

We weten uit ervaring dat het kappen van bomen (in het Groesbeekse bos) tot vragen en onbegrip leidt. Daar hebben we van geleerd. Daarom gaan we vroeg in het proces met natuurverenigingen en belangenorganisatie in gesprek. We hebben telefonisch contact gehad met acht werkgroepen/ stichtingen en

7

weg te kunnen garanderen, gaan we bomen vervangen. Dat doen we in samenwerking met Staatsbosbeheer.

Romeinse Limes UNESCO Werelderfgoed

In 2021 zijn het Romeins aquaduct en de Romeinse potten, pannen en steenfabriek op De Holdeurn tot werelderfgoed verklaard. Ook een deel van de locatie Kops Plateau ligt op ons grondgebied. We krijgen hier middels individuele managementplannen een taakstelling vanuit provincie/rijk. Hierin staat hoe de Romeinse Limes in Nederland beschermd gaat worden en hoe de waarden van het Werelderfgoed uitgedragen zullen worden naar de samenleving.

onze plannen uitgelegd. Zij begrijpen de keuze om tot vervanging over te gaan. De volgende stap is een bijeenkomst met de werkgroepen en stichtingen. In die bijeenkomst leggen we het plan voor en onderbouwen ons voornemen. Daarna maken we de plannen openbaar via website etc. Komt in het MeerjarenInvesteringsPlan (MIP) te staan. Begroting 2023. Er moet gekeken worden naar de gemeentelijke ambities m.b.t. deze terreinen. Voor wat betreft de taakstelling vanuit het rijk/provincie ligt er nog geen financiële toezegging waarmee wij als lokale overheid het Unesco erfgoed in stand kunnen houden en voor publiek kunnen ontsluiten. Bestuurlijk overleg met de gedeputeerde moet nog plaatsvinden. Hoe zorgen we ervoor dat de terreinen afdoende beschermd en beheerd worden? Hoe gaan we om met andere belangen (denk aan Natuur/Landschap, eventuele bouwontwikkelingen, toerisme en ander erfgoed binnen de Unescozones) om?

8

Sociaal Domein Onderwerp

Stand van zaken

Vervolg

Financiële tekorten op het sociaal domein (Wmo en Jeugd)

Zorgpunt is dat de kosten blijven oplopen tegen achterblijvende rijksbijdragen. Door de tijdelijke extra rijksbijdragen op Jeugdhulp en de coronamiddelen, is de druk op dit moment wat minder hoog, maar op de langere termijn onverminderd aanwezig.

Is onderdeel van aanpak voor het tekort op het sociaal domein /Koersdocument

Er is gewerkt aan hernieuwen van beleidsmatige uitgangspunten. Samengevat wordt de focus vooral verlegd van een toegang tot individuele maatwerkvoorziening en een aanspraakgedachte, naar een geïntegreerde ondersteuning met behulp van preventieve, algemene voorzieningen en een grotere gezamenlijke verantwoordelijkheid voor alle onderdelen van de samenleving: gemeente, welzijnsnetwerk en niet in het minste onze inwoners zelf. Voorstellen voor nieuwe uitgaven worden altijd zeer kritisch beoordeeld.

Tekort in de Wsw

Monitoring Sociaal Domein

Transformatie van de Verordening Jeugd & Wmo naar integraal model met Participatie

Ook hier zien we een steeds grotere krapte op de arbeidsmarkt, waardoor aanbieders niet altijd voldoende gekwalificeerd personeel hebben om in te zetten. Met als gevolg dat er wachtlijsten ontstaan en problemen langer doorsudderen. We zien ook een toenemende druk op mantelzorg. Dit maakt het inregelen van adequate, kwalitatief goede en betaalbare ondersteuning complex. We kijken uiteraard steeds naar wat wel mogelijk is en wat we kunnen aanpassen. Voor de toekomst betekent dit dat niet altijd mogelijk is wat we willen. We blijven hierover met de raad in gesprek. Er is sprake van een dalend tekort op Wsw in 2022 tot en met 2024. Dit komt omdat het Rijk in haar prognoses uitgaat van een snellere daling van het aantal Wsw-ers dan in werkelijkheid het geval is. Door de te lage Rijksbijdrage, moet de gemeente het tekort vanuit eigen middelen dekken. Wsw is een oude regeling. Mensen die er recht op hebben houden dit recht tot pensioenleeftijd. Er komen geen nieuwe Wsw-gerechtigden bij. 2022: € 219.000 tekort. 2023: € 153.000 tekort. 2024: € 52.000 tekort. 2025: € 49.000 overschot Deze tekorten zijn gebaseerd op begroting 2022-2025 MGR, en de septembercirculaire 2021 algemene uitkering. We beschikken nog niet over het gewenste niveau aan sturingsinformatie voor met name Wmo en Jeugd. Informatie die nodig is om te kunnen sturen op o.a. kosten.

Zowel regionaal als lokaal wordt actie ondernomen om hierin verbetering in te brengen.

Op moment van schrijven wordt de huidige Verordening jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning (hierna ‘de Verordening’) geactualiseerd. De nieuwe Raad zal deze Verordening vaststellen. Het is de uitdrukkelijke wens om de Verordening om te vormen tot een integraal model, waarbij niet alleen de beleidsterreinen Jeugd en Wmo worden omvat, maar óók Participatie. Dit past in de lijn om (meer) integraal te gaan werken Al jaren zijn we bezig om dit op allerlei manieren te gaan doen. Het gezamenlijk doormaken van een dergelijk transformatieproces zal niet alleen ‘op papier’ (hoe de Verordening eruit komt te zien) iets betekenen, maar ook effect hebben op de mentaliteit en cultuur binnen al deze beleidsterreinen.

De komende tijd werken we aan drie speerpunten - Gebiedsgericht werken - Eén gezin één plan - Normaliseren

We hebben geen invloed op deze uitgaven. Er is sprake van een sterfhuisconstructie. Pas als alle Wsw-gerechtigden met pensioen zijn vervallen deze kosten.

Er loopt intern een project om de monitoring op het sociaal domein te verbeteren. Vanuit (beschikbare) data willen we inzicht krijgen in aantallen, kosten en ontwikkelingen WMO/Jeugd t.b.v. beleid en uitvoering. In het project wordt gestuurd op keuze, inrichting en gebruik van diverse applicaties. Ook wordt gestuurd op benodigde ambtelijke capaciteit en kennis om een goede monitoring op te zetten en ook voor lange termijn te borgen. We hebben inmiddels een basis staan, maar we zijn er nog niet. We hebben afspraken gemaakt in regio over opzet, inhoud en frequentie van de Managementrapportage (Marap). We hebben een concept monitor gemaakt voor jeugd en Wmo werk en inkomen en voor Sociaal Team. Deze gaan we verder ontwikkelen. Actualisatie van de Verordening is in volle gang. Volgens de huidige planning is de verwachting dat deze in juli ter besluitvorming bij de nieuwe Raad komt. Daarna zal een vervolg gegeven moeten worden aan het verder onderzoeken van een integraal model en het eventueel uitwerken/uitrollen van dat model.

Deze transformatie is echter een grote operatie en er staan nog veel vragen open die onderzocht

9

Hulp bij huishouden

Gelderse (bovenregionale) verbeteragenda Jeugdbescherming

Samenwerking jeugdhulp en onderwijs op bestuurlijk niveau

Wonen en Zorg

moeten worden. Vragen die onder andere gaan over de wenselijkheid van zo’n integraal model (specifiek voor gemeente Berg en Dal) en wat het gaat betekenen voor de werkwijze binnen de organisatie. Tijdens het lopende actualisatietraject is er onvoldoende ruimte om dit onderzoek goed tot zijn recht te laten komen. Daarom is besloten dit los te koppelen in twee trajecten: 1) De huidige Verordening wordt geactualiseerd en zo snel mogelijk aan de nieuwe Raad ter besluitvorming voorgelegd. Hier wordt wel al op grove lijnen onderzocht wat de wenselijkheid is van een integraal model, op basis van inhoudelijke en juridische dilemma’s en ervaringen van andere gemeenten die hier al mee werken. 2) Als de voorlopige conclusies (op hoofdlijnen) positief zijn, dan wordt als vervolgstap het onderzoek verdiept en verder uitgewerkt. Als daar uit komt dat het inderdaad (nog steeds) wenselijk en haalbaar is om over te gaan op een integraal model, dan zal dat uitgewerkt en uitgerold moeten worden. In het kader van kostenbeheersing in het sociaal domein wordt bekeken of er een besparing gerealiseerd kan worden door onderdelen in de HH als algemene voorziening aan te bieden. We zien de vraag naar Hulp bij het huishouden immers stijgen als gevolg van het abonnementstarief en de toenemende vergrijzing en we kunnen verwachten dat de vraag voorlopig niet afneemt.

Hierbij speelt mee dat de steeds grotere krapte op de arbeidsmarkt ervoor zorgt dat aanbieders niet meer voldoende personeel hebben om onze inwoners individueel te ondersteunen. We moeten op zoek naar slimme combinaties en alternatieven. Zoals bijvoorbeeld een was- en strijkservice. Daarnaast kijken we naar aanpassen van het indicatieprotocol, zodat er maximaal beroep gedaan wordt op eigen kracht en de inzet van het netwerk. In 2021 is met de 7 jeugdhulpregio’s van Gelderland de bovenregionale verbeteragenda Jeugdbescherming vastgesteld. Vanuit de verbeteragenda worden er allerlei zaken Gelderlandbreed aangepakt om de jeugdbeschermingsketen te verbeteren. Hierbij zijn veel partijen betrokken: de Gecertificeerde Instellingen (waar jeugdbeschermers en voogden werken), Veilig Thuis, Raad voor de Kinderbescherming, lokale wijkteams en waar nodig ook de politie. We regelen zaken op gebied van contracten, privacy en gegevensuitwisseling en we gaan starten met een proeftuin (pilot) om de werkwijze en samenwerking in de jeugdbeschermingsketen te verbeteren. Visie: Vanuit samenwerkingsverband Stromenland (primair onderwijs) ligt er een wens om op lokaal niveau door te praten met de partners over de visie op inclusief onderwijs en hoe dat past bij wat de gemeente doet op gebied van de inclusieve samenleving.

Samenwerkingsverband VO/VSO neemt ook een stuk visie over samenwerking jeugdhulp en onderwijs op in het ondersteuningsplan dat zij dit jaar op 1 mei 2022 af zullen hebben. Zij willen hierbij aansluiten op de stukken en visie vanuit Stromenland. Bij VO/VSO sluiten wij als Berg en Dal aan bij de regionale samenwerking in Rijk van Nijmegen. In 2021 is er een ambtelijk netwerkoverleg ontstaan, waar naast Stromenland, VO/VSO ook MBO-scholen zijn vertegenwoordigd en twee SO-scholen. Daardoor willen we ook het MBO mee gaan nemen in een grotere regionale visie op de samenwerking tussen gemeenten en scholen op gebied van hulp en ondersteuning op de scholen. Verhouding gemeenten en lokale onderwijsbesturen: We merken dat de samenwerking met het primair onderwijs beter kan. We willen meer toe naar een gelijkwaardige relatie. We gaan met de schoolbesturen in gesprek over onze rollen en verantwoordelijkheden. We hebben onvoldoende zicht op de huisvestingsopgave die volgt uit de ontwikkelingen van langer en weer thuis wonen van mensen met een zorgvraag.

Is onderdeel van aanpak voor het tekort op het sociaal domein /koersdocument

Op dit moment vindt er nog overleg plaats over waar de proeftuin uitgevoerd wordt. Wij willen dit als Berg en Dal graag doen, maar er zijn meer gemeenten die dit graag willen.

Regionaal: er wordt nu gewerkt vanuit de structuur met OOGO’s waar Ondersteuningsplannen worden vastgesteld en gevolgd. De OOGO’s zijn nu nog los van elkaar met de gemeenten en er is (nog) geen OOGO met het MBO. Lokaal: er is een bestuurlijk overleg met de schoolbesturen dat opnieuw moet worden opgestart met een nieuwe wethouder.

Er is een onderzoek (woon-zorganalyse) gestart. De raad zal in de loop van 2022 geïnformeerd worden over de uitkomsten van het onderzoek.

We staan aan de vooravond van een flinke vergrijzing. In samenhang met de extramuralisering leidt dit tot veranderingen in de wereld van wonen en zorg. Ouderen met een zorgvraag, cliënten in de gehandicaptenzorg en mensen met psychiatrische problematiek blijven langer zelfstandig wonen of kunnen eerder terug naar huis. Logisch gevolg van de beweging naar langer en weer thuis wonen is dat het aantal zorgbehoevenden op de woningmarkt toeneemt. Niet alleen verandert de omvang van deze groepen, ook hun woonwensen veranderen, bijvoorbeeld ten aanzien van de mogelijkheid om zorg te ontvangen, betaalbaarheid, levensloopbestendigheid en

10

samenleven met leeftijd- of leefstijlgenoten. Succesvolle extramuralisering is mogelijk, maar alleen als wonen, woonomgeving, de sociale en de zorginfrastructuur zodanig op elkaar worden afgestemd dat men prettig kan wonen en kan terugvallen op een steunnetwerk.

Beschermd Wonen

De vraag is in hoeverre het huidige zorgvastgoed en de huidige woningen voldoen aan de zich ontwikkelende kwantitatieve én kwalitatieve vraag, en of de woonomgeving en het aanbod van zorg en ondersteuning aansluiten bij de vraag. De gemeente krijgt regelmatig het verzoek nieuwe huisvestingsinitiatieven te accommoderen. Daarbij is het de vraag in welke mate deze initiatieven bijdragen aan het voorzien in de lokale behoeften of een aantrekkende werking hebben van mensen met een woon-zorgvraag van buiten de gemeente. Met het in beeld brengen van de lokale huisvestingsopgave willen we houvast creëren voor het maken van afwegingen omtrent het accommoderen van dergelijke huisvestings-initiatieven. Daarnaast kan dit onderzoek dienen als startpunt voor volgende stappen in het samenwerkingsproces om de opgave voor wonen met zorg met belanghebbende partijen te realiseren. Sinds 1 januari 2022 is Beschermd Wonen gedecentraliseerd van de centrumgemeenten naar alle gemeenten. Per 2024 ontvangen gemeenten hiervoor ook gefaseerd de middelen. De mogelijke decentralisatie van Maatschappelijke Opvang is uitgesteld naar (op zijn vroegst) 2026. In regionaal verband hebben we ons voorbereid op deze decentralisatie en is er gekozen voor een Centrumregeling Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang regio Nijmegen en Rivierenland. De regio’s Rivierenland en Rijk van Nijmegen werken hierin samen.

Hierbij is Nijmegen aangewezen als centrumgemeente. Jaarlijks stellen we gezamenlijk de regiobegroting BW en MO op.

In 2017 stelden de raden het regionaal Beleidsplan Samen Dichtbij vast. In de zomer van 2021 stelden de raden het Regioplan vast en is toestemming verleend om de ‘centrumregeling beschermd wonen en maatschappelijke opvang’ aan te gaan. Dit is inmiddels gebeurd. Ook is er een Dienstverleningsovereenkomst vastgesteld. En is het regionaal beleidsplan Samen Dichtbij geëvalueerd en nog steeds actueel bevonden. De evaluatie van het regionaal beleidsplan Samen Dichtbij staat dit voorjaar op de planning.

Daarnaast zetten we regionaal en lokaal stappen om conform plan Dannenberg meer mensen met GGZ-problematiek in de wijk te kunnen laten wonen. Met deze beweging wonen er uiteindelijk minder mensen in een instelling en meer mensen gewoon in de wijk. Voor deze transformatie nemen we een 7 - 10 jaar de tijd. Beschermd Wonen is een woonvorm voor mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA). Maatschappelijke Opvang is de opvang van dak- en thuislozen. Extramuralisering: woonplekken in een instelling worden afgebouwd en verplaatst naar wonen in de dorpen en wijken

Ondersteuning gedupeerden kinderopvang toeslagaffaire

De Wijk GGD-er

Samenleven in de wijk

Duizenden ouders zijn getroffen door de problemen met de kinderopvangtoeslag. De Belastingdienst/Toeslagen compenseert hen daar financieel voor. Maar voor wie in de problemen is geraakt is dat niet altijd voldoende. Er kunnen bijvoorbeeld problemen zijn ontstaan rondom huisvesting, psychisch welbevinden, schulden, inkomen, zorg en de opvoeding van kinderen. Omdat dit vooral gemeentelijke beleidsterreinen zijn, heeft de rijksoverheid aan de gemeenten gevraagd hier een actieve rol in te pakken. We krijgen hiervoor ook extra geld. Het gaat om de volgende taken: contact zoeken met de gedupeerde ouders, een goed gesprek voeren, vertrouwen winnen en op gemeentelijke hulp wijzen wanneer de inwoner in de problemen is gekomen door het handelen van Belastingdienst/Toeslagen.

2 medewerkers van het sociaal team zijn vrij gemaakt om aan deze mensen gepaste hulp te geven. Besloten is om vooruitlopend op de landelijke regeling de gemeentelijke schulden bij deze mensen kwijt te schelden. De communicatie met de belastingdienst verloopt moeizaam. De meeste mensen weten na 1 jaar nog steeds niet of ze officieel gedupeerd zijn en recht hebben op compensatie. Het vertrouwen in de overheid is bij deze inwoners zeer gering en een woord/gebaar valt snel verkeerd. De dossiers van deze mensen zijn zeer complex, er zijn problemen op veel gebieden. Sommige zaken zijn ook niet meer recht te zetten zoals onterechte uithuisplaatsing van kinderen. Op 1 januari gaat het project officieel van start met subsidie van ZonMW. Op 1 april zal de nieuwe functionaris (de wijk GGD-er) werkelijk starten en later dat jaar (nog te bepalen tijdstip) zal het project geëvalueerd worden en bij succes worden voortgezet.

Het gaat in onze gemeente om zo’n 35 inwoners. Er zijn hierover onderhandelingen gaande met GGD, Ixta Noa, afdeling beleid van onze gemeente en de gemeenten Heumen en Mook en Middelaar en de sociale teams van deze gemeenten over de precieze invulling. Ook zullen er veel maatschappelijke partijen nog betrokken worden, zoals huisartsen, politie, wijkcentra en bewonersvertegenwoordigers. Met al deze partijen zal tot een juiste invulling van de functie moeten worden gewerkt. Alles om vroegtijdig signalen van zorgen, overlast of onrust in een buurt op te merken en ermee aan de slag te gaan. Project met veel maatschappelijke organisaties om tot een aanpak te komen voor Dit is een 2-jarig project. Het is gestart in 2020 en zal naar verwachting worden wijken/buurten/dorpen waarin plaats is voor iedereen. Door de ambulantisering van met name de afgerond eind 2022 met een aantal tastbare projecten die bijdragen aan een GGZ-populatie komen er steeds meer mensen met een psychische kwetsbaarheid in de wijken te beter samenleven.

11

Koersnota accommodatiebeleid

wonen. Dit geeft enerzijds soms problemen ten aanzien van onrust in de wijk, overlast of zorgen van omwonenden en anderzijds het gevoel van de betreffende personen dat zij zich niet altijd welkom voelen. Om dit in goede banen te leiden is er een integrale aanpak nodig die kijkt naar de wensen van de kwetsbare medemens, de buurt, de voorzieningen en naar vroege signalen. Ook beseffende dat niet alles oplosbaar is. Het huidige accommodatiebeleid uit de nota “ontmoeten en verbinden met accommodaties” van oktober 2016 is geëvalueerd. Destijds is hieruit gebleken dat het beleid grotendeels gehandhaafd kan blijven. Wel zal op grond van de trends en demografische ontwikkelingen een toekomstperspectief nodig zijn voor behoud van kwalitatief goede verenigingen en diversiteit in het aanbod. Om ook desinvesteringen te voorkomen is een koers nodig waar we samen met de verenigingen en organisaties aan gaan werken.

De koersnotitie wordt binnenkort voor inspraak ter inzage gelegd en zal hierna aan de nieuwe raad ter vaststelling worden voorgelegd.

De koersnotitie is een vervolg op het bestaande accommodatiebeleid en een uitwerking van de evaluatie van dat beleid.

De Mallemolen

Cultuur

De keuzes in de koersnotitie zijn rationeel onderbouwd maar kunnen stof tot discussie geven. Een voorbeeld is dat we niet meer in accommodaties willen investeren waarvan de verenigingen niet toekomstbestendig zijn. Dit betreft een aantal voetbalaccommodaties en muziekgebouwen. Hoe om te gaan met nieuwe en opkomende sporten en dorpshuizen worden door vergrijzing speerpunt van beleid. In oktober 2021 is een toekomstvisie voor de Mallemolen vastgesteld met als doel het sociaal cultureel centrum in Groesbeek weer bruisend te maken. De uitgangspunten in de toekomstvisie worden nu uitgewerkt. De middelen hiervoor zijn al in de begroting 2022 en volgende jaren opgenomen maar de kredieten daarvoor moeten op basis van de nadere uitwerking nog in de nieuwe collegeperiode worden verstrekt. Ook inhoudelijk zullen nog besluiten moeten worden genomen. Zoals over het realiseren van appartementen in het huidige gebouw van de Maddogs, de verhuizing van het jongerencentrum de Maddogs en de fanfare naar de Mallemolen en over het beheer en de beheerconstructie. In het kader van het in 2016 vastgestelde accommodatiebeleid is gekozen voor een kerngerichte benadering van de accommodatievraagstukken, met als uitgangspunt minimaal één accommodatie voor ontmoeting per kern (lokale agenda). Met de vaststelling van de toekomstvisie voor de Mallemolen door de raad in oktober 2021 is daaraan recht gedaan.

Het is wenselijk om de volgende periode Cultuurbeleid te ontwikkelen. Daarbij wordt ook gedacht aan een cultuurcoach. Dit is belangrijk vanuit het perspectief van behoud van verenigingen.

Er is een projectstructuur met stuurgroep waarin de verdere uitwerking ter hand is genomen. Er wordt gekeken naar kostendragers zoals appartementen in OJC de Maddogs gebouw. Welke functies bij jongerencentrum OJC de Maddogs moeten we blijven faciliteren? De tarieven die we moeten hanteren en wat mag het allemaal kosten zijn vragen die in de uitwerking aan de orde zullen komen.

Op te pakken door het nieuwe college / raad.

Bezuiniging bibliotheek: Er staat nog € 75.000 als bezuiniging ingeboekt voor 2023. Dit is afhankelijk van de uitwerking van de Mallemolen. Mocht er meer m2 worden toegevoegd dan is de bezuiniging in deze omvang niet echt realistisch.

IHP/ Onderwijshuisvesting

Musea: Ook hier spelen een aantal ontwikkelingen (zie eerder voor Orientalis). Het huurcontract van het Afrikamuseum loopt per 2025 af. Het Afrika museum valt onder het Nationaal Museum voor Wereldculturen. Het NMVW wil graag op de huidige locatie blijven maar oriënteert zich ook op andere locaties in deze regio. Verder zijn musea door corona in de problemen gekomen. De wens is het om de jaarlijkse exploitatiesubsidie nog eens te heroverwegen en mogelijk te verhogen. Voor het behoud van musea in onze gemeente is dat ook in toeristisch perspectief belangrijk. Op termijn zal een IHP (Integraal Huisvesting Plan) voor onderwijs opgesteld moeten worden. De wetswijziging wordt verwacht vanaf eind 2023/begin 2024. Als antwoord op een motie in de begrotingsraad 2022 is besloten dat voorsorterend op een toekomstig IHP eerst een onderzoek wordt gedaan naar de bouwkundige staat van de schoolgebouwen.

Op te pakken door het nieuwe college / raad.

Op dit moment lopen een aantal dossiers binnen onderwijshuisvesting. Vernieuwen één gymzaal en drie schoolgebouwen: Het gaat hier om drie scholen, basisschool

12

en gymzaal Op de Horst, basisschool Breedeweg en basisschool Titus Brandsma. Voor basisschool Op de Horst ligt er een concrete aanvraag voor nieuwbouw. Lege gebouwen: Entrea en Kentalis: Dit zijn gebouwen die mogelijk aan het onderwijs onttrokken worden en een andere bestemming krijgen. Er lopen op dit moment concrete besprekingen over wat met deze gebouwen moet gebeuren. Voor de zomer moet hier meer duidelijkheid over zijn.

MTB-route Rijk van Nijmegen

Overname Voorzieningenhart: Woningcorporatie Oosterpoort moet zijn maatschappelijk vastgoed afstoten. Met het huidige college is besproken dat een voorstel tot overname van het Voorzieningenhart aan het nieuwe college na de verkiezingen zal worden voorgelegd. De overname levert de gemeente een jaarlijkse besparing op. Voor de zomer 2022 moet door het college hierover een besluit worden genomen, waarna de raadsbehandeling in september kan plaatsvinden. In de bossen e.o. van het Rijk van Nijmegen zijn in 2019-2020 vier mountainbikeroutes College heeft besloten om termijn verantwoording originele subsidieaanvraag aangelegd en in gebruik genomen. Gemeente Berg en Dal is hierbij betrokken als MTB-routenetwerk te verlengen tot 1okt. 2022. Dit in verband met niet kunnen subsidieverlener en vergunningverlener. afmaken van de gehele route en daarmee niet kunnen opleveren van resultaat. Dit is ook zo afgestemd met de andere gemeenten. Het gebruik van de mountainbikeroutes leidt mogelijk tot overtreding van verbodsbepalingen uit de Wet Natuurbescherming (Wnb), die bescherming regelt van dier- en plantsoorten in Natura College heeft besloten om aanvraag tot aanvullende subsidie voor de 2000-gebieden.

verbetering van de MTB-route niet in behandeling te nemen in afwachting van Tevens is de mountainbikeroute aangelegd in een gebied dat aangemerkt is als onderdeel van de uitkomsten van het provinciaal natuuronderzoek en de consequenties voor het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Daarom heeft Fopma NatuurAdvies in 2018 in opdracht de MTB-route. De middelen á 17.500 euro zoals eerder aangevraagd zijn van de Stichting MTB een natuurtoets uitgevoerd. De conclusie van de quickscan was dat aanleg gereserveerd om in 2023 mogelijk te besteden. en gebruik van de mountainbikeroutes geen schade veroorzaken aan beschermde plant- en diersoorten. Hierop is de omgevingsvergunning verleend en de route grotendeels aangelegd. De natuurtoets is begin februari opgeleverd en wordt besproken met de betrokken natuurorganisaties en gemeenten voor wat betreft implicaties hiervan Naar aanleiding van het intensieve gebruik van de mountainbikeroutes en o.a. het aantreffen van voor de route. dode exemplaren van vliegend hert en dode hazelwormen op de route heeft Vereniging Nederlands Cultuurlandschap (VNC) handhavingsverzoeken ingediend, in het kader van de Wet natuurbescherming en het NNN. De provincie Gelderland heeft beide handhavingsverzoeken afgewezen, maar heeft wel opdracht gegeven tot het uitvoeren van een aanvullende natuurtoets door Natuurbalans Limers Divergens BV.

Dit na beoordeeld te hebben dat de natuurtoets uit 2018 (Fopma 2018) op bepaalde onderdelen onvolledig is. Hierdoor is niet duidelijk of er een kans bestaat op overtreding van verbodsbepalingen uit de Wnb. Aanbeveling vanuit natuuronderzoek door Natuurbalans in opdracht van provincie: Overtredingen van de Wnb ten aanzien van beschermde diersoorten zijn (grotendeels) te voorkomen door op enkele locaties de MTB-route te verleggen.

13

Document Financiën voor coalitievorming 2022 In dit document beschouwen we de financiële positie van onze gemeente. We starten met algemene informatie. Daarna geven we onze huidige financiële situatie weer en vervolgens gaan we in op de ontwikkelingen die financiële gevolgen voor de begroting hebben. Tenslotte maken we op basis van de ontwikkelingen een inschatting van de budgettaire ruimte in de jaren 2023-2026. Hieronder staat een korte weergave van de onderwerpen die aan de orde komen. 1. 2.

3.

4.

Algemene uitgangspunten Huidige financiële positie begroting 2022 a. Meerjarenraming b. Reserves en voorzieningen c. Weerstandsvermogen en risicoparagraaf d. Gemeentelijke belastingen Ontwikkelingen a. Herijking gemeentefonds b. Uitwerking regeerakkoord c. Decentralisatie beschermd wonen d. Overige aandachtspunten Inschatting budgettaire ruimte 2022-2026

Samengevat geven deze onderwerpen het volgende financieel beeld: Samenvattend overzicht diverse prognoses financiën Nr Omschrijving 9 Actuele begroting 14 Prognose begrotingssaldi nieuwe ontwikkelingen 18 Inschatting budgettaire ruimte

Bedragen x € 1.000

2022 913 2.088 1.799

2023 -2.067 2.773 2.345

2024 -2.317 3.831 3.059

2025 -1.600 4.321 3.623

2026 -1.959 89 1.849

We schatten in dat de prognose onder nummer 18 het meest realistisch is. De positieve uitkomsten bij nummers 14 en 18 komen voornamelijk door het Regeerakkoord en de herijking van het gemeentefonds. De bedragen van het Regeerakkoord en de herijking zijn niet hard omdat het rijk nog officiële besluiten moet nemen. Daarnaast is de verwachting dat het rijk de extra uit te geven gelden van het Regeerakkoord niet uitgegeven krijgt. Hierdoor krijgen gemeenten minder uitgekeerd. Ondanks de voorzichtige raming plaatsen we wel een disclaimer bij deze inschatting. Zolang het rijk geen besluit heeft genomen, kan de prognose in zowel positieve als negatieve zin afwijken. We ramen nu bijvoorbeeld bij de herijking van het gemeentefonds een positief bedrag. De kritiek op de huidige verdeling leidt ongetwijfeld nog tot bijstelling van de verdeelmaatstaven. De uitkomst kan daardoor anders uitpakken. Een ander aandachtspunt is dat in de prognoses rekening is gehouden met een taakstellende bezuiniging van € 1,5 miljoen. Deze bezuiniging moeten we nog wel realiseren. Daarnaast spelen meerdere onzekerheden in de wereld op dit moment.

Te noemen zijn onder meer: - economische en maatschappelijke ontwrichting door het conflict in de Oekraïne - hoge inflatie (waaronder energie, brandstof, grondstoffen) - effect van sancties - vluchtelingenstroom - ontwikkelingen en gevolgen rondom het coronavirus We kunnen op dit moment niet inschatten welk financieel effect dit voor ons heeft. Deze onzekerheden kunnen mogelijk leiden tot bijstelling van het Regeerakkoord en/of onze eigen budgetten.

Gezien het vorenstaande moeten we rekening houden met meerdere scenario’s van onze huidige en toekomstige financiële positie. Op dit moment kunnen we wel besluiten welke richting we aan de besteding van de budgettaire ruimte geven (zie nummer 18 hierboven in het samenvattend overzicht diverse prognoses financiën). De definitieve invulling hiervan kan plaatsvinden zodra we officiële informatie van het rijk hebben ontvangen. Eind maart 2022 krijgen we van het rijk een eerste doorkijk van de financiële gevolgen van het Regeerakkoord voor de gemeenten. In de meicirculaire 2022 (algemene uitkering) volgt dan de verdere uitwerking van het Regeerakkoord. Deze circulaire bevat hoogstwaarschijnlijk ook informatie over de (financiële) gevolgen van de genoemde onzekerheden in de wereld. De verwachting is niet dat dan alle onzekerheid al is weggenomen. 1. Algemeen In artikel 189 van de Gemeentewet is het volgende bepaald: De raad ziet erop toe dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is. Hiervan kan hij afwijken indien aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht. Dit houdt dat de gemeente structurele uitgaven door structurele inkomsten moet dekken. Een uitgaaf of inkomst is structureel als deze voor alle 4 begrotingsjaren zijn geraamd. De bedragen mogen in deze jaren wel schommelen.

Reëel betekent dat een geraamde uitgaaf, inkomst of bezuiniging realiseerbaar is. Om voor repressief toezicht van de provincie voor de begroting in aanmerking te komen moet minimaal het eerste jaar van de meerjarenbegroting, dan wel het laatste begrotingsjaar structureel sluitend zijn. Omdat de begroting 2022 in 2022 structureel sluitend is, vallen we onder repressief toezicht. Repressief toezicht betekent dat de gemeente haar vastgestelde begroting en begrotingswijzigingen kan uitvoeren, zonder dat de Provincie deze vooraf moet goedkeuren. 2. Huidige financiële situatie 2a. Exploitatie Op 4 november 2021 heeft de raad de begroting 2022 inclusief de 1e begrotingswijziging vastgesteld. Daarna is de decembercirculaire 2021 algemene uitkering ontvangen die tot bijstelling van de begroting leidt. Dit geeft het volgend financieel meerjarenperspectief. In dit overzicht hebben we niet verwerkt de extra te verwachten aanvullende compensatie jeugdhulp vanaf 2023. De beslissing hiervan liet het oude kabinet over aan het nieuwe kabinet (dit is nu verwerkt in het Regeerakkoord). De provincie stond toe om 75% van de te verwachten compensatie te ramen. Door het niet ramen van deze compensatie gaven we een signaal naar het Rijk af dat extra middelen nodig zijn voor onze begroting.

Actuele begroting Nr Omschrijving 1 Begroting 2022 excl ramingen onder nrs 2 tot en met 6 2 Reserve rekeningsresultaten 3 Taakstellende bezuiniging sociaal domein 4 Overige taakstellende bezuinigingen 5 Compensatie tekort jeugd 6 Grondverkoop 7 Saldi vastgestelde begroting 2022 op 4 november 2021 8 Decemberciculaire 2021 9 Actuele begroting

Bedragen x € 1.000

2022 -204 356 244 40 0 300 736 177 913

2023 -3.933 356 244 317 544 300 -2.172 105 -2.067

2024 -4.136 356 413 367 544 0 -2.456 139 -2.317

2025 -3.770 356 764 367 544 0 -1.739 139 -1.600

2026 -4.116 0 1.110 367 544 0 -2.095 136 -1.959

Hieronder staat het bijgestelde meerjarenperspectief als we 100% van de te verwachten extra gelden jeugdhulp wel hadden geraamd. Deze rijksvergoeding loopt af omdat er landelijke

maatregelen komen die moeten leiden tot vermindering van de kosten jeugdhulp. Concrete informatie ontbreekt om deze maatregelen door te rekenen. Bedragen x € 1.000

Prognose inclusief extra geld jeugdhulp Nr Omschrijving 9 Actuele begroting 9a Ramen 100% van de te verwachten geld jeugdhulp 9b Prognose inclusief extra geld jeugdhulp

2022 913 913

2023 -2.067 2.093 26

2024 -2.317 1.931 -386

2025 -1.600 1.737 137

2026 -1.959 1.028 -931

Als we van het laatste overzicht uitgaan dan ziet onze financiële situatie op langere termijn nog steeds zorgelijk uit. Hierbij moeten we een aantal taakstellende bezuinigingen (nummers 3 en 4 van overzicht actuele begroting) tot een bedrag van € 1,5 miljoen nog realiseren. We hebben een overzicht (bijlage 3) van de nog te realiseren bezuinigingen bijgevoegd. Volgens de nota reserves en voorzieningen bouwen we de reserve rekeningresultaten bouwen we in 2022-2025 af naar € 0. Verderop gaan we in op wat nieuwe ontwikkelingen zoals het Regeerakkoord van 15 december 2021 financieel voor onze gemeente betekent. En maken we een inschatting van de budgettaire ruimte voor de jaren 2022 tot en met 2026. 2b. Reserves en voorzieningen Aan de vorming van reserves en voorzieningen ligt de nota van reserves en voorzieningen 2021 ten grondslag. Bij reserves maken we onderscheid tussen algemene reserves en bestemmingsreserves. In de bestemmingsreserves zitten gelden die we voor specifieke doeleinden inzetten. Dit geldt ook voorzieningen die we nodig hebben om toekomstige verplichtingen te kunnen aangaan zoals groot onderhoud gebouwen. De algemene reserves zijn in principe vrij aanwendbaar. Deze algemene reserves staan hieronder vermeld. Voor een specificatie van alle reserves en voorzieningen verwijzen wij naar bijlage 5. Omschrijving

Saldo eind Saldo eind 2022 2023

Saldo eind 2024

Saldo eind 2025

Saldo eind 2026

100. Algemene reserve vast 102. Algemene reserve vrij besteedbaar 103. Reserve rekeningresultaten

17.220 5.886 1.069

17.220 5.913 713

17.220 5.939 356

17.220 5.966 -

17.220 5.966 -

Totaal

24.175

23.846

23.515

23.186

23.186

In dit overzicht zijn de negatieve begrotingssaldi (zie overzicht bij 2a, nummer 9) niet verwerkt. Dit omdat we extra gelden voor jeugdhulp verwachten. Volgens de nota reserves en voorzieningen 2021 is het doel van deze reserves als volgt: 100. Algemene reserve vrij aanwendbaar: Dekking van incidentele uitgaven en vorming weerstandsvermogen 101. Vaste algemene reserve: Afdekken risico’s 102. Reserve rekeningresultaat: Dekking van de (meerjaren)begroting Er zijn geen wettelijke regels hoe hoog de algemene reserves moet zijn. Wat wel vastgelegd is in de handleiding artikel 12 gemeente dat de vrij te laten drempel van de algemene reserve 2% van de geraamde inkomsten voor de algemene uitkering en de OZB bedraagt. Voor onze gemeente is deze drempel € 1,31 miljoen (2% van € 65.591 miljoen). Bij een artikel 12 situatie is de financiële situatie van de gemeente zo slecht dat de gemeente een beroep doet op aanvullende rijksmiddelen. Deze situatie is bij ons niet van toepassing. Het is niet meer toegestaan om de algemene reserves als een structurele inkomst voor de begroting in te zetten. Voor de reserve rekeningresultaten geldt een overgangsbepaling (afspraak met onze provinciale toezichthouder) en deze bouwen we af. 2c. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van de programmabegroting 2022 staat het volgende: Het weerstandsvermogen is het vermogen van de gemeente om onverwachte, hoge kosten op te kunnen vangen, zonder dat de uitvoering van taken en de bedrijfsvoering in gevaar komen. Het weerstandsvermogen geeft aan hoe sterk de financiële positie van de gemeente is. Voor het beoordelen van de "weerstand" is inzicht nodig in de omvang en de achtergronden van de risico’s en de aanwezige weerstandscapaciteit. Het gaat hierbij alleen om risico's waarvoor geen of wellicht onvoldoende verzekeringen zijn afgesloten, voorzieningen zijn gevormd of budgetten beschikbaar zijn. In deze paragraaf staan de risico’s en weerstandscapaciteit beschreven. De risico’s hebben we in een getal uitgedrukt en afgezet tegen de weerstandscapaciteit (onbenutte belastingcapaciteit € 4 miljoen en algemene reserves € 23 miljoen). De berekening van de weerstandsratio in de begroting 2022 is: Weerstandsvermogen van € 27,7 miljoen gedeeld door ingeschatte risico’s van € 4 miljoen. We komen hierbij uit op een weerstandsratio van 6,94. Dit wil in theorie zeggen dat we het vermogen hebben om 7 keer de risico’s te kunnen opvangen. Als deze risico’s zich voordoen dan moeten we meteen structurele maatregelen nemen.

Om het weerstandsvermogen te kunnen beoordelen maken we gebruik van de waarderingstabel die ontwikkeld is door het Nederlands Adviesbureau Risicomanagement in samenwerking met de Universiteit Twente. Een weerstandsratio van 2 of hoger krijgt volgens deze tabel de kwalificatie uitstekend. Voor een weerstandsratio van 2 is het nodig om ongeveer € 4 miljoen in de algemene reserves (vast en aanwendbaar) te hebben. Nu hebben we € 23 miljoen aan algemene reserves. 2d. Gemeentelijke belastingen In de paragraaf lokale heffing in de programmabegroting 2022 staat het volgende: We gaan ervan uit dat de afvalstoffenheffing, rioolheffing, het rioolaansluitrecht en de leges 100% kostendekkend zijn. Dit betekent dat de opbrengsten en kosten aan elkaar gelijk zijn. Bij het vaststellen van de programmabegroting 2020 is besloten om de tarieven voor de toeristenbelasting in 2 jaar te laten verdubbelen ten opzichte van 2019. Hiervoor is in 2020 een bedrag van € 132.500 uit de algemene reserve gehaald. De raad heeft verder besloten tot een extra verhoging van de tarieven in de jaren 2022 tot en met 2026 (€ 26.500 per jaar). Dit bedrag vloeit terug naar de algemene reserve. In bijlage 1 staan de tarieven 2021 en 2022 per belastingsoort. 1% OZB komt overeen met een bedrag van € 62.500. Daarnaast is in bijlage 2 de belastindruk voor de eenpersoonshuishoudens en de meerpersoonshuishoudens weergegeven.

3. Ontwikkelingen Na de vaststelling van de begroting 2022 op 4 november 2021 hebben zich een aantal ontwikkelingen voorgedaan, die leiden tot een bijstelling van ons financieel meerjarenperspectief. Deze ontwikkelingen zijn: 3a. Herijking gemeentefonds 3b. Regeerakkoord 3c. Decentralisatie Beschermd Wonen 3d. Knelpunten organisatie 3a. Herijking gemeentefonds De huidige verdeling van het gemeentefonds verdeling is achterhaald, scheef gegroeid en verouderd. Hierdoor is het huidige verdeelstelsel aan een grondige herziening toe. Dit

herijkingsproces loopt al vanaf 2019. In december 2021 zijn nieuwe cijfers door het rijk gepresenteerd. Hieruit blijkt dat we een voordeelgemeente zijn. Deze nieuwe verdeling stuit op veel weerstand bij nadeelgemeenten. Ook de Raad voor Openbaar Bestuur (ROB) heeft de nodige kritiek geuit, omdat de nieuwe verdeling van de algemene uitkering niet voor alle gemeente goed uitlegbaar is. Daarnaast stelt de VNG dat het nieuwe verdeelmodel pas wordt ingevoerd als dit verdeelmodel in lijn met de aanbevelingen van het ROB-advies is aangepast en de koek voor de gemeente is vergroot. We zijn nu in afwachting van de reactie van het Rijk. Het nu berekend voordeel van € 700.000 zal nog wijzigen. Dit kan zowel positief als negatief zijn. 3b. Regeerakkoord Op 15 december 2021 is het nieuwe Regeerakkoord 'Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst' gepresenteerd. Op basis van dit Regeerakkoord hebben we een doorrekening gemaakt. Hiervoor verwijzen we naar het overzicht bij onderdeel 3e. Financiële doorkijk nieuwe ontwikkelingen, nummers 10a tot en met 10o. In bijlage 4 geven we een nadere toelichting op deze onderdelen. We houden bij deze doorrekening de nodige slagen om de arm en wel om de volgende redenen: 1. Het kabinet moet diverse onderdelen uit het Regeerakkoord nog verder uitwerken.

Een aantal maatregelen staan daarom pm geraamd, omdat van diverse bedragen niet herleidbaar is wat dit voor ons financieel betekent. Met een aantal voornemens gaat de VNG niet akkoord. 2. De hoogte van de algemene uitkering is gekoppeld aan de omvang van de rijksuitgaven. Op basis van praktijkervaringen verwachten we dat het rijk de geraamde gelden niet uitgegeven krijgt en de budgetten deels doorschuift naar volgende jaren. Ook het Centraal Planbureau geeft dit aan. Dit heeft weer invloed op wat wij uiteindelijk van het rijk krijgen. We krijgen mogelijk minder uitgekeerd voor onderdeel accres (nummer 10a van overzicht bij 3e. Financiële doorkijk nieuwe ontwikkelingen; systematiek samen trap op, trap af). 3c. Decentralisatie beschermd wonen Per 2023 vindt gefaseerd een overdracht van de rijksgelden beschermd wonen van centrumgemeenten naar alle gemeenten plaats. Tegelijk voert het rijk een nieuw verdeelmodel in. Uit de eerste berekeningen blijkt dat deze decentralisatie mogelijk een voordeel van € 300.000 tot € 400.000 voor ons oplevert. Vooralsnog willen we dit bedrag hiervoor beschikbaar houden. Een deel willen we inzetten om op lokaal niveau aan de inwoners de mogelijkheid te bieden zo zelfstandig te (blijven) wonen, bijvoorbeeld met de inzet van een Wijk-Ggder.