Jaarverslag en Jaarrekening 2021 definitief met accountantsverklaring

Voor stroombaan 2 (de waterstroom vanaf Klein Amerika) zijn de grondverwervingsgesprekken afgerond. Met alle eigenaren is overeenstemming bereikt. De formele overdracht van gronden vindt in februari/maart plaats. Het plan is verder uitgewerkt en er is met een (klein) gedeelte (vanaf de Bredeweg) reeds een aanvang gemaakt met de uitvoering. Een bestaande duiker wordt vergroot. Bij elke fase informeren we de betreffende bewoners vooraf en stellen op basis van hun informatie waar nodig de plannen bij.

Gemeente Berg en Dal

62 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

2.4.4 We stimuleren het verminderen van de hoeveelheid restafval. Sinds de herindeling is de hoeveelheid restafval per inwoner langzaam gedaald. Gelet op de landelijke VANG doelstellingen is een verdere daling gewenst. In 2020 evalueren we het geharmoniseerde afvalbeleid en stellen we verbeteringen voor waarbij de betaalbaarheid van afval uitgangspunt blijft. Aandacht voor bezuinigingsmaatregelen blijft daarom noodzakelijk om te voorkomen dat de afvalstoffenheffing verder stijgt. Afhankelijk van de besluitvorming werken we de verbeteringen verder uit en implementeren we die. Voorbeelden hiervan zijn gescheiden inzameling en verwerking van luiers en incontinentiemateriaal en daaraan gekoppeld eventueel het verlagen van de inzamelfrequentie van restafval. Ook besteden we meer aandacht aan communicatie en educatie. We bereiden gescheiden inzameling op basisscholen voor welke we na raadsvaststelling kunnen implementeren. Ook besteden we aandacht aan het beperken van zwerfafval. We ondersteunen initiatieven, die ertoe leiden dat afval steeds meer als grondstof wordt gebruikt (circulaire economie). De effecten van het afvalbeleid monitoren we jaarlijks en rapporteren we apart aan de gemeenteraad. Afhankelijk van de resultaten stellen we eventuele aanpassingen voor.

Stand van zaken Voorjaarsnota In de raadsvergadering van april 2021 heeft de raad een besluit genomen over gescheiden inzameling van luiers en incontinentiemateriaal, de frequentie van restafvalinzameling, en de mogelijkheden voor afvalscheiding op scholen. In 2021 leveren we een financiële bijdrage aan een pilot met het lokaal verwerken van bermmaaisel. Deze pilot is onderdeel van een landelijk onderzoek naar verwerkingsmethoden van organisch afval. De bijdrage is bedoeld voor het afvalvrij maken van bermen van gemeentelijke wegen zodat het maaisel vervolgens geschikt is voor de pilot. Stand van zaken Jaarrekening De gescheiden inzameling van luiers en incontinentiemateriaal is in juli 2021 gestart. Onze inwoners doen heel goed mee. We zamelen meer in dan we verwacht hadden, zelfs zoveel dat de inzamelcontainers soms te vol zitten. Naar aanleiding van de eerste ervaring is bijgestuurd, bijvoorbeeld door aanpassingen aan de containers, locaties en ledigingsfrequentie. We houden dat voortdurend in de gaten en sturen bij waar nodig. Sinds 2022 zamelen we restafval eens per 4 weken aan huis in. Er staan tijdelijk aparte containers voor tariefzakken op de milieustraten. We monitoren het gebruik daarvan om te bepalen of en wanneer we met die extra service stoppen. We verlenen extra service voor een beperkt aantal inwoners die door (medische) omstandigheden veel afval hebben.

Op de basisscholen is gescheiden inzameling gestart. We zetten nu steeds meer in op het educatieve deel. Het lokaal verwerken van bermmaaisel is niet gelukt vanwege het uitblijven van goede (financiële) afspraken te maken met de maaiaannemer. De bermen zijn wel een aantal maal zwerfafvalvrij gemaakt. Inmiddels wordt ons bladbakkenblad lokaal verwerkt. Ook dat past binnen het landelijke onderzoek naar de verwerking van organisch afval. Tevens stimuleren we het verminderen van restafval bij onze evenementen en onze toeristische accommodaties. Zie info bij 2.4.1.

Gemeente Berg en Dal

63 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Wat heeft het gekost? Bedragen x € 1.000 Rekening Begroting Begroting Rekening Verschil 2020 2021 2021 2021 Begroting Primair Actueel Rekening Lasten

-22.947

-23.307

-25.107

-24.577

530

Baten

10.106

10.102

10.853

11.008

155

Totaal programma

-12.841

-13.204

-14.255

-13.569

686

Toelichting verschillen Begroting- Jaarrekening In onderstaande tabel zijn de verschillen tussen de begroting en de jaarrekening op dit programma weergegeven. Bedragen x €1.000 Taakveld

Toelichting

Verschil

I/S/RES

Overige gebouwen en terreinen

- We hebben meer reststroken verkocht dan verwacht en er zijn vergoedingen voor gebruik zendmasten van voorgaande jaren afgewikkeld.

32

Brandweer

- Afrekening van de VRGZ over 2020.

80

I

- Leges brandveiligheid zijn hoger dan verwacht door een paar grotere projecten waarvoor vergunning is afgegeven.

20

I

- Het budget voor het onderzoek fietspad Leuth is niet gebruikt, omdat er inmiddels een nieuwe projectopdracht is. Dit leidt hier tot een voordeel van € 18.000. Hiertegenover staat dat de dekking uit de reserve lopende projecten niet nodig was.

18

I/RES

- In 2021 is € 14.000 minder uitgegeven aan het schoonhouden van de wegen. Dit komt doordat er in 2021 geen vierdaagse geweest is; daarnaast waren er minder calamiteiten zoals storm, wateroverlast, en dergelijke.

14

I

Gladheidsbestrijding

- De kosten voor gladheidsbestrijding zijn vooraf zeer moeilijk in te schatten, omdat dit afhankelijk is van de weersomstandigheden. Ondanks een forste bijstelling in de Voorjaarsnota, waarbij de bijgestelde raming uitkwam op € 202.000, was er ultimo 2021 € 24.000 meer uitgegeven dan begroot.

-24

I

Kabels en leidingen

- Er is in 2021 veel meer graafwerk verricht in de openbare ruimte, met name als gevolg van de energietransitie. Daardoor is er een voordelig verschil in 2021 met betrekking tot de leges en straatwerkvergoeding van € 38.000.

38

I

Openbare verlichting

- De kosten voor electriciteit en onderhoud openbare verlichting waren in 2021 in totaal € 25.000 hoger dan begroot. Er was onder meer sprake van een hogere stroomprijs dan waarmee rekening was gehouden bij de raming. De kosten voor het onderhoud waren ook hoger, onder meer als gevolg van een indexering.

-25

I

Wegen

Gemeente Berg en Dal

64 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Verkeersplannen

- Het onderzoek naar de fietsverbinding naar Nijmegen is niet uitgevoerd, dit was wel geraamd. Tegenover dit voordeel staan nadelen vanwege diverse incidentele onderzoekskosten, onder meer met betrekking tot herinrichting terrein Schreven (verleggen Gooiseweg) en het meten van overlast door motorengeluid in de gemeente.

14

I

Parkeren

- Het voordelige verschil van € 52.000 wordt, naast diverse kleinere verschillen, grotendeels veroorzaakt door de beheerskosten (te hoog ingeschat) en de onderhoudskosten, die in 2021 lager waren door corona.

52

I

Sportbeleid en activering

- De aanpak sportstimulering wordt gefinancierd door

41

I

- Aan subsidies voor sportverenigingen is op basis van de aanvragen iets minder uitgegeven.

12

I

- Vanwege Corona is er minder onderhoud uitgevoerd met betrekking tot sporthal Heuvelland.

12

I

- De post met betrekking tot onderhoud De Duffelt laat een voordeel zien van € 35.000. Dit voordeel is incidenteel en onder meer veroorzaakt door minder onderhoud als gevolg van corona.

35

I

- De nagekomen afrekening SPUK-bijdrage 2020 leidt tot een voordeel van € 20.000 bij zwembad de Lubert. Vanwege de lockdown en sluiting van het zwembad zijn minder kosten gemaakt aan reclame en promotie. Dit laat een voordeel zien van € 8.000.

28

I

Kunstbevordering

- Door tijdgebrek en corona is er in 2021 minder onderhoud aan kunstwerken uitgevoerd. Dit leidt tot een incidenteel voordeel van € 15.000.

15

I

Monumentenzorg & Archeologie

- Bedrag voor de Kerkenvisie schuiven we deels door naar 2022. Door de Coronacrisis was het moeilijk om met elkaar in contact te komen over dit onderwerp. Verder zijn er meerdere kleine afwijkingen op verschillende (subsidie)posten op de taakveld. Tegenover dit voordeel staat een lagere bijdrage uit de reserve lopende projecten. Zie programma Ons Geld.

34

I/RES

Natuurlijk groen

- Omdat er in 2021 minder schadeherstel nodig was, zijn er op deze post minder kosten gemaakt. Dit leidde tot een voordeel van € 14.000.

14

I

- Op onderhoud gazons is er een voordeel van in totaal € 11.000, omdat we in 2021 niet zijn toegekomen aan gazonrenovaties; ook is er een aanbestedingsvoordeel gerealiseerd.

11

I

- Het onderhoud aan bermen en sloten is in 2021 ruim € 12.000 duurder geworden dan geraamd. Dit wordt veroorzaakt door areaaluitbreiding spoorlijn, het weghalen maaisel door een nieuwe duurdere aannemer, en indexering.

-12

I

aanspraak te maken op de rijksregeling buurtsportcoaches. In 2021 waren er niet voldoende initiatieven om dit budget volledig op te maken, daardoor is er € 41.000 over.

Sportaccommodaties

Zwembad

Gemeente Berg en Dal

65 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

- Er moesten in 2021 onverwacht incidenteel meer bomen vervangen worden dan normaal als gevolg van droogte in voorgaande jaren. Dit leidde tot een nadeel van € 14.000. De communicatie met de inwoners (in het kader van participatie) heeft vertraging opgelopen door externe overleggen; dit leverde een voordeel op van € 35.000. Zie ook programma Ons geld. Voorgesteld wordt om dit over te hevelen naar 2022.

-14

I

35

I/RES

Speeltuinen

- In 2021 zijn er minder speeltoestellen vervangen, wat leidde tot een voordeel van € 28.000. Dit voordeel storten we in de bestemmingsreserve Speeltuinen. Zie ook programma Ons geld.

28

I/RES

Natuur en landschap

- De uitgaven op natuur en landschap zijn lager dan geraamd. De afspraak is om dit te verrekenen met de reserve natuur en landschap.

27

I/RES

Basisgezondheidszorg

- Diverse projecten hebben vanwege corona niet plaatsgevonden.

20

I

- De bijdrage aan de GGD is lager uitgevallen.

15

I

- Diverse voor- en nadelen op het taakveld riolering. Met name onderhoud hoofdriolen (€ + 42.000), verwerken rioolslib (€ +29.000), diverse studies en onderzoeken die door capaciteitsgebrek niet zijn uitgevoerd (€ + 147.000), reiniging kolken (€ + 17.000) onderhoud rioolgemalen (€ - 35.000), inspecties (€ + 43.000) en projectleiding project wateroverlast (€ - 40.000).

203

I

- Diverse per saldo voordelige verschillen leiden tot een hogere dotatie aan de voorziening riolering, zodat het geld beschikbaar blijft voor riolering.

-302

I

Afval

- We hebben meer leges ontvangen dan verwacht bij de milieustraten (€ + 41.000). Dit heeft nog steeds te maken met Corona. Daarnaast hebben we meer opbrengst voor het afval ontvangen dan geraamd (€ + 96.000). Onder andere door afrekening voor voorgaande jaren. Tenslotte hebben we minder afvalstoffenheffing ontvangen dan begroot (€ 41.000).

96

I

Milieubeheer

- Door verschillende oorzaken is een deel van het beschikbare budget voor duurzaamheid niet uitgegeven (€ + 240.000). Hier staat een lagere aanwending van de reserve lopende projecten tegenover. Zie programma Ons geld.

240

I/RES

- Daarnaast zijn er een aantal subsidies afgerekend en hebben we leges ontvangen en toegerekend aan dit taakveld.

66

I

Begraafplaatsen en crematoria

- Lagere opbrengst lijkbezorgingsrechten

-23

I

Salaris- en inhuurkosten

- Dit betreft de doorbelasting van de salaris- en inhuurkosten van de tijd die de organisatie aan dit programma besteedt.

-156

I

Riolering

Diverse verschillen

42

Totaal Programma Onze buurt

686

Gemeente Berg en Dal

66 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Beleidskaders Bovengemeentelijke kaders Gemeentewet Algemene wet bestuursrecht Wet veiligheidsregio's Politiewet Wet Natuurbescherming Aanbestedingswet Bouwstoffenbesluit bodem- en oppervlaktewaterenbescherming Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen Kaderrichtlijn water Nationaal bestuursakkoord water Waterwet Wet milieubeheer Gelders Energieakkoord (www.geldersenergieakkoord.nl) Wegenverkeerswet Wegenwet Erfgoedwet Omgevingswet Gemeentelijke kaders Sociaal-maatschappelijke-visie Nota accommodatiebeleid “ontmoeten en verbinden met accommodaties” Nota subsidiebeleid Regionaal beleidsplan Veiligheidsregio VRGZ Regionaal risicoprofiel Veiligheidsregio VRGZ Regionaal crisisplan Veiligheidsregio VRGZ Integraal Veiligheidsplan Tweestromenland 2015-2018 Visiedoc notitie Kernenbeleid Beheerplan gemeentelijke gebouwen Basisvisie groen Beheerverordening begraafplaatsen Bomenstructuurplan Landschapsontwikkelingsplan Vervangingsplan speelvoorzieningen Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP)

Gemeente Berg en Dal

67 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Samenwerkingsovereenkomst Werkeenheid regio Nijmegen Verkeerscirculatieplan Verkeersbeleidsplan Mobiliteitsplan Wegenbeheersplan Wegenbeleidsplan Verlichtingsbeheerplan Verordening geurhinder en veehouderij 2017 Bodemnota en bodemkwaliteitskaart Woonvisie Energievisie gemeente Berg en Dal 2017-2020 Subsidieverordening Erfgoedprojecten in de kernen gemeente Berg en Dal 2017 Woonvisie Berg en Dal

Gemeente Berg en Dal

68 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Verbonden partijen

Dar N.V. Rechtsvorm

Vennootschappen en coöperaties

Vestigingsplaats

Nijmegen

Verantwoordelijke portefeuille N.Verheul Functie(s) betrokken Algemene vergadering aandeelhouders bestuurder(s) Beuningen, Druten, Heumen, Nijmegen, Wijchen, Berg en Dal en Mook Deelnemers en Middelaar

Openbaar en gemeentelijk belang Verwerking van afval in de regio Nijmegen. Visie Samen met andere regiogemeenten is er nu een intensieve samenwerking op het gebied van afvalbeheer. Het is de bedoeling de komende jaren het afvalbeheer verder te verduurzamen en schaalvoordelen te realiseren. Beleidsvoornemens De bekende slogan is: “Dar, en ‘t is weer fris!” Fris is de kernboodschap van de visie, `Dar houdt de regio fris´. Fris is immers ambitieus en zegt meer dan ‘schoon’. Wij vinden die bredere visie noodzakelijk. Fris staat ook voor duurzaam ondernemen. Het staat voor intensieve betrokkenheid van medewerkers, partners en burgers bij alles dat wij doen. Fris betekent dat de regio uitstekende dienstverlening krijgt en dat iedereen begrijpt hoe hij of zij daar een directe rol in speelt. Fris betekent niets minder dan op weg zijn naar de schoonste regio van Nederland. Bedragen x € 1.000 Rekening 2020 Begroting 2021 Rekening 2021 Jaarlijkse bijdrage Berg en Dal aan verbonden partij

Aandeel belang gemeente in verbonden partij (%) Resultaat verbonden partij

66

45

56

Eind boekjaar Begin boekjaar 2020 2021

Eind boekjaar 2021

9.789 9.659 9.659 aandelen(8,90%)aandelen(8,78%)aandelen(8,78%) 628

1.299

Omvang eigen vermogen verbonden partij

13.951

14.622

Omvang vreemd vermogen verbonden partij

11.493

12.860

Toelichting Geen bijzonderheden.

Gemeente Berg en Dal

69 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Ontwikkelingen De DAR heeft het doel met alle gemeenten minimaal de landelijk wettelijke doelstellingen te realiseren op het gebied van afvalscheiding en recycling. Sinds juli 2021 is de innovatieve verwerkingsinstallatie voor luiers en incontinentiemateriaal bij ARN in gebruik. Dit draagt bij aan een groter percentage hergebruik. Via dochteronderneming Roadtowork@Dar werkt Dar ook concreet aan het meer circulair maken van de keten van elektrische apparaten. Bovendien zetten we hier specifieke doelgroepen in. Naast afval groeit Dar ook op het gebied van beheer openbare ruimte. Risico's Er zijn geen wijzigingen in de bestaande (financierings)risico’s.

Leisurelands Rechtsvorm

Vennootschappen en coöperaties

Vestigingsplaats

Arnhem

Verantwoordelijke portefeuille S. Fleuren Functie(s) betrokken Afgevaardigde aandeelhoudersvergadering bestuurder(s) 22 Gemeenten en een gemeenschappelijke regeling met Deelnemers recreatiegebieden in Gelderland en Noord Limburg. Openbaar en gemeentelijk belang Het in stand houden, optimaliseren en laagdrempelig toegankelijk houden van openbare recreatieplassen. Visie Leisurelands heeft de ambitie om in een sterk veranderende wereld en markt verder uit te groeien tot een nog slagvaardiger en toonaangevender recreatiebedrijf. Dat vraagt om een bij de tijd passend aanbod dat afgestemd is op de wensen en eisen van gasten (bezoekers, organisaties) en de op de gebieden gevestigde leisure ondernemers. Daartoe zal het productaanbod kwalitatief en kwantitatief verder worden verbreed en uitgebreid. Beleidsvoornemens Leisurelands wil het bezoeken van de recreatievoorzieningen laagdrempelig houden. Dit moet er voor zorgen dat de recreatieplassen door meer inwoners wordt bezocht. Bij het Wylermeer stond dit onder druk door de terugkerende algen-problematiek. Het uitbaggeren heeft helaas nog niet tot vermindering van blauwalg geleid. Leisurelands gaat verder onderzoek doen naar blauwalg. Bedragen x € 1.000 Rekening 2020 Begroting 2021 Rekening 2021 Jaarlijkse bijdrage Berg en Dal aan verbonden partij

Aandeel belang gemeente in verbonden partij (%)

0

0

0

Eind boekjaar Begin boekjaar 2020 2021

Eind boekjaar 2021

3.098 3.098 3.098 aandelen(1,57%)aandelen(1,57%)aandelen(1,57%)

Resultaat verbonden partij

4.237

3.909

Omvang eigen vermogen verbonden partij

75.742

79.651

Omvang vreemd vermogen verbonden partij

12.651

15.651

Gemeente Berg en Dal

70 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Toelichting De gemeente Berg en Dal verstrekt geen subsidie aan deze verbonden partij en Leisurelands keert geen dividend uit. Ontwikkelingen Leisurelands wil het gebied aantrekkelijk houden voor bezoekers, maar is ook op zoek naar mogelijkheden om het gebied verder te ontwikkelen. In 2021 zijn de gesprekken hierover opgestart. Deze gesprekken worden voortgezet als er meer bekend is over het onder controle krijgen van de blauwalg. Risico's Als de blauwalgproblematiek aanhoudt of groter wordt, is dat een bedreiging voor het recreatiegebied. De eerdere ingreep lijkt deels zijn effect te hebben gehad.

Milieusamenwerking Afvalverwerking Regio Nijmegen Rechtsvorm

Gemeenschappelijke regeling

Vestigingsplaats

Nijmegen

Verantwoordelijke portefeuille

N.Verheul

Functie(s) betrokken bestuurder(s) Dagelijks Bestuur & Algemeen Bestuur Deelnemers

8 gemeenten in de regio Nijmegen

Openbaar en gemeentelijk belang De MARN is een samenwerking tussen een tiental gemeenten in de regio Nijmegen. Deze samenwerking richt zich op het brede terrein van milieu. Door de regionalisering van de Dar en de komst van de Omgevingsdienst Regio Nijmegen (ODRN) is het (regionale) belang van MARN op het gebied van projecten voor afval en milieu afgenomen. MARN heeft als gemeenschappelijke regeling nog wel een belangrijke rol om met de regiogemeenten onze belangen in de ARN te behartigen. Visie De MARN ondersteunt de deelnemende gemeenten bij de bescherming van het milieu op de onderwerpen afval, bodem, externe veiligheid, klimaat en energie. Beleidsvoornemens MARN heeft zelfstandig geen beleidsvoornemens. In ieder geval wordt uitvoering gegeven aan het aandeelhouderschap van ARN BV. Daarnaast wordt naar wens samenwerking tussen de regiogemeenten gefaciliteerd op de verschillende beleidsterreinen. Bedragen x € 1.000 Rekening Begroting Rekening 2020 2021 2021 Jaarlijkse bijdrage Berg en Dal aan verbonden partij

59 Eind boekjaar 2020

60 Begin boekjaar 2021

58 Eind boekjaar 2021

Aandeel belang gemeente in verbonden partij (%)

10,21%

10,21%

10,21%

Resultaat verbonden partij

134

114

Omvang eigen vermogen verbonden partij

9.860

8.896

Omvang vreemd vermogen verbonden partij

1.788

2.886

Gemeente Berg en Dal

71 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Toelichting Geen bijzonderheden. Ontwikkelingen Gemeente West Maas en Waal treedt uit de gemeenschappelijke regeling per 1 januari 2022. Risico's De risico’s van de MARN zijn beperkt. Het Algemeen Bestuur heeft in de notitie Weerstandsvermogen bepaald dat voor de afdekking van de risico’s de begrotingspost Onvoorzien ad € 10.000 voldoende is. Er dient echter wel onderkend te worden dat er bij ongewijzigd beleid op korte termijn een liquiditeitstekort zal optreden. Doordat de rente-inkomsten ieder jaar afnemen en de component aflossing jaarlijks wordt uitgekeerd aan de gemeente, worden de netto inkomsten ieder jaar lager. De kosten zullen naar verwachting niet afnemen, waardoor er in 2023 een negatief banksaldo zal ontstaan. Ook zal het resultaat vanaf 2027 negatief zijn. In de begroting zullen enkele scenario’s uitgedacht en gepresenteerd worden, om dit risico te beheersen. Indien de Algemene reserve onvoldoende is om in een bepaald jaar tekorten op te vangen, die voortvloeien uit de rekening en er geen andere dekking kan worden gevonden, wordt het bepaalde in de tekst van de gemeenschappelijke regeling MARN artikel 28 van toepassing. Daarin is bepaald dat de gemeenten naar rato van het inwonertal dienen bij te dragen in tekorten van de MARN. In onze gemeentelijke begroting houden we rekening met € 0. Daarnaast is MARN aandeelhouder in ARN B.V.

Marn houdt 51% van de aandelen, mede aandeelhouder Remondis houdt 49% van de aandelen. Marn heeft één lening (in verband met grondverkoop) aan ARN BV uit staan en geen garanties meer uitstaan naar ARN B.V. De lening is afgedekt met een eerste recht van hypotheek. Tevens heeft MARN met ARN B.V. een vast tarief met indexering voor het door de deelnemers in de MARN aangeleverde afval. Het risico dat MARN loopt bedraagt ten hoogste de waarde van de aandelen die MARN heeft in ARN B.V. Deze zijn gewaardeerd op verkrijgingsprijs en wel voor een waarde van € 1.701.675.

Veiligheidsregio Gelderland Zuid Rechtsvorm

Gemeenschappelijke regeling

Vestigingsplaats

Nijmegen

Verantwoordelijke portefeuille

M. Slinkman

Functie(s) betrokken bestuurder(s) Lid Dagelijks Bestuur/ Lid Algemeen Bestuur Berg en Dal, Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Heumen, Deelnemers Maasdriel, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel. Openbaar en gemeentelijk belang De VRGZ behartigt de belangen van de deelnemende gemeenten op het gebied van hulpverlening en veiligheid.

Gemeente Berg en Dal

72 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Visie De Veiligheidsregio Gelderland-Zuid opereert in een samenleving die zich kenmerkt door snelle technologische en infrastructurele ontwikkelingen, een toenemende invloed van de media, individualisering, economische en demografische veranderingen en groter wordende veiligheidsrisico's. De veiligheidsregio signaleert deze maatschappelijke ontwikkelingen, speelt hier alert en proactief op in en stemt haar beleid en taakuitvoering hierop af. De Veiligheidsregio Gelderland-Zuid zorgt voor een snelle en goede geneeskundige hulpverlening en brandweerzorg aan de inwoners van de regio. De Veiligheidsregio Gelderland-Zuid is leidend op het gebied van rampenbestrijding en crisisbeheersing. Zij neemt initiatief en zorgt voor coördinatie tussen gemeenten en alle betrokken organisaties op dit gebied. Zij levert meerwaarde door kwalitatief goede producten, bindend vermogen, betrouwbaarheid en een open communicatie. Door opleiding, oefening en training, maar ook door het vergroten van het lerend vermogen en professionalisering van de informatievoorziening, zorgt de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid voor een optimale voorbereiding op grootschalige incidenten, rampen en crises. De Veiligheidsregio Gelderland-Zuid is een expert in het inschatten van veiligheidsrisico's en het voorkomen van onveilige situaties.

Deze rol vervult zij via een krachtig netwerk, een proactieve en alerte houding en gevraagde en ongevraagde adviezen van hoogwaardig niveau. Een focus op vernieuwen, verbeteren en professionele ontwikkeling maakt de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid tot een vanzelfsprekende en leidende partner in veiligheid. Beleidsvoornemens Het regionaal risicoprofiel is een inventarisatie en analyse van de in onze veiligheidsregio aanwezige risico’s, inclusief relevante risico’s uit aangrenzende gebieden. Het regionaal risicoprofiel is ook een instrument om inspanningen van gemeenten, crisispartners en regio’s op elkaar af te stemmen om juiste beleidskeuzes te kunnen maken. Het regionaal risicoprofiel vormt de basis voor het door de veiligheidsregio, op grond van de Wet veiligheidsregio’s (Wvr), vastgestelde regionaal beleidsplan. Het beleidsplan vormt het strategische beleidskader voor de veiligheidsregio en beschrijft de koers voor de komende vier jaar. Tevens is het conceptplan door de veiligheidsregio voorgelegd aan de diverse crisispartners en afgestemd met de aangrenzende veiligheidsregio’s. Bedragen x € 1.000 Rekening Begroting Rekening 2020 2021 2021 Jaarlijkse bijdrage Berg en Dal aan verbonden partij

-2.254 Eind boekjaar 2020

-2.389 Begin boekjaar 2021

-2.311 Eind boekjaar 2021

Aandeel belang gemeente in verbonden partij (%)

5,76%

5,76%

5,78%

Resultaat verbonden partij

3.722

1.789

Omvang eigen vermogen verbonden partij

7.007

7.071

Omvang vreemd vermogen verbonden partij

68.824

62.792

Toelichting Geen bijzonderheden.

Gemeente Berg en Dal

73 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Ontwikkelingen Het regionaal risicoprofiel is een inventarisatie en analyse van de in onze veiligheidsregio aanwezige risico’s, inclusief relevante risico’s uit aangrenzende gebieden. Het regionaal risicoprofiel is geheel geactualiseerd en vormt de basis voor het door de veiligheidsregio, op grond van de Wet veiligheidsregio’s (Wvr), vastgestelde regionaal beleidsplan. Het beleidsplan vormt het strategische beleidskader voor de veiligheidsregio en beschrijft de koers voor de komende vier jaar. Accenten in regionaal beleidsplan 2020-2023: - Samenwerking en afstemming - Risicogericht werken - Een weerbare samenleving - Een toekomstbestendige veiligheidsregio - Risico’s met extra focus. Deze zijn: gevolgen cyberrisico’s, gevolgen criminaliteit voor fysieke leefomgeving/ fysieke veiligheid, gevolgen extreem weer, gevolgen energietransitie. Risico's De algemene reserves C&R (Crisisbeheersing en Rampenplan) is onvoldoende op peil om daarmee de gewogen risico's volledig af te dekken. In het uiterste geval staan gemeenten garant voor het restant. Voor ons betekent dit theoretisch een risico van maximaal € 83.556.

Vitens N.V. Rechtsvorm

Vennootschappen en coöperaties

Vestigingsplaats Verantwoordelijke portefeuille Functie(s) betrokken bestuurder(s) Deelnemers

Arnhem S.Fleuren Afgevaardigde in Algemene Vergadering van Aandeelhouders Gemeenten en provincies in het verzorgingsgebied van Vitens

Openbaar en gemeentelijk belang Het voorzien in schoon en veilig drinkwater. Visie Vitens wil water voor mensen laten werken. Door te zorgen voor een voortreffelijke dienstverlening, handige producten en diensten en betrouwbare informatieverstrekking. Daarom zoekt Vitens voortdurend naar verbeteringen. Waar iedereen zijn voordeel mee kan doen. De klant, het milieu, de economie en de maatschappij. Daarom gaat Vitens de dialoog aan over de rol van drinkwater, over thema’s als duurzaamheid en innovatie, zowel nationaal als internationaal. Waardevol water voor nu en in de toekomst. Dat is hun missie. Vitens zorgt ervoor dat er 24/7 betrouwbaar water uit de kraan komt en voor goede service daaromheen. Daarnaast zet Vitens zich ook actief in om onze kostbare drinkwaterbronnen te beschermen.

Gemeente Berg en Dal

74 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Beleidsvoornemens Vitens streeft ernaar dat haar klanten kunnen vertrouwen op de leveringszekerheid van drinkwater, een optimale kwaliteit en een zo laag mogelijke prijs. Deze continuïteitsdoelstelling is de brede en solide basis van ons bedrijf en daar doen we geen concessies aan. Om voldoende drinkwater van topkwaliteit te leveren, zijn we afhankelijk van een robuust toekomstbestendig zoetwatersysteem. Alleen op die manier kunnen wij als drinkwaterbedrijf beschikken over voldoende schone grondwaterbronnen. Dit kunnen we niet alleen. Door de verwachte toename van weersextremen door klimaatverandering en de grote infrastructurele veranderingen die de energietransitie met zich meebrengt, is het besef gegroeid dat het zoetwatersysteem in Nederland een gedeelde verantwoordelijkheid is van alle gebruikers. Zowel drinkwaterbedrijven, waterschappen, natuurorganisaties, provincies als de landbouw moeten de handen ineenslaan voor een duurzaam watersysteem. Dit betekent dat we de grote zoetwatervoorzieningen zo goed mogelijk vast moeten houden en dat we verstandiger met ons zoete water om moeten gaan. Denk hierbij aan maatregelen waarbij we zowel het water bewaren en beschermen, als maatregelen waarbij bedrijven en consumenten besparen op het gebruik van water.

We willen naar een watersysteem waar de landbouw zijn voordeel mee doet, de continuïteit van het drinkwater gegarandeerd is én waar de natuur overeind van blijft staan. Bedragen x € 1.000 Rekening 2020 Begroting 2021 Rekening 2021 Jaarlijkse bijdrage Berg en Dal aan verbonden partij

0

13

0

Eind boekjaar 2020

Begin boekjaar 2021

Eind boekjaar 2021

Aandeel belang gemeente in verbonden partij 13.352 13.352 13.352 (%) aandelen(0,231%)aandelen(0,231%) aandelen(0,231%) Resultaat verbonden partij

23.900

19.400

Omvang eigen vermogen verbonden partij

559.200

600.300

Omvang vreemd vermogen verbonden partij

1.340.100

1.387.800

Toelichting Geen bijzonderheden. Ontwikkelingen Het financieel jaarplan 2019-2021 liet al op meerdere onderdelen een trendbreuk zien ten opzichte van voorgaande jaren. Het jaarplan 2020-2022 laat een verdere trendbreuk zien ten opzichte van 2019. Het investeringsplan 2020-2029 laat een structurele verhoging zien. De bruto investeringen stijgen naar een niveau van € 170 - € 180 miljoen (netto € 138 - € 160 miljoen). Op de langere termijn verwacht Vitens het hogere investeringsniveau nodig te hebben om aan de drinkwatervraag te kunnen blijven voldoen, de effecten van klimaatverandering op te kunnen vangen en te voldoen aan wet- en regelgeving. Deze ontwikkeling heeft zijn weerslag op het balanstotaal (toename), rentedragende schulden (toename aan te trekken financiering), solvabiliteit en het uit te keren dividend. Deze ontwikkelingen zijn meegenomen in de herziening van het financieel beleid zoals in het voorjaar van 2019 door de AvA is goedgekeurd.

Gemeente Berg en Dal

75 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Risico's Grondwaterbeschermingsgebied Heumensoord: Verplaatsing van het grondwaterbeschermingsgebied Heumensoord. In de afgelopen jaren hebben wij als gemeente vanwege de wateroverlast in Heilig Landstichting ruim honderd infiltratiekolken gerealiseerd. De verschuiving van het grondwaterbeschermingsgebied zou – afhankelijk van de te kiezen variant - betekenen dat hemelwater niet meer in de bodem geïnfiltreerd mag worden. In een worst–case scenario zou dit betekenen dat al deze infiltratiekolken verwijderd moeten worden, alle investeringen van de afgelopen jaren teniet worden gedaan en dat er een andere oplossing gevonden moet worden om wateroverlast te beperken. Andere gemeenten gaan ook bekijken wat de impact voor hen is. Tot op heden is er geen definitief besluit genomen met welke variant wordt verder gegaan. Het project heeft intern bij Vitens enige tijd stilgelegen. Binnenkort vindt er, als onderdeel van de herstart van dit project door Vitens weer overleg plaats tussen de gemeenten en Vitens. Wij zullen nauw betrokken worden en blijven in dit project aangezien er potentieel grote consequenties voor ons zijn. Zodra meer bekend is over de consequenties zal dit uiteraard zo snel mogelijk worden gemeld. www.droogteschade.nl: Agrariërs zijn gefrustreerd over snelheid en omvang bepaling van droogteschade.

Gesprekken leiden in hun optiek niet tot gewenst resultaat en daarom is Redbreast (organisatie die middels ‘no cure no pay’ rechtbank- en arbitrageprocedures financiert) middels een zeer intensieve wervingscampagne www.droogteschade.nl , individuele agrariërs aan het binden om een grote rechtszaak aan te gaan spannen. Bestuurlijke overeenkomst Nitraat: In het jaarplan is een bedrag voor 2020 begroot van € 358k t.b.v. acties die uit de uitvoeringsplannen ontstaan. Echter is door Vitens een impliciete toestemming gedaan tot een bedrag van ruim € 570k per jaar bij te dragen. Grondwaterbeschermingsgebieden (GWBG) Gelderland: De herziening van de GWBG-een in Gelderland kan ertoe leiden dat bedrijven binnen een GWBG komen te liggen. Gevolg zijn maatregelen om winningen te beschermen, wat grote financiële consequenties met zich mee kan brengen. Onduidelijk is wat de effecten zijn van de aanpassingen van het GWBG dus het is onduidelijk of, hoe groot en wanneer het risico zich voordoet. De eventuele kosten zullen verdeeld over de tijd ontstaan. Op dit moment betreffen het ruwe ramingen. Programma aanpak stikstof (PAS): Op dit moment worden meerdere vergunningstrajecten stilgelegd, niet opgestart of vergunningen ingetrokken. Dit heeft grote impact op de doorlooptijd en daarmee ook op de continuïteit.

Daarnaast zal dit ook resulteren in uitloop en dus hogere investeringskosten van projecten.

Gemeente Berg en Dal

76 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Beleidsindicatoren De beleidsindicatoren moeten we verplicht opnemen in de begroting en het jaarverslag volgens de Bbv. De gegevens en een toelichting op de beleidsindicatoren zijn te vinden op de website Waarstaatjegemeente.nl. Daarnaast kunt u daar cijfers van andere gemeenten vinden. De cijfers zijn afkomstig van verschillende overheidsorganisaties. Deze cijfers zijn soms niet actueel en kunnen ieder moment wijzigen. Indicator

Rekening 2020

Begroting 2021

Rekening 2021

Gemeente

11

114

15

Provincie

10

102

10

Nederland

13

132

11

Gemeente

0,4

0,4

0,7

Provincie

1,9

1,7

1,8

Nederland

2,3

2,2

2,0

Gemeente

5,7

4,2

4,0

Provincie

3,8

4,1

3,7

Nederland

4,8

4,9

4,5

Gemeente

2,9

1,7

1,3

Provincie

2,0

2,0

1,6

Nederland

2,3

2,5

1,8

Eenheid:

Aantal per 1000 jongeren 12-18 jaar

Bron:

Bureau Halt

Toelichting:

Aantallen rekening 2021 komen uit periode 2020.

Eenheid:

Aantal per 1.000 inwoners

Bron:

CBS

Toelichting:

Aantallen rekening 2021 komen uit periode 2020

Eenheid:

Aantal per 1.000 inwoners

Bron:

CBS

Toelichting:

Aantallen begroting 2020/2021 komen uit periode 2018

Eenheid:

Aantal per 1.000 inwoners

Gemeente Berg en Dal

77 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Bron:

CBS

Toelichting:

Aantallen rekening 2021 komen uit periode 2020

Gemeente

4,6

4,4

4,7

Provincie

5,2

5,0

5,5

Nederland

5,9

5,8

6,2

Gemeente

54

56

54

Provincie

111

123

111

Nederland

163

172

161

Eenheid:

Aantal per 1.000 inwoners

Bron:

CBS

Toelichting:

Aantallen rekening 2021 komen uit periode 2020

Eenheid:

Kg/inwoner

Bron:

CBS

Toelichting:

Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval. Aantallen rekening 2021 komen uit periode 2019.

Gemeente

6,3

6,3

7,7

Provincie

9,3

9,5

10,7

Nederland

17,6

18,5

20

Eenheid:

%

Bron:

RWS

Toelichting:

Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa. Percentage rekening 2021 is uit periode 2019.

Gemeente Berg en Dal

78 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Onze gemeente Sommige dingen die de gemeente voor je regelt ken je. Bijvoorbeeld een nieuw paspoort, trouwen of het registreren van een pas geboren kind. Maar we regelen meer voor je. Dingen waar je niet zoveel van merkt en die verder gaan dan onze gemeentegrenzen. Denk aan het versterken van de economie, zodat er genoeg bedrijven en banen zijn. Of woningbouwafspraken om woningen te mogen bouwen of het organiseren van zorg. Om dat goed te kunnen doen, werken we samen met andere gemeenten om ons heen. Wat we ook doen, het belang van onze inwoners staat voorop! In dit programma maken we duidelijk wat je van ons kan verwachten als dienstverlener. In het belang van onze inwoners zijn we ook actief buiten de gemeentegrens. Vaak juist om de zaken dichtbij inwoners goed te regelen. We hebben als gemeente de laatste jaren steeds meer taken gekregen, bijvoorbeeld op het gebied van zorg. Om de taken goed en goedkoop te kunnen uitvoeren, werken we samen met andere gemeenten uit onze regio. Maar we werken ook samen met andere gemeenten om de economie in de regio te bevorderen. Een sterke economie in de regio heeft namelijk tot gevolg dat in Berg en Dal de werkgelegenheid groeit. Ook de woningmarkt houdt zich niet aan de gemeentegrens. Wanneer er te veel woningen in een buurgemeente gebouwd worden, is er een grote kans dat in andere gemeenten huizen leeg komen te staan.

Dit willen we niet en daarom maken we samen met de gemeenten in onze regio afspraken over hoeveel woningen elke gemeente mag bouwen. In dit programma vind je dus de onderwerpen die zich binnen én buiten onze gemeentegrens afspelen. Programmanaam Inwoner Plaats van actie - Persoonlijk/thuis

Onze buurt - Directe omgeving/dorp

Rol inwoner

- Regie eigen leven

- Meedoen

Onze gemeente - Gemeente mét de regio gemeenten - Ontwikkelen

- Mee blijven doen - Regelen - Betalen - Veel bemoeienis

- Initiatief nemen - Afnemende betrokkenheid - Minder regels, meer stimuleren

- Klant - Loslaten - Samenwerken - Diensten verlenen

Rol gemeente

Doelen & resultaten Wat wilden we bereiken? 3.1

Onze inwoners weten ons te vinden en zijn tevreden over hoe ze worden geholpen.

3.2

Behoud van zo veel mogelijk werkgelegenheid ook na de corona crisis.

3.3

We hebben in 2050 een circulaire economie.

3.4

De juiste woning, op de juiste plek, voor de juiste doelgroep.

3.5

We willen goede en betaalbare dienstverlening voor onze inwoners. En om dit te kunnen bieden, werken we samen met andere gemeenten. Toeristen en recreanten bezoeken graag Berg en Dal.

3.6

Gemeente Berg en Dal

79 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Wat hebben we daarvoor gedaan? 3.1.1 We verbeteren onze dienstverlening en blijven ons hiervoor inzetten. Om onze dienstverlening verder te verbeteren gaan we in 2021:  verder met de digitalisering van onze dienstverlening. Inwoners kunnen op deze manier steeds meer zaken ook online vanuit huis regelen. Hierbij blijven er uiteraard voldoende mogelijkheden voor persoonlijk contact en voldoende aandacht voor inwoners die digitaal minder vaardig zijn.  GT Connect invoeren. Berg en Dal heeft meegedaan aan een gezamenlijke aanbesteding van overheidscommunicatie: GT Connect. Dit communicatieplatform geeft ons diverse nieuwe mogelijkheden om onze klantcontacten nog verder te verbeteren. Stand van zaken Voorjaarsnota  





We zijn bezig met het verder digitaliseren en het verbeteren van onze processen. Hierbij is de inwoner en zijn of haar aanvraag altijd ons uitgangspunt. Ook blijven we een open oog houden voor de minder digitaal vaardige inwoner. GT Connect is de overeenkomst niet nagekomen. Hierdoor heeft de VNG het contract met GT Connect beëindigd. Wij sluiten met de IRVN aan bij de nieuwe (landelijke) aanbesteding. Hiermee is de implementatie van een nieuw communicatieplatform uitgesteld. We zijn gestart met het vernieuwen van onze website. Onze website voldeed niet meer aan de strengere toegankelijkheidseisen vanuit het ministerie. De nieuwe website is overzichtelijker dan de oude en gebruiksvriendelijker en toegankelijker voor inwoners met een (visuele) beperking. Ook is de zoekfunctie verbeterd waardoor inwoners sneller de onderwerpen vinden waar ze naar op zoek zijn. De nieuwe website is gelanceerd op 29 april 2021. We zijn gestart met een pilot voor een digitaal platform voor participatie met inwoners. We gaan dit binnenkort inzetten voor diverse projecten zoals bij het project Afronding Centrum Groesbeek.

Stand van zaken Jaarrekening  Naast dat het mogelijk is om steeds meer aanvragen digitaal via de gemeentelijke website te regelen, is het sinds december ook mogelijk om een rijbewijs (verlenging of categorie uitbreiding) digitaal aan te vragen. Dit kan via een RDW erkende fotograaf, waar ook de pasfoto voor het rijbewijs wordt gemaakt. Omdat de gemeente wettelijk verplicht is om de aanvrager minimaal 1 keer in persoon te zien, moeten deze digitaal aangevraagde rijbewijzen nog wel op het gemeentehuis afgehaald worden.  Vanaf april/ mei 2021 hebben we een digitaal participatieplatform, genaamd: www.samenbergendal.nl. Na een korte evaluatie in december hebben we besloten om ook in 2022 door te gaan met dit platform. Het platform is in 2021 al goed gebruikt en een aanvulling om met onze inwoners (zeker in coronatijd) het goede gesprek te voeren. Een greep uit de resultaten. (1) Bij de Toekomstwijzer (onderdeel van de omgevingsvisie) heeft een kleine 400 inwoners gereageerd waarvan een kwart tot ongeveer 40 jaar. Een groep die minder snel naar een inloopavond komt. (2) Er zijn twee enquêtes uitgezet bij het project ‘Nieuwe woningen voor Kekerdom’. Hier hebben 120 mensen gereageerd. Dit is bijna een derde van het aantal inwoners uit Kekerdom. (3) Ruim 90 inwoners hebben actief meegedaan in het project vergroenen van je straat.

Wij vroegen aan de inwoners: wie wil zijn straat vergroenen? Uiteindelijk hebben meerdere inwoners hebben hun straat aangemeld. We hebben zelfs moeten kiezen wat we wel/niet doen. Terwijl als we uit onszelf een straat vergroenen, we vaak tegen klachten aanlopen.

Gemeente Berg en Dal

80 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

3.1.2 Regelmatig meten hoe de tevredenheid bij inwoners is over onze dienstverlening. We blijven in 2021 de statistieken vanuit onze eigen systemen bekijken. De telefonische bereikbaarheid blijft daarbij uiteraard erg belangrijk. Maar ook de mening over onze dienstverlening aan de balie en de digitale mogelijkheden verliezen wij niet uit het oog. Daarom gaan we door met het maandelijkse telefonisch klantonderzoek. Wij sturen bij zodra de uitkomsten aangeven dat dit nodig is. Stand van zaken Voorjaarsnota In verband met corona hebben wij het maandelijkse telefonisch klantenonderzoek tijdelijk stilgelegd. Gedurende deze periode komen inwoners alleen voor noodzakelijke aanvragen naar het gemeentehuis. We starten deze telefonische klantenonderzoeken weer op zodra we weer volledige dienstverlening kunnen bieden. Stand van zaken Jaarrekening Vanaf juli zijn we weer gestart met de maandelijkse telefonische klantenonderzoeken. De uitkomsten hiervan delen we met het college en gebruiken we voor de verbetering van onze dienstverlening.

3.1.3 Zichtbaarheid raad en betrokkenheid inwoners vergroten De nota participatie ‘In Berg en Dal maken we samen de gemeente’ stellen we eind 2020 vast. Dit is het resultaat van meerdere gesprekken tussen inwoners, maatschappelijk middenveld, ondernemers en raadsleden en ambtenaren van de gemeente. In 2021 gaan we met elkaar samenwerken volgens de spelregels en vragen uit deze nota. Ieder vanuit zijn eigen rol zoals beschreven in de nota. Stand van zaken Voorjaarsnota De nota participatie ‘Samen maken we Berg en Dal’ is op 25 februari 2021 door de raad unaniem vastgesteld. We willen dat een initiatiefnemer (een ambtenaar, een inwoner, een projectontwikkelaar, …) volgens de ambities en uitgangspunten uit de nota aan de slag gaat met participatie. Daarom starten we een proces om dit binnen en buiten de gemeentelijke organisatie aandacht te geven en te implementeren. Dit proces bestaat uit allerlei acties die in een tijdlijn worden gezet. We gaan ook met de raadswerkgroep bestuurlijke vernieuwing en de werkgroep burgerparticipatie bestaande uit vrijwilligers in gesprek om te kijken wat hun rol in dit proces kan zijn. Zo houden we de nota levend. Door te evalueren blijft de nota up-to-date en verbeteren we deze wanneer dit nodig is. Bij projecten in de openbare ruimte betrekken we onze inwoners. Doorgaans zijn dit ongeveer 50 bewonersavonden in een jaar.

Door Corona moeten we op zoek naar andere mogelijkheden. We maken gebruik van enquêtes, verkiezingen, huis aan huis bevragen en binnenkort van het digitale platform. Stand van zaken Jaarrekening De nota participatie ‘Samen maken we Berg en Dal’ is op 25 februari 2021 door de raad unaniem vastgesteld. We willen dat een initiatiefnemer (een ambtenaar, een inwoner, een projectontwikkelaar, …) volgens de ambities en uitgangspunten uit de nota aan de slag gaat met participatie. Daarom starten we een proces om dit binnen en buiten de gemeentelijke organisatie aandacht te geven en te implementeren. Dit proces bestaat uit allerlei acties die in een tijdlijn worden gezet. Eén van de acties: Op 23 september is een masterclass ‘Democratie, participatie en uw rol als raadslid’ georganiseerd voor raadsleden. Tijdens deze masterclass is besproken wat het betekent voor de rol van een raadslid als je als gemeente meer en in een vroeger stadium gaat samenwerken met inwoners in onze (veranderende) samenleving.

Gemeente Berg en Dal

81 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

3.2.1 We hebben een goed ondernemersklimaat. Hiervoor zetten wij in 2021 op de volgende zaken in: - Continuering van de samenwerking met ondernemersverenigingen en de BIZ-en in Millingen en Groesbeek. - Blijvende inzet van een bedrijfscontactfunctionaris als scharnierpunt tussen ondernemers en gemeente. - Realiseren van voldoende uitgeefbare bedrijfskavels. - Aantrekkelijke en concurrerende winkelgebieden en dorpscentra: Winkelgebieden hebben het door de groei van digitale bestedingen moeilijk. Ook de coronacrisis zal zijn sporen op fysiek winkelen vermoedelijk nalaten. Samen met ondernemers gaan we kijken hoe we daarop gaan inspelen (wellicht is transformatie van leegkomende panden nodig). Voor het centrum van Groesbeek werken we aan de afronding van de centrumplannen. De resultaten van dit project staan beschreven in programma 2 van deze begroting. - Verbetering kwaliteit bedrijventerreinen:  Door de coronacrisis is de vraag naar bedrijventerreinen gedaald. Structureel effect van de coronacrisis zal zijn dat er meer vanuit huis zal worden gewerkt. Tegelijkertijd zien we dat de vraag naar grond voor (tijdelijke vormen van) woningbouw en opwekking van duurzame energie is toegenomen. We gaan daarom in 2021 onderzoeken of fase 2 van Hulsbeek nog moet worden ontwikkeld en/of dat deze grond – al dan niet tijdelijk – voor andere functies kan worden bestemd.

 In 2021 gaan we met de initiatiefnemer van het bedrijventerrein komen tot een kwalitatieve afronding van Lieskes Wengs.  Verder blijven wij in 2021 parkmanagement nadrukkelijk aanbevelen. Zowel bij de gevestigde bedrijven als bij de verkoop van kavels aan nieuwe bedrijven. Mocht er draagvlak ontstaan voor parkmanagement dan bieden wij ondersteuning aan bij het vormgeven hiervan. Parkmanagement stimuleert de samenwerking tussen de bedrijven. Goede samenwerking tussen bedrijven (en de gemeente) is essentieel voor het behoud en op termijn verbetering van de kwaliteit van een bedrijventerrein. Het verduurzamen van het bedrijventerrein is een mogelijk thema voor meer samenwerking. Wel zal gewerkt moeten worden aan de vergroting van het draagvlak hiervoor bij ondernemers. - Versterking van ondernemersnetwerken:  Op economisch gebied werken we samen met ondernemers en andere partners, waaronder RvN@. We werken samen aan de versterking en vernieuwing van de lokale economie. We leggen het accent op verduurzaming, circulariteit en de korte voedselketen. Stand van zaken Voorjaarsnota Ondersteuning lokaal bedrijfsleven tijdens de coronacrisis Het rijk ondersteunt het bedrijfsleven met diverse financiële regelingen. Aanvullend proberen wij waar mogelijk de ondernemers in Berg en Dal te helpen. Door met name zaken mogelijk te maken en initiatieven te ondersteunen.

Hieronder een niet gelimiteerde opsomming van de zaken die wij hebben opgepakt:  een verlaging van de huur van de terrassen voor 2021;  Toestaan uitgebreidere terrassen in verband met de 1,5 meter maatregel;  Versneld mogelijk maken overkappingen bij horeca en winkels;  Hulp bij diverse vragen: hulp bij schuld, hulp bij ondernemen in coronatijd, meekijken en -zoeken naar (financiële) hulp, mentale en praktische hulp, studieaanbod, meezoeken naar ander werk etcetera;  Kosteloos verlengen opties op bedrijfskavels (normaal gesproken kost dit geld);  Niet in rekening brengen marktgelden (1ste kwartaal 2021) voor marktkooplieden die zogenoemde niet-essentiële producten verkopen en dus niet op de markt kunnen staan;  Gedurende een bepaalde periode: uitstel van betalingen, niet opleggen dwanginvorderingsmaatregelen, ruim omgaan met betalingsregelingen voor ondernemers;  Subsidie voor lokale initiatieven, zoals de Mega Outlet Groesbeek;  Via de regio Arnhem Nijmegen biedt de gemeente digitaliseringsvouchers aan. Nu is er bijvoorbeeld veel vraag naar het bouwen van een webshop;  De gemeente roept op om lokaal te kopen;  Bij de provincie en in de regio zoekt de gemeente steun voor onze ondernemers;

Gemeente Berg en Dal

82 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Daarnaast zijn er landelijke regelingen waarbij de gemeente de lokale ondernemers helpt en zorgt voor de uitvoering. Dat zijn bijvoorbeeld de tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) en de tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten (TONK). Verkoop bedrijfskavels Ondanks de coronacrisis is er nog wel vraag naar de vrije kavels. We zijn in gesprek met een aantal geïnteresseerde ondernemers en hopen dit jaar een aantal kavels te verkopen. Winkelgebieden Met name de detailhandel en de horeca hebben last van de coronamaatregelen. Dit zorgt voor extra druk op de centrumgebieden. Dit heeft tot nu toe niet geleid tot veel leegstand. In Millingen aan de Rijn is de leegstand in het centrum zelfs afgenomen. De ondernemers proberen in deze tijd op vernieuwende wijzen toch omzet te genereren. In Groesbeek is een outlet store geopend, zodat de kledingwinkels de wintervoorraad alsnog kunnen verkopen. En in Millingen is een actie Koop lokaal! gestart. Als gemeente ondersteunen wij deze initiatieven, onder andere met subsidie. Lieskes Wengs fase 2 Voor de afwikkeling van fase 2 van bedrijventerrein Lieskes Wengs zijn wij in gesprek met de ontwikkelaar. Er zijn stappen gezet in de afronding. Onder andere wat betreft de aanplant van het groen en de verbetering van de weg.

Stand van zaken Jaarrekening Ondersteuning lokaal bedrijfsleven tijdens de coronacrisis  Door de enorme vraag naar de digitaliseringsvouchers (mede door de coronacrisis) hebben wij het aanvankelijke budget vanuit de regio Arnhem Nijmegen verhoogd met ca. € 25.000. Hierdoor zijn alle 22 aanvragen vanuit Berg en Dal gehonoreerd. De vouchers zijn bedoeld voor hulp bij digitalisering. Bijvoorbeeld om een webwinkel op te starten of app te ontwikkelen.  Extra budget voor de bedrijveninvesteringszones (BIZ) in Millingen en Groesbeek. Op de Dag van de Ondernemers hebben wij de twee BIZ-verengingen ieder € 4.000 subsidie gegeven. Het bedrag is bedoeld voor een versnelde uitvoering van de programma’s van de verenigingen. Deze programma’s richten zich op het aantrekkelijk maken van de centra. Winkelgebieden In de tweede helft van 2021 hebben wij de vereniging BIZ-Groesbeek centrum geholpen bij het verlengen van de bedrijveninvesteringszone. Onder andere met het vaststellen van de benodigde belastingverordening en met het organiseren van de draagvlakmeting. Uit de draagvlakmeting blijkt dat maar liefst 78% van de centrumondernemers vóór de verlenging is. Dit benadrukt hoe belangrijk de ondernemers de BIZ vinden. Verkoop bedrijfskavels In 2021 hebben wij 3 kavels verkocht. In totaal hebben wij nog 8 vrije kavels.

Eén op Bedrijventerrein Lieskes Wengs, 5 op Bedrijventerrein De Hulsbeek en twee op Bedrijventerrein De Mies. De vrije kavels zijn allen in optie. Daarnaast hebben wij een wachtlijst met gegadigden. Lieskes Wengs fase 2 Met de ontwikkelaar hebben wij een afrondingsovereenkomst afgesloten en inmiddels zijn bijna alle afspraken nagekomen. Zo is bijvoorbeeld recent het openbaar gebied overgedragen aan de gemeente. Hulsbeek fase 2 De mogelijke uitbreiding van Bedrijventerrein Hulsbeek met fase 2 is als discussiepunt opgenomen bij het opstellen van de omgevingsvisie. Wat willen wij met dit gebied? Willen wij het (op termijn) ontwikkelen als bedrijventerrein of kan het ook voor andere functies worden bestemd?

Gemeente Berg en Dal

83 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Zon op Dak In de tweede helft van 2021 hebben wij het project Zon op Dak uitgevoerd. Met dit project hebben wij ondernemers gestimuleerd om zonnepanelen te plaatsen. Het project werkte toe naar een nieuwe SDE++ aanvraagronde. Met een onlinecampagne, een belronde, een informatiebijeenkomst zijn ondernemers in aanraking gekomen met het project. 8 bedrijven hebben uiteindelijk, met behulp van ons, een aanvraag ingediend voor in totaal ca. 12.000 panelen. Versterken ondernemersnetwerken In de herfst van 2021 hebben wij samen met RvN@ en andere gemeenten uit het Rijk van Nijmegen Ondernemerspitches georganiseerd. Ondernemers met een innovatief idee kregen de kans om hun idee te pitchen voor een jury. De Ondernemerspitches moedigt ondernemerschap aan en maakt goede ideeën zichtbaar voor een groot publiek. De drie winnende businessideeën krijgen ondersteuning van experts uit het netwerk van de samenwerkende organisaties, publiciteit en een geldprijs. Twee finalisten kwamen uit Berg en Dal. Met de ondernemersverenigingen en de BIZ-en in Millingen en Groesbeek hebben wij het structurele overleg in 2021 doorgezet.

Voor wat betreft het ondernemersklimaat in de sector toerisme hebben we een intensieve samenwerking met de Stichting Toerisme en Recreatie Berg en Dal op tal van fronten, zoals Duurzaam toerisme/Green Destinations, Zorgeloos op vakantie, dorpsommetjes en herinneringstoerisme/Vrijheid. In tijden van Corona is er door de wethouder en ambtenaar van Toerisme frequent contact geweest met de zwaar gedupeerde ondernemers. Horeca ondernemers en eigenaren van groepsaccommodaties kregen lange tijd te maken met de lockdown, maar ook andere logiesverstrekkers, recreatiebedrijven, de Draisine en andere toeristische bedrijven leden forse omzetverliezen. Het inkomend toerisme (= verblijf buitenlandse gasten) viel volledig weg. De voor onze gemeente zo belangrijke sector zal tijd nodig hebben zich te herstellen.

Gemeente Berg en Dal

84 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

3.2.2 We helpen inwoners die een baan zoeken. De in oktober 2019 door alle gemeenteraden in onze regio vastgestelde beleidsnota:’ Werk voorop’ is sinds 2020 in uitvoering. De coronacrisis en de daarmee gepaard gaande economische krimp zorgen er voor dat de voorgenomen plannen sterk beïnvloed worden. We verwachten de volgende ontwikkelingen Gevolgen Corona effect Deze ontwikkelingen vragen een aanpassing van beleid voor 2021. Deze aanpassing kunnen we alleen regionaal met elkaar vormgeven. De mogelijkheden voor een antwoord op de problemen die zullen ontstaan, hangen voor een groot deel ook af van de maatregelen die het Rijk nog neemt. Bijvoorbeeld op het gebied van scholing en omscholing en het herstel van de economie. In het schema is te zien dat er ook nog na-ijleffecten zijn te verwachten doordat sommige ondernemers die gebruik maakten van de Tijdelijke Overbrugging Zelfstandig Ondernemers (TOZO 1 en TOZO 2) de crisis niet zullen overleven. De kans dat deze ondernemers in eerste instantie een gemeentelijke uitkering aanvragen is groot. In het beleidsplan zijn vier focusgroepen benoemd waar extra aandacht naar uit zal gaan, dit zijn jongeren, 50-plussers, statushouders en kandidaten met een arbeidsbeperking. Door de focusgroepen los te laten en andere keuzen te maken is duidelijk dat de arbeidsmarktpositie van de focusgroepen verder verslechtert.

Als we het basisscenario van het Centraal Planbureau (CPB) volgen verdubbelt de werkloosheid in 2021, maar zet een economisch herstel zich in 2021 ook weer in. Naast de focusgroepen zijn tien ambities genoemd in het beleidsplan. Ondanks de coronacrisis handhaven we deze, maar de ambities: ‘maximaal inspelen op economische ontwikkelingen’ en ‘beperken van de instroom en bevorderen van de uitstroom uit de uitkering’ vragen wel bijzondere aandacht de komende jaren. Via omscholing zullen we werkzoekenden geschikt moeten maken voor sectoren waar een toenemende vraag ontstaat. Wat betreft de instroom in de WW vanuit het UWV en doorstroom naar de bijstand is de voorgenomen preventieve aanpak en samenwerking met UWV belangrijker dan ooit. De in de Voorjaarsnota 2020 beschreven ontwikkelingen en initiatieven en de participatieaanpak (toepassing Tegenprestatie voor uitkeringsgerechtigden die nog niet bemiddelbaar zijn) dienen versterkt te worden opgepakt. We gaan daarom kijken hoe de effectiviteit van onze aanpakken en methoden nog beter kan. Concreet gaat het om het volgende:  Met het oog op de komst van de nieuwe Wet inburgering per 1-7-2021 gaan we op basis van de huidige praktijk kijken naar de nieuwe taken met alle betrokken partijen en onderzoeken we waar de uitvoering kan worden verbeterd en hoe.

Onze ervaringen met de uitvoering van de Pilot-Z-route samen met Beuningen, Heumen en Mook- en Middelaar zal ons helpen daar een weg in te vinden.  De inzet van de participatieconsulenten bij het activeren tot optimale participatie van kandidaten is op wetenschappelijke basis onderzocht. Dit onderzoek biedt handvatten voor verdere verbetering van onze aanpak met motiveringstechnieken, competentieontwikkeling, versterking van de autonomie en verbetering van de samenwerking met WerkBedrijf.

Gemeente Berg en Dal

85 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Stand van zaken Voorjaarsnota In de decembercirculaire 2020 heeft het Rijk extra middelen beschikbaar gesteld voor reintegratie. De gemeenten in het Rijk van Nijmegen hebben de afspraak dat ze het geld dat gemeenten ontvangen voor re-integratie overhevelen naar het Werkbedrijf. Onze gemeente heeft verzocht om het extra geld van het Rijk, éénmalig in deze coronatijd, te houden met de volgende doestellingen:  De brede dienstverlening voor ondernemers doorzetten en beschikbaar stellen voor een bredere doelgroep (alle ondernemers in onze gemeente).  Extra inzetten op de begeleiding van mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Inwoners die op korte termijn (binnen twee jaar) geen betaald werk kunnen verrichten worden begeleid door onze participatieconsulenten. De participatieconsulenten bekijken of de inwoner op een andere manier kan participeren in onze samenleving bijvoorbeeld door vrijwilligerswerk te doen. De afgelopen jaren is het aantal inwoners die begeleiding krijgen van de participatieconsulenten heel erg gegroeid. We willen intensief aan de slag met deze groep, omdat het verrichten van vrijwilligerswerk een opstap kan zijn naar een betaalde baan. Daarnaast is het belangrijk om deze inwoners te blijven activeren zodat ze niet vereenzamen, uit beeld raken en de afstand tot de arbeidsmarkt alleen maar groter wordt.

Het Werkbedrijf is akkoord gegaan met ons verzoek om de extra middelen voor re-integratie dit keer zelf te houden. Het Werkbedrijf ontvangt wel gewoon de reguliere middelen voor reintegratie en heeft daarmee voldoende middelen om de dienstverlening voort te kunnen zetten. Stand van zaken Jaarrekening Bij de voorjaarsnota zijn er extra middelen beschikbaar gesteld om de kandidaten uit de Participatiewet werkfit te maken. Door corona hebben we daar vertraging in opgelopen. Het Werkbedrijf heeft meer mensen naar werk begeleid dan in 2020 en daar zijn wij trots op. Gerealiseerd 30 juni 2020 Plaatsing en begeleiding onbetaald werk Kandidaten begeleid op werkplek met behoud van uitkering 32 Kandidaten actief (geweest) binnen Op Weg Naar Werk 36 Plaatsing betaald werk Plaatsing op werk 0-28 uur 16 Plaatsing op werk > 28 uur 24 Plaatsing betaald werk prioritaire doelgroep Met arbeidsbeperking 3 Jongeren 8 55-plussers 6 Statushouders 7

Gerealiseerd 30 juni 2021

47 33 25 27 13 15 6 4

3.3.1. Onze inwoners kunnen meer streekproducten kopen, eten en drinken. In 2018 en 2019 hebben wij samen met de gemeente Heumen en de Zuidelijke Land en Tuinbouw Organisatie (ZLTO) gewerkt aan het project “Meer streekproducten in Berg en Dal en Heumen’’. Streekproducten zijn goed voor het milieu (minder voedselkilometers bijvoorbeeld) en voor de economie (betere prijs voor de boeren bijvoorbeeld). Tijdens het project hebben wij onder andere producenten geholpen met de ontwikkeling en het op de markt brengen van nieuwe streekproducten. In 2020 hebben wij door de coronacrisis een pas op de plaats moeten maken. In 2021 pakken wij samen met de gemeente Heumen, ZLTO en RvN@ de activiteiten weer op. Stand van zaken Voorjaarsnota Fysieke bijeenkomsten zijn van belang voor het slagen van dit project. Door de coronacrisis is het organiseren hiervan nog niet mogelijk.

Gemeente Berg en Dal

86 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Stand van zaken Jaarrekening Fysieke bijeenkomsten zijn van belang voor het slagen van dit project. Door de coronacrisis was het organiseren hiervan nog niet mogelijk. Vanuit Toerisme is er samen met de Stichting Toerisme en Recreatie gewerkt aan drie routes met streekproducten. Met Pasen 2022 verschijnt de folder. Hieraan hebben veel lokale ondernemers een bijdrage geleverd.