Jaarverslag en Jaarrekening 2021 definitief met accountantsverklaring

Dit heeft te maken met de wens van de provincie om binnen het overal-project het bruggetje aan de Hubertusweg over het meer ook te vervangen. Afronding staat zodoende voor volgend jaar. Het onderzoek naar een fietsverbinding om de kern Leuth is afgerond. De raad heeft haar voorkeur uitgesproken voor twee tracés (ten noorden en ten zuiden van de kern) om deze nader te verkennen/ uit te werken en integraal te betrekken bij de omgevingsvisie.

Gemeente Berg en Dal

44 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Stand van zaken Jaarrekening De laatste aanpassingen voeren we begin 2022 uit. In overleg met betrokkenen en op basis van meldingen over obstakels op fietsroutes, beoordelen we of het verstandig is om een nieuwe subsidie aan te vragen. De verkeersbesluiten voor het verlagen van de snelheid naar 60 km/uur zijn genomen of liggen nog ter inzage. Het aanpassen van de bebording volgt spoedig daarna. De voorbereidingen voor het realiseren van een twee richtingen fietspad zijn gestart. Afhankelijk van de mogelijkheden om grond te kunnen aankopen proberen we in 2022 tot realisatie over te kunnen gaan. Zie verder de informatienota VB/Raad/21/01192 Motie 20: meer ruimte voor de fietser, geagendeerd voor de raad van 19 mei 2022 met alle lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen, acties en samenwerkingen op het gebied van het verbeteren van onze fietsinfrastructuur.

2.2.3 We nemen obstakels voor voetgangers en rolstoelgebruikers weg. Wij ontwikkelen een plan om ondernemers te betrekken bij het maken en beheren van obstakelvrije routes voor mindervalide bezoekers van de gemeente. Medio 2020 gaan we de obstakels samen met inventariseren. Dit gebeurt samen met inwoners en belangenorganisaties. Dit doen we eerst in Millingen aan de Rijn. De geconstateerde gebreken zullen dan in Q4 en Q1 van 2021 worden hersteld. In het voorjaar van 2021 zal dezelfde sessie zijn in Beek waarna de aanpassingen worden gerealiseerd in de tweede helft van 2021. We voeren de werkzaamheden uit in combinatie met onderhoud of investeringen. Stand van zaken Voorjaarsnota Er is voor gekozen om hier niet actief mee aan de slag te gaan en het hiervoor gereserveerde budget te laten vervallen. Dit was een bezuinigingsmaatregel van het dekkingsplan 2021-2024 van de begroting 2021. Dat betekent in de praktijk dat op sommige plekken obstakels in de openbare ruimte behouden blijven, totdat we op die locatie werkzaamheden uitvoeren. Ook maken we tijdens de uitvoering van reconstructies (projecten) de openbare ruimte toegankelijker. Calamiteiten en problemen lossen we uiteraard wel op. Stand van zaken Jaarrekening In november is besloten om de bezuiniging voor 2022 deels terug te draaien.

Daardoor is er in dat jaar €100.000,- beschikbaar om actief aan de slag te gaan met het wegnemen van obstakels. In 2021 is de Stichting Ongehinderd gestart met het inventariseren van aanwezige obstakels. Het verwijderen van obstakels staat voor 2022 op de planning.

2.2.4 Op de dijken gaan alle verkeersdeelnemers goed samen.   



Gastvrijheid op onze dijken vinden wij belangrijk. Wij willen daarom eerst goede parkeervoorzieningen mogelijk maken alvorens het parkeren op de dijken te verbieden. In 2021 realiseren we een TOP nabij Beek. Het parkeren in/nabij Kekerdom blijft een aandachtspunt. In 2019 is bij wijze van proef het parkeren op de Weverstraat verboden, welke we continueren. Wij zien nadrukkelijk ook een taak weggelegd voor Staatsbosbeheer en spreken Staatsbosbeheer aan op hun verantwoordelijkheid. Op een aantal locaties zien we ook aantrekkelijke mogelijkheden voor ondernemers. In 2021 richten we de Ooijse Bandijk veiliger in. Nu geldt op bepaalde wegvakken nog een maximum toegestane snelheid van 80 km/uur. Voor de leefbaarheid en onze eigen mobiliteitsvisie verlagen we de snelheid en remmen we het verkeer af.

Gemeente Berg en Dal

45 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Stand van zaken Voorjaarsnota  





Het realiseren van goede parkeervoorzieningen is een lastige opgave doordat de gemeente zelf geen gronden heeft. Waar mogelijk kijkt de gemeente of we op particuliere ontwikkelingen aan kunnen sluiten. Dit kost echter tijd. De gemeente heeft een verzoek tot wijziging van het bestemmingsplan ontvangen voor de realisatie van de TOP Beek (Toeristisch OpstapPunt). Na beoordeling intern (en afstemming met de provincie) leggen we het ontwerp bestemmingsplan ter inzage. Daarbij bekijken we ook of we de te realiseren HUB (knooppunt in een transportnetwerk) mee kunnen nemen. De gemeente is in overleg om een bestaande privé parkeerplaats beschikbaar te maken voor toeristen en recreanten om te parkeren, zodat de overlast in de kern van Kekerdom vermindert of zelf verdwijnt. De pilot met het parkeerverbod is nog lopend, na de coronacrisis evalueren we deze pilot. Daarnaast is ook opnieuw een gesprek geweest met Staatsbosbeheer, dit heeft echter niet geleid tot het innemen van een ander standpunt. Voor de herinrichting/aanpassing van de Ooijse Bandijk is een rijkssubsidie beschikbaar gesteld om de weg in te richten naar 60 km/uur inrichting. Binnen het investeringskrediet Mobiliteitsvisie hebben wij voor dit project ruim € 90.000 gereserveerd. De uitvoering vindt nog in 2021 plaats. Hierbij zoeken we ook samenwerking met de gemeente Nijmegen.

Stand van zaken Jaarrekening De ontwikkeling van de TOP heeft een tijd stil gelegen. Inmiddels zijn de gesprekken over de mogelijkheden weer opgestart. In 2022 verwachten we dat er duidelijkheid is over de mogelijke realisatie. In overleg met Vitaal Kekerdom en de werkgroep verkeer is besloten om het huidige parkeerbeleid (deels parkeerverboden, deels parkeren voor vergunninghouders) voor onbepaalde tijd door te zetten. Deze maatregelen hebben de parkeeroverlast in het toeristische seizoen niet geheel opgelost, maar wel enigszins verbeterd/verlicht. De gemeente blijft in overleg met Vitaal Kekerdom en andere betrokkenen zoals Staatsbosbeheer over eventuele verbeteringen of ontwikkelingen in de toekomst. Op basis van een discussienota die in de Raad is behandeld gaan we opdracht geven voor aanpassingen aan delen van de Ooijse Bandijk. Daar zullen we de 60 km/uur uitstraling versterken. Bij clusters woningen zullen we 30 km/uur maatregelen uitwerken. De planning is om dat in 2022 af te ronden.

2.2.5 Alle verkeersdeelnemers reizen veilig en prettig door de gemeente. In 2017 heeft de raad de mobiliteitsvisie vastgesteld. Deze visie biedt het beleidskader hoe we in de periode tot 2026 werken aan een bereikbare gemeente met veilige en leefbare wegen. In 2018 en 2020 zijn middelen beschikbaar gesteld voor de uitvoering van en bijdragen aan projecten die opgenomen zijn in de mobiliteitsvisie. In 2021 geven wij u een overzicht van de diverse projecten die we in dit kader uitvoeren.

Stand van zaken Voorjaarsnota In de 2e helft van dit jaar evalueren we (tussentijds) de Mobiliteitsvisie. Een aantal voorgestelde maatregelen en werkzaamheden zijn inmiddels achterhaald of er is gebleken dat deze ruimtelijk niet haalbaar zijn. Zodoende is het tijd voor een evaluatie en een nieuwe planning en (financiële) programmering vanaf 2022. Een voorbeeld van een project dat van invloed is op de voorgestelde activiteiten uit de Mobiliteitsvisie is de herinrichting van het Marktplein in combinatie met de inrichting van de Dorpsstraat. Een andere activiteit betreft de TOP’s. Deze worden op meerdere locaties in andere samenwerking of uitvoering gerealiseerd de komende periode. Denk daarbij aan de Hubertusweg of bij het Reomie-terrein. Ook dit nemen we mee bij de evaluatie.

Gemeente Berg en Dal

46 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Verder zijn er meerdere projecten gestart die verderop inhoudelijk een toelichting hebben: school-thuis route projecten, herinrichting centrum van Groesbeek (Marktplein), parkeeronderzoek en een plan voor parkeer-verwijzing welke inmiddels ook is besproken met de ondernemers. Stand van zaken Jaarrekening Door een aantal personele wisselingen heeft de evaluatie van de mobiliteitsvisie nog niet plaatsgevonden. In 2022 maken we daar een nieuwe planning voor.

2.2.6 We helpen inwoners hun eigen veiligheid en zelfredzaamheid te vergroten. Binnen het werkgebied van politieteam Tweestromenland hebben de 6 gemeenten gezamenlijk een integraal veiligheidsplan 2019-2022 vastgesteld, hierin staan belangrijke onderwerpen:  ondermijning  drugs  zorginstellingen  verward gedrag  jeugd  verkeer Dit sluit ook goed aan op de belangrijkste prioriteiten van politie en OM (drugs, uitbuiting, fraude etc). Zo wordt de aanpak van specifieke casussen via het integrale ondermijningsoverleg Tweestromenland opgepakt en zijn er regionale afspraken gemaakt over een efficiënte toepassing van de Wet verplichte GGZ, die in 2020 in werking is getreden. Naast inzet op deze thema’s worden uiteraard ook concrete activiteiten uitgevoerd op lokale actuele thema’s als bijv. inbraakpreventie, overlastbestrijding en veiligheid rondom zorginstellingen. Bestrijding van het coronavirus heeft grote gevolgen gehad voor de crisisbeheersing. Bijna alles met betrekking tot planvorming, opleiden, oefenen en trainen is tijdelijk stil gelegd. Vraag is of veel aanpassingen die nu worden gedaan straks het “nieuwe” normaal moeten worden. Denk hierbij aan grootschalige evenementen, bezoekersaantallen en de 1.5 meter-samenleving. Er zullen evaluaties van de (crisis)aanpak van corona plaatsvinden. Leerpunten die hieruit voortkomen moeten opgepakt en ingebed worden, bijv.

onder welke voorwaarden grote evenementen nog veilig kunnen plaatsvinden. Onderzocht moet worden of het regionaal beleidsplan en crisisplan ook om aanpassingen vraagt, gelet op deze praktijkervaringen. Dit zal de nodige inzet en capaciteit vanuit de VRGZ en gemeenten vragen in 2021. Stand van zaken Voorjaarsnota Ondanks de doorgevoerde bezuiniging op de veiligheidsbudgetten en de nodige inzet voor de coronacrisis geven we zo veel mogelijk uitvoering aan de in de regionale jaarplannen opgenomen afspraken. Zo is bijvoorbeeld al geactualiseerd BIBOB-beleid vastgesteld. Eind maart is ook weer een bestuurlijke (digitale) bijeenkomst voor raadsleden geweest, waarbij vooral is ingegaan op de thema’s ondermijning en verbinding zorg en veiligheid. Hoewel we nog volop actief zijn met de gevolgen van de coronacrisis en –maatregelen, is er binnen de VRGZ al wel een uitgebreide tussentijdse evaluatie uitgevoerd over de gezamenlijke bestrijding en aanpak in de regio tot op heden. Leerpunten daarvan worden uiteraard direct benut in deze vervolgfase. Nog steeds wordt veel inzet gevraagd van veiligheidsdiensten en gemeenten om de gewaardeerde regionale samenwerking op peil te houden.

Gemeente Berg en Dal

47 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Stand van zaken Jaarrekening De aanstelling van een gezamenlijke ondermijningscoördinator en het integrale ondermijningsoverleg Tweestromenland, waar specifieke signalen/casussen worden behandeld in samenwerking met o.a. politie, ODRN en RIEC, is structureel gemaakt. Zo mogelijk worden strafrechtelijke en bestuursrechtelijke maatregelen ingezet tegen bijv. fraude en drugshandel. Mede als gevolg van corona is in het algemeen de traditionele criminaliteit (inbraken, diefstallen) wat afgenomen en de digitale criminaliteit (WhatsApp- en marktplaatsfraude, phishing etc.) toegenomen. Hier is naast opsporing ook met preventieacties op ingezet. Een regionale evaluatie heeft aangetoond dat de vastgestelde taakverdeling en werkprocessen (met een belangrijke rol voor Meldpunt Bijzondere Zorg van de GGD) hebben gezorgd voor een efficiënte uitvoering van de Wet verplichte GGZ in Gelderland-Zuid binnen het beschikbare budget. In de fase voor toepassing van deze wet is ons gemeentelijk regieteam zeer waardevol gebleken in de aanpak van multiproblem-casussen. Zowel over het verloop van het regionaal beleidsplan van de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid als over de aanpak van de coronacrisis in onze regio is inmiddels een evaluatierapport verschenen, dat op 10 februari jl. aan gemeenteraden is aangeboden. De leer- en verbeterpunten daaruit worden onder regionale coördinatie opgepakt.

Het als samenleving omgaan met de geldende coronamaatregelen heeft grote impact gehad op de taakuitvoering van hulpdiensten in 2021.

2.2.7 We bevorderen de Veiligheid en Leefbaarheid. In het kader van verbeteren van veiligheid en leefbaarheid beschikken we over 3 Fte BOAcapaciteit. Deze zetten we in zowel binnen als buiten kantoortijden en zo ze we zichtbaar en aanspreekbaar in de wijk. We vergroten de leefbaarheid in de wijken door:  ingekomen meldingen te behandelen  meer te controleren op (zwerf)afval  bij evenementen controlerend en/of handhavend aanwezig te zijn Verder handhaven zij onder andere op de parkeer- en stopverboden op de dijken om zo de veiligheid op de weg en de bereikbaarheid voor hulpdiensten te vergroten. We hopen dat grotere evenementen die voor 2020 gepland stonden maar toen vanwege corona niet zijn doorgegaan, in 2021 alsnog doorgaan (bijvoorbeeld voor 75 jaar bevrijding). Misschien in een andere vorm omdat ze nog aan andere (strengere) voorwaarden en regels moeten voldoen. Stand van zaken Voorjaarsnota De beschikbare BOA-capaciteit is grotendeels ingezet voor toezicht en controles op de dan geldende coronamaatregelen. Hierbij is in eerste instantie vooral waarschuwend/ toelichtend opgetreden, maar daar waar nodig is ook geverbaliseerd zowel door politie als door BOA’s. We hebben tijdelijk drie toezichthouders kunnen aanstellen, die de BOA’s ondersteunen in hun toezichthoudende taken.

Deze tijdelijke uitbreiding is mogelijk gemaakt via de zogenaamde ‘coronabanen subsidie’ van de Rijksoverheid. Grotere evenementen kunnen vooralsnog niet doorgaan. Stand van zaken Jaarrekening Voor de taakuitoefening van de BOA’s heeft de coronacrisis natuurlijk een grote betekenis gehad en daarmee ook impact op de gewone werkzaamheden. Een groot deel van 2021 hebben we door omstandigheden feitelijk maar twee BOA’s tot onze beschikking gehad, die vanwege de controle op geldende coronamaatregelen wel veel inzet hebben gepleegd. Door de inzet van drie tijdelijke toezichthouders vanuit extra coronamiddelen waren we toch in staat om onze slagkracht en zichtbaarheid op straat te vergroten in een tijd waarin veel werd gevraagd. De contracten van de ondersteunende toezichthouders zijn eind 2021 geëindigd, deze waren verbonden aan de extra coronasubsidie. De bij ons opgedane werkervaring kunnen zij weer goed benutten voor het zetten van vervolgstappen. Eind 2021 is gelukkig weer een (nieuwe) derde BOA aangetrokken, zodat we ook formeel weer op sterkte zijn.

Gemeente Berg en Dal

48 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

2.2.8 In de wijk Stekkenberg krijgt iedereen gelijke kansen Uit de GGD monitor blijkt dat er in de Stekkenberg meer armoede is, er veel sociale huurwoningen zijn, meer eenoudergezinnen en meer mensen met een lage opleiding. Bij deze groepen is het risico dat er problemen ontstaan groter. Om die reden is in 2020 een actieplan opgesteld met met activiteiten. Het doel daarbij is een kansrijke wijk voor alle maar vooral ook voor de kwetsbare inwoners. Samen met de kernpartners in de wijk werken we de actieplannen uit. De kernpartners zijn: SPOG, Forte Welzijn, Stichtingsbestuur Op de Heuvel, Domino, Oosterpoort en een vertegenwoordiger van de GGD. Wat willen we bereiken: 1. Een kansrijke start voor alle kinderen met daarbij grotere ontwikkelingskansen. 2. Een integraal wijkcentrum met een doorlopende pedagogische aanpak. 3. Betere samenwerking tussen en inzet van organisaties waardoor de doelen makkelijker kunnen worden gehaald. 4. Bruisend wijkcentrum met activiteiten voor en door inwoners en dienstverlening door professionals 5. Vergroten gezondheidskansen en vaardigheden. 6. Minder armoede en schulden. 7. Een goede monitoring en verantwoording van de inzet op de bereikte resultaten. Stand van zaken Voorjaarsnota We werken op alle fronten hard samen aan de uitvoering van het vastgestelde actieplan voor deze wijk.

Om bewoners beter te bereiken was het de bedoeling dat de participatieconsulenten spreekuur in Op de Heuvel zouden houden. Maar door Corona is dat niet gebeurd. Daarnaast werken we aan een grotere betrokkenheid van inwoners. Met onze partners en in goede samenwerking met de Radboud Universiteit en Pharos gaan we in dialoog met de inwoners. Dat doen we aan de hand van de leefplekmeter. We hopen zo meer aan te kunnen sluiten bij wat inwoners willen voor hun wijk en ook samen met hen aan “goede” zaken voor de wijk te werken. Stand van zaken Jaarrekening Zoals besproken tijdens de begrotingsbehandeling 2022, krijgt iedereen in onze gemeente gelijke kansen. Maar niet iedere wijk heeft daar hetzelfde voor nodig. Op basis van signalen en data worden zaken opgepakt en omgevormd tot een aanpak op maat. Daarmee zijn we gestart in de Stekkenberg. Het actieplan dat is vastgesteld voor deze wijk wordt samen met verschillende partners uitgevoerd. Door corona heeft dat vertraging opgelopen. Toch zijn er mooie resultaten te melden bijvoorbeeld: In de gezondheidsmonitor 2021 scoort de Stekkenberg over de hele linie duidelijk beter dan in 2016; de jeugdconsulenten werken goed en flexibel, de spreekuren van de participatieconsulenten zijn gestart, bij het Peutercafé is een sociaal verpleegkundige van de GGD aanwezig.

Er zijn meer spreekuren in de Stekkenberg waardoor het eenvoudiger is om deel te nemen. Ook is de leefplekmeter afgenomen bij de inwoners. De in december bekend geworden resultaten zullen we in 2022 verder oppakken.

Gemeente Berg en Dal

49 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

2.3.1 Onze dorpscentra zijn aantrekkelijk en gastvrij. We willen dat er een prettige sfeer is in de verschillende dorpen. Dat doen we in de eerste plaats voor onze inwoners, maar ook voor de toeristen die op onze gemeente af komen en daardoor langer blijven. Op de volgende plekken zijn/gaan we daarom bezig met de voorbereiding van projecten:  In het centrum van Ooij; herinrichting Reiner van Ooiplein, de uitvoering volgt op zijn vroegst in 2021, waarschijnlijk in de loop van 2022.  In het centrum van Groesbeek; herinrichting van het marktplein en aanpassingen aan de Dorpsstraat. Medio 2021 besluit de raad na raadpleging van de ondernemers, bewoners en bezoekers, over het te realiseren ontwerp. Uitvoering volgt in 2021-2022.  In het centrum van Beek; aanpassing winkelcentrum Beek. De inmiddels verouderde plannen zijn in 2020 aangepast en teruggebracht tot de gewenste verkeerskundige verbeteringen zoals het aanpassen van het profiel van de Waterstraat en het aanleggen van een trottoir tussen het Höfke en de winkels. De uitvoering hiervan vindt plaats in 2021. Stand van zaken Voorjaarsnota Het voorlopig ontwerp voor het Reiner van Ooiplein werken we op dit moment uit. Dit is een uitwerking van een eerder gekozen scenario, waarvoor omwonenden en winkeliers hebben gekozen. We verwachten het ontwerp voor de zomervakantie nog te kunnen presenteren.

De provincie heeft ongeveer € 10.000 subsidie verleend voor het ontwerp, als onderdeel van groene icoon projecten bij de provincie. De herinrichting van het Marktplein loopt. Inmiddels zijn de eerste schetsen opgesteld en besproken met de direct aangrenzende bedrijven. Vanuit deze overleggen worden de schetsen nu verder uitgewerkt tot sfeerimpressies die het brede (ook inwoners) participatietraject ingaan. De planning is deze participatie na de meivakantie te starten. Het draaiboek is klaar, maar het is wachten op de (on)mogelijkheden die de Coronamaatregelen bieden. Het realiseren van watersnelwegen in Beek is losgelaten. Alleen de trottoirs zullen worden aangepast. Dit pakken we dit jaar op. Stand van zaken Jaarrekening De klankbordgroep heeft het ontwerp voor het Reiner van Ooiplein aan de buurt gepresenteerd. Met de voorbereiding van de uitvoering van het gekozen scenario zijn we gestart. Zowel via ons online participatieplatform samenbergendal.nl, een informatiebus op het plein en een enquête in de Rozet hebben we maar liefst meer dan 600 reacties binnengekregen op drie uiteenlopende scenario’s voor het marktplein in Groesbeek en de omgeving. Alle opmerkingen zijn, rekening houdend met de door de raad meegegeven kaders, verwerkt in een Voorlopig Ontwerp. Als de spreekwoordelijke laatste puntjes op de i staan, zullen we het ontwerp aan de gemeenteraad voorleggen.

We hebben enkele bewoners van de Waterstraat Beek over het ontwerp gesproken. Begin 2022 presenteren we het ontwerp aan alle omliggende bewoners en ondernemers. In het eerste kwartaal van het nieuwe jaar willen we met de uitvoering starten.

2.3.2 We gebruiken de accommodaties beter. We zijn gestart met de uitvoering van het projectplan voor de 2e fase van het accommodatiebeleid. Dit plan, met als doel behoud van zoveel mogelijk betaalbare ontmoetingsactiviteiten in het dorp, is gestart in Millingen aan de Rijn. Het project heeft een looptijd van ongeveer 5 jaar. Omdat de omstandigheden zijn gewijzigd door noodzakelijke bezuinigingen en door de corona pandemie is een heroverweging van dit project aan de orde. Om sneller tot resultaten en keuzes te kunnen komen heeft uw raad gevraagd om een evaluatie van het accommodatiebeleid en de daaraan gerelateerde subsidies. Hierin gaan wij voorzien. We gaan daarbij eerst in overleg met de gemeenteraad om hierbij de uitgangspunten te bespreken.

Gemeente Berg en Dal

50 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Stand van zaken Voorjaarsnota De evaluatie van het accommodatiebeleid is gereed. Nadat we in april bij de gemeenteraad de kaders en gewenste ontwikkelingen hebben opgehaald, gaan we in de periode april- november 2021 in gesprek met verenigingen en organisaties over hun wensen en ervaringen. Stand van zaken Jaarrekening Op verzoek van de gemeenteraad hebben we het accommodatiebeleid geëvalueerd. De evaluatie hebben we besproken met de accommodatie houdende verenigingen. Zij herkennen zich grotendeels in deze evaluatie inclusief de daarin opgenomen trends. Uit de gesprekken is verder naar voren gekomen dat accommodatiebeheer steeds complexer wordt en dat er een grotere behoefte is aan professionele ondersteuning. Verder is men over het algemeen tevreden over het gevoerde accommodatiebeleid en zijn geen wezenlijke aanpassingen nodig. Wat wel wordt gemist is een verwachting voor de toekomst. Factoren als ledenterugloop, financiële kwetsbaarheid, terugloop van het aantal vrijwilligers en verminderen van bestuurskracht vormen een bedreiging voor de toekomst van verenigingsaccommodaties. Daarom is een koersnotitie aangekondigd met concrete doelen waar we samen met verenigingen aan willen gaan werken.

2.3.3 We zijn zuinig op de bijzondere, oude panden/monumenten in onze gemeente. De monumenten in gemeente Berg en Dal zijn de pareltjes van onze kernen en ons landschap. Het gemeentelijk beleid op cultureel erfgoed zet dan ook in op duurzame instandhouding van gebouwd erfgoed. De afgelopen jaren is de vraag naar mogelijkheden om monumenten mee te nemen in de energietransitie flink toegenomen. We verkennen hoe we eigenaren informatie kunnen aanbieden waarmee zij hun monument kunnen verduurzamen met behoud van cultuurhistorische waarden. Voor het duurzaam behoud van (monumentaal) religieus erfgoed gaan we samen met kerkeigenaren en andere belanghebbenden verder met het opstellen van de kerkenvisie. Deze visie geeft antwoord op de vraag hoe we met dit vastgoed om kunnen en willen gaan. In 2021 bereiden we een aantal zaken voor in het kader van de invoer van de Omgevingswet. Om de regelgeving rondom de bestaande gemeentelijke monumenten te handhaven, moeten we de erfgoedverordening actualiseren. Ook moeten we een regeling opstellen om de advisering van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit in te richten na de invoer van de Omgevingswet. Met de invoering van de Omgevingswet, kijken we vanuit erfgoed of er nog voorbereidingen nodig zijn. 2021 is ook een belangrijk jaar voor het archeologisch erfgoed in de gemeente.

Afgelopen jaar heeft de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed het nominatiedossier van de Neder-Germaanse Limes bij UNESCO ingediend. In juli 2021 beslist UNESCO of de Neder-Germaanse Limes op de werelderfgoedlijst komt. Het Romeinse aquaduct van Berg en Dal en de Romeinse baksteenen aardewerkfabriek op de Holdeurn zijn opgenomen in deze nominatie. Als de nominatie wordt goedgekeurd, krijgen deze locaties in de gemeente een status die vergelijkbaar is met de Piramides van Egypte en de Chinese Muur. Voor de uitvoer van de wettelijke taken op het gebied van archeologie maakt de gemeente gebruik van archeologische waardenkaarten. Hierop staat waar we archeologische vindplaatsen verwachten en waar bekend is dat er archeologische vindplaatsen zijn. De kaarten zijn opgesteld vóór de herindeling. Dit jaar gaan we de kaarten actualiseren, zodat we met actuele informatie archeologie kunnen meenemen in ruimtelijk beleid.

Gemeente Berg en Dal

51 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Stand van zaken Voorjaarsnota In 2021 zijn we gestart met het voorbereiden van een nieuwe erfgoedverordening en een verordening op de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit in het kader van de voorbereidingen op de Omgevingswet. Volgens de planning bieden we deze verordeningen in september aan de gemeenteraad aan. Begin januari diende Bond Heemschut een verzoek aanwijzing gemeentelijk monument in voor het voormalige politiebureau van Groesbeek. Dit verzoek is snel opgepakt. Met de verkenning duurzaamheid van monumenten zijn we om die reden nog niet gestart. Het project rondom de kerkenvisie is hierdoor ook naar de achtergrond geschoven. Het traject om de Neder-Germaanse Limes UNESCO Werelderfgoed te maken nadert zijn einde. De afgelopen maanden heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed vragen beantwoord van de onderzoekscommissie van UNESCO. Hierbij werkt de Rijksdienst samen met de betrokken provincies en gemeentes. Gemeente Berg en Dal heeft ook bijgedragen aan de antwoorden die de Rijksdienst heeft opgesteld. In mei zal de onderzoekscommissie advies uitbrengen aan UNESCO. In juli neemt UNESCO een besluit op de nominatie. De gemeente heeft bureau RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. ingeschakeld om de archeologische waardenkaart te actualiseren. Het project bevindt zich nu in de voorbereidende fase. De startbijeenkomst plannen we begin mei in.

Voor die bijeenkomst nodigen we ook geïnteresseerden in archeologie uit. Stand van zaken Jaarrekening In 2021 hebben we het monumentenbeleid geactualiseerd in voorbereiding naar de nieuwe Omgevingswet. Er is door uw raad een nieuwe erfgoedverordening vastgesteld en er is een nieuwe verordening vastgesteld die over de taken en werkwijze van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit gaat. In 2022 kijken we wat verder nodig is om erfgoed onder de Omgevingswet goed te borgen onder het nieuwe wettelijk stelsel. Ten behoeve van monumenten en duurzaamheid is besloten om in de bestaande subsidieregeling kosten voor duurzaamheidsplannen en advies bij monumenten op te nemen. Hiervoor is een aanpassing van de Subsidieverordening instandhouding gemeentelijke monumenten Groesbeek 2015 voorbereid. Ook is een beleidsregel zonnepanelen op en bij beschermde monumenten in concept vastgesteld en ligt nu ter inzage. Hier gaan we mee verder in 2022. Het afgelopen jaar heeft de gemeente twee monumenten aangewezen: het voormalige politiebureau van Groesbeek en de voormalige instellingskapel van de Sint Maartenskliniek in Ubbergen. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft ten behoeve van de UNESCO Werelderfgoednominatie van de Romeinse Limes het archeologisch monument aan het Kops Plateau uitgebreid op het grondgebied van de gemeente.

In 2021 hebben we ook opdracht gegeven aan het Monumenten Advies Bureau om de bestaande inventarisaties beeldbepalende en potentiële monumenten te actualiseren. In de voorjaarsnota schreven we dat het project kerkenvisie door andere gebeurtenissen wat naar de achtergrond is verdwenen. Dat is nog niet veranderd. We merken wel dat kerkeigenaren en initiatiefnemers rondom religieus erfgoed bij concrete vragen en verzoeken de gemeente goed weten te vinden. In goede verstandhouding en met wederzijds respect voor elkaars posities zijn we in gesprek en leveren we maatwerk dat bijdraagt aan de toekomst van dit maatschappelijk vastgoed. Na de toekenning van het predicaat UNESCO Werelderfgoed aan het Romeins aquaduct en het Romeinse industriële baksteen- en pottenbakkerijcomplex op de Holdeurn, hebben we verkennende gesprekken gevoerd met de lokale heemkundekringen en de STER om te kijken of het Romeins aquaduct en De Holdeurn toeristisch goed ontsloten zijn en of er verbetering in presentatie mogelijk is.

Gemeente Berg en Dal

52 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Voor de uitvoer van de wettelijke taken op het gebied van archeologie maakt de gemeente gebruik van archeologische waardenkaarten. Hierop staat waar we archeologische vindplaatsen verwachten en waar bekend is dat er archeologische vindplaatsen zijn. Dit project is grotendeels uitgevoerd in 2021 door archeologisch adviesbureau RAAP B.V. met input van lokale vrijwilligers die zich verdiepen in archeologie. In het eerste kwartaal van 2022 streven we ernaar om dit project af te ronden. 2.3.4 We maken het landschap mooier, diverser en beter bereikbaar. De onontkoombare grote ruimtelijke ontwikkelingen op het gebied van woningbehoefte, duurzaamheid, klimaatadaptatie en functieverandering dragen bij aan de verbetering van de natuur- en landschapswaarden in onze gemeente. Ook levert meer bewustwording op bij de inwoners en bezoekers over ons mooie landschap en natuur. In het Landschapsontwikkelingsplan is opgenomen dat we zoveel mogelijk een multifunctioneel landschap willen, waarbij de toegevoegde functies leiden tot meer ruimtelijke kwaliteit. Hiervoor zijn ook basiskwaliteiten en gewenste ontwikkelingen opgenomen. We zetten hiervoor actief in met beleid en projecten op het gebied van duurzaamheid (landschappelijke inpassing van zonneparken), klimaatadaptatie (graften tegen wateroverlast Breedeweg) en recreatie (uitbreiding wandel- en fietsnetwerk).

We stellen randvoorwaarden vast, overleggen met onze partners over de beste invulling van projecten en beleid. We proberen beleid van andere en hogere overheden en organisaties zodanig te beïnvloeden dat dit leidt tot hogere natuur- en landschapswaarden in onze gemeente. We ontwikkelen dorpsommetjes op voor inwoners en toeristen. Samen met Via Natura vergroenen we schoolpleinen en maken we buitenlokalen. Hierdoor worden de schoolpleinen minder versteend en krijgen een natuurlijker uitstraling. Natuureducatieprojecten ondersteunen de basisschoolleerlingen om meer kennis op te doen over natuur. Stand van zaken Voorjaarsnota Er is veel tijd nodig voor de begeleiding van grootschalige ruimtelijke ontwikkelingen, zoals zonnevelden, klimaatadaptatie- en woningbouwprojecten. We werken aan een optimale landschappelijke en natuurlijke inpassing of compensatie van deze projecten. De aandacht wordt steeds meer gericht op behoud en verbetering van de biodiversiteit. In maart is vanuit de Radboud Universiteit het Living Lab project Ooijpolder gestart dat met subsidie van het Rijk de komende vijf jaar verbetering van biodiversiteit, verdienmodellen voor de landbouw en draagvlak gaat combineren. Wij ondersteunen dit belangrijke project. Verder zijn we in overleg met de provincie voor financiële ondersteuning van projecten die tot een verbetering van biodiversiteit leiden.

Inmiddels wordt de laatste hand gelegd aan weer enkele dorpsommetjes, zodat waarschijnlijk dit jaar alle kernen een of meerdere ommetjes hebben.

Gemeente Berg en Dal

53 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Stand van zaken Jaarrekening In 2021 is er veel aandacht besteed aan de begeleiding van ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied. Door de toenemende conflicterende ruimteclaims in het buitengebied verloopt de planvorming hiervan vaak moeizaam. Verder zien we een toenemende vraag naar functieverandering of –verbreding vanuit agrarische bedrijven. Het Voorbeeldenboek ruimtelijke initiatieven in het buitengebied bewijst hierbij zijn waarde voor initiatiefnemers en gemeente. Verder stond 2021 in het teken van een grotere nadruk op het behoud en de ontwikkeling van de biodiversiteit en natuurinclusieve landbouw. We hebben van de provincie subsidie ontvangen voor het opstellen van een biodiversiteitsplan en het ondersteunen van projecten die de biodiversiteit moeten vergroten. Veel landschapsprojecten en activiteiten worden in 2022 onder het biodiversiteitsplan nader uitgewerkt en uitgevoerd. We hebben middels onderzoek of maatregelen ook aandacht geschonken aan het soortenbeleid, zoals akkervogels bij zonnevelden, bevers en jacobskruiskruid in de polder en reptielen in de Spoorkuil.

Tenslotte hebben we al langer lopende succesvolle projecten, zoals het stimuleren van dorpsommetjes, het vergroenen van schoolpleinen en het aanleggen van landschapselementen in het buitengebied voortgezet, evenals de uitvoering van de langjarige onderhoudscontracten in het Voorbeeldgebied Ooijpolder-Groesbeek.

2.3.5 Wij houden groenvoorzieningen op peil. De contracten voor groenonderhoud zijn in 2018 inbesteed bij Dar. Dat betekent dat er geen aanbesteding plaatsgevonden heeft en wij het werk direct aan Dar hebben gegund. Het contract heeft een looptijd van twee jaar. Daarnaast kunnen we maximaal twee maal het contract met een jaar verlengen. Van die optie is in 2020 gebruik gemaakt. Wegens goede ervaringen zijn wij voornemens om het contract in 2021 voor de laatste keer de verlengen. In 2021 actualiseren we het contract voor de aankomende jaren. Door veranderingen in het areaal is het nodig om de hoeveelheden in het contract aan te passen In het contract leggen wij onder anderen de onderhoudskwaliteit vast. Wij schrijven A-kwaliteit en inzet van medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt voor. A-kwaliteit betekent dat we een hoge onderhoudskwaliteit vragen. Inzet van medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt betekent in de praktijk dat ongeveer 20 medewerkers uit deze doelgroep actief zijn met het onderhoud van openbaar groen. Tot slot herstellen en renoveren wij ook dit jaar weer plantsoenen. Door het veranderende klimaat (langdurige droogte) zien wij dat het assortiment verandert. Niet alle soorten kunnen goed tegen de droogte. Daarnaast is er steeds meer aandacht voor biodiversiteit.

Daarom proberen we steeds vaker andere en minder bekende plantsoorten in het openbaar groen uit. Tot slot is het vasthouden van regenwater een actueel onderwerp. Vooral grasvelden richten wij hierop in. Wij leggen bijvoorbeeld zogenaamde wadi’s aan voor het bergen van regenwater. Een wadi is een verlaging in het grasveld waar water verzamelt en de bodem in trekt. Meer informatie over het onderhoud van groen leest u in de paragraaf kapitaalgoederen. Stand van zaken Voorjaarsnota We zijn in de voorbereidende fase voor het nieuwe onderhoudsbestek. Dit gaat over de periode 2022 tot en met 2025. We zijn de nieuwe hoeveelheden (uitbreidingen en veranderingen) van groen en grijs in het nieuwe bestek aan het verwerken. Zodra het bestek klaar is, gaan we met de Dar over de prijs in gesprek. We streven ernaar om medio 2021 een uitgewerkt voorstel klaar te hebben.

Gemeente Berg en Dal

54 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Stand van zaken Jaarrekening Het onderhoudsbestek is klaar en bij Dar inbesteed. Dat betekent dat Dar de aankomende vier jaar het groen in onze gemeente onderhoud. Naast het regulier onderhoud, hebben we in het najaar dode bomen en planten vervangen, zodat het groen op peil blijft. Ook hebben we enkele woonstraten groener gemaakt. Bijvoorbeeld door mee te liften op reconstructies maar ook door het uitvoeren van enkele inwonersinitiatieven. Zo hebben we bijvoorbeeld de bomenlaan langs de Zeelandsestraat in Millingen aan de Rijn compleet gemaakt, naar aanleiding van een idee op platform samenbergendal.nl en in de Parachutistenstraat bomen geplaatst op initiatief van en in samenspraak met inwoners.

2.3.6 We hebben een toekomstbestendige bibliotheek. We onderzoeken op welke wijze de bibliotheek toekomstbestendig blijft in onze gemeente. Het aantal bezoekers daalt, inwoners lenen minder boeken en de wereld wordt steeds meer digitaal. De maatschappij verandert en de bibliotheek verandert mee. Daarnaast is er minder geld beschikbaar. We moeten dus op zoek naar een bibliotheek die hierbij past. We stimuleren de ‘Bibliotheek Op School’ om lezen voor de jeugd bereikbaar te houden. We onderzoeken samen met de bibliotheek hoe zij meer kunnen samenwerken door gebruik te maken van multifunctionele accommodaties, zoals scholen en dorpshuizen. De bibliotheek brengt het aanbod hiermee dichter bij de jeugd, ouderen en laaggeletterden en het wordt gemakkelijker om samen te werken met sociaal-maatschappelijke partners. We vinden het belangrijk dat inwoners in hun buurt toegang blijven houden tot de bibliotheek. Voor de uitleen van boeken en als laagdrempelige voorziening in de bestrijding van laaggeletterdheid en daarnaast als ontmoetingsplek voor persoonlijke ontwikkeling en zelfredzaamheid. Deze functies en de bereikbaarheid willen we behouden. We bezuinigen op huisvesting en personeel. De komende tijd zoeken we samen met de bibliotheek naar creatieve, innovatieve en betaalbare oplossingen. In 2021 zetten we de eerste stappen in de uitvoering van een toekomstbestendige bibliotheek.

Stand van zaken Voorjaarsnota Momenteel onderzoeken we of we de openbaar toegankelijke ruimtes in het gemeentehuis kunnen delen met de bibliotheek. We combineren gedeeld gebruik van ruimtes met rustige werk- en vergaderplekken. We maken de hal tot een laagdrempelige ontmoetingsplek waar onze inwoners makkelijk binnenlopen voor een afspraak aan de gemeentebalie of rustig aan de leestafel een boek kunnen lezen. De bibliotheek krijgt hiermee een prominente en makkelijk toegankelijke plek in het centrum van Groesbeek. Voor de zomer verwachten we een voorstel aan de raad voor te leggen. We verwachten hiermee in 2022 aan de bezuinigingsopdracht van € 50.000 te voldoen. Bij de voorstellen over de verhuizing informeren we de raad welke bezuiniging we in 2021 weten te halen. Stand van zaken Jaarrekening Het voorstel om de bibliotheek in het gemeentehuis te situeren is door de gemeenteraad niet in behandeling genomen. In de plaats daarvan heeft de gemeenteraad in oktober 2021 een toekomstvisie voor de Mallemolen vastgesteld inclusief de huisvesting van de bibliotheek. Daarmee wordt het sociaal cultureel centrum de Mallemolen behouden en weer bruisend gemaakt. Omdat de bezuinigingen op de bibliotheek daarmee niet haalbaar waren zijn deze door middel van een motie voor 2021 teruggedraaid.

Bij de begrotingsbehandelingen voor 2022 is de bezuinigingstaakstelling op de bibliotheek ook teruggedraaid. In de loop van 2022 zal moeten blijken in welke omvang de bezuinigingstaakstelling voor 2023 gehaald kan worden.

Gemeente Berg en Dal

55 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

2.4.1 We werken aan een duurzame gemeente door te werken aan energiebesparing en het opwekken van duurzame energie. Met het door de raad vastgestelde Actieplan Duurzaamheid, werken we in onze gemeente langs verschillende lijnen aan duurzaamheid. Komend jaar leggen we hier de focus op: Duurzame energie  We stimuleren maatregelen voor duurzame energie, zoals het Loket Duurzaam Wonen Plus, Lening Toekomstbestendig Wonen en de Stimuleringsregeling voor non-profit organisaties.  We gaan door met het uitrollen van de eerste 3 tot 5 (pilot)projecten voor zonneparken. De initiatiefnemers zijn aan zet om hun aanvraag in te dienen. Samen met de initiatiefnemers en inwoners zorgen we voor een optimale inpassing en draagvlak. We verwachten in 2021 de pilots te kunnen vergunnen.  We komen na het betrekken van onze inwoners en debat in de Raad tot conclusies of en zo ja, waar er ruimte is voor windmolens. Aardgasvrij wonen  We voltooien onze gemeentelijke Transitievisie Warmte, conform de verplichtingen vanuit het Rijk. Daarna gaan we aan de slag met het opstellen van een concreet uitvoeringsplan, een pilot met daarin de zoektocht naar het meest optimale warmtealternatief en vervolgensmet een aantal projecten om gestructureerd huizen te verduurzamen. We richten ons hierbij op het isoleren van de huizen en het vergroten van de energiebesparing.

Dit zijn de eerste stapjes richting een aardgasvrije toekomst, zonder dat we al daadwerkelijk van het aardgas af gaan. Een voorbeeld hiervan is een isolatiecampagne voor woningeigenaren.  We versterken het thema aardgasvrije gebouwen in de verbinding met het woonbeleid en het vastgoedbeleid. Duurzame mobiliteit  We gaan door met het bouwen aan een netwerk van laadpalen voor elektrische auto’s. Doelstelling is minimaal enkele openbare laadpunten in elke kern.  Verouderd straatverlichting gaan we planmatig vervangen door LED-verlichting. Conform planning zijn dit in 2021 200 masten.  We onderzoeken de mogelijkheden en draagvlak voor deelauto-concepten. Bij een positieve uitkomst, zetten we hierop in en maken we een uitvoeringsplan. Circulaire Economie  We blijven vanuit afvalverwerking stappen zetten naar een circulaire economie, en we verkennen hoe we dit breder kunnen trekken naar bijvoorbeeld de bouwsector en de sector toerisme en recreatie. Zie ook het voorbeeld over ‘Green Destinations’ hieronder. Klimaatadaptatie  We geven een nadere invulling aan de Regionale Adaptatie Strategie, stellen met de regio een Regionaal Uitvoering Plan op en werken aan een Lokaal Uitvoeringsplan. Hierin staan ambities, doelen en maatregelen om de negatieve gevolgen van wateroverlast, droogte, hitte en overstromingen te voorkomen of te verminderen. Onze inwoner wordt daarbij betrokken.

Elders in de begroting wordt nader ingegaan op de invulling hiervan. Samen duurzaam handelen  We blijven onze inwoners en inwonersinitiatieven zoveel mogelijk ondersteunen met financiën, kennis en het zoeken naar financieringsmogelijkheden. We helpen ondernemers een verduurzamingsslag te maken. In de sector toerisme en recreatie werken we bijvoorbeeld aan ‘’Green Destinations”. Dit zijn pilots voor 1) het verminderen van afval en 2) we onderzoeken bij accommodaties hoe zij hun afval beter kunnen scheiden.  Samen met de regio werken we aan de verplichte Regionale Energie Strategie (RES). We besluiten over RES 1.0 en bieden RES 1.0 aan het Rijk aan.  We haken zoveel mogelijk inhoudelijk aan bij regionale initiatieven

Gemeente Berg en Dal

56 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Duurzaam organiseren  We maken een begin met het monitoren van onze eigen CO2 uitstoot en onderzoeken of het zinvol is de CO2-prestatieladder hiervoor te gebruiken.  We verbeteren de communicatie over duurzaamheid en zetten hiervoor onder andere in op de actualisatie van de gemeentelijke website.  We hebben een verkenning gedaan naar nieuwe mogelijkheden om het gemeentelijk vastgoed nog verder te verduurzamen. We maken een plan voor uitvoering van deze mogelijkheden. Stand van zaken Voorjaarsnota Duurzame energie  Het Loket Duurzaam Wonen Plus is vanwege Covid-19 alleen digitaal bereikbaar, maar onze inwoners weten het loket nog steeds te vinden. Ook blijft er gebruik gemaakt worden van de Lening Toekomstbestendig Wonen.  We hebben inmiddels vier pilots voor zonneparken aangewezen. Ook wordt er op één specifieke locatie een zonnepark ontwikkeld. De projectontwikkelaars betrekken op dit moment zoveel mogelijk de inwoners om tot een gedegen en gedragen plan te komen. Als gemeente houden wij de regie goed in handen.  Daarnaast heeft het college besloten om, mits er geen pilots stoppen, deze coalitieperiode geen nieuwe pilots voor zonneparken aan te wijzen. Zo kunnen we er nu eerst van leren. Initiatieven op specifieke locaties vallen hier niet onder.  Met de netbeheerder zijn we in gesprek over hoe het elektriciteitsnet in onze gemeente versterkt kan worden.

 De discussie in de raad over windenergie is opgestart. In dat kader is er een themaavond duurzaamheid en een thema-avond windmolens geweest. Samen met de griffie wordt het vervolg vorm gegeven. Aardgasvrij wonen  Eind 2021 moeten we een Transitievisie Warmte vaststellen van het Rijk. We hebben een adviesbureau geselecteerd voor de opdracht. Er is een thema-avond gehouden voor de raad om de participatie in de transitievisie warmte toe te lichten. De eerste stakeholdersbijeenkomst is geweest en we betrekken nu inwoners bij het proces.  We werken aan het integreren van het duurzaamheidsbeleid in andere beleidsvelden, zoals in het accommodatie-, woon- en vastgoedbeleid. Duurzame mobiliteit  Er staan 21 laadpalen voor elektrische auto’s in onze gemeente. Om het verder uit te rollen maken we een laadpaalvisie en onderzoeken of we met een nieuwe concessie van de provincies Overijssel en Gelderland voor laadpalen mee gaan doen Circulaire Economie  Binnen Green Destinations zijn twee pilots opgezet om in de toeristische sector enerzijds afval te verminderen en anderzijds afval in de circulaire economie te brengen. De pilots zijn voorbeeldprojecten waarin verduurzamen hand-in-hand kan gaan met kostenbesparingen.  Op regionaal niveau werken we actief mee aan de voorbereidingen van de Circulaire regio.

Klimaatadaptatie  Klimaatadaptatie maakt onderdeel uit van het Actieplan Duurzaamheid, maar elders in deze voorjaarsnota gaan we hier nader op in.

Gemeente Berg en Dal

57 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Samen duurzaam handelen  We spreken regelmatig met ondernemers en eigenaren van maatschappelijk vastgoed over verduurzaming. We wijzen ze hierbij onder andere op de mogelijkheden van de ISDE subsidie en stimuleren hen om zonnepanelen op de bedrijfsdaken te plaatsen.  We ondersteunen initiatieven van inwoners en bedrijven zoveel mogelijk.  Samen met de regio werken we aan de verplichte Regionale Energie Strategie (RES). Het RES-eindbod is gereed en brengen we momenteel in het besluitvormingstraject.  We zijn aangehaakt bij de diverse regionale initiatieven. Voorbeelden hiervan zijn het Ambitiedocument GWW-sector, nieuwe concessies op gebied van het plaatsen van laadpalen, een nieuwe aardgasconcessie en een haalbaarheidsonderzoek voor warmtelevering door ARN. Ook denken we mee over de invulling van de regionale opgave circulaire regio en zijn we bestuurlijk trekker van het speerpunt Water en Klimaatadaptatie. Duurzaam organiseren  In verband met de bezuinigingen is er voor gekozen om deelname aan de CO2Prestatieladder uit te stellen. We verkennen de mogelijkheden voor alternatieven.  Bij de ontwikkeling van de Transitievisie Warmte zetten we het nieuwe participatieplatform van de gemeente in.  Verduurzamen van ons eigen vastgoed heeft continu aandacht. Er zijn een aantal nieuwe maatregelen doorgevoerd, waaronder een Cloud Energy Optimizer voor zwembad De Lubert.

Hiermee kunnen we het energieverbruik nog beter regelen. Ook in het gemeentehuis heeft een Cloud Energy Optimizer tot een zeer grote besparing geleid. De verwachting is dat we ook bij zwembad De Lubert goede resultaten gaan bereiken. Daarom monitoren we ook de resultaten. Stand van zaken Jaarrekening Met het door de raad vastgestelde Actieplan Duurzaamheid, werken we in onze gemeente langs verschillende lijnen aan duurzaamheid. Duurzame energie  Het Loket Duurzaam Wonen Plus adviseert onze inwoners over energie besparen. Hoewel het Loket een groot deel van het jaar alleen maar digitaal bereikbaar was, vonden onze inwoners de weg naar het loket. Wel is een afvlakking te zien van de groei. De verwachting is dat deze afvlakking van tijdelijke aard is.  Er zijn in 2021 in totaal 41 leningen Toekomstbestendig Wonen/duurzaamheidslening verstrekt. Daardoor is € 168.321,00 uitgeleend.  De haalbaarheidsstudies voor vier (pilot)projecten voor zonneparken en twee initiatieven op specifieke locaties lopen. Er zijn nog geen vergunningen afgegeven.  Er is een project “Zon op Dak bij bedrijven” uitgevoerd. Daarin zijn door acht bedrijven voor in totaal bijna 12.000 zonnepanelen aan rijkssubsidies aangevraagd. Deze subsidies zijn inmiddels toegekend. Dit jaar hopen we de zonnepanelen te kunnen laten plaatsen.  Er is een voorzichtig begin gemaakt met een discussie over windmolens.

Er is een kennissessie in de raad geweest en in de toekomstwijzer leefomgeving Berg en Dal zijn de inwoners ook naar hun mening gevraagd. Aardgasvrij wonen  In 2021 hebben we de transitievisie warmte opgesteld en hebben wij een webinar over de warmtetransitie georganiseerd. De warmtetransitie ligt ter besluitvorming aan de raad voor.  Wij zijn begonnen met het opleiden van 10 energiecoaches. Dit organiseren wij samen met een lokale initiatiefgroep; Duurzaamheidscafé Berg en Dal.  Om straks uitvoering te geven aan de transitievisie warmte is een subsidie van €3.990.754 aangevraagd voor een Proeftuin Aardgasvrije Wijken. In het begin van het tweede kwartaal 2022 is er duidelijkheid over de toekenning.

Gemeente Berg en Dal

58 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Duurzame mobiliteit  Verouderde straatverlichting vervangen we planmatig door LED-verlichting. Conform planning zijn dit jaar circa 250 masten vervangen.  De laadpaalinfrastructuur binnen onze gemeente wordt steeds verder opgebouwd. Op dit moment zijn er in onze gemeente circa 25 openbare laadpalen voor elektrische auto’s. Dit is volgens planning. Omdat de concessie binnenkort afloopt, doen we binnen Gelderland en Overijssel mee aan een gezamenlijke aanbesteding voor een nieuwe concessie. De Laadpaalvisie die nog ontwikkeld wordt dient als input. Circulaire Economie  Onder de vlag van Green Destinations lopen er twee pilots op gebied van circulariteit in de sector toerisme. Als gevolg van Covid-19 hebben de pilots vertraging opgelopen, waardoor er nog geen resultaten beschikbaar zijn.  Circulair bouwen is opgenomen in de prestatieafspraken met de woningcoöperaties.  Circulariteit is meegenomen in de dit jaar opgestelde werkafspraken voor duurzame nieuwbouw. Deze geven wij mee aan projectontwikkelaars om hun nieuwbouwprojecten te verduurzamen. Klimaatadaptatie  Elders in de Jaarrekening wordt nader ingegaan op de invulling hiervan. Samen duurzaam handelen  We besteden veel aandacht aan onze inwoners om ze te helpen energie te besparen. Het uitzetten van de RRE-subsidie leidde tot een buitengewoon grote vraag naar de Groene Bon.

Met deze voucher konden huiseigenaren bijvoorbeeld LED-lampen en tochtstrips aanschaffen. In totaal zijn 2.250 vouchers van €40,- uitgegeven, circa 97% van de vouchers zijn ingeleverd. Een vergelijkbare subsidie voor huurders is niet aan ons toegekend.  We zijn gestart met het verkennen hoe wij inwoners die gebukt gaan onder energiearmoede kunnen helpen.  We zijn begonnen met het verkennen van de mogelijkheden om ondernemers te helpen om een verduurzamingsslag te maken;  We ondersteunen de evenementensector om te verduurzamen. Organisatoren van de 11 grootste evenementen hebben we samengebracht. Een expert heeft een workshop gegeven over verduurzaming van evenementen, we hebben individuele ondersteuning aangeboden en kennis gedeeld. Organisatoren zijn enthousiast over deze aanpak, die in 2022 een vervolg krijgt.  De Regionale Energie Strategie (RES1.0) is vastgesteld. RES2.0 is opgestart. In dat kader is begonnen met een plan van aanpak voor een Plan-MER, en een uitvoeringsplan.  In regionaal verband werken we aan gezamenlijke inkoop van aardgas, inkoop van stroom, het Loket Duurzaam wonen Plus, Duurzaam inkopen in de GWW-sector en we zetten een gezamenlijk concessie uit om laadpalen te plaatsen. Daarnaast verkennen we de mogelijkheid om mee te gaan doen in een Gelders project voor banden op spanning.  We doen mee in de groene metropoolregio.

Wij leveren de speerpunttrekker voor het thema Water & Klimaatadaptatie in de regionale opgave Circulaire Regio. Duurzaam organiseren  Het zwembad de Lubert is voorzien van een Cloud Energy Optimizer. Hiermee verminderen we het energieverbruik.  Sommige acties vragen constante aandacht zoals het verbeteren van de informatie over duurzaamheid op onze gemeentelijke website. Onder meer de Regionale Energie Strategie, de transitievisie warmte en de ontwikkeling van een laadpaalinfrastructuur en vroegen meer aandacht dan verwacht. Hierdoor kon er geen extra energie op het verbeteren van de informatie over duurzaamheid op onze gemeentelijke website gezet worden. Komend jaar pakken we dit structureler op.

Gemeente Berg en Dal

59 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

2.4.2 We nemen maatregelen tegen de effecten van klimaatverandering. We willen onze gemeente klimaatbestendig maken in 2050. Als vervolg op de Regionale Adaptatie Strategie Rijk van Maas & Waal is er een regionaal en een lokaal uitvoeringsprogramma vastgesteld. Daarin wordt duidelijk gemaakt welke prioriteiten we gaan stellen, want we kunnen niet alles tegelijk. We kiezen welke maatregelen en projecten we zelf gaan trekken, of waar we bij aanhaken of wat we laten schieten. We maken een keuze wat we lokaal gaan doen en wat regionaal, welke partners er nodig zijn om de doelen te bereiken en welke middelen er nodig zijn. Stand van zaken Voorjaarsnota Het Regionale Uitvoeringsprogramma (RUP) Rijk van Maas & Waal is gereed en wordt binnenkort vastgesteld. Er zijn 9 speerpunten benoemd die regionaal worden opgepakt en waar wij als gemeente aan meedoen. Een onderdeel van de RUP is een subsidieverzoek van de werkregio aan het Rijk voor cofinanciering van projecten die te maken hebben met wateroverlast of droogte. De werkregio zal 2 subsidieverzoeken indienen, 1 direct voor urgente projecten en volgend jaar nogmaals een voor projecten die nog in voorbereiding zijn. Het project Breedeweg maakt Ruimte voor Water is opgenomen in de 1e tranche van het subsidieverzoek en wordt nu ingediend bij het Rijk.

Stand van zaken Jaarrekening De RUP is vastgesteld, waarna gestart is met de verschillende speerpunten. We doen actief mee aan de 9 regionale speerpunten: Agenda Landelijk gebied, Herstel blauwe motor, Stenen eruit en groen erin, Klimaatbestendig op weg, Klimaatafspraken in de bouw, Hitteplannen, Klimaatbestendigheid in prestatieafspraken, Communicatie en Klimaatkennis op orde. De gemeente heeft bijna 1 miljoen gekregen van het Rijk uit de Impulsregeling Klimaatadaptatie voor de uitvoering van het project Breedeweg maakt Ruimte voor Water. We zijn gestart met de uitvoering van de in totaal meer dan 40 te nemen maatregelen.

2.4.3 Wij nemen maatregelen om wateroverlast te voorkomen. Op diverse plekken hebben inwoners hinder of overlast van water door hevige regenbuien. De overlast bestaat vaak uit schade aan privé en gemeentelijke eigendommen. Vooral in Breedeweg is sprake van overlast; hinder treedt met name op in Beek, het centrum van Groesbeek en Heilig Landstichting. Prioriteit wordt gegeven aan situaties waarbij sprake is van overlast. In 2019 is dan ook gestart met het project ‘Wateroverlast Breedeweg’. Samen met Waterschap Rivierenland werken we aan ongeveer 40 maatregelen in en rond te kern om wateroverlast (en droogte) tegen te gaan. Dit project loopt door tot en met 2024 (en staat ook vermeld in het MIP). Het rioolstelsel is ontworpen op neerslag van ongeveer 20 mm (in één uur), en is niet berekend op de waterafvoer van extreme regenval. De te nemen maatregelen voor wateroverlast door extreme neerslag brengen we voor het grootste deel ten laste van de rioolheffing. Het gemeentelijk rioleringsplan (GRP) Berg en Dal 2016-2020 wordt in het najaar van 2020 geactualiseerd en kent dan een planperiode van 2021-2025. Het GRP vormt het vertrekpunt om invulling te geven aan de gemeentelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Door wateroverlastprojecten samen te voegen, proberen we voor subsidies in aanmerking te komen.

Gemeente Berg en Dal

60 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Breedeweg  Door de samenwerking met het Waterschap kunnen we in aanmerking komen voor de landelijke DPRA-subsidie. De aanvraag hiervoor kan in 2020 worden ingediend.  Door extreme regenval is de parkeerplaats Wilgstraat-Kruksebaan al twee keer ondergelopen met bijna een meter water. Wij hebben een oplossing bedacht voor het traject Knapheideweg richting buurtsuper. Uitvoering staat voor 2019-2021 op de planning.  Aan het Hemeltje zoeken gemeente en Waterschap Rivierenland ruimte voor een extra wateropvang. Ieder heeft een aandeel van 50% in de kosten.  Voor de andere grote waterstroom vanaf Klein Amerika-Antoniusweg-Bredeweg is een intentieovereenkomst gesloten tussen gemeente/WSRL en een projectontwikkelaar. De verwachting is dat met de beschikbare grondposities de wateroverlast rondom de “Boys-velden” en de Bredeweg opgelost kunnen worden.  Vanaf 2021 kunnen we met het Waterschap de uitvoering in de grote waterstromen gaan starten (Knapheidepad-Kruksebaan-buurtsuper en de stroom Klein Amerika-St. Antoniusweg). Beek 

 

In 2020/2021 staat de voorbereiding van “watersnelwegen” op de planning. Het water uit het Keteldal kunnen we relatief eenvoudig via de Lindenstraat afvoeren naar de groene ruimte tussen de huizen en de N325. Hiervoor moeten we aanpassingen maken in het straatprofiel. Het water uit het Filosofendal kunnen we afvoeren via het tracé Waterstraat, Bongerdstraat, Colonel Ekmanstraat en Reigerstraat. De stuwwal droogt langzaam uit. In het Keteldal bestaat de mogelijkheid om water op te vangen en te laten infiltreren in de bodem. Hiervoor gaan we in gesprek met de betreffende grondeigenaren, de gemeente Nijmegen en Vitens. Het project “water werkt” is 20 jaar geleden gerealiseerd. Dit kunstwerk heeft ook een belangrijke watervoerende functie. We gaan het restaureren.

Centrum Groesbeek In het centrum nemen we bij de uitvoering van projecten het aspect wateroverlast meteen mee. We hebben de knelpuntlocaties namelijk in beeld. De maatregelen worden in de bovengrond gezocht. Door aanpassingen van het maaiveld wordt het water naar plekken geleid waar het geen of minder overlast veroorzaakt. Het betreft de reconstructies Ottenhofstraat en Mooksestraat/Binnenveld. Heilig Landstichting In deze kern hebben we nog geen concrete maatregel in beeld. Er zijn wel optimalisaties in de boven- en ondergrond mogelijk waarbij we het hemelwater op een manier verwerken dat het minder overlast veroorzaakt. Het gaat met name om gemengd afvalwater wat dan op straat komt te staan. We denken aan het afkoppelen van woningen. We onderzoeken structurele oplossingen voor de waterhinder. Deze mogelijkheden hangen samen met de nog in ontwikkeling zijnde plannen van Vitens om waterwinputten te verplaatsen.

Gemeente Berg en Dal

61 van 314

Jaarverslag en Jaarrekening 2021

Stand van zaken Voorjaarsnota Breedeweg De DPRA-subsidie is afgestemd met de regio en is in maart aangevraagd.  Locatie Wilgstraat (parkeerplaats). Voor deze plek hebben we een technische uitwerking gemaakt. Hierover gaan we binnenkort met de buurtbewoners in gesprek.  Omgeving Hemeltje en retentie Knapheideweg, hiervoor werken we momenteel plannen uit. Aanleg locatie Hemeltje is voorzien voor eind 2021.  Voor de waterstroom Kruksebaan geldt dat we in het buitengebied met grondeigenaren in gesprek zijn waarbij tevens de technische uitwerking plaatsvindt. Als hierover meer uitvoeringszekerheid bestaat, zal het omgevingsgesprek plaats kunnen gaan vinden.  Voor de waterstroom vanaf Klein Amerika geldt dat hiervoor momenteel de grondverwervingsgesprekken lopen.  De maatregel Operatie Steenbreek is in voorbereiding genomen. De opdracht is verstrekt. Het GRP is geactualiseerd en we werken nu met het nieuwe GRP 2021-2025. In dit GRP is onder andere jaarlijks geld opgenomen voor het afkoppelen van de openbare ruimte. Voor het project “Water werkt” is recent een pilot uitgevoerd waarbij een nieuw stuk goot is aangelegd. Eén van de oplossingen om wateroverlast in Heilig Landstichting tegen te gaan is het realiseren van een overstort op het grondgebied van Nijmegen. De gesprekken met Nijmegen moeten we nog initiëren.

Tevens speelt op dit moment ook nog het risico van het verschuiven van het grondwaterbeschermingsgebied van Vitens. Hierdoor zouden onze investeringen (in de vorm van verticale infiltratieputten) die wij hebben gedaan in het verleden, teniet worden gedaan. Stand van zaken Jaarrekening De Afkoppelregeling is vastgesteld door de Raad en sinds halverwege november 2021 operationeel. De pilot bij het project “water werkt” is positief beoordeeld en de opdracht wordt nu aanbesteed. Overleg met Nijmegen heeft plaats gevonden. Zij hebben vooral nog een aantal vragen omtrent de potentiële overstort. Hiervoor is nader onderzoek nodig. Dat wordt z.s.m. opgestart. Project rondom het grondwaterbeschermingsgebied Heumensoord heeft bij Vitens enige tijd stil gelegen. Afgelopen najaar is dit door Vitens opnieuw opgestart door middel van een kennismakingsgesprek. Sindsdien zijn er nog geen nieuwe ontwikkelingen. De DPRA-subsidie is toegekend. In september zijn de plannen voor het eerste gedeelte van stroombaan 1 gepresenteerd aan de omwonenden. Hieruit volgden geen grote wijzigingen en daarna zijn de maatregelen waterhuishoudkundig doorgerekend en hebben er nog enkele (technische) aanpassingen plaats gevonden. De laatste hand wordt nu gelegd aan het technische ontwerp, waarna aanbesteding kan gaan plaats vinden.