B50 Voorjaarsnota Berg en Dal 2021

-

- kosten

-1.580

-

-

-

-

- rijksbijdrage

1.580

-

-

-

-

2.6 Corona: Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten

-390

-

-

-

-

2.7 Corona: Ondersteuning kwetsbare groepen, jeugd en ouderen

-192

-

-

-

-

2.8 Corona: Kinderopvang

-10

-

-

-

-

2.9 Brede aanpak dak- en thuisloosheid

-32

-

-

-

-

- kosten achterstandenbeleid

-101

-

-

-

-

- rijksbijdrage

101

-

-

-

-

2.11 Subsidie peuteropvang

50

50

50

50

-

2.12 Gymnastiekonderwijs

36

36

36

36

-

2.13 Veilig Thuis

41

41

41

41

-

- subsidie

-75

-

-

-

-

- inzet stelpost investeringen sociaal domein

75

-

-

-

-

2.10 Onderwijsachterstandenbeleid

2.14 Subsidie passende kinderopvang

2.15 Minimabeleid/ zorgverzekering

-23

-

-

-

-

2.16 Sociaal domein

-136

-136

-136

-136

-

-5

-5

-5

-5

-

Administratieve overboeking

17

64

71

71

-

Totaal mutaties Voorjaarsnota

-759

47

54

54

-

Totaal mutaties programma 1

-777

253

855

1.194

-

2.17 Diverse kleine mutaties

1.1 Dekkingsplan 2021-2024 Tijdens de begrotingsbehandeling op 5 november 2020 is het dekkingsplan 2021-2024 vastgesteld. Dit dekkingsplan is verwerkt in de begroting. Voor dit programma gaat het om een bezuiniging van € 64.000 in 2021 oplopend tot € 1.039.000 in 2024. Het gaat om het uitstellen van de investering nieuwbouw basisschool en gymzaal Op de Horst, exploitatielast D'n Ienloop, woningaanpassingen, ondersteuning mantelzorgers, ambulantisering GGZ, maatwerk GGD, passende kinderopvang, voorleesexpress en het Herstelplan Sociaal domein. Daarnaast is besloten om minder te bezuinigen op minimabeleid.

Gemeente Berg en Dal

22 van 123

Voorjaarsnota 2021

1.2 Onderhoudsvoorziening gemeentelijke gebouwen Op 24 september 2020 besloot de raad om het jaarlijkse exploitatiebudget voor dagelijks- en contractueel onderhoud van onze gemeentelijke gebouwen structureel te verhogen tot € 331.000. Voor gebouwen die onder dit programma vallen (Mallemolen, Maddogs/fanfare, Den Ienloop en jeugdsoos Dispel), betekent dit een meerlast van € 77.157. 1.3 Wijziging begroting 2021 Munitax In januari 2021 heeft de raad ingestemd met de gewijzigde begroting 2021 van Munitax. Op dit programma leidt dat tot extra kosten van € 5.000. Deze extra kosten dekken we uit de Algemene reserve. Zie ook programma Ons geld (1.5). 2.1 Actieprogramma lokale initiatieven mensen met Verward Gedrag ZonMW heeft een subsidie van € 90.880 toegekend voor het “Actieprogramma lokale initiatieven mensen met Verward Gedrag”. Dit programma doen we samen met de gemeente Heumen en Woningcoöperatie Oosterpoort. We zetten dit geld in 2 jaar in. € 40.000 in 2020 en € 50.880 in 2021. De inkomst in 2021 is wel geraamd maar niet de uitgaaf. Daarom ramen we nu € 50.880 aan uitgaven. 2.2 Bijstandsuitkeringen In de begroting 2021 is rekening gehouden met een toename van het aantal uitkeringen als gevolg van de coronacrisis. De verwachte stijging van 30% is achterwege gebleven. Ook de rijksuitkering bedraagt minder dan ingeschat.

Zowel de uitgaven als de rijksinkomsten verlagen we met een bedrag van € 1,39 miljoen. 2.3 Buurtbemiddeling De kosten van buurtbemiddeling worden vanaf 2021 rechtstreeks in rekening gebracht bij de deelnemende partijen. Voorheen kregen wij de nota en belastten we een deel door naar de overige deelnemers. Hierdoor vallen zowel de uitgaven als inkomsten € 29.000 lager uit. Onze bijdrage stijgt door aanpassing van de dienstverlening met € 3.000. 2.4 Corona: Bijzondere bijstand en schuldhulpverlening Het kabinet neemt als gevolg van corona aanvullende maatregelen om mensen die hun baan verliezen een beter perspectief te bieden op nieuw werk en inkomen. Voor het tegengaan van armoede en problematische schulden, ontvangen we via de algemene uitkering een bedrag van € 62.000. De uitgaaf ramen we op dit programma, de algemene uitkering op programma Ons geld (zie 2.1). 2.5 Corona: TOZO De tijdelijke ondersteuningsmaatregel voor zelfstandige ondernemers (Tozo) is tot 1 juli 2021 verlengd. We schatten de uitkeringen voor levensonderhoud en bedrijfskapitaal voorlopig in op € 1,5 miljoen. De uitvoeringskosten ramen we op € 80.000. Het rijk vergoedt deze kosten volledig. 2.6 Corona: Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten De Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) is bedoeld voor huishoudens om een terugval in de inkomsten als gevolg van de coronacrisis op te vangen.

Hiervoor ontvangen we via de algemene uitkering een rijksvergoeding van € 390.000. De uitgaaf ramen we op dit programma, de algemene uitkering op programma Ons geld (zie 2.1). 2.7 Corona: Ondersteuning kwetsbare groepen, jeugd en ouderen In de maartcirculaire 2021 heeft het Rijk als gevolg van de coronacrisis extra rijksgelden beschikbaar gesteld voor extra begeleiding van kwetsbare groepen, bestrijding van eenzaamheid ouderen, en ondersteuning jeugd. Hiervoor ontvangen we € 295.000. Hiervan zetten van € 192.000 in voor maatregelen voor deze doelgroepen. Het restant van € 103.000

Gemeente Berg en Dal

23 van 123

Voorjaarsnota 2021

zetten we in voor de extra kosten voor jeugdhulp. De uitgaaf ramen we op dit programma, de algemene uitkering op programma Ons geld (zie 2.1). 2.8 Corona: Kinderopvang Voor een bepaalde groep ouders die kosten hebben gemaakt voor kinderopvang tijdens de sluiting van de opvang van 16 december tot 8 februari ontvangen we een rijksvergoeding van € 10.000. Hiermee kunnen gemeenten de eigen bijdrage van de ouders die gebruik maken van de gemeentelijke regelingen vergoeden voor de tweede periode van sluiting. De uitgaaf ramen we op dit programma, de algemene uitkering op programma Ons geld (zie 2.1). 2.9 Brede aanpak dak- en thuisloosheid Het kabinet wil dak- en thuisloosheid zoveel mogelijk voorkomen en ervoor zorgen dat niemand op straat hoeft te slapen. Het kabinet stelt voor de aanpak van dak- en thuisloosheid een financiële impuls beschikbaar van € 32.000 voor 2021. Ook de centrumgemeente krijgen een extra bijdrage. In regionaal verband willen we dit geld hieraan besteden. De uitgaaf ramen we op dit programma, de algemene uitkering op programma Ons geld (zie 2.1). 2.10 Onderwijs achterstandenbeleid We ontvangen een hogere rijksbijdrage van € 101.050 voor het Onderwijs achterstandenbeleid. Dit geld moeten we ook aan dit doel besteden. Dit bedrag ramen we zowel aan de uitgaven- als de inkomstenkant bij.

2.11 Subsidie peuteropvang Vanaf 1 januari 2020 hebben we een nieuwe subsidieregeling voor de peuteropvang. Alle kosten die betrekking hebben op Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) betalen we nu via het onderwijs achterstandenbeleid. Voorheen zaten deze VVE- kosten deels in deze subsidie. Daarom ramen we dit budget met € 50.000 af. 2.12 Gymnastiekonderwijs De kosten voor de huur van de accommodaties voor gymnastiekonderwijs voor het basisonderwijs verlagen we met € 36.000. Dit komt onder meer doordat twee scholen (Kentalis Groesbeek en De Bron Ubbergen) naar Nijmegen zijn verhuisd. 2.13 Veilig Thuis Van de GGD hebben we een bijgestelde begroting ontvangen. De bijdrage voor Veilig thuis valt € 41.000 lager uit. 2.14 Subsidie passende kinderopvang In het dekkingsplan voor de begroting 2021 was de subsidie van € 75.000 passende kinderopvang geheel wegbezuinigd. De realisatie hiervan kunnen we pas per 2022 realiseren. Daarom ramen we nu € 75.000 bij en brengen we ten laste van de stelpost van € 100.000 voor investeringen in het voorliggend veld van Sociaal Domein. 2.15 Minimabeleid/ zorgverzekering In het dekkingsplan voor de begroting 2021 is op minimabeleid (zorgverzekering) € 23.000 bezuinigd. Omdat de zorgverzekeraars de zorgverzekering voor minima per 1 januari afsluiten, halen we de bezuiniging van € 23.000 pas met ingang van 2022. Daarom ramen we nu € 23.000 bij.

2.16 Sociaal domein De raming voor het Sociaal domein hebben we geactualiseerd op basis van de realisatie 2020, de trends voor 2021 en het effect van de coronamaatregelen . In deze raming is rekening gehouden met een taakstellende bezuiniging van € 116.000 op Wmo zorgkosten, € 79.000 op zorgkosten jeugd voor ambulante begeleiding en € 50.000 op zorgkosten jeugd

Gemeente Berg en Dal

24 van 123

Voorjaarsnota 2021

met verblijf en jeugdbescherming. Per saldo leiden de mutaties op het Sociaal domein tot een nadelige bijstelling van € 136.000. Hiervan dekken we € 103.000 uit de extra gelden die we krijgen voor coronamaatregelen voor jeugd. 2.17 Diverse kleine mutaties Ook zijn een aantal kleine mutaties verwerkt. Voor dit programma gaat het om: · prijsindexatie subsidie schoolmaatschappelijk werk € - 1.300 · gemeentelijke heffingen Kulturhus Leuth € - 3.500

Wat zijn de gevolgen van de bezuinigingen? Voor het sluitend maken van de begroting 2021 waren bezuinigingen/ ombuigingen nodig. De fracties hebben in het begin van het begrotingsproces een lijst met ombuigingen aangeleverd. De ombuigingen waarvoor een raadsmeerderheid was zijn verwerkt in de begroting 2021 (Top 19). Omdat dit niet voldoende was is aanvullend het Dekkingsplan 2021-2024 vastgesteld door middel van de 1e begrotingswijziging. Hieronder staat de stand van zaken van de bezuinigingen die onder dit programma vallen. De niet gerealiseerde bezuinigingen lichten we hieronder toe. Een meerjarig totaaloverzicht van alle bezuinigingen is opgenomen in de bijlage (Totaaloverzicht bezuinigingen). Onderstaande link leidt naar de tekst van de bezuinigingen in de begroting 2021. Bezuinigingen programma Inwoner Programmabegroting 2021 In onderstaande tabel zijn de niet gerealiseerde bezuinigingen met ‘rood’ aangegeven. De bezuinigingen die we deels hebben gerealiseerd met ‘oranje’.

1.1 Minimabeleid Oorspronkelijk was op grond van de Top 19 € 222.000 in de begroting aan bezuiniging opgenomen. Bij het vaststellen van het dekkingsplan is dit bedrag verlaagd naar € 52.000. Van dit bedrag moest € 23.000 komen door aanpassing van de vermogensgrens voor de gemeentelijke zorgverzekering. Helaas was het niet mogelijk om dit na vaststelling van de begroting nog tijdig te verwerken. Daardoor halen we de bezuiniging van € 23.000 pas met

Gemeente Berg en Dal

25 van 123

Voorjaarsnota 2021

ingang van 2022. Omdat we dit jaar incidenteel extra geld van het rijk krijgen in verband met corona, zullen we kijken we of we dat als dekkingsmiddel kunnen gebruiken. De aanpassing van de vermogensgrens voor de Doe Mee! regeling leidt wel tot de verwachte besparing van € 4.000. De strengere toetsing van aanvragen voor sociaal medische indicatie voor het vergoeden van de kosten van kinderopvang vindt plaats. De verwachte besparing bedraagt € 25.000. Door corona zien we wel een stijging van de aanvragen voor SMI. Dit bekostigen we uit de extra rijksgelden. 1.3 Inzet jongerenwerk Forte Welzijn Dit is een taakstelling Forte breed. Met de aanvraag Forte 2021 is invulling gegeven aan de bezuinigingsopgaaf en is er een bezuiniging gerealiseerd van in totaal € 126.000 op de welzijnstaak. In overleg met de gemeente heeft Forte hierin keuzes gemaakt om inzet te focussen en bepaalde zaken af te ronden en niet te continueren. 1.7 Passende kinderopvang De subsidie van dit project kunnen we niet direct per 2021 beëindigen. In 2021 maken we nog de volledige kosten voor dit project. Per januari 2022 stopt het project en hiermee realiseren we de bezuiniging. 1.11 Herstelplan Sociaal Domein Deze bezuiniging is nog niet gerealiseerd. Het herstelplan maakt integraal onderdeel uit van de opgave sociaal domein.

Het betreft vooral het sturen op de uitgaven begeleiding (jongeren én volwassenen) en jeugd met verblijf. De opgave sociaal domein is inmiddels geconcretiseerd in een startnotitie. Ook werken wij met een overzicht van alle concrete lopende en geplande acties. Deze bundelen en structureren wij in een uitvoeringsplan dat het college nog vóór de zomer vaststelt en wij delen dat met de visitatiecommissie sociaal domein. In de tussentijd zitten we niet stil: er zijn tientallen acties lopend om de grip op de uitgaven in het sociaal domein te behouden. Het is nog té kort om de concrete financiële resultaten hiervan te becijferen. Zowel 2020 als 2021 zijn door de coronacrisis atypische jaren, en het is niet uit te sluiten dat dit ook voor 2022 zal gelden. 1.12 Wmo begeleiding Deze bezuiniging maakt onderdeel uit van het herstelplan Sociaal Domein (zie ook 1.11). 1.13 Woningaanpassingen De opdracht om concreet te sturen op woningaanpassingen is in het Koersdocument sociaal domein opgenomen en doorgevoerd als één van de lopende projecten waar het sociaal team de komende tijd aan werkt. Ook hier zijn er zo vroeg in het jaar nog teveel onzekerheden om een concrete voorspelling te doen over het financiële resultaat, maar we zijn hoopvol dat het effect van deze maatregelen op de lange termijn zichtbaar wordt.

Tegelijkertijd gaat het bij woningaanpassingen vooral om mensen die langer thuis wonen en gezonder ouder worden, doelstellingen die wij óók als gemeente hebben. In het licht van de toenemende vergrijzing en het tekort aan huisvestingsmogelijkheden specifiek voor deze doelgroep, zal het een uitdaging blijven om met deze maatregel niet alleen een remmend effect maar zelfs een daling van de kosten te realiseren, tegen de trend in. 1.14 Ondersteuning mantelzorgers We onderzoeken op dit moment hoe we de bezuiniging kunnen realiseren. 1.15 Exploitatielast D’n Ienloop verlagen Er zijn plannen om het pand te verkopen. Er is nog geen actie ondernomen om de exploitatielast te verlagen.

Gemeente Berg en Dal

26 van 123

Voorjaarsnota 2021

Beleidskaders Gemeentelijke kaders Sociaal Maatschappelijke Visie 2014-2018 Algemene subsidieverordening Berg en Dal 2017 Nota vrijwilligerswerk 2017-2019 Mantelzorg in de gemeente Berg en Dal Nota mantelzorg 2019-2021 Verordening maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp gemeente Berg en Dal 2020 Beleidsregels maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp gemeente Berg en Dal 2018 Beleidsregels Beschermd Wonen en Opvang Groesbeek 2015 Verordening Tegenprestatie naar Vermogen gemeente Berg en Dal 2016 Afstemmingsverordening (maatregelenverordening) Participatiewet, Ioaw en Ioaz gemeente Groesbeek 2015 Verordening cliëntenparticipatie werk en inkomen gemeente Berg en Dal 2016 Verordening Doe mee Plus gemeente Berg en Dal 2018 Beleidsregel bijzondere bijstand 2016 Beleidsregel handhaving Wet kinderopvang Berg en Dal 2018 Beleidsregel kinderopvang gemeente Groesbeek 2015 Verordening leerlingenvervoer Groesbeek 2014

Verbonden partijen - Gemeentelijke GezondheidsDienst Gelderland Zuid - Instituut Bijzonder Onderzoek

Gemeente Berg en Dal

27 van 123

Voorjaarsnota 2021

Onze buurt Je brengt een groot deel van je vrije tijd door in de gemeente en het dorp waar je woont. Je wilt daar fijn kunnen leven en wonen. Dat gaat niet vanzelf. Daar moet aan gewerkt worden. Denk bijvoorbeeld aan een schone buurt, veilige wegen, goede riolering en het onderhouden van bomen en planten. Maar ook aan sport en bewegen. De gemeente heeft daarin een aantal taken, maar inwoners en ondernemers hebben dat ook. We hebben elkaar nodig om deze dingen goed te regelen. Daarbij geeft de gemeente steeds meer ruimte aan inwoners en ondernemers om zelf met ideeën te komen. De gemeente wil niet voor inwoners bedenken wat goed zou kunnen zijn, maar juist helpen de ideeën van inwoners te realiseren. Programmanaam Inwoner

Onze buurt

Onze gemeente

Plaats van actie

- Persoonlijk/thuis

- Directe omgeving/dorp

- Gemeente mét de regio gemeenten

Rol inwoner

- Regie eigen leven - Mee blijven doen

- Meedoen - Initiatief nemen

- Ontwikkelen - Klant

Rol gemeente

- Regelen - Betalen - Veel bemoeienis

- Afnemende betrokkenheid - Minder regels, meer stimuleren

- Loslaten - Samenwerken - Diensten verlenen

Doelen & resultaten Wat willen we bereiken? 2.1

In onze buurt is iedereen, zo veel als mogelijk, lichamelijk, geestelijk en sociaal gezond.

2.2 2.3

Ik voel me veilig in mijn buurt. Inwoners en ondernemers werken samen met de gemeente, politie en andere (zorg)instanties om dat zo te houden. In onze buurt is het goed wonen.

2.4

We willen een duurzame gemeente zijn.

Wat gaan we daarvoor doen? 2.1.1 Elke inwoner kan dichtbij huis sporten en spelen. Speeltuinen vernieuwen wij in nauwe samenwerking met kinderen en buurtbewoners. In 2018 is het vervangingsschema voor speelplekken voor het laatst bijgewerkt. Dit herhalen we eens in de drie jaar. Dat betekent dat we dit in 2021 opnieuw doen, op basis van de meest actuele inzichten. In het vervangingsschema staat beschreven welke speeltuin wij in een bepaald jaar vervangen en wat hier de kosten voor zijn. In de praktijk kan dit veranderen doordat speeltoestellen op moment van theoretische vervanging nog heel en veilig zijn. In die situatie stellen wij de vervanging uit. In het huidige vervangingsschema staan de volgende plekken voor 2021 op de planning: · Een deel van de Skatebaan bij de Meent in Groesbeek · Een speelplek aan de Nesciostraat in Beek · De funramp aan de Roerdompstraat in Beek (tegenover de bassischool) · Een speelplek aan de Waterstraat in Beek Naast het vervangen van speelplekken, onderhouden wij de speeltoestellen en de valondergronden. Het onderhoud is uitgebreid beschreven in de paragraaf kapitaalgoederen. Stand van zaken Voorjaarsnota Twee speelplekken die voor 2020 op de planning stonden, hebben we vorig jaar niet vernieuwd. Uit de inspectieresultaten bleek dat nog niet nodig te zijn. De speeltoestellen op die plekken

Gemeente Berg en Dal

28 van 123

Voorjaarsnota 2021

waren heel en veilig. Het gaat om: · De speelplek aan de Gooiseweg / Vincent van Goghweg in Groesbeek. · De speelplek aan de Burgemeester Hermsenstraat in Millingen aan de Rijn. Het vernieuwen van deze twee speelplekken staat voor 2021 op de planning, dus in totaal maakt dat zes locaties. Een en ander is nog wel afhankelijk van de inspectieresultaten. Als uit de inspectie blijkt dat een speelplek nog niet aan vervanging toe is, dan stellen we de vervanging uit. Bij de vernieuwingen zullen we direct omwonenden en kinderen betrekken.

2.1.2 In mijn buurt kunnen alle mensen op een prettige en veilige wijze langer thuis blijven wonen. Onze inwoners wonen zelfstandig thuis. Soms hebben zij een tijdje in een instelling gewoond, of in een beschermde woonomgeving. Soms komen ze uit een ander land. Ook inwoners met psychische problemen en/of dementie moeten in onze dorpen prettig kunnen leven en wonen. We streven daarom naar een evenwichtige verdeling van woonruimte. Maar mensen met psychische problemen die uitstromen uit een instelling, zijn altijd aangewezen op een sociale huurwoning. En daar hebben we er niet zo veel van en vaak staan er ook veel bij elkaar in dezelfde wijk. Daarom gaan we inzetten op nieuwe woonvormen zodat iedereen een passend thuis in een leefbare en veilige buurt heeft. Daarin werken we samen met onze partners, zoals woningcorporaties en projectontwikkelaars. En wanneer iemand aanpassingen, hulpmiddelen of begeleiding nodig heeft om thuis zelfstandig te wonen, ondersteunen we daarbij. Wanneer zelfstandig thuis wonen niet meer gaat, willen we graag dat er toch een plek is. In 2021 gaan we daarom voor twintig mensen met dementie een plek maken in de oude Gerardus Majella school. Samenleven in een buurt waarin sprake is van diversiteit en hulpbehoevendheid, is niet voor iedereen even gemakkelijk. We ondersteunen daarom samen met onze partners alle buurtgenoten.

Bijvoorbeeld met een training over hoe verwardheid en/of dementie te herkennen is en hoe je dan met iemand een gesprek kunt voeren. Of waar je op moet letten om samen mee te blijven doen aan activiteiten. Als je er samen niet goed uitkomt, je niet veilig voelt of je zorgen maakt, kan iedereen terecht bij het sociaal team, het meldpunt bijzondere zorg of gebruik maken van buurtbemiddeling. Stand van zaken Voorjaarsnota We zien een toename van vragen om hulp en begeleiding. We proberen door de acties zoals genoemd in het koersdocument en herstelplan sociaal domein om de nodige hulp ook betaalbaar te houden. Corona helpt ons daar niet bij. We hebben immers afgesproken dat we van individuele naar meer groepsgerichte ondersteuning willen. Dat is nu niet mogelijk. Niettemin blijven we er alles aan doen om de nodige hulp te bieden en tegelijk de kosten in de hand te houden. Corona zorgt ervoor dat veel bijeenkomsten niet door kunnen gaan, bijvoorbeeld het Alzheimercafé en het COPD-café. Zodra het kan gaan we de trainingen voor het omgaan met verwardheid/ dementie starten. De verbouw van de voormalige Gerardus Majella school vordert gestaag; in juni komen de eerste bewoners naar deze locatie voor mensen met dementie.

2.1.3 We zetten in op verbetering van het lokale sport- en beweegklimaat Onze sportstimuleringsaanpak bestaat vier jaar in zijn huidige vorm. Om de aanpak verder te verbeteren wordt hij geëvalueerd. Dit doen we door de doelen en de professionele inzet tegen het licht te houden. De afspraken die we maken in het lokaal sportakkoord worden daarbij gebruikt. Meer dan 95 lokale inwoners nemen op dit moment namens sport- en beweegaanbieders, onderwijs, welzijnsorganisaties, gezondheidsinstellingen, lokale ondernemers en gemeente deel aan het proces voor het sluiten van een lokaal sportakkoord. In dit akkoord wordt afgesproken wat de organisaties gaan doen om het lokale sport- en beweegklimaat te verbeteren. In 2021 vormt het lokale sportakkoord voor een belangrijk deel de agenda om inwoners meer te laten bewegen en het sportaanbod te verbeteren. Thema’s zijn:

Gemeente Berg en Dal

29 van 123

Voorjaarsnota 2021

· · · ·

inclusief sporten, sporten voor kwetsbare doelgroepen, niemand buitenspel; gezonde sportorganisaties, samen sterk; duurzame sportomgeving, multifunctioneel gebruik sportvoorzieningen; sport en onderwijs voor een gezonde toekomst voor onze kinderen.

Stand van zaken Voorjaarsnota Het lokale sport- en beweegakkoord is in november 2020 opgeleverd door de sportformateur. In februari 2021 is het akkoord gelanceerd en vragen we alle lokale sport- en beweegaanbieders in onze gemeente dit te ondertekenen en de initiatieven te ondersteunen. Het gezamenlijk doel is om onze inwoners meer te laten bewegen en het sport- en beweegaanbod in Berg en Dal te verbeteren. Het sportteam van Forte Welzijn en de vaste samenwerkingspartners SPOG, Condor, Uniek Sporten en Kwiek Actieve Leefstijl leggen met hun activiteiten voor 2021 uitdrukkelijk de verbinding met de inhoud en ambities uit het lokale sportakkoord.

2.2.1 Kinderen kunnen zelfstandig naar school. Samen met basisscholen en de kinderen zorgen we voor veilige school-thuisroutes met verkeerseducatie (hoe kunnen kinderen de wegen en paden veilig gebruiken) en kleine infrastructurele aanpassingen. In 2021: · Gaan we verdere met de uitvoering van school-thuisroute projecten die door het Coronavirus en de sluiting van de basisscholen tijdelijk zijn stilgelegd. In 2021 realiseren we bij die basisscholen in Millingen aan de Rijn, Ooij en Breedeweg de maatregelen die uit die projecten naar voren zijn gekomen. In 2021 starten we tevens nieuwe school-thuisroute projecten bij andere basisscholen. · Realiseren we een veiligere schoolomgeving rond De Biezenkamp in Beek met meer ruimte voor voetgangers en een duidelijke fietsroute naar de fietsenstalling. Stand van zaken Voorjaarsnota Voor de basisscholen is er opdracht gegeven aan het bureau Megaborn om een aantal voorstellen uit te werken. Deze voorstellen moeten we nog bespreken met de scholen en de ouders. Dit pakken we op korte termijn op. Na afstemming kunnen we de voorgestelde maatregelen in een projectopdracht vertalen. Voor de Biezenkamp in Beek zijn in overleg met school en ouders meerdere te realiseren maatregelen uitgewerkt. Zo wil de gemeente het trottoir verbreden, is het voorstel om de fietsenstalling te verplaatsen en wordt gekeken naarr de aanleg van een zebrapad.

Verder bekijken we ook of we de Roerdompstraat tijdens breng- en haal tijden af kunnen sluiten voor auto-verkeer. De uitvoering pakken we dit jaar op.

2.2.2 Fietsers beschikken over een veilig en comfortabel netwerk. · In regionaal én internationaal verband werken we aan een samenhangend netwerk voor de fietser. · Om eenzijdige ongevallen te voorkomen hebben we in 2018 – 2020 samen met de Fietsersbond onveilige obstakels op fietspaden rond Millingen aan de Rijn, Kekerdom, Leuth, Ooij en Beek weggenomen. In 2021 volgen andere gebieden van onze gemeente. · In het buitengebied gaan we de snelheid van wegen zo veel mogelijk terugbrengen naar 60 km/uur. Dit geldt niet voor de grote verbindingswegen (gebiedsontsluitingswegen) als de Zevenheuvelenweg, Nijmeegsebaan, Wylerbaan en N840. · Op de route Nijmegen – Beek – Leuth – Millingen aan de Rijn werken we samen met Nijmegen en de Provincie Gelderland aan het verbeteren van de hoofdfietsroute, waaronder: o In navolging van de in 2020 aangelegde fietsstraat op de Parallelweg in Ubbergen richten we in 2021 ook het gedeelte van de Rijksstraatweg tussen de Parallelweg en Nijmegen in als fietsstraat. o Met het onderhoud aan de N840 realiseren we een in twee rijrichtingen te berijden fietspad tussen de verkeerslichten en Beek en de rotonde bij de St.

Gemeente Berg en Dal

30 van 123

Voorjaarsnota 2021

o

Hubertusweg. Hierdoor hoeven fietsers minder vaak de drukke provinciale wegen over te steken en ontstaat een goede ontsluiting van en naar de bij Beek te realiseren TOP. Begin 2021 heeft de raad een keuze gemaakt over een fietsrondweg in Leuth. Vervolgens werken we verder aan de uitvoering daarvan met als eerste stap het doortrekken van het bestaande vrijliggende fietspad langs de N840 tot aan de parallelweg in Leuth.

Stand van zaken Voorjaarsnota In de tweede helft van dit jaar pakken we andere gebieden op binnen het project onveilige obstakels fietspaden. Als er voor die tijd knelpunten worden gemeld, dan reageren we daar meteen op. De snelheid terugbrengen naar 60 km/uur gaat alleen gelden voor wegen die niet tot de hoofdstructuur behoren. De eerste stap om de snelheid terug te brengen, is het nemen van de benodigde verkeersbesluiten. Aansluitend zullen we de wegen ook overeenkomstig de maximale snelheid moeten inrichten. Om dit integraal te doen, vragen we een extern bureau hiervoor een advies en plan van aanpak op te stellen. Daarbij zoeken we de combinatie met regulier onderhoud, zodat we werk met werk kunnen maken. Op korte termijn start de provincie met verbeteringen aan de N840. Als gemeente zitten wij aan tafel en brengen daarbij onze wensen en noodzakelijkheden in. De verbetering van de fietspaden en verkeersveiligheid pakken we zowel binnen het project als zelfstandig binnen de gemeente op. Besluitvorming heeft hierover plaatsgevonden en de eerste gesprekken met eigenaren en belanghebbenden zijn geweest. Het verbeteren van de fietshoofdroute is ook in samenwerking met de provincie (vanuit de aanpak N840) gestart. Het realiseren van een in twee rijrichtingen fietspad loopt, maar zullen we dit jaar nog niet afronden.

Dit heeft te maken met de wens van de provincie om binnen het overal-project het bruggetje aan de Hubertusweg over het meer ook te vervangen. Afronding staat zodoende voor volgend jaar. Het onderzoek naar een fietsverbinding om de kern Leuth is afgerond. De raad heeft haar voorkeur uitgesproken voor twee tracés (ten noorden en ten zuiden van de kern) om deze nader te verkennen/ uit te werken en integraal te betrekken bij de omgevingsvisie.

2.2.3 We nemen obstakels voor voetgangers en rolstoelgebruikers weg. Wij ontwikkelen een plan om ondernemers te betrekken bij het maken en beheren van obstakelvrije routes voor mindervalide bezoekers van de gemeente. Medio 2020 gaan we de obstakels samen met inventariseren. Dit gebeurt samen met inwoners en belangenorganisaties. Dit doen we eerst in Millingen aan de Rijn. De geconstateerde gebreken zullen dan in Q4 en Q1 van 2021 worden hersteld. In het voorjaar van 2021 zal dezelfde sessie zijn in Beek waarna de aanpassingen worden gerealiseerd in de tweede helft van 2021. We voeren de werkzaamheden uit in combinatie met onderhoud of investeringen. Stand van zaken Voorjaarsnota Er is voor gekozen om hier niet actief mee aan de slag te gaan en het hiervoor gereserveerde budget te laten vervallen. Dit was een bezuinigingsmaatregel van het dekkingsplan 2021-2024 van de begroting 2021. Dat betekent in de praktijk dat op sommige plekken obstakels in de openbare ruimte behouden blijven, totdat we op die locatie werkzaamheden uitvoeren. Ook maken we tijdens de uitvoering van reconstructies (projecten) de openbare ruimte toegankelijker. Calamiteiten en problemen lossen we uiteraard wel op.

2.2.4 Op de dijken gaan alle verkeersdeelnemers goed samen. · Gastvrijheid op onze dijken vinden wij belangrijk. Wij willen daarom eerst goede parkeervoorzieningen mogelijk maken alvorens het parkeren op de dijken te verbieden.

Gemeente Berg en Dal

31 van 123

Voorjaarsnota 2021

· ·

·

In 2021 realiseren we een TOP nabij Beek. Het parkeren in/nabij Kekerdom blijft een aandachtspunt. In 2019 is bij wijze van proef het parkeren op de Weverstraat verboden, welke we continueren. Wij zien nadrukkelijk ook een taak weggelegd voor Staatsbosbeheer en spreken Staatsbosbeheer aan op hun verantwoordelijkheid. Op een aantal locaties zien we ook aantrekkelijke mogelijkheden voor ondernemers. In 2021 richten we de Ooijse Bandijk veiliger in. Nu geldt op bepaalde wegvakken nog een maximum toegestane snelheid van 80 km/uur. Voor de leefbaarheid en onze eigen mobiliteitsvisie verlagen we de snelheid en remmen we het verkeer af.

Stand van zaken Voorjaarsnota · Het realiseren van goede parkeervoorzieningen is een lastige opgave doordat de gemeente zelf geen gronden heeft. Waar mogelijk kijkt de gemeente of we op particuliere ontwikkelingen aan kunnen sluiten. Dit kost echter tijd. · De gemeente heeft een verzoek tot wijziging van het bestemmingsplan ontvangen voor de realisatie van de TOP Beek (Toeristisch OpstapPunt). Na beoordeling intern (en afstemming met de provincie) leggen we het ontwerp bestemmingsplan ter inzage. Daarbij bekijken we ook of we de te realiseren HUB (knooppunt in een transportnetwerk) mee kunnen nemen. · De gemeente is in overleg om een bestaande privé parkeerplaats beschikbaar te maken voor toeristen en recreanten om te parkeren, zodat de overlast in de kern van Kekerdom vermindert of zelf verdwijnt. De pilot met het parkeerverbod is nog lopend, na de coronacrisis evalueren we deze pilot. Daarnaast is ook opnieuw een gesprek geweest met Staatsbosbeheer, dit heeft echter niet geleid tot het innemen van een ander standpunt. · Voor de herinrichting/aanpassing van de Ooijse Bandijk is een rijkssubsidie beschikbaar gesteld om de weg in te richten naar 60 km/uur inrichting. Binnen het investeringskrediet Mobiliteitsvisie hebben wij voor dit project ruim € 90.000 gereserveerd. De uitvoering vindt nog in 2021 plaats. Hierbij zoeken we ook samenwerking met de gemeente Nijmegen.

2.2.5 Alle verkeersdeelnemers reizen veilig en prettig door de gemeente. In 2017 heeft de raad de mobiliteitsvisie vastgesteld. Deze visie biedt het beleidskader hoe we in de periode tot 2026 werken aan een bereikbare gemeente met veilige en leefbare wegen. In 2018 en 2020 zijn middelen beschikbaar gesteld voor de uitvoering van en bijdragen aan projecten die opgenomen zijn in de mobiliteitsvisie. In 2021 geven wij u een overzicht van de diverse projecten die we in dit kader uitvoeren. Stand van zaken Voorjaarsnota In de 2e helft van dit jaar evalueren we (tussentijds) de Mobiliteitsvisie. Een aantal voorgestelde maatregelen en werkzaamheden zijn inmiddels achterhaald of er is gebleken dat deze ruimtelijk niet haalbaar zijn. Zodoende is het tijd voor een evaluatie en een nieuwe planning en (financiële) programmering vanaf 2022. Een voorbeeld van een project dat van invloed is op de voorgestelde activiteiten uit de Mobiliteitsvisie is de herinrichting van het Marktplein in combinatie met de inrichting van de Dorpsstraat. Een andere activiteit betreft de TOP’s. Deze worden op meerdere locaties in andere samenwerking of uitvoering gerealiseerd de komende periode. Denk daarbij aan de Hubertusweg of bij het Reomie-terrein. Ook dit nemen we mee bij de evaluatie.

Verder zijn er meerdere projecten gestart die verderop inhoudelijk een toelichting hebben: school-thuis route projecten, herinrichting centrum van Groesbeek (Marktplein), parkeeronderzoek en een plan voor parkeer-verwijzing welke inmiddels ook is besproken met de ondernemers. 2.2.6 We helpen inwoners hun eigen veiligheid en zelfredzaamheid te vergroten. Binnen het werkgebied van politieteam Tweestromenland hebben de 6 gemeenten gezamenlijk een integraal veiligheidsplan 2019-2022 vastgesteld, hierin staan belangrijke onderwerpen: · ondermijning

Gemeente Berg en Dal

32 van 123

Voorjaarsnota 2021

· · · · ·

drugs zorginstellingen verward gedrag jeugd verkeer Dit sluit ook goed aan op de belangrijkste prioriteiten van politie en OM (drugs, uitbuiting, fraude etc). Zo wordt de aanpak van specifieke casussen via het integrale ondermijningsoverleg Tweestromenland opgepakt en zijn er regionale afspraken gemaakt over een efficiënte toepassing van de Wet verplichte GGZ, die in 2020 in werking is getreden. Naast inzet op deze thema’s worden uiteraard ook concrete activiteiten uitgevoerd op lokale actuele thema’s als bijv. inbraakpreventie, overlastbestrijding en veiligheid rondom zorginstellingen. Bestrijding van het coronavirus heeft grote gevolgen gehad voor de crisisbeheersing. Bijna alles met betrekking tot planvorming, opleiden, oefenen en trainen is tijdelijk stil gelegd. Vraag is of veel aanpassingen die nu worden gedaan straks het “nieuwe” normaal moeten worden. Denk hierbij aan grootschalige evenementen, bezoekersaantallen en de 1.5 meter-samenleving. Er zullen evaluaties van de (crisis)aanpak van corona plaatsvinden. Leerpunten die hieruit voortkomen moeten opgepakt en ingebed worden, bijv. onder welke voorwaarden grote evenementen nog veilig kunnen plaatsvinden. Onderzocht moet worden of het regionaal beleidsplan en crisisplan ook om aanpassingen vraagt, gelet op deze praktijkervaringen. Dit zal de nodige inzet en capaciteit vanuit de VRGZ en gemeenten vragen in 2021.

Stand van zaken Voorjaarsnota Ondanks de doorgevoerde bezuiniging op de veiligheidsbudgetten en de nodige inzet voor de coronacrisis geven we zo veel mogelijk uitvoering aan de in de regionale jaarplannen opgenomen afspraken. Zo is bijvoorbeeld al geactualiseerd BIBOB-beleid vastgesteld. Eind maart is ook weer een bestuurlijke (digitale) bijeenkomst voor raadsleden geweest, waarbij vooral is ingegaan op de thema’s ondermijning en verbinding zorg en veiligheid. Hoewel we nog volop actief zijn met de gevolgen van de coronacrisis en –maatregelen, is er binnen de VRGZ al wel een uitgebreide tussentijdse evaluatie uitgevoerd over de gezamenlijke bestrijding en aanpak in de regio tot op heden. Leerpunten daarvan worden uiteraard direct benut in deze vervolgfase. Nog steeds wordt veel inzet gevraagd van veiligheidsdiensten en gemeenten om de gewaardeerde regionale samenwerking op peil te houden. 2.2.7 We bevorderen de Veiligheid en Leefbaarheid. In het kader van verbeteren van veiligheid en leefbaarheid beschikken we over 3 Fte BOAcapaciteit. Deze zetten we in zowel binnen als buiten kantoortijden en zo ze we zichtbaar en aanspreekbaar in de wijk.

We vergroten de leefbaarheid in de wijken door: · ingekomen meldingen te behandelen · meer te controleren op (zwerf)afval · bij evenementen controlerend en/of handhavend aanwezig te zijn Verder handhaven zij onder andere op de parkeer- en stopverboden op de dijken om zo de veiligheid op de weg en de bereikbaarheid voor hulpdiensten te vergroten. We hopen dat grotere evenementen die voor 2020 gepland stonden maar toen vanwege corona niet zijn doorgegaan, in 2021 alsnog doorgaan (bijvoorbeeld voor 75 jaar bevrijding). Misschien in een andere vorm omdat ze nog aan andere (strengere) voorwaarden en regels moeten voldoen. Stand van zaken Voorjaarsnota De beschikbare BOA-capaciteit is grotendeels ingezet voor toezicht en controles op de dan geldende coronamaatregelen. Hierbij is in eerste instantie vooral waarschuwend/ toelichtend opgetreden, maar daar waar nodig is ook geverbaliseerd zowel door politie als door BOA’s. We hebben tijdelijk drie toezichthouders kunnen aanstellen, die de BOA’s ondersteunen in hun toezichthoudende taken. Deze tijdelijke uitbreiding is mogelijk gemaakt via de zogenaamde ‘coronabanen subsidie’ van de Rijksoverheid. Grotere evenementen kunnen vooralsnog niet doorgaan.

Gemeente Berg en Dal

33 van 123

Voorjaarsnota 2021

2.2.8 In de wijk Stekkenberg krijgt iedereen gelijke kansen Uit de GGD monitor blijkt dat er in de Stekkenberg meer armoede is, er veel sociale huurwoningen zijn, meer eenoudergezinnen en meer mensen met een lage opleiding. Bij deze groepen is het risico dat er problemen ontstaan groter. Om die reden is in 2020 een actieplan opgesteld met met activiteiten. Het doel daarbij is een kansrijke wijk voor alle maar vooral ook voor de kwetsbare inwoners. Samen met de kernpartners in de wijk werken we de actieplannen uit. De kernpartners zijn: SPOG, Forte Welzijn, Stichtingsbestuur Op de Heuvel, Domino, Oosterpoort en een vertegenwoordiger van de GGD. Wat willen we bereiken: 1. Een kansrijke start voor alle kinderen met daarbij grotere ontwikkelingskansen. 2. Een integraal wijkcentrum met een doorlopende pedagogische aanpak. 3. Betere samenwerking tussen en inzet van organisaties waardoor de doelen makkelijker kunnen worden gehaald. 4. Bruisend wijkcentrum met activiteiten voor en door inwoners en dienstverlening door professionals 5. Vergroten gezondheidskansen en vaardigheden. 6. Minder armoede en schulden. 7. Een goede monitoring en verantwoording van de inzet op de bereikte resultaten. Stand van zaken Voorjaarsnota We werken op alle fronten hard samen aan de uitvoering van het vastgestelde actieplan voor deze wijk.

Om bewoners beter te bereiken was het de bedoeling dat de participatieconsulenten spreekuur in Op de Heuvel zouden houden. Maar door Corona is dat niet gebeurd. Daarnaast werken we aan een grotere betrokkenheid van inwoners. Met onze partners en in goede samenwerking met de Radboud Universiteit en Pharos gaan we in dialoog met de inwoners. Dat doen we aan de hand van de leefplekmeter. We hopen zo meer aan te kunnen sluiten bij wat inwoners willen voor hun wijk en ook samen met hen aan “goede” zaken voor de wijk te werken.

2.3.1 Onze dorpscentra zijn aantrekkelijk en gastvrij. We willen dat er een prettige sfeer is in de verschillende dorpen. Dat doen we in de eerste plaats voor onze inwoners, maar ook voor de toeristen die op onze gemeente af komen en daardoor langer blijven. Op de volgende plekken zijn/gaan we daarom bezig met de voorbereiding van projecten: · In het centrum van Ooij; herinrichting Reiner van Ooiplein, de uitvoering volgt op zijn vroegst in 2021, waarschijnlijk in de loop van 2022. · In het centrum van Groesbeek; herinrichting van het marktplein en aanpassingen aan de Dorpsstraat. Medio 2021 besluit de raad na raadpleging van de ondernemers, bewoners en bezoekers, over het te realiseren ontwerp. Uitvoering volgt in 2021-2022. · In het centrum van Beek; aanpassing winkelcentrum Beek. De inmiddels verouderde plannen zijn in 2020 aangepast en teruggebracht tot de gewenste verkeerskundige verbeteringen zoals het aanpassen van het profiel van de Waterstraat en het aanleggen van een trottoir tussen het Höfke en de winkels. De uitvoering hiervan vindt plaats in 2021. Stand van zaken Voorjaarsnota Het voorlopig ontwerp voor het Reiner van Ooiplein werken we op dit moment uit. Dit is een uitwerking van een eerder gekozen scenario, waarvoor omwonenden en winkeliers hebben gekozen. We verwachten het ontwerp voor de zomervakantie nog te kunnen presenteren.

De provincie heeft ongeveer € 10.000 subsidie verleend voor het ontwerp, als onderdeel van groene icoon projecten bij de provincie. De herinrichting van het Marktplein loopt. Inmiddels zijn de eerste schetsen opgesteld en besproken met de direct aangrenzende bedrijven. Vanuit deze overleggen worden de schetsen nu verder uitgewerkt tot sfeerimpressies die het brede (ook inwoners) participatietraject ingaan. De planning is deze participatie na de meivakantie te starten. Het draaiboek is klaar, maar het is wachten op de (on)mogelijkheden die de Coronamaatregelen bieden.

Gemeente Berg en Dal

34 van 123

Voorjaarsnota 2021

Het realiseren van watersnelwegen in Beek is losgelaten. Alleen de trottoirs zullen worden aangepast. Dit pakken we dit jaar op. 2.3.2 We gebruiken de accommodaties beter. We zijn gestart met de uitvoering van het projectplan voor de 2e fase van het accommodatiebeleid. Dit plan, met als doel behoud van zoveel mogelijk betaalbare ontmoetingsactiviteiten in het dorp, is gestart in Millingen aan de Rijn. Het project heeft een looptijd van ongeveer 5 jaar. Omdat de omstandigheden zijn gewijzigd door noodzakelijke bezuinigingen en door de corona pandemie is een heroverweging van dit project aan de orde. Om sneller tot resultaten en keuzes te kunnen komen heeft uw raad gevraagd om een evaluatie van het accommodatiebeleid en de daaraan gerelateerde subsidies. Hierin gaan wij voorzien. We gaan daarbij eerst in overleg met de gemeenteraad om hierbij de uitgangspunten te bespreken. Stand van zaken Voorjaarsnota De evaluatie van het accommodatiebeleid is gereed. Nadat we in april bij de gemeenteraad de kaders en gewenste ontwikkelingen hebben opgehaald, gaan we in de periode april- november 2021 in gesprek met verenigingen en organisaties over hun wensen en ervaringen. 2.3.3 We zijn zuinig op de bijzondere, oude panden/monumenten in onze gemeente. De monumenten in gemeente Berg en Dal zijn de pareltjes van onze kernen en ons landschap.

Het gemeentelijk beleid op cultureel erfgoed zet dan ook in op duurzame instandhouding van gebouwd erfgoed. De afgelopen jaren is de vraag naar mogelijkheden om monumenten mee te nemen in de energietransitie flink toegenomen. We verkennen hoe we eigenaren informatie kunnen aanbieden waarmee zij hun monument kunnen verduurzamen met behoud van cultuurhistorische waarden. Voor het duurzaam behoud van (monumentaal) religieus erfgoed gaan we samen met kerkeigenaren en andere belanghebbenden verder met het opstellen van de kerkenvisie. Deze visie geeft antwoord op de vraag hoe we met dit vastgoed om kunnen en willen gaan. In 2021 bereiden we een aantal zaken voor in het kader van de invoer van de Omgevingswet. Om de regelgeving rondom de bestaande gemeentelijke monumenten te handhaven, moeten we de erfgoedverordening actualiseren. Ook moeten we een regeling opstellen om de advisering van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit in te richten na de invoer van de Omgevingswet. Met de invoering van de Omgevingswet, kijken we vanuit erfgoed of er nog voorbereidingen nodig zijn. 2021 is ook een belangrijk jaar voor het archeologisch erfgoed in de gemeente. Afgelopen jaar heeft de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed het nominatiedossier van de Neder-Germaanse Limes bij UNESCO ingediend. In juli 2021 beslist UNESCO of de Neder-Germaanse Limes op de werelderfgoedlijst komt.

Het Romeinse aquaduct van Berg en Dal en de Romeinse baksteenen aardewerkfabriek op de Holdeurn zijn opgenomen in deze nominatie. Als de nominatie wordt goedgekeurd, krijgen deze locaties in de gemeente een status die vergelijkbaar is met de Piramides van Egypte en de Chinese Muur. Voor de uitvoer van de wettelijke taken op het gebied van archeologie maakt de gemeente gebruik van archeologische waardenkaarten. Hierop staat waar we archeologische vindplaatsen verwachten en waar bekend is dat er archeologische vindplaatsen zijn. De kaarten zijn opgesteld vóór de herindeling. Dit jaar gaan we de kaarten actualiseren, zodat we met actuele informatie archeologie kunnen meenemen in ruimtelijk beleid. Stand van zaken Voorjaarsnota In 2021 zijn we gestart met het voorbereiden van een nieuwe erfgoedverordening en een verordening op de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit in het kader van de voorbereidingen op de Omgevingswet. Volgens de planning bieden we deze verordeningen in september aan de gemeenteraad aan. Begin januari diende Bond Heemschut een verzoek aanwijzing gemeentelijk monument in voor

Gemeente Berg en Dal

35 van 123

Voorjaarsnota 2021

het voormalige politiebureau van Groesbeek. Dit verzoek is snel opgepakt. Met de verkenning duurzaamheid van monumenten zijn we om die reden nog niet gestart. Het project rondom de kerkenvisie is hierdoor ook naar de achtergrond geschoven. Het traject om de Neder-Germaanse Limes UNESCO Werelderfgoed te maken nadert zijn einde. De afgelopen maanden heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed vragen beantwoord van de onderzoekscommissie van UNESCO. Hierbij werkt de Rijksdienst samen met de betrokken provincies en gemeentes. Gemeente Berg en Dal heeft ook bijgedragen aan de antwoorden die de Rijksdienst heeft opgesteld. In mei zal de onderzoekscommissie advies uitbrengen aan UNESCO. In juli neemt UNESCO een besluit op de nominatie. De gemeente heeft bureau RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. ingeschakeld om de archeologische waardenkaart te actualiseren. Het project bevindt zich nu in de voorbereidende fase. De startbijeenkomst plannen we begin mei in. Voor die bijeenkomst nodigen we ook geïnteresseerden in archeologie uit. 2.3.4 We maken het landschap mooier, diverser en beter bereikbaar. De onontkoombare grote ruimtelijke ontwikkelingen op het gebied van woningbehoefte, duurzaamheid, klimaatadaptatie en functieverandering dragen bij aan de verbetering van de natuur- en landschapswaarden in onze gemeente.

Ook levert meer bewustwording op bij de inwoners en bezoekers over ons mooie landschap en natuur. In het Landschapsontwikkelingsplan is opgenomen dat we zoveel mogelijk een multifunctioneel landschap willen, waarbij de toegevoegde functies leiden tot meer ruimtelijke kwaliteit. Hiervoor zijn ook basiskwaliteiten en gewenste ontwikkelingen opgenomen. We zetten hiervoor actief in met beleid en projecten op het gebied van duurzaamheid (landschappelijke inpassing van zonneparken), klimaatadaptatie (graften tegen wateroverlast Breedeweg) en recreatie (uitbreiding wandel- en fietsnetwerk). We stellen randvoorwaarden vast, overleggen met onze partners over de beste invulling van projecten en beleid. We proberen beleid van andere en hogere overheden en organisaties zodanig te beïnvloeden dat dit leidt tot hogere natuur- en landschapswaarden in onze gemeente. We ontwikkelen dorpsommetjes op voor inwoners en toeristen. Samen met Via Natura vergroenen we schoolpleinen en maken we buitenlokalen. Hierdoor worden de schoolpleinen minder versteend en krijgen een natuurlijker uitstraling. Natuureducatieprojecten ondersteunen de basisschoolleerlingen om meer kennis op te doen over natuur. Stand van zaken Voorjaarsnota Er is veel tijd nodig voor de begeleiding van grootschalige ruimtelijke ontwikkelingen, zoals zonnevelden, klimaatadaptatie- en woningbouwprojecten.

We werken aan een optimale landschappelijke en natuurlijke inpassing of compensatie van deze projecten. De aandacht wordt steeds meer gericht op behoud en verbetering van de biodiversiteit. In maart is vanuit de Radboud Universiteit het Living Lab project Ooijpolder gestart dat met subsidie van het Rijk de komende vijf jaar verbetering van biodiversiteit, verdienmodellen voor de landbouw en draagvlak gaat combineren. Wij ondersteunen dit belangrijke project. Verder zijn we in overleg met de provincie voor financiële ondersteuning van projecten die tot een verbetering van biodiversiteit leiden. Inmiddels wordt de laatste hand gelegd aan weer enkele dorpsommetjes, zodat waarschijnlijk dit jaar alle kernen een of meerdere ommetjes hebben. 2.3.5 Wij houden groenvoorzieningen op peil. De contracten voor groenonderhoud zijn in 2018 inbesteed bij Dar. Dat betekent dat er geen aanbesteding plaatsgevonden heeft en wij het werk direct aan Dar hebben gegund. Het contract heeft een looptijd van twee jaar. Daarnaast kunnen we maximaal twee maal het contract met een jaar verlengen. Van die optie is in 2020 gebruik gemaakt. Wegens goede ervaringen zijn wij voornemens om het contract in 2021 voor de laatste keer de verlengen. In 2021 actualiseren we het contract voor de aankomende jaren. Door veranderingen in het areaal is het nodig om de hoeveelheden in het contract aan te passen

Gemeente Berg en Dal

36 van 123

Voorjaarsnota 2021

In het contract leggen wij onder anderen de onderhoudskwaliteit vast. Wij schrijven A-kwaliteit en inzet van medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt voor. A-kwaliteit betekent dat we een hoge onderhoudskwaliteit vragen. Inzet van medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt betekent in de praktijk dat ongeveer 20 medewerkers uit deze doelgroep actief zijn met het onderhoud van openbaar groen. Tot slot herstellen en renoveren wij ook dit jaar weer plantsoenen. Door het veranderende klimaat (langdurige droogte) zien wij dat het assortiment verandert. Niet alle soorten kunnen goed tegen de droogte. Daarnaast is er steeds meer aandacht voor biodiversiteit. Daarom proberen we steeds vaker andere en minder bekende plantsoorten in het openbaar groen uit. Tot slot is het vasthouden van regenwater een actueel onderwerp. Vooral grasvelden richten wij hierop in. Wij leggen bijvoorbeeld zogenaamde wadi’s aan voor het bergen van regenwater. Een wadi is een verlaging in het grasveld waar water verzamelt en de bodem in trekt. Meer informatie over het onderhoud van groen leest u in de paragraaf kapitaalgoederen. Stand van zaken Voorjaarsnota We zijn in de voorbereidende fase voor het nieuwe onderhoudsbestek. Dit gaat over de periode 2022 tot en met 2025. We zijn de nieuwe hoeveelheden (uitbreidingen en veranderingen) van groen en grijs in het nieuwe bestek aan het verwerken.

Zodra het bestek klaar is, gaan we met de Dar over de prijs in gesprek. We streven ernaar om medio 2021 een uitgewerkt voorstel klaar te hebben. 2.3.6 We hebben een toekomstbestendige bibliotheek. We onderzoeken op welke wijze de bibliotheek toekomstbestendig blijft in onze gemeente. Het aantal bezoekers daalt, inwoners lenen minder boeken en de wereld wordt steeds meer digitaal. De maatschappij verandert en de bibliotheek verandert mee. Daarnaast is er minder geld beschikbaar. We moeten dus op zoek naar een bibliotheek die hierbij past. We stimuleren de ‘Bibliotheek Op School’ om lezen voor de jeugd bereikbaar te houden. We onderzoeken samen met de bibliotheek hoe zij meer kunnen samenwerken door gebruik te maken van multifunctionele accommodaties, zoals scholen en dorpshuizen. De bibliotheek brengt het aanbod hiermee dichter bij de jeugd, ouderen en laaggeletterden en het wordt gemakkelijker om samen te werken met sociaal-maatschappelijke partners. We vinden het belangrijk dat inwoners in hun buurt toegang blijven houden tot de bibliotheek. Voor de uitleen van boeken en als laagdrempelige voorziening in de bestrijding van laaggeletterdheid en daarnaast als ontmoetingsplek voor persoonlijke ontwikkeling en zelfredzaamheid. Deze functies en de bereikbaarheid willen we behouden. We bezuinigen op huisvesting en personeel.

De komende tijd zoeken we samen met de bibliotheek naar creatieve, innovatieve en betaalbare oplossingen. In 2021 zetten we de eerste stappen in de uitvoering van een toekomstbestendige bibliotheek. Stand van zaken Voorjaarsnota Momenteel onderzoeken we of we de openbaar toegankelijke ruimtes in het gemeentehuis kunnen delen met de bibliotheek. We combineren gedeeld gebruik van ruimtes met rustige werk- en vergaderplekken. We maken de hal tot een laagdrempelige ontmoetingsplek waar onze inwoners makkelijk binnenlopen voor een afspraak aan de gemeentebalie of rustig aan de leestafel een boek kunnen lezen. De bibliotheek krijgt hiermee een prominente en makkelijk toegankelijke plek in het centrum van Groesbeek. Voor de zomer verwachten we een voorstel aan de raad voor te leggen. We verwachten hiermee in 2022 aan de bezuinigingsopdracht van € 50.000 te voldoen. Bij de voorstellen over de verhuizing informeren we de raad welke bezuiniging we in 2021 weten te halen. 2.4.1 We werken aan een duurzame gemeente door te werken aan energiebesparing en het opwekken van duurzame energie. Met het door de raad vastgestelde Actieplan Duurzaamheid, werken we in onze gemeente langs verschillende lijnen aan duurzaamheid. Komend jaar leggen we hier de focus op:

Gemeente Berg en Dal

37 van 123

Voorjaarsnota 2021

Duurzame energie · We stimuleren maatregelen voor duurzame energie, zoals het Loket Duurzaam Wonen Plus, Lening Toekomstbestendig Wonen en de Stimuleringsregeling voor non-profit organisaties. · We gaan door met het uitrollen van de eerste 3 tot 5 (pilot)projecten voor zonneparken. De initiatiefnemers zijn aan zet om hun aanvraag in te dienen. Samen met de initiatiefnemers en inwoners zorgen we voor een optimale inpassing en draagvlak. We verwachten in 2021 de pilots te kunnen vergunnen. · We komen na het betrekken van onze inwoners en debat in de Raad tot conclusies of en zo ja, waar er ruimte is voor windmolens. Aardgasvrij wonen · We voltooien onze gemeentelijke Transitievisie Warmte, conform de verplichtingen vanuit het Rijk. Daarna gaan we aan de slag met het opstellen van een concreet uitvoeringsplan, een pilot met daarin de zoektocht naar het meest optimale warmtealternatief en vervolgensmet een aantal projecten om gestructureerd huizen te verduurzamen. We richten ons hierbij op het isoleren van de huizen en het vergroten van de energiebesparing. Dit zijn de eerste stapjes richting een aardgasvrije toekomst, zonder dat we al daadwerkelijk van het aardgas af gaan. Een voorbeeld hiervan is een isolatiecampagne voor woningeigenaren. · We versterken het thema aardgasvrije gebouwen in de verbinding met het woonbeleid en het vastgoedbeleid.

Duurzame mobiliteit · We gaan door met het bouwen aan een netwerk van laadpalen voor elektrische auto’s. Doelstelling is minimaal enkele openbare laadpunten in elke kern. · Verouderd straatverlichting gaan we planmatig vervangen door LED-verlichting. Conform planning zijn dit in 2021 200 masten. · We onderzoeken de mogelijkheden en draagvlak voor deelauto-concepten. Bij een positieve uitkomst, zetten we hierop in en maken we een uitvoeringsplan. Circulaire Economie · We blijven vanuit afvalverwerking stappen zetten naar een circulaire economie, en we verkennen hoe we dit breder kunnen trekken naar bijvoorbeeld de bouwsector en de sector toerisme en recreatie. Zie ook het voorbeeld over ‘Green Destinations’ hieronder. Klimaatadaptatie · We geven een nadere invulling aan de Regionale Adaptatie Strategie, stellen met de regio een Regionaal Uitvoering Plan op en werken aan een Lokaal Uitvoeringsplan. Hierin staan ambities, doelen en maatregelen om de negatieve gevolgen van wateroverlast, droogte, hitte en overstromingen te voorkomen of te verminderen. Onze inwoner wordt daarbij betrokken. Elders in de begroting wordt nader ingegaan op de invulling hiervan. Samen duurzaam handelen · We blijven onze inwoners en inwonersinitiatieven zoveel mogelijk ondersteunen met financiën, kennis en het zoeken naar financieringsmogelijkheden. We helpen ondernemers een verduurzamingsslag te maken.

In de sector toerisme en recreatie werken we bijvoorbeeld aan ‘’Green Destinations”. Dit zijn pilots voor 1) het verminderen van afval en 2) we onderzoeken bij accommodaties hoe zij hun afval beter kunnen scheiden. · Samen met de regio werken we aan de verplichte Regionale Energie Strategie (RES). We besluiten over RES 1.0 en bieden RES 1.0 aan het Rijk aan. · We haken zoveel mogelijk inhoudelijk aan bij regionale initiatieven. Duurzaam organiseren · We maken een begin met het monitoren van onze eigen CO2 uitstoot en onderzoeken

Gemeente Berg en Dal

38 van 123

Voorjaarsnota 2021

· ·

of het zinvol is de CO2-prestatieladder hiervoor te gebruiken. We verbeteren de communicatie over duurzaamheid en zetten hiervoor onder andere in op de actualisatie van de gemeentelijke website. We hebben een verkenning gedaan naar nieuwe mogelijkheden om het gemeentelijk vastgoed nog verder te verduurzamen. We maken een plan voor uitvoering van deze mogelijkheden.

Stand van zaken Voorjaarsnota Duurzame energie · Het Loket Duurzaam Wonen Plus is vanwege Covid-19 alleen digitaal bereikbaar, maar onze inwoners weten het loket nog steeds te vinden. Ook blijft er gebruik gemaakt worden van de Lening Toekomstbestendig Wonen. · We hebben inmiddels vier pilots voor zonneparken aangewezen. Ook wordt er op één specifieke locatie een zonnepark ontwikkeld. De projectontwikkelaars betrekken op dit moment zoveel mogelijk de inwoners om tot een gedegen en gedragen plan te komen. Als gemeente houden wij de regie goed in handen. · Daarnaast heeft het college besloten om, mits er geen pilots stoppen, deze coalitieperiode geen nieuwe pilots voor zonneparken aan te wijzen. Zo kunnen we er nu eerst van leren. Initiatieven op specifieke locaties vallen hier niet onder. · Met de netbeheerder zijn we in gesprek over hoe het elektriciteitsnet in onze gemeente versterkt kan worden. · De discussie in de raad over windenergie is opgestart. In dat kader is er een themaavond duurzaamheid en een thema-avond windmolens geweest. Samen met de griffie wordt het vervolg vorm gegeven. Aardgasvrij wonen · Eind 2021 moeten we een Transitievisie Warmte vaststellen van het Rijk. We hebben een adviesbureau geselecteerd voor de opdracht. Er is een thema-avond gehouden voor de raad om de participatie in de transitievisie warmte toe te lichten.

De eerste stakeholdersbijeenkomst is geweest en we betrekken nu inwoners bij het proces. · We werken aan het integreren van het duurzaamheidsbeleid in andere beleidsvelden, zoals in het accommodatie-, woon- en vastgoedbeleid. Duurzame mobiliteit · Er staan 21 laadpalen voor elektrische auto’s in onze gemeente. Om het verder uit te rollen maken we een laadpaalvisie en onderzoeken of we met een nieuwe concessie van de provincies Overijssel en Gelderland voor laadpalen mee gaan doen Circulaire Economie · Binnen Green Destinations zijn twee pilots opgezet om in de toeristische sector enerzijds afval te verminderen en anderzijds afval in de circulaire economie te brengen. De pilots zijn voorbeeldprojecten waarin verduurzamen hand-in-hand kan gaan met kostenbesparingen. · Op regionaal niveau werken we actief mee aan de voorbereidingen van de Circulaire regio. Klimaatadaptatie · Klimaatadaptatie maakt onderdeel uit van het Actieplan Duurzaamheid, maar elders in deze voorjaarsnota gaan we hier nader op in. Samen duurzaam handelen · We spreken regelmatig met ondernemers en eigenaren van maatschappelijk vastgoed over verduurzaming. We wijzen ze hierbij onder andere op de mogelijkheden van de ISDE subsidie en stimuleren hen om zonnepanelen op de bedrijfsdaken te plaatsen. · We ondersteunen initiatieven van inwoners en bedrijven zoveel mogelijk.

· Samen met de regio werken we aan de verplichte Regionale Energie Strategie (RES). Het RES-eindbod is gereed en brengen we momenteel in het besluitvormingstraject. · We zijn aangehaakt bij de diverse regionale initiatieven. Voorbeelden hiervan zijn het

Gemeente Berg en Dal

39 van 123

Voorjaarsnota 2021

Ambitiedocument GWW-sector, nieuwe concessies op gebied van het plaatsen van laadpalen, een nieuwe aardgasconcessie en een haalbaarheidsonderzoek voor warmtelevering door ARN. Ook denken we mee over de invulling van de regionale opgave circulaire regio en zijn we bestuurlijk trekker van het speerpunt Water en Klimaatadaptatie. Duurzaam organiseren · In verband met de bezuinigingen is er voor gekozen om deelname aan de CO2Prestatieladder uit te stellen. We verkennen de mogelijkheden voor alternatieven. · Bij de ontwikkeling van de Transitievisie Warmte zetten we het nieuwe participatieplatform van de gemeente in. · Verduurzamen van ons eigen vastgoed heeft continu aandacht. Er zijn een aantal nieuwe maatregelen doorgevoerd, waaronder een Cloud Energy Optimizer voor zwembad De Lubert. Hiermee kunnen we het energieverbruik nog beter regelen. Ook in het gemeentehuis heeft een Cloud Energy Optimizer tot een zeer grote besparing geleid. De verwachting is dat we ook bij zwembad De Lubert goede resultaten gaan bereiken. Daarom monitoren we ook de resultaten. 2.4.2 We nemen maatregelen tegen de effecten van klimaatverandering. We willen onze gemeente klimaatbestendig maken in 2050. Als vervolg op de Regionale Adaptatie Strategie Rijk van Maas & Waal is er een regionaal en een lokaal uitvoeringsprogramma vastgesteld.