Programmabegroting 2022 9 november 2021

• Het ministerie heeft in het "Strategisch Plan Verkeersveiligheid" de eerste jaren van de looptijd aangemerkt als periode om te leren werken met de risico-gestuurde aanpak. Het (leren) werken conform de risico-gestuurde aanpak omvat het nemen van enkele stappen: het maken van risicoanalyses, bepalen van risicolocaties, het opstellen van uitvoeringsagenda’s passend bij de risicoanalyse en het opzetten van uitvoeringsprogramma’s. Om gemeenten kennis te laten maken met de risico-gestuurde aanpak is Royal Haskoning (DHV) gevraagd om de gemeenten mee te nemen in het maken van de risicoanalyse, bepalen van risicolocaties en het opstellen van uitvoeringsagenda’s. Naar verwachting is het rapport begin 2022 gereed. Aan de hand hiervan kan de gemeente haar overwegingen maken t.a.v. de verkeersveiligheid op de langere termijn. • Provinciale samenwerking op het gebied van verkeerseducatie op scholen: Vastgesteld is dat er behoefte is aan meer structurele verkeerseducatie. Gemeenten, provincie en scholen onderkennen dat. Daarom is gekozen voor een nieuwe betere opzet waarbij een nadrukkelijke rol bij de provincie komt te liggen. De scholen worden hiermee ontlast. De kwaliteit van het verkeersonderwijs wordt beter. Alle scholen uit onze gemeente sluiten hierbij aan.

Verbeteringen die hiermee gerealiseerd worden zijn o.a.: ➢ Scholen in de gemeente krijgen projecten aangeboden en hoeven het zelf niet te initiëren; ➢ Alle deelnemende scholen worden Verkeersactieve scholen. In alle leerjaren wordt aandacht besteed aan verkeer; ➢ Kennis en kunde worden beter ingezet door de centrale rol van de provincie. Effecten worden gemonitord. De kwaliteit van het verkeersonderwijs op onze scholen neemt daar mee toe; ➢ Netwerkoverleggen tussen scholen, gemeente en provincie. (zijn er nu ook 2 x per jaar). Hieraan nemen alle scholen uit de gemeente deel. Ook de gemeente Bergen en het ROVL zijn daarbij aanwezig; ➢ Centrale inkoop van materialen en activiteiten voor heel Limburg. Dit levert schaalvoordelen op. De scholen uit onze gemeente kunnen daar, meestal gratis of tegen lage kosten gebruik van maken. Hiermee gaan we in samenwerking met scholen en provincie aan de slag. • In 2022 worden de projecten bezoekersaanpak, veilig op weg, werkgeversaanpak en datagestuurd werken regionaal opgestart c.q. verder uitgerold.. Daarnaast lopen de projecten die al eerder zijn opgestart gewoon door. • Regionaal wordt er in "Trendsportal" intensief samengewerkt aan meerdere projecten. Ook wordt daarbij samengewerkt met de provincie en andere partijen bijvoorbeeld "Smartwayz".

28

Op deze wijze worden gelden verkregen die normaal gesproken niet beschikbaar zijn. Alle gemeenten hebben hier voordeel van. Door de samenwerking komt men vaak sneller en beter tot resultaten. Te denken aan projecten voor ouderen en jeugd. Onderhoud openbare ruimte  Onderhoud wegen  Reconstructie wegen In de begroting van 2020 zijn gelden vrijgemaakt voor de herinrichting en reconstructie van diverse wegen die aan het einde van hun levensduur zijn en waar regulier onderhoud geen duurzame efficiënte oplossing meer is. In 2022 zal verder uitvoering worden gegeven aan diverse van deze herinrichting- en reconstructieopgaven. De volgende straten staan op de lijst om gereconstrueerd te worden: Meindert Hobbemastraat; Van Flodorfstraat; Herckenrathstraat; Baron de Liedelstraat; Burgemeester Douvenstraat; Keulerstraat; St. Petrusstraat; Nieuweweg. Aanvullend op deze projecten wordt er voor de lange termijn (vanaf 2024) gewerkt aan een programma voor de transitie van de openbare ruimte binnen de kom. • Rehabilitatie wegen Veiligheid op de wegen in ons buitengebied staat of valt met een goede staat van onderhoud. Om dit te waarborgen wordt op deze wegen dagelijks en klein onderhoud uitgevoerd. Voor diverse wegen in onze buitengebieden is dagelijks en klein onderhoud niet toereikend om een goede staat van onderhoud te realiseren.

Wegen in buitengebieden waar dagelijks dan wel klein onderhoud geen duurzame efficiënte oplossing biedt, dienen te worden gerehabiliteerd. Voor het onderhouden en rehabiliteren van deze wegen is in de begroting budget gereserveerd. In 2022 zal verder uitvoering worden gegeven aan dit programma. • Onderhoud bermen Het hebben en houden van veilige en onderhoudsarme bermen langs de wegen in de buitengebieden kan gerealiseerd worden door het aanbrengen van grasbetonblokken. Deze grasbetonblokken worden als zeer positief ervaren door de gebruikers, daarnaast neemt de onderhoudsfrequentie drastisch af. Om het programma te continueren is in de begroting vanaf 2020 budget gereserveerd. In 2022 zal verder uitvoering worden gegeven aan dit programma. • Groen voorziening Dagelijks onderhoud groen en verharding In de afgelopen jaren is het te beheren groen- en verhardingsareaal van de gemeente Bergen langzaam aan toegenomen. Reden hiervan zijn de aanleg van nieuwe woonwijken, reconstructies van wegen en areaal uitbreidingen als gevolg van ontwikkelde projecten. Tevens nemen onderhoudslasten als gevolg van het degenereren van de openbare ruimte en de maatregelen in het kader van klimaatadaptatie toe. • Inmiddels is er een bestek gemaakt over het maaien/korven van de sloten waarbij de afvoer van het maaisel eventueel in eigen beheer kan worden uitgevoerd.

In tegenstelling tot het vorige bestek is het maaien van de aanliggende bermen eruit gehaald. • Bestrijding eikenprocessierups In 2020 is er een Plan van aanpak "bestrijding eikenprocessierups" opgesteld. In 2022 wordt op basis van dit plan invulling gegeven aan de bestrijding van de eikenprocessierups d.m.v. preventieve- ( aaltjes ) en biologische bestrijding ( plaatsing nestkasten) en actieve bestrijding d.m.v. nesten opzuigen. In 2021 zijn er nog 100 extra nestkasten geplaatst waarbij het totaal nu op ca. 2020 nestkastjes komt. Bij controle in het voorjaar bleek dat de nestkasten van 2020 vrijwel allen bebroed waren zodat uitbreiding van nestkasten in 2022 nog gepland staat. In 2021 was de overlast iets hoger vanwege de slechte weersomstandigheden tijdens de preventieve behandeling.

29

Dit had als gevolg dat er meerdere nesten weg gezogen moesten worden en de kosten hoger zijn dan in 2020. •

Advisering en uitvoering boomveiligheidscontrole en gemeentelijk bomenbestand Een inventarisatie van het bomenbestand waarbij een boomveiligheidsinspectie door middel van de VTA en de IBA/SIA methode wordt uitgevoerd. Daarbij zal tevens een onderhoudsplanning en begroting van de uit te voeren beheer- en veiligheidsmaatregelen voor de komende jaren worden opgesteld. De noodzakelijke inzet van een hoogwerker voor een langere periode wordt hierin meegenomen. Vanaf 2022 zal per jaar 1/3 deel van het totale bomenbestand worden gecontroleerd en onderhouden zodat het voldoet aan de verplichte regelgeving. De jaarlijkse controle neemt veel tijd in beslag wat ten kosten gaat van de reguliere werkzaamheden. Een goede tijdsplanning in deze is zeer belangrijk om te voorkomen dat er achterstallig onderhoud optreedt aan de groene voorzieningen. Het herplanten van 167 bomen die naar aanleiding van de boomveiligheidsinspectie in 2020 worden gekapt. Vanwege de aanhoudende droogte in 2020 is de sterfte van het aantal bomen sterk toegenomen waardoor er in het kader van de veiligheid meer bomen gekapt en herplant moeten worden en zal het aantal van 167 bomen ruim overstegen worden. In 2021 zijn de betreffende 167 bomen gekapt en zullen in het najaar van 2021 worden herplant waarbij een grotere assortimentskeuze van toepassing is en de biodiversiteit zal toenemen.

Na inventarisatie is gebleken dat er vanwege diverse omstandigheden waaronder sterfte in de afgelopen jaren nog diverse bomen gekapt zijn. Daarnaast ligt er nog een wens om het aantal laanbomen uit te breiden. Daarbij gaat het in totaal om ca. 400 bomen.

• Openbare verlichting Het beheer en de onderhoudstoestand van de openbare verlichting dient van een goed niveau te zijn. Bij het vervangen van de openbare verlichting zal worden ingezet op duurzame, energiezuinige verlichting die tevens mogelijk is voorbereid op toekomstige ontwikkelingen (5G-netwerk). De huidige stand van zaken is dat ca. 43% van het verlichtingsareaal al uit led-verlichting bestaat. In 2022 wordt uitvoering gegeven aan het verder verduurzamen van het verlichtingsareaal. Daarnaast zal in 2022 een nieuw beleidsplan openbare verlichting worden opgesteld, welke richting geeft aan de verwachte en noodzakelijk ontwikkelingen en kosten t.a.v. onze openbare verlichting. • Kunstwerken In de begroting is structureel geld opgenomen voor het dagelijks onderhoud van 42 kunstwerken. Voor incidentele groot onderhoudswerkzaamheden zal separaat om middelen worden gevraagd. Op basis van een schouw is een meerjarig plan voor het dagelijks onderhoud opgesteld. Voor 2022 zijn de structurele middelen voorzien in de begroting toereikend en zijn geen aanvullende investeringen benodigd. • Riolering en Water Stimuleren van het afkoppelen van regenwater van de riolering bij particulieren en bedrijven. Afkoppelen van regenwater in de openbare ruimte bij de herinrichting van straten of wijken en aandacht voor biodiversiteit bij de inrichting van infiltrerende bermen en wadi's.

Actualisatie en renovatie van meetnetten voor riooloverstorten en grondwater en renovatie van het telemetrie netwerk ten behoeve van het gemalenbeheer. • Kabels en Leidingen Ondergrondse infrastructuur Wij verlenen medewerking aan aanvragen verband houdende met verbetering en onderhoud van de ondergrondse infrastructuur. Voor deze werkzaamheden zijn geen middelen voorzien in de begroting voor 2022. De kosten voor deze werkzaamheden worden gedekt uit leges. Daarnaast ontvangen wij degeneratie vergoedingen.

30

Wat mag het kosten:

Tabel 2.2

(bedragen x € 1.000)

Baten en Lasten Openbare ruimte

Rekening

Begroting

Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Totale lasten

2.448

3.247

2.992

3.000

2.965

2.886

Totale baten

133

19

19

19

19

19

2.315

3.228

2.973

2.981

2.946

2.867

Toevoeging aan reserves

391

334

336

336

336

336

Beschikking over reserves

497

598

527

485

393

339

Mutaties reserves

-106

-264

-191

-149

-57

-3

Resultaat na bestemming

2.209

2.964

2.782

2.832

2.889

2.864

Resultaat voor bestemming

Reserves

31

2.3 Thema Ruimtelijke Ontwikkeling Waar gaat het thema over: • • • • • •

De zorg voor een evenwichtig ruimtelijk beleid met de Omgevingsvisie Bergen 2030 als leidraad. Woningvoorraad en beleidsmonitoring Doorontwikkeling nationaal park De Maasduinen. Doorontwikkeling Maasdal. Panoramaroute N271 Implementatie Omgevingswet.

Wat willen we bereiken: Basis van ons planologisch denken is de zorg voor een evenwichtig ruimtelijk beleid ten aanzien van wonen, werken, verzorgen, recreëren en natuur, kortom: onze leefomgeving. We proberen om met aandacht voor wat leeft in de samenleving te acteren. Belangrijk daarbij is een goed woningvoorraadbeleid en een juiste woonruimteverdeling voor de diverse doelgroepen afgestemd op de demografische en maatschappelijke ontwikkelingen. Onderdeel van het ruimtelijk beleid en uitvoering is ook de regionale samenwerking en afstemming op verschillende onderdelen.

Woningvoorraad en beleidsmonitoring Voor het onderwerp woningvoorraad wordt de komende periode gewerkt aan het bereiken van de volgende zaken: • Een goed woningvoorraadbeleid en een juiste woonruimteverdeling voor de diverse doelgroepen. Hierbij wordt ingespeeld op de demografische en maatschappelijke ontwikkelingen;

32

• •

•

•

Als gemeente willen we een aantrekkelijke woonomgeving bieden voor onze inwoners en degenen die zich in de gemeente Bergen willen vestigen. In alle kernen streven we naar een variatie in het woningaanbod; Een kwalitatief goed woningaanbod voor degenen die zich tijdelijk als internationale werknemer in onze gemeente willen vestigen. In 2022 hebben we een door de gemeenteraad vastgesteld beleid voor de tijdelijke huisvesting van internationale werknemers passend bij de huisvestingsbehoefte die Bergense ondernemers voor hun tijdelijke werknemers hebben. Het beleid wordt doorvertaald in het gemeentelijk Omgevingsplan; Een woningaanbod waardoor mensen langer zelfstandig kunnen blijven wonen (doorstroming) maar ook een woningaanbod dat mensen die buiten onze gemeente wonen aantrekt. Alle nieuwbouw wordt duurzaam uitgevoerd (BENG-normering die op 1 januari 2021 officieel van kracht is geworden). Ook faciliteren we woningbouw op basis van collectief particulier opdrachtgeverschap; Vraagstukken over gezondheid spelen een steeds grotere rol in de ruimtelijke ontwikkeling. Demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing bepalen steeds meer de wijze waarop afwegingen moeten worden gemaakt, zoals in het woningbouwprogramma. We willen inzicht krijgen in deze vraagstukken om zo een goede koppeling te kunnen maken met ruimtelijk gerelateerde projecten.

Transitie van het Nationaal Park De Maasduinen Vanuit het Rijk kwam de opdracht dat alle Nationale Parken moeten transformeren naar een Nationale Park nieuwe stijl. Dat houdt in dat het merk Nationaal Park versterkt dient te worden, ingezet wordt op het versterken van de natuurwaarde door robuuste ecosystemen en inzet in het vermarkten van het merk. Hiervoor is procesgeld binnengehaald voor de periode 2021 t/m 2023. Gezamenlijk met de partners van het Nationaal Park wordt deze transitie ingezet volgens het opgestelde projectplan en het reeds eerder opgestelde BIO-plan (Beheer-, Inrichting- en Ontwikkelingsplan Nationaal Park De Maasduinen uit 2021) waar de ambities in zijn vastgelegd. De huidige grens van het Nationaal Park de Maasduinen blijft behouden en het gebied groeit door naar een Regionaal Landschap waarbij verbinding met Nationale Parken "De Meinweg" en "De Groote Peel" wordt gezocht. Doorontwikkeling Maasdal • We streven naar een goede omgevingskwaliteit van het Maasdal. We anticiperen vroegtijdig op nieuwe initiatieven van groot algemeen belang in het Maasdal, zoals het "Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP)", het "Deltaprogramma en Kaderrichtlijn Water". We zien deze programma's als een vehikel om de ruimtelijke kwaliteit van het Maasdal op te waarderen en toekomstbestendig te maken.

• In het kader van de systeemmaatregel Well gaan we gezamenlijk met andere overheden de gebiedsontwikkeling Groene Rivier Well starten, met een goede aansluiting op Maaspark Well. • Aansluiting bij het Unesco-biosfeergebied Maasheggen realiseren. • Realiseren van natuur-inclusieve landbouw in het Maasdal. Gezonde agrarische bedrijfsvoering moet mogelijk zijn en blijven. Panoramaroute N271 In 2010 werd de Strategische regiovisie "BGMM" opgesteld. Daarin kwam de "Panoramaroute N271" als sleutelproject naar voren. Waarbij de N271 als het ware als een snoer gezien kan worden en de dorpen en pleisterplekken de parels aan deze snoer verbonden zijn. Op de deze manier kan het gebied vermarkt worden en gemeenten aan elkaar verbonden worden. In 2021 is ingezet op het opstellen van een beeldkwaliteitsvisie met als leidraad het landschap. Voor 2022 wordt gestreefd naar de branding van de N271 met aandacht voor de waardevolle landschappen, uitzichten en dorpen, waarbij de N271 als panoramaroute wordt beschouwd. Implementatie omgevingswet De implementatie van de omgevingswet is een groot en intensief project dat betrekking heeft op diverse ruimtelijk gerelateerde onderdelen. Het Rijk heeft bepaald dat de omgevingswet in werking treedt op 1 juli 2022. Als gemeente dienen we de omgevingswet te implementeren.

De gemeenteraad heeft een aantal jaar geleden hiertoe een plan van aanpak voor vastgesteld. Deze wordt uitgevoerd.

33

Ook voor de gemeenteraad is hierin een rol weggelegd. Er komen diverse besluiten aan voor 2022. Een overzicht is hieronder gegeven. Hoe hier invulling aan wordt gegeven staat in de volgende paragraaf.

Wat gaan we er voor doen: Ruimtelijke ontwikkelingen • Gebleken is dat in het bestemmingsplan Buitengebied 2018 een aantal zaken moeten worden verduidelijkt. De 1e herziening van het bestemmingsplan Buitengebied 2018 wordt voorbereid zodat het in 2022 kan worden vastgesteld. • Er is behoefte aan een toetsingskader voor de beoordeling van initiatieven in en rondom het gebied Maaspark Well. Dit toetsingskader wordt nog in 2021 ontwikkeld waarbij de "Structuurvisie Maaspark Well" een belangrijk leidraad biedt. Vanwege de diverse ontwikkelingen in het gebied en directe omgeving, wordt dit integraal opgepakt. Met behulp van dit toetsingskader kunnen de initiatieven van ondernemers en burgers in het gebied worden beoordeeld. Daarmee wordt het volgende bereikt: een integrale gebiedsontwikkeling waarbij ook ruimte is voor natuurwaarde, versterken van de biodiversiteit, behoud van de leefgebied van de das, ontwikkelingen van cultuurhistorische Maasheggenlandschap, ruimte voor de transitie van natuur-inclusieve landbouw en mogelijkheden voor recreatie. • We zijn aan de slag met het bestemmingsplan "Maaspark Well" en tevens wordt het inspiratieboek "Seurenheide" nader uitgewerkt. • Op 1 juli 2021 is de wet stikstofreductie en natuurverbetering ingegaan, evenals het "Besluit stikstofreductie en natuurverbetering".

Er wordt ingezet op de afname van stikstof en natuurherstel waardoor er geleidelijk aan meer ruimte voor maatschappelijke en economische activiteiten ontstaan. Hier wordt het komend jaar ook verder invulling aan gegeven.

34

Woningvoorraad en beleidsmonitoring • Op basis van het vastgestelde gemeentelijk woningbouwprogramma hebben wij de kwantitatieve opgave voor de komende jaren bepaald. Wij begeven ons actief op de markt om te zorgen voor voldoende bouwvolume in alle kernen. Met zowel gemeentelijke als particuliere plannen geven wij vervolgens een goede kwalitatieve invulling hier aan met extra aandacht voor diverse doelgroepen, o.a. starters en ouderen. Wij realiseren dit deels ook door middel van minder traditionele bouwconcepten zoals bijvoorbeeld Collectief Particulier Opdrachtgeverschap en tiny houses. Tot slot bieden we ook ruimte voor het ontwikkelen van projecten gericht op excellent wonen, onder andere in de gebieden Maaspark Well en Bleijenbeek. • Ook de thema's zorg en duurzaamheid zullen hierbij een belangrijke rol spelen. Wij ondersteunen en faciliteren initiatieven die een positieve bijdrage leveren aan zorg gerelateerde ontwikkelingen en de ontwikkeling van levensloopbestendige woningen nabij de voorzieningen. In het kader van de gemeentelijke duurzaamheidsambitie (project VerduurSAMEN 2030) wensen wij bij nieuwbouw en renovatie maximaal in te zetten op duurzaamheid. Bij verkoop van gemeentelijke woningbouwkavels zullen wij hiervoor een concrete verplichtende voorwaarde opnemen.

Voor de sociale huurwoningen zullen wij hierover nieuwe meerjarige prestatieafspraken maken met Destion. • Samen met stakeholders hebben we beleid voor de huisvesting van internationale werknemers vastgesteld, waaraan we in 2022 verder uitvoering geven. Dit beleid wordt vervolgens in het omgevingsplan verankerd. • Samen met de regiogemeenten uitvoering geven aan de door de gemeenteraad in september 2020 vastgestelde regiovisie Wonen. Doorontwikkeling Nationaal Park De Maasduinen • Conform de opgave in de Investeringsagenda Noord-Limburg onderzoeken we de mogelijkheden om te komen tot een Nationaal Park nieuwe stijl en uiteindelijk een regionaal landschap. We willen daarbij o.a. ook aanhaken op de uitkomsten van het Programma Maasdal en het herstelproject Maasheggen. • We gaan samen met de partners van het Nationaal Park De Maasduinen de transitie aan volgens de richtlijnen van de verkregen subsidie.  Er wordt ingezet op nieuwe samenwerkingsovereenkomsten, nieuwe statuten en het vinden van een kwartiermaker die mede deze opdracht uitvoert. Dit alles is een groeimodel.  In de looptijd worden diverse plannen opgericht zoals Landschapsbiografie, een landschapsagenda, recreatieplan, communicatieplan, marketingsplan. Daarnaast wordt ingezet op wetenschappelijke onderzoeken en bijdragen aan preventieve gezondheidszorg.

Doorontwikkeling Maasdal • We gaan het Maasdal doorontwikkelen naar een aantrekkelijk en vitaal landschap. Wij zien een aansluiting bij het Unesco biosfeergebied Maasheggen als kans. Daarbij gaan we voortbouwen op de rijke cultuurhistorie van het gebied en gaan we vormgeven aan een gevarieerd, kleinschalig cultuurlandschap met bijzondere aandacht voor herstel van het Maasheggenlandschap. We willen natuur-inclusieve landbouw stimuleren. Dit biedt kansen voor het landschap en nieuwe verdienmodellen voor agrariërs. • Daar waar sprake is van grote ingrepen in het Maasdal zoals dijkverleggingen, dijkversterkingen, rivierverruimingsprojecten en Kaderrichtlijn Water projecten, werken we samen met waterschap en Rijkswaterstaat aan een goede inpassing. Daarbij maken we, indien daarvan sprake is, optimaal gebruik van de voordelen van een integrale aanpak en streven we integrale gebiedsontwikkelingen na, zoals bij de gebiedsontwikkeling 'Groene rivier' in Well. • Daar, waar voor de algemene veiligheid of anderszins noodzakelijke maatregelen leiden tot een onvermijdelijke aantasting van de omgevingskwaliteit van het Maasdal, is uitgangspunt dat die aantasting naar rato fysiek wordt gecompenseerd elders in het Maasdal. Om dit mogelijk te maken is adequate regelgeving en een bijpassend instrumentarium nodig. Onder andere geeft de landschapsvisie Maasdal Bergen hiervoor handvatten.

Daarbij stellen we de specifieke gebiedskwaliteiten en kwetsbaarheden van het gebied centraal. • Daar waar gebiedskwaliteiten en kwetsbaarheden dit vergen nemen we onze verantwoordelijkheid en steken we in op maatwerk in toetsing aan de (waterveiligheids)norm en maatwerk in

35

• •

dijkontwerp. In verband met de grote impact op de omgeving voor nu en de komende generaties gaan we daar met grote mate van zorgvuldigheid mee om. Daar waar sprake is van meekoppelkansen haken we aan op betreffende programma’s. Ook onderzoeken we de mogelijkheden van de transitie naar natuur inclusieve landbouw in het Maasdal, waarbij ook gekeken wordt naar de agrarische verdienmodellen. Gezonde agrarische bedrijfsvoering moet mogelijk zijn en blijven.

Panoramaroute N271 • Binnen de investeringsagenda van Noord-Limburg is de samenwerking opgezocht met de betrokken andere gemeenten. • De panoramaroute N271 is in twee delen geknipt. Eerst zetten we ons in het optimaliseren van de landschappelijke drager. Het landschap is namelijk hetgeen wat het gebied sterk maakt en vermarkt kan worden. Deel twee zet zich in het vermarkten en branden van het gebied. • Er wordt gewerkt aan een Beeldkwaliteitsvisie N271 die het landschappelijke karakter beschrijft en de panoramagebieden aanduid. Ook beschrijft het waar het landschap geoptimaliseerd dient te worden en hoe de dorpen als parels aansluiting kunnen vinden. Daarnaast geeft het praktische handvatten voor een aantal woningbouwlocaties aan deze N271. Implementatie omgevingswet • Doorgaan met het opleidingstraject omgevingswet, samen met de gemeentes Gennep en Mook; • Van belang is dat bestemmingsplannen die voor de inwerkingtreding van de omgevingswet in procedure zijn gebracht nog mogen worden afgewikkeld op grond van de wet ruimtelijke ordening. De kans bestaat dat er vanwege de onbekendheid van de omgevingswet meer postzegelplannen worden ingediend.

Hoe hiermee om te gaan wordt voorbereid; • Vaststelling omgevingswaarden voorzien voor het 2e / 3e kwartaal van 2022; • Voorbereiding van de besluitvorming voor de gemeenteraad over diverse onderwerpen die betrekking hebben op de omgevingswet. Dit wordt mede voorbereid met de raadswerkgroep omgevingswet en waar nodig met behulp van externe ondersteuning. Hiertoe worden onder meer bijeenkomsten georganiseerd met en voor de gemeenteraad en commissieleden.  Het onderwerp adviescommissie ruimtelijke kwaliteit wordt bijvoorbeeld opgepakt met doorwerking naar erfgoedbeleid dat moet worden herijkt en geactualiseerd om op goede wijze invulling te kunnen geven aan de omgevingswet;  In 2021 is met de raadswerkgroep stilgestaan bij een kostendekkende legesverordening. Het voorstel hoe hier kostendekkend invulling aan te geven wordt voorbereid en zal t.z.t. nog naar de raad komen. • Om te kunnen werken met de omgevingswet moet het nodige gebeuren. Nu en het komend jaar wordt ingezet op de verdere voorbereiden van de werkprocessen, inhoudelijke aanpassingen en actualisatie van beleid en regelgeving, inhoudelijke kennis en efficiency om uitvoering te kunnen geven aan de omgevingswet. Denk hiervoor aan de inrichting van het nieuwe Omgevingsloket, de inrichting van Squit, het optuigen van communicatie voor informatie richting de burger en ondernemer etc.

36

Wat mag het kosten:

Tabel 2.3

(bedragen x € 1.000)

Baten en Lasten Ruimtelijke ontwikkeling

Rekening

Begroting

Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Totale lasten

640

789

505

505

497

497

Totale baten

1.453

533

300

300

300

300

Resultaat voor bestemming

-813

256

205

205

197

197

Toevoeging aan reserves

961

78

0

0

0

0

Beschikking over reserves

166

266

0

0

0

0

Mutaties reserves

795

-188

0

0

0

0

Resultaat na bestemming

-18

68

205

205

197

197

Reserves

37

2.4 Thema Economie, Recreatie en Toerisme Waar gaat het thema over: • • • •

Een evenwichtige, veelzijdige economische structuur. Benutten van de toeristisch- recreatieve aantrekkingskracht, passend bij de draagkracht van het gebied. De relatie tussen ondernemers en gemeente en de dienstverlening naar bedrijven. Regionale samenwerking binnen dit thema.

De economie is voortdurend in beweging. Het economisch functioneren van een gebied hangt af van verschillende factoren. Werkgelegenheid, bedrijvigheid en woonklimaat gaan hierbij hand in hand. Niet alleen is het bedrijfsleven hier aan zet, ook de randvoorwaarden die de overheid creëert spelen een belangrijke rol. Het Economisch Programma Bergen 2030 geeft de koers aan. Wat willen we bereiken: Economie algemeen • Goed ondernemersklimaat • Een gezonde economische structuur: • Meer samenwerking en crossovers • Stimuleren duurzaam ondernemen • Vergroten arbeidsparticipatie • Een verbetering van de relatie met de ondernemers Recreatie en toerisme • Een gemeente met aantrekkingskracht als vestigingsplaats en toeristische bestemming. • Conform vastgesteld "Programma Vrijetijdseconomie Bergen (2021)" werken aan een sterke sector met ontwikkelingsruimte passend bij de draagkracht van de gemeente. Focus op kwaliteitsverbetering, verbreding doelgroepen, versterken van meerdaags verblijf en verhoging bestedingen. • Maaspark Well: doorontwikkeling van het toeristisch-recreatief product rondom het Leukermeer. Deze blijft dé bestemming voor waterrecreatie in de regio, met een versterkt aanbod voor de Bergenaren, vaarrecreanten, dagrecreanten en verblijfstoeristen.

• Realisatie van de transitie Nationaal Park De Maasduinen waarbij een sterker merk, robuuste ecosystemen, betere boring van toerisme en recreatie en branding van het Nationaal Park wordt beoogd. • Realisatie van sleutelproject panoramaroute N271 volgens Strategische Regiovisie BGMM 2010. Agrarische sector • Een blijvend vitale agrarische sector. • Meer aandacht voor natuur inclusieve landbouw, dubbel ruimtegebruik en kringlooplandbouw. • Concentratie van de glastuinbouw in Tuindorp: Mogelijkheid voor vestiging van (nieuwe) aan tuinbouw gelieerde ondernemingen. Ook bestaande bedrijven kunnen in dit gebied zich verder uitbreiden. Industrieterrein De Flammert • Een vitaal bedrijventerrein De Flammert. • Versterken contactgroep De Flammert. • Verbeterde uitstraling De Flammert. Detailhandel • Een vitaal winkelhart Mosaïque. Regionale samenwerking • De gemeente Bergen wil op regionaal niveau een betrouwbare strategische partner zijn voor onze buurgemeenten in Nederland en Duitsland. Het doel is om gezamenlijk een aantrekkelijke regio te creëren voor wonen, werken, ondernemen en recreëren.

38

Wat gaan we er voor doen: Economie algemeen • Economische Programma Bergen 2030 in uitvoering brengen. • Verbeteren van de relatie met bedrijfsleven: ✓ Ondernemersgerichte aanpak, actief ondersteunen van initiatieven (faciliterende, dienstverlenende overheid); ✓ Continueren bedrijfscontactfunctionaris als eerste aanspreekpunt voor ondernemers; ✓ Relatiebeheer met contactgroep De Flammert, ondernemersverenigingen, brancheorganisaties, zoals MKB, LLTB, RECRON, KHN en overige ondernemers (weten wat er speelt); ✓ Bedrijfsbezoeken van het college van B&W. Recreatie en toerisme • Toeristisch Programma Gemeente Bergen in uitvoering brengen. • Opzetten van een structurele overlegstructuur met de toeristisch-recreatieve sector. • De gemeente zet zich in voor een gezonde verblijfsrecreatieve sector in samenwerking met ondernemers, Regio Noord-Limburg en de provincie Limburg. • Concentratie toeristisch-recreatieve ontwikkeling in Maaspark Well. Focus op aansluiting Maaspark Well op routestructuren (rondje plas, voorhaven) en ontwikkeling gebied Seurenheide. • Zonering van recreatie en toerisme en optimaliseren van toegangspoorten in en om het Nationaal Park De Maasduinen. • Mogelijkheden van streekproducten en verdienmodellen voor het Nationaal Park De Maasduinen onderzoeken.

• Inzetten op toeristische overstappunten en branding van het landschap rondom de N271 als uitwerking van de panoramaroute N271 (Strategische regiovisie BGMM 2010). Agrarische sector • Initiatieven met als doel verbreding van de landbouw worden ondersteund. • Initiatieven op het gebied van agrarisch natuurbeheer, kringlooplandbouw en natuur inclusieve landbouw juichen we toe en faciliteren we daar waar mogelijk. • Om de agrarische sector vitaal te houden is profilering van deze sector een mogelijkheid. Een voorbeeld hiervan is het evenement het Agrifestijn. Wij ondersteunen dit soort initiatieven. Industrieterrein De Flammert • Het economisch subprogramma De Flammert realiseren • Versterken contactgroep De Flammert • Met eigenaren van leegstaande percelen overleg voeren over de toekomstige ontwikkeling van hun terrein. Detailhandel • Doorontwikkeling Mosaïque door: ✓ versterken samenwerking ondernemers ✓ continuering centrummanagement ✓ actieve acquisitie ✓ transformatie oostzijde Mosaïque Regionale samenwerking • Regiovisie Bergen-Gennep-Mook en Middelaar: de gebiedsvisie Top van Limburg vormt de schakel tussen de Regiovisie BGMM uit 2010 en een concrete uitwerking in projecten die in onderlinge samenhang te realiseren zijn en waar stakeholders een actieve bijdrage aan leveren. Deze projecten zijn deels al in uitvoering of worden de komende jaren opgepakt.

• Dynamic Borders: de 6 samenwerkende gemeenten in het project 'Dynamic Borders' zijn in 2017 volop aan de slag gegaan met het uitwerken van de programmalijnen toerisme, arbeidsmarkt en agrobusiness. Met tal van partners is samengewerkt om het grensoverschrijdend perspectief van de regio te versterken. Dit project is in 2021 afgerond. Een eventueel vervolg hierop wordt in 2022 verder vorm gegeven. • Regio Noord Limburg: ontwikkeling regionaal aanbod op gebied van dag- en verblijfsrecreatie door deelname Actieprogramma Vrijetijdseconomie Regio Noord Limburg. Door inzet van ambtelijke capaciteit en financiële middelen wordt samen met ondernemers, onderwijsinstellingen

39

•

en andere betrokken partijen actief gewerkt aan het in regionale samenhang versterken van de toeristisch-recreatieve sector. Promotie: ✓ De gemeente Bergen ondersteunt het Toeristisch Platform Maasduinen door een jaarlijkse bijdrage. ✓ De gemeente Bergen brengt in eigen beheer enkele informatiefolders uit.

Wat mag het kosten:

Tabel 2.4

(bedragen x € 1.000)

Baten en Lasten Economie, recreatie en toerisme

Rekening

Begroting

Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Totale lasten

591

700

789

789

789

789

Totale baten

680

793

859

859

859

859

Resultaat voor bestemming

-89

-93

-70

-70

-70

-70

Toevoeging aan reserves

20

20

20

20

20

20

Beschikking over reserves

96

79

5

5

5

5

Mutaties reserves

-76

-59

15

15

15

15

Resultaat na bestemming

-165

-152

-55

-55

-55

-55

Reserves

40

Programma 3 Bestuur en Financiën 3.1 Thema Algemeen Bestuur Waar gaat het thema over: Dit thema gaat over de actoren die het bestuur van de gemeente vormen: Gemeenteraad • De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan in de gemeente. De raad neemt alle besluiten die belangrijk zijn voor de gemeente; • Om de vier jaar kiezen de inwoners van de gemeente Bergen personen die hen vertegenwoordigen in de gemeenteraad. De eerstvolgende raadsverkiezingen vinden plaats op 16 maart 2022; • In het coalitieprogramma 'Energiek aan de slag voor een mooie toekomst' is vastgelegd wat de raad in de huidige bestuursperiode (2018-2022) wil bereiken; • De raad stelt de kaders voor het beleid en controleert of het college van burgemeester en wethouders dit beleid uitvoert binnen de afgesproken inhoudelijke én financiële randvoorwaarden. Voor deze controle maakt de raad gebruik van de diensten van een accountant en de Rekenkamercommissie. College van burgemeester en wethouders (B&W) • Het college van B&W vormt het dagelijks bestuur van de gemeente; • Een belangrijke taak van het college van B&W is het voorbereiden en uitvoeren van de besluiten van de gemeenteraad, binnen de door de raad gestelde inhoudelijke en financiële kaders; • Het college van B&W voert ook zelfstandig wetten en regelingen (van onder andere het rijk en de provincie) uit.

Burgemeester • De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad en het college van B&W. Daarnaast heeft zij eigen taken en bevoegdheden, onder andere op het gebied van de handhaving van de openbare orde en veiligheid. Wethouders • Wethouders worden benoemd door de gemeenteraad. Zij hebben elk een eigen taakgebied (portefeuille), maar het college van burgemeester en wethouders neemt als geheel besluiten. Raadsgriffier • De raadsgriffier ondersteunt, samen met het overige griffiepersoneel, de gemeenteraad in al zijn werkzaamheden. Het college van burgemeester en wethouders wordt ondersteund door de gemeentesecretaris en de medewerkers van de ambtelijke organisatie. Wat willen we bereiken: •

De gemeenteraadverkiezingen moeten ertoe leiden dat onze gemeente ook in de raadsperiode 2022-2026 beschikt over een bestuur dat besluiten neemt die ten dienste staan van de inwoners van onze gemeente.

•

In 2021 heeft de gemeenteraad de Nota Dienstverlening en het Beleidskader Participatie en Zelfsturing vastgesteld. Op basis van deze documenten werken bestuur en ambtelijke organisatie aan verbetering van de dienstverlening aan en samenwerking met de inwoners van onze gemeente.

Wat gaan we er voor doen: •

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart 2022 volgt een periode van onderhandelen over het vormen van een coalitie, het opstellen van een coalitieprogramma, het benoemen van wethouders en het inwerken van nieuwe gemeenteraad- en commissieleden;

41

•

• • •

Het aantreden van een (ver)nieuw(d)e gemeenteraad kan leiden tot het -indien gewenstaanpassen van het Reglement van Orde en de wijze waarop de fractieondersteuning is geregeld. De raads- en commissieleden krijgen, zoals wettelijk voorgeschreven, de beschikking over computerapparatuur; De gemeenteraad gaat in gesprek met de dorpsraden om duidelijk te krijgen wat de wederzijdse verwachtingen zijn om misverstanden die hierover kunnen ontstaan te voorkomen; De gemeenteraad stelt de beleids- en financiële kaders vast waarbinnen de gemeente haar werkzaamheden uitvoert. Het actief betrekken van de gemeenteraad bij het opstellen van de kadernota wordt voortgezet; We werken voortdurend aan het verbeteren van de (inhoudelijke en financiële) planning-, reporting- en controlcyclus.

Wat mag het kosten:

Tabel 3.1

(bedragen x € 1.000)

Baten en Lasten Algemeen bestuur

Rekening

Begroting

Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Totale lasten

1.208

1.523

1.432

1.428

1.428

1.228

Totale baten

2

1

1

1

1

1

1.206

1.522

1.431

1.427

1.427

1.227

Toevoeging aan reserves

0

0

0

0

0

0

Beschikking over reserves

248

279

200

200

200

0

Mutaties reserves

-248

-279

-200

-200

-200

0

Resultaat na bestemming

958

1.243

1.231

1.227

1.227

1.227

Resultaat voor bestemming

Reserves

42

3.2 Thema Publieke Dienstverlening Waar gaat het thema over: Dienstverlening Wij willen een goede, betrouwbare en betrokken dienstverlener zijn. In onze dienstverlening staat gastvrijheid en lokaal maatwerk centraal. Communicatie • Gemeente Bergen communiceert op allerlei manieren met inwoners, ondernemers, verenigingen en toeristen. Via zo veel mogelijk kanalen proberen we iedereen te bereiken, onder andere eigen communicatiekanalen, media, bijeenkomsten en dorpsbladen/-websites; • Welk communicatiekanaal we waarvoor gebruiken, is afhankelijk van de doelgroep(en) die we willen bereiken; • Waar nodig en mogelijk, betrekken we inwoners en ondernemers actief bij onderwerpen; • Verder communiceert de gemeente ook om zich te profileren en om te bouwen aan het eigen imago. Wat willen we bereiken: Dienstverlening • Uitvoering van de vastgestelde nota Dienstverlening. • Een doorontwikkeling van de burgerparticipatie. Communicatie • Inwoners, ondernemers, verenigingen en organisaties ervaren de gemeente Bergen als een open en transparante organisatie. We communiceren proactief, tijdig en begrijpelijk. Door goede informatieverstrekking over plannen en uitvoering van beleid organiseren we betrokkenheid; • Met een heldere positionering is duidelijk waar de gemeente Bergen voor staat.

Inwoners en ondernemers zien de gemeente als een aantrekkelijke plaats om te wonen/ondernemen; • Wij zijn een communicatieve organisatie, waarin communicatie van iedereen is en alle medewerkers zich verantwoordelijk voelen voor verbindende communicatie. Communicatie maakt integraal onderdeel uit van het beleidsproces en de projectaanpak. Wat gaan we er voor doen: Dienstverlening • Een doorontwikkeling van de burgerparticipatie en het uitvoeren van de nota Dienstverlening. Communicatie • We zetten reguliere communicatiemiddelen in (o.a. website, sociale media, video’s, nieuwsbladen, folders en bijeenkomsten) om te informeren en te verbinden in het algemeen en over ons beleid en projecten. Waar mogelijk betrekken we de inwoners (ondernemers, verenigingen) bij de voorbereiding en evaluatie hiervan. We presenteren de gemeente op een herkenbare en consistente manier. Waar nodig, voeren we vernieuwingen door in deze middelen. Met de pers onderhouden we actief contact. • We vergroten de communicatiekracht van de organisatie door bewustzijn en vaardigheden van medewerkers op dit gebied te vergroten en hen te ondersteunen bij communicatieactiviteiten.

43

Wat mag het kosten:

Tabel 3.2

(bedragen x € 1.000)

Baten en Lasten Publieke dienstverlening

Rekening

Begroting

Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Totale lasten

429

476

432

432

432

432

Totale baten

132

241

205

205

205

205

Resultaat voor bestemming

297

235

227

227

227

227

Toevoeging aan reserves

0

0

0

0

0

0

Beschikking over reserves

16

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

-16

0

0

0

0

0

Resultaat na bestemming

281

235

227

227

227

227

Reserves

44

3.3 Thema Veiligheid Waar gaat het thema over: Dit thema gaat over de veiligheid van onze inwoners en bezoekers. Veiligheid is een basisbehoefte. Verschillende partijen leveren een bijdrage aan die veiligheid. Samenwerking met interne en externe partners is op dit gebied van groot belang. In het Integraal Veiligheidsplan staan de prioriteiten op het gebied van veiligheid opgenomen. Wat willen we bereiken: • • • •

We hanteren een integrale aanpak, waarbij het gemeentebestuur afspraken maakt en regie voert, zonder dat de gemeente bevoegdheden of taken van andere partijen overneemt; Versterking van de verbinding tussen zorg en veiligheid; We willen inwoners, bedrijven en de gemeente weerbaarder maken tegen ondermijnende criminaliteit; De doelstellingen uit het Integraal Veiligheidsplan verwezenlijken door uitvoering van het Uitvoeringsplan Integrale Veiligheid.

Wat gaan we er voor doen: • • • • • •

Verstevigen van de samenwerking op zorg en veiligheid. Enkele voorbeelden hiervan zijn het verder implementeren van uitdragen van de Aanpak voorkomen escalatie (AVE) en de samenwerking met het zorg- en veiligheidshuis. Uitvoering geven aan de projecten binnen de Regiodeal op het gebied van ondermijning. Verder implementeren en inbedden van het Bibob beleid. Indien van toepassing de APV verder inrichten op de bestuurlijke bestrijding van ondermijning Integrale controles uitvoeren in samenwerking met het Regionaal Interventie Team. Jaarlijks wordt er door het gemeentebestuur een handhavingsprogramma vastgesteld waarin beschreven is welke toezicht- en handhavingsaccenten er gezet worden en welke doelen nagestreefd worden. Daarnaast wordt er jaarlijks verslag gedaan van de uitvoering van dit handhavingsprogramma. Ook voor 2022 wordt een handhavingsprogramma opgesteld.

Wat mag het kosten:

Tabel 3.3

(bedragen x € 1.000)

Baten en Lasten Veiligheid

Rekening

Begroting

Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Totale lasten

1.333

1.414

1.315

1.319

1.313

1.335

Totale baten

101

106

106

106

113

113

1.232

1.308

1.209

1.213

1.200

1.222

Toevoeging aan reserves

0

0

0

0

0

0

Beschikking over reserves

58

140

0

0

0

0

Mutaties reserves

-58

-140

0

0

0

0

1.174

1.168

1.209

1.213

1.200

1.222

Resultaat voor bestemming

Reserves

Resultaat na bestemming

45

3.4 Thema Financiën Waar gaat het thema over: • •

Dit thema moet in samenhang gezien worden met de onderdelen algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Met dit thema streeft het bestuur van de gemeente Bergen naar een gezonde financiële positie en een structureel sluitend meerjarenperspectief, waarbij de lasten voor de inwoners en bedrijven in verhouding zijn met het geboden voorzieningenniveau.

Wat willen we bereiken: Een financieel stabiele en gezonde gemeente met een degelijk financieel beleid. Dit beleid is gebaseerd op de volgende uitgangspunten: • De begroting is meerjarig sluitend en in evenwicht; • Structurele lasten dekken we met structurele baten; • Bezuinigingen van rijkswege worden zoveel mogelijk doorgezet op het beleidsterreinen waarop het rijk bezuinigt; • Meevallers vallen vrij naar de algemene reserve, tegenvallers compenseren we binnen het programma; • Nieuw beleid financieren we door oud beleid hiervoor in te ruilen. Wat gaan we er voor doen: Belastingen en heffingen De belastingverordeningen inclusief de tariefstellingen worden in de raadsvergadering van december 2021 vastgesteld. • Ten aanzien van de afvalstoffenheffing wordt een kostendekkende tariefstelling aangehouden. • Bij de vaststelling van het GRP 2020-2025 is besloten om de rioolheffing jaarlijks te verhogen met het inflatiepercentage. Voor 2022 is dit 1,9%. • De OZB opbrengst wordt in 2022 met het inflatiecijfer van 1,9% verhoogd conform kadernota 2022. • Er is rekening gehouden met een tarief van € 1,25 per overnachting voor de verblijfsbelasting en waterverblijfsbelasting (voorheen toeristenbelasting). Op dit moment wordt door een extern bureau een onderzoek uitgevoerd naar de systematiek van heffen van Verblijfsbelasting en Waterverblijfsbelasting.

Verwacht wordt dat dit onderzoek gereed is voor behandeling van de verordeningen in december. • De woonforensenbelasting wordt voor 2022 conform de OZB met het inflatiepercentage van 1,9% verhoogd. • Voor de leges geldt het uitgangspunt van kostendekkendheid. Winst maken op samenhangende groepen van leges is niet toegestaan. Inflatie Het inflatiepercentage voor de uitgaven ramen we op 1,9%. Het inflatiepercentage is gebaseerd op cijfers uit het Centraal Economisch plan maart 2021. Er is een stelpost van € 18.000 opgenomen voor de inflatie van prijsgevoelige uitgaven. Overig Er is geen rekening gehouden met een mogelijk effect van de herverdeling van het gemeentefonds. De invoeringsdatum is nog onduidelijk en er wordt op allerlei fronten oppositie gevoerd tegen deze herverdeling. Op het moment dat er meer duidelijkheid is of deze herverdeling wordt doorgevoerd en wat de effecten daarvan zijn, zullen wij dit opnemen in de begroting.

46

Wat mag het kosten:

Tabel 3.4

(bedragen x € 1.000)

Baten en Lasten Financiën

Rekening

Begroting

Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Totale lasten

878

172

977

798

636

722

Totale baten

28.094

28.403

29.646

29.404

29.180

29.231

Resultaat voor bestemming

-27.216

-28.231

-28.669

-28.606

-28.544

-28.509

Toevoeging aan reserves

0

0

0

0

0

0

Beschikking over reserves

164

174

52

52

52

44

Mutaties reserves

-164

-174

-52

-52

-52

-44

-27.380

-28.405

-28.721

-28.658

-28.596

-28.553

Reserves

Resultaat na bestemming

47

3.5 Thema Overhead Waar gaat het thema over: Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is gewijzigd. Een betere vergelijkbaarheid van kosten en beleidsresultaten en daarnaast een versterkt inzicht in de financiële positie van de gemeente, nu en op termijn, staan hierin centraal. Eén van de onderdelen betreft een beter inzicht in de overhead. Om de raad op een eenvoudige wijze meer inzicht en zeggenschap te geven in de totale kosten van de overhead voor de gehele organisatie en ook meer zeggenschap over die kosten te geven, is voorgeschreven dat de overhead niet langer verdeeld wordt via de kostenplaatsen, maar in een apart overzicht aan de raad wordt gepresenteerd (zie hieronder). In de programma's worden de kosten opgenomen die betrekking hebben op het primaire proces. Overhead Om te kunnen vaststellen welke kosten verband houden met de sturing en ondersteuning van het primaire proces en zodoende gerekend kunnen worden tot de overhead, is door de commissie BBV de volgende definitie van overhead geïntroduceerd: "Overhead betreft alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces." De overhead wordt centraal begroot en verantwoord op het overzicht overhead.

Overhead bestaat in elk geval uit lasten van leidinggevenden, financiën, P&O, inkoop, interne en externe communicatie, juridische zaken, bestuurszaken en bestuursondersteuning, ICT, facilitaire zaken en huisvesting, DIM en managementondersteuning. De lasten van deze posten werden voorheen verdeeld over de producten (= nu taakvelden). Dat is niet meer toegestaan met uitzondering van de GREX (=bouwgrondexploitatie) en projecten. Aan de GREX mogen nog wel de uren/overhead worden toegerekend zoals voorheen gebeurde. Op basis van de ingeschatte urenbesteding 2017 worden de directe uren bepaald voor de andere posten in onze begroting. Aan de taakvelden mogen alleen de directe salarislasten van de betrokken medewerkers worden toegerekend. Die lasten worden dus verdeeld over die taken, net als in vorige jaren. Was dat voorheen inclusief overhead, nu betreft het alleen de directe salarislasten. Vaststellen rekenmethode In 2022 gaan wij een nieuwe rekenmethode ontwikkelen die beter aansluit bij de nieuwe methodiek van overhead. Deze rekenmethode wordt vanaf begroting 2023 ingevoerd Wat mag het kosten:

Tabel 3.5

(bedragen x € 1.000)

Baten en Lasten Overhead

Rekening

Begroting

Omschrijving

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Totale lasten

5.809

7.258

7.091

7.201

7.191

7.187

Totale baten

0

0

0

0

0

0

5.809

7.258

7.091

7.201

7.191

7.187

Toevoeging aan reserves

0

0

0

0

0

0

Beschikking over reserves

0

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

0

0

0

0

0

0

5.809

7.258

7.091

7.201

7.191

7.187

Resultaat voor bestemming

Reserves

Resultaat na bestemming

48

49

Deel 3 De Paragrafen De paragrafen bij de begroting geven een dwarsdoorsnede van de financiële aspecten. De paragrafen bevatten de beleidsuitgangspunten van beheersmatige activiteiten en de lokale heffingen. Om die reden behoren deze tot de programmabegroting. De artikelen 9 tot en met 16 van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijven deze verplichte paragrafen voor. Conform deze voorschriften is de paragraaf algemene dekkingsmiddelen komen te vervallen. In de navolgende paragrafen bespreken wij onderwerpen die van belang zijn voor het inzicht in de financiële positie. Achtereenvolgens komen aan de orde: A. Lokale heffingen B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing C. Onderhoud kapitaalgoederen D. Financiering E. Bedrijfsvoering F. Verbonden partijen G. Grondbeleid

50

Paragraaf A Lokale Heffingen

Inleiding De lokale heffingen zijn te verdelen in belastingen en retributies. Het verschil komt erop neer dat belastingen worden geheven zonder dat daar een aanwijsbare tegenprestatie van de overheid tegenover staat. De gemeente maakt hiervoor geen directe kosten. Bij retributies is dit wel het geval. BsGW verzorgt zowel de aanslagen voor waterschap heffingen (zuiveringsheffing, ingezetenenomslag, waterschap heffing gebouwd) als de gemeentelijke belastingaanslagen. Verblijfsbelasting en forensenbelasting worden door BsGW afzonderlijk in rekening gebracht. De heffing en inning van leges voeren wij zelf uit. De retributies die in onze gemeente worden geheven zijn de afvalstoffenheffing, het rioolrecht en de leges. De opbrengsten van deze heffingen dienen ter dekking van de gemaakte kosten. Het algemeen uitgangspunt is dat de tarieven kostendekkend moeten zijn. De belastingen die in onze gemeente worden geheven, zijn de onroerende zaakbelasting, de verblijfsbelasting, de forensenbelasting en de baatbelasting. De opbrengsten ervan komen ten gunste van de algemene dekkingsmiddelen. Een verhoging van eerdergenoemde belastingen geeft structurele baten voor de begroting. De lokale belastingdruk is opgebouwd uit drie componenten: de onroerende zaakbelasting (OZB), de afvalstoffenheffing en de rioolheffing.

De onroerende zaakbelasting bestaat uit twee componenten: woningen (eigenaarsdeel) en niet woningen (eigenaarsdeel + gebruikersdeel). De afvalstoffenheffing kent in Bergen zowel een vast als variabel deel. De heffing voor afval en riool mogen we alleen inzetten voor kosten op dat gebied; een verhoging geeft daarmee geen extra inkomsten voor de begroting. Wel zorgt een verhoging van de riool- en afvalstoffenheffing voor een hogere belastingdruk. Een verhoging van de OZB geeft structurele baten voor de begroting. De hoogte van de belastingtarieven c.q. opbrengsten wordt bepaald door de omvang van de benodigde financiële middelen om invulling te geven aan het voor de burgers beoogde voorzieningenniveau, binnen een sluitende begroting. Voor de huidige bestuursperiode is, in het coalitieprogramma 2018-2022 energiek aan de slag voor een mooie toekomst, aangegeven dat we streven naar een gemeente met een zeer lage lastendruk. Belastingverhogingen, bovenop het inflatiepercentage worden in beginsel afgewezen. Overeenkomstig de kadernota zijn wij voor het belastingjaar 2022 uitgegaan van een verhoging van de begrote opbrengsten van 1,9% voor de OZB en woonforensenbelasting. Deze opbrengst is meerjarig in de begroting verwerkt. De gemeentelijke belastingen zijn na de algemene uitkering de grootste inkomstenbron van de gemeente.

Overigens zijn de opbrengsten in relatie tot de totale omvang van de begroting relatief beperkt. Dit blijkt uit het volgende overzicht. De genoemde belastingen zorgen voor ongeveer 15% van de gemeentelijke inkomsten.

51

OZB

Rioolrecht

Afvalstoffenheffing

2021

34.227.000

2.300.000

1.465.000

1.345.000

2022

35.647.000

2.343.000

1.465.000

1.345.000

2023

35.112.000

2.343.000

1.465.000

1.345.000

2024

34.820.000

2.343.000

1.465.000

1.345.000

2025

34.544.000

2.343.000

1.465.000

1.345.000

De genoemde belastingen zorgen voor ongeveer 15% van de gemeentelijke inkomsten. Hieronder zullen genoemde belastingen nader beschreven worden. Er zal aandacht geschonken worden aan het beleid met betrekking tot de gemeentelijke belastingen, de regionale belastingtarieven, de lastenverlichting, de lastendruk, de totaal geraamde inkomsten en het kwijtscheldingsbeleid. Ontwikkelingen De OZB wordt met ingang van 1 januari 2009 berekend naar een percentage van de waarde van de onroerende zaak. Dit volgt uit de wijziging van artikel 220f van de Gemeentewet. De opbrengst OZB wordt gerelateerd aan de gerealiseerde opbrengst van het voorgaande jaar, eventueel verhoogd met de inflatie. Wanneer de (voorlopige) WOZ-waarden bekend zijn voor de categorieën woningen en niet woningen (deze laatste ook nog gesplitst in eigendom en gebruik) worden op basis daarvan de tarieven berekend. De geraamde opbrengst wordt gedeeld door de WOZwaarden en daaruit ontstaat het tarief. Daling of stijging van de huizenprijzen in Bergen hebben hiermee geen invloed op de hoogte van de begrote opbrengst OZB. Openbaarheid WOZ-waarden Sinds 2016 is de Landelijke voorziening WOZ (LV WOZ) operationeel. De LV WOZ fungeert als portaal ten behoeve van de openbaarheid van WOZ waarden van woningen. De WOZ-waarden van woningen zijn openbaar via een landelijke WOZ-viewer.

De LV WOZ wordt ook gebruikt door afnemers, bijvoorbeeld voor de aanlevering van de belastingcapaciteit aan het CBS. Over mogelijke verdere openbaarheid van WOZ-waarden van (niet) -woningen zijn nog geen concrete plannen bekend. Uitholling gemeentelijke belastingcapaciteit Een aantal (landelijke) gerechtelijke uitspraken betekent een steeds ruimere uitleg van vrijstellingen. Dit leidt tot uitholling van de gemeentelijke belastingcapaciteit en daarmee tot een steeds grotere last bij een beperkt aantal belastingplichtigen. Daarom beraadt de VNG zich op actie richting de wetgever. Dit betekent een onduidelijkheid en groter risico met betrekking tot de belastingcapaciteit. Waarderen op gebruiksoppervlakte Vanaf 1 januari 2022 is er een wettelijke verplichting om woningen te waarderen op basis van gebruiksoppervlakte, op onderdeelniveau. Daarnaast is voor de basisregistratie adressen en gebouwen (BAG) de totale gebruiksoppervlakte verplicht. In 2019 is gestart met een gezamenlijk project (gemeenten en BsGW) met als doel, naast het bepalen van de gebruiksoppervlakte, het proces in te richten om de gebruiksoppervlakte zo efficiënt mogelijk te onderhouden en de datakwaliteit te verbeteren. Verruiming lokaal belastinggebied Het kabinet heeft aan de Tweede kamer bouwstenen gegeven voor een hervorming van het lokaal belastinggebied.

De bouwstenen passen bij het streven van de VNG naar meer flexibiliteit voor gemeenten. Gepleit wordt voor een verschuiving van € 4 miljard aan rijksbelastingen naar gemeentebelastingen. Er zijn landelijk nog geen concrete beslissingen genomen. Regionale belastingtarieven Het maken van intergemeentelijke vergelijkingen van belastingtarieven is vaak lastig. Het ligt voor de hand om heel eenzijdig de tarieven van de verschillende gemeenten te benaderen. Iedere gemeente heeft echter zijn eigen redenen om tarieven op een bepaalde wijze op te bouwen. Vergelijking is daarom lastig. Ondanks dit gegeven is bij de verschillende belastingsoorten een overzicht opgenomen met de regionale tarieven van het jaar 2020 en 2021. Wij hebben ons hierbij

52

beperkt tot de onroerende zaakbelastingen, de rioolrechten, de afvalstoffenheffing en de verblijfsbelasting. Onroerende zaakbelastingen Wij stellen voor om in 2022 de OZB opbrengst te verhogen met het inflatiecijfer van 1,9%. De gevolgen voor de hoogte van de tarieven, in combinatie met de waardestijging van de huizen en bedrijven, zal in de decembervergadering van 2021 worden vastgesteld. In onderstaande tabel wordt inzicht gegeven in de OZB tarieven voor woningen en niet-woningen van andere regiogemeenten voor zowel 2020 als 2021. Gemeente

2020 Woningen

2021

Niet-woningen

Woningen

Niet-woningen

Bergen

0,1145

0,4033

0,1065

0,4262

Gennep

0,1122

0,3225

0,1078

0,3660

Beesel

0,1751

0,6101

0,1686

0,6546

Peel en Maas

0,0978

0,3703

0,0937

0,3804

Horst aan de Maas

0,1483

0,4442

0,1640

0,4668

Mook en Middelaar

0,1409

0,4456

0,1500

0,5651

Venlo

0,1852

0,6465

0,1641

0,7091

Venray

0,1427

0,5475

0,1384

0,5440

Limburg

0,1533

0,5546

0,1448

0,5472

Als gekeken wordt naar de OZB tarieven voor woningen, dan laat dat voor 2021 het onderstaande beeld zien voor de regiogemeenten. Gemeente Bergen kent, als de vergelijking gemaakt wordt met deze zeven andere gemeenten, relatief gezien een laag OZB tarief voor woningen. Dit geldt ook voor de OZB tarieven voor niet-woningen die opgebouwd zijn uit zowel een eigenaarsdeel als een gebruikersdeel. Zie daarvoor onderstaande grafieken.

53

Voor 2020 en 2021 is de belastingdruk voor de huurder en eigenaar in dezelfde zeven gemeenten weergegeven in de volgende tabel en grafiek. Uit de gegevens blijkt dat in vrijwel alle gemeenten de belastingdruk, zowel voor de huurders als voor de eigenaren, in 2021 ten opzichte van 2021 gestegen is.

54

Verblijfsbelasting Wij stellen voor om het tarief te verhogen met het inflatiepercentage. Aangezien het tarief vervolgens afgerond wordt leidt dit niet tot een aanpassing van het tarief per overnachting. Op dit moment wordt door een extern bureau een onderzoek uitgevoerd naar de systematiek van heffen van Verblijfsbelasting en Waterverblijfsbelasting. Verwacht wordt dat dit onderzoek gereed is voor behandeling van de verordeningen in december. Als gekeken wordt naar de opbrengsten van de verblijfsbelasting in de verschillende regiogemeenten in de jaren 2014-2020, dan laat dat het volgende beeld zien. Gemeente Bergen, kent een relatief laag tarief voor de verblijfsbelasting. Gemeente

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Bergen

1,05

1,05

1,05

1,05

1,20

1,25

Gennep

1,40

1,45

1,50

1,50

1,50

1,70

Beesel

1,28

1,20

1,20

1,20

1,32

1,50

Peel en Maas

1,00

1,00

1,00

1,00

1,00

1,00

Horst aan de Maas

1,91

1,29

1,31

1,43

1,55

1,55

Mook en Middelaar

1,00

1,01

1,03

1,05

1,05

1,07

Venlo

1,00

1,94

1,98

2,03

2,06

2,11

Venray

1,15

1,20

1,20

1,25

1,25

1,25

Forensenbelasting De heffingsgrondslag voor de forensenbelasting is de WOZ-waarde. Bij de bepaling van het tarief is in overeenstemming met de geldende systematiek rekening gehouden met wat hiervoor bij de onroerende zaakbelasting is vermeld. De tarieven 2021 bedragen bij een waarde in het economisch verkeer van: € 60.000 of minder € 281 € 60.001 tot en met € 120.000 € 574 € 120.001 tot en met € 180.000 € 1.337 € 180.001 tot en met € 299.000 € 2.478 € 299.001 of meer € 2.713

55

Conform de OZB wordt de forensenbelasting verhoogd met het inflatiecijfer van 1,9%. De hoogte van het tarief wordt in de decembervergadering 2021 vastgesteld. Leges, rechten en heffingen Het heffen van leges vindt plaats, omdat er een vergoeding gevraagd wordt voor de geleverde diensten. Milieuheffingen Kenmerkend voor deze heffingen is, dat de opbrengst daarvan niet vrij te besteden is. Deze heffingen mogen maximaal 100% kostendekkend zijn. De opbrengsten volgens de begroting mogen dus niet hoger zijn dan de kosten. In 2021 zijn de kosten voor verwerking van afval en transport fors gestegen (dit heeft onder andere te maken met de verhoging van de Rijksbelasting op restafval). Deze kosten worden volledig gedekt door de afvalstoffenheffing. Daarnaast is met ingang van 2020 de egalisatiereserve voor de demping van de tarieven vervallen. De afgelopen jaren is de gemiddelde afvalstoffenheffing gestegen van € 166 in 2018, naar € 180 in 2019, naar € 236 in 2020. In de decembervergadering in 2019 is besloten de poorttarieven, die sinds 2010 ongewijzigd waren, te verhogen als gevolg van de stijgende kosten van het milieupark. Op deze manier wordt er recht gedaan aan het principe ‘de vervuiler betaalt’. De tarieven worden in de decembervergadering 2021 vastgesteld. Bij de vaststelling van de belastingverordeningen wordt ook altijd de kostendekking vastgesteld.

Uitgangspunt is maximale kostendekking op begrotingsbasis. In onderstaande tabel en grafiek wordt inzicht gegeven in de hoogte van de afvalstoffenheffing en het rioolrecht in zowel 2020 als 2021 voor de verschillende regiogemeenten. ASH 2020 Gemeente:

Rioolrecht 2020 Gebruiker

ASH 2021

Eigenaar

Rioolrecht 2021 Gebruiker

Eigenaar

Bergen

117

0

236

127

0

241

Gennep

88

64

178

131

63

178

Beesel

86

0

78

109

0

102

Peel en Maas

197

0

289

212

0

289

Horst aan de Maas

195

0

217

210

0

217

Mook en Middelaar

149

0

162

149

0

162

Venlo

252

155

155

274

155

155

Venray

171

121

224

219

227

123

Provincie Limburg

251

0

212

271

0

216

56

Kwijtschelding Voor mensen met de laagste inkomen bestaat de mogelijkheid van een gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de geheven belasting. Het kwijtscheldingsbeleid is neergelegd in de verordening kwijtschelding Gemeentelijke Belastingen 2007. Deze verordening is door de raad op 19 december 2006 vastgesteld. Burgers met een inkomen op bijstandsniveau en zonder vermogen komen in beginsel in aanmerking voor kwijtschelding.

57

Meerjarenraming Samenvattend kan worden gesteld dat onderstaande opbrengsten uit heffingen en belastingen verwerkt zijn in de meerjarenbegroting 2022-2025.

Begroting

2022

2023

2024

2025

OZB

2.343.000

2.343.000

2.343.000

2.343.000

Afvalstoffenheffing

1.345.000

1.345.000

1.345.000

1.345.000

Rioolheffing

1.465.000

1.465.000

1.465.000

1.465.000

Verblijfsbelasting

503.000

503.000

503.000

503.000

Forensenbelasting

49.000

49.000

49.000

49.000

Reclamebelasting

7.000

7.000

7.000

7.000

5.712.000

5.712.000

5.712.000

5.712.000

Totaal

58

Paragraaf B Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Inleiding Iedere gemeente heeft te maken met risico’s bij de uitvoering van haar taken. Deze risico’s nemen toe door de uitbreiding van het takenpakket en de complexer wordende samenleving. Een goed afgestemde financiële buffer, ofwel weerstandscapaciteit, is nodig om te voorkomen dat tegenvallers dwingen tot bezuinigingen of drastische beleidsbijstellingen. De paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft aan hoe solide de financiële huishouding van de gemeente is. Een financieel weerstandsvermogen is van belang wanneer er zich financiële tegenvallers voordoen. Risicomanagement heeft een prominente plek binnen de Planning, Reporting & Control cyclus van de gemeente Bergen. Het is een continu proces. In plaats van een periodieke inventarisatie is het risicomanagement bij de gemeente Bergen een manier van denken. Het dient als hulpmiddel bij het nemen van besluiten door zowel gemeenteraad als college. Weerstandsvermogen Het gemeentelijke weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin we in staat zijn om financiële tegenvallers op te vangen. Om dit te kunnen, moeten we beschikken over een zekere mate van vrije ruimte binnen de begroting en/of vermogenspositie. Deze vrije ruimte heet ook wel de weerstandscapaciteit.