Consultatiedocument

•

Opwek

• • • •

Uit het stuk blijkt dat de RES eigenlijk de gemeenten verantwoordelijk stellen voor hun eigen beleid en dat de RES aanbevelingen geeft en voorstellen doet hoe projecten van start kunnen gaan. Vreemd. We stellen een uitvoeringsplan op rondom de regionale warmtetransitie. We stellen een monitoringssysteem op etc. Is dat beleid?? Hoe gaan Roerdalense vertegenwoordigers zitting krijgen in de diverse werkgroepen en met welk mandaat? Hoe worden de verschillen tussen gemeenten bepaald en welke gevolgen heeft dat? Bijvoorbeeld bij de productie van groengas in relatie met de opdracht die een gemeente heeft? Hoe wordt vervolgens omgegaan met de energieopbrengsten die daar weer het gevolg van zijn? Wat zijn de consequenties van de ambitie op sociale duurzaamheid? Het betekent nogal wat? Is de definitie van lokaal eigendom al bepaald? Zeggenschap? Financieel participant? Vestigingsplaats energie BV's? Aandeelhouder energie BV's? Wie gaat dan uiteindelijk de besparing realiseren? Wat zit er in dat cafetaria?" Nieuwe doelstelling 25% minder CO2 dan in 2015: Verlaat men het landelijk uitgangspunt of heeft men geen gegevens meer van 19952000? Hoe verhoudt 2015 zich ten opzichte van 1990? Dat moet inzichtelijk zijn en hoe luidt dan de berekening om tot de gestelde doelen te komen? In het ontwerp worden voorbeeld-hoeveelheden van 2017 gegeven, waarom dan niet het jaar 2015 of liever nog 1990?

(Zie bijvoorbeeld blz. 44 en verder.) Er hebben slechts 39 bedrijven voldaan aan de informatieplicht van het ministerie, is de achterstand inmiddels ingelopen? Wat zijn de consequenties enerzijds van het niet leveren van de gegevens en anderzijds van de mogelijk ingelopen achterstand? Gaat de gemeente hier nog acties op in zetten, zo ja welke? Zo nee, waarom niet? ‘We informeren elkaar over grootschalige (pijplijn).....’ enz. enz. Dit is lastig te begrijpen en de vraag is of dit in de RES thuishoort. 50 zonnepanelen op dak is al groot?? Moet dat niet minsten 500 zijn? 10 ha zonnepanelen op land?? Moet dat niet 1 ha zijn?

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

25

• •

Uitvoering

Antwoord

•

Opwekken in de regio van 1200 gigawatt uur. Wie en hoe?? Hoe wordt de opgave over de gemeentes verdeeld? Op basis van inwoners? Op basis van hectares grondgebied? Op basis van energieverbruik? Invullen met gerealiseerd, pijplijn en Wellsmeer, en extra inspanning op grootschalig zon op dak.. Is dat voldoende? Om hoeveel zon op dak gaat het dan nog voor de RES en Roerdalen in het bijzonder? Uitvoering RES 1.0, we gaan onderzoeken op welke wijze de regionale samenwerking na 1 juli 2021 voortzetten. Wie moet dat dan weer gaan doen? Welk mandaat ligt bij welk gremium.

Algemeen: • De RES zijn de gemeenten. Samen bepalen we de richting, zie verder beantwoording in thematische beantwoording. • Dit geeft aan hoe we uitvoering geven aan het beleid. • In de huidige werkgroepen zit ambtelijke vertegenwoordiging. Daarnaast is er een raadswerkgroep voor de RES. • De RES kijkt juist over gemeentegrenzen heen. Het onderzoek naar groen gas wordt bovengemeentelijk uitgevoerd. Participatie: • Sociale duurzaamheid is een van de belangrijkste basisbeginselen in de RES. • Definitie lokaal eigendom; Wat lokaal is en wat de omgeving is, is per object verschillend, zie antwoord samenvatting. Besparing: • Besparing wordt gerealiseerd door diverse partijen: de eigenaren van de woningen en gebouwen en gebruikers daarvan. In het hoofdstuk Besparing is aangegeven welke modules / onderdelen voor energiebesparing mogelijk zijn. Gemeenten kunnen kiezen aan welke onderdelen zij willen meedoen / zich voor willen inzetten. • Er zijn geen (betrouwbare) gegevens van het energiegebruik en/of de CO2-emissie van de gebouwde omgeving over 1990. Zodoende hebben wij 2015 als basisjaar gekozen. Daarop is ook de ambitie van 25% CO2reductie in 2030 afgestemd (dus t.ov/ 2015). Voor sommige gegevens (bijv. energie labels woningen) hebben gekozen voor (ten tijde van opstellen concept-RES) actuele gegevens, omdat deze het meest actuele beeld geven van de stand van zaken.

• [Deze reactie wordt nog ingekort en geannonimiseerd] De data betreffende de informatieplicht is bijgewerkt tot 1 maart 2021 en dan volgt hieruit de volgende tabel en grafiek over de voortgang van de informatieplicht:

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

26

•

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

27

De gemeenten Maasgouw, Echt-Susteren, Roerdalen, Peel en Maas, Roermond, Venray en Weert zijn actief bezig met het aanschrijven/bellen van de bedrijven die nog niet hebben voldaan (nog niet alle bedrijven zijn aangeschreven of gebeld). De gemeenten Beesel, Bergen, Gennep, Horst aan de Maas, Leudal en Nederweert hebben deze taak voor de VUEregeling 2021 (Versterkte Uitvoering Energiebesparing €203.000,- voor inhuur extern bedrijf (REDO-groep uit Susteren) om te assisteren bij energietoezicht) ingepland. De gemeente Venlo geeft aan dat dit niet in het huidige beleid (en dus de uitvoering) is opgenomen en hierdoor wordt geen uitvoering gegeven aan deze taak. Hierbij dient vermeld te worden dat uit ervaring blijkt dat veel de geschatte energieverbruiken niet kloppen en dat in 50% van de gevallen bedrijven niet informatieplichtig zijn. Echter dit is pas bekend als bedrijven zijn bezocht of gebeld. De consequentie van het niet voldoen aan de informatieplicht is dat er geen zicht is op de actuele energieverbruiken en de voortgang van het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen en dus de besparingsverplichting vanuit het klimaatakkoord. Hierdoor is er onvoldoende zicht of de bedrijven voldoende vaart maken met het besparen van energie. De hiermee gemoeide uren om eventueel de achterstand in te halen zal ik apart berekenen.

Ik heb (via de directeur van de RUDLN) een verzoek gehad van wethouder Roelofs (bestuurlijk trekker werkgroep besparing RES) om de huidige capaciteit en de gewenste capaciteit in kaart te brengen. Ik zal dit stuk ook met jou delen als dit gereed is – zal deel uit moeten maken van de paragraaf besparing (taken RUDLN). Daarnaast zou het kunnen dat het getal 39 heeft te maken met de EEDrapportages die ingediend zijn bij RvO. Helaas hebben we op dit moment geen zicht op deze data. Een EED-rapportage (Energie Efficiency Directive) geldt voor alle bedrijfslocaties die onder een concern vallen (bijvoorbeeld alle kruidvat-winkels in Nederland) ook als deze niet aan de energiebesparingsverplichting hoeven te voldoen. Op grond van de EEDrapportage kan wel energiebesparing worden afgedwongen. Het bevoegd gezag voor het afdwingen voor de EED-rapportages is Ministerie van EZK (RvO.nl). Opwek: • Zie thematisch antwoord. • Voor projecten en de impact op netwerk is afgesproken dat we met elkaar afstemmen voor grootschalige opwek projecten. De definitie gegeven voor grootschalige opwek is zorgvuldig afgestemd. Uitvoering: • De huidige partijen gaan gezamenlijk toewerken RES 2.0.

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

28

Doorwerking G9 Participatie

• • •

Besparing

• •

Opwek

• •

Warmte Doorkijk

Uitvoering

Antwoord

Hoe gaan we er concreet voor zorgen dat sociale duurzaamheid een feit wordt? Hoe nemen we inwoners en bedrijven mee in de doelstellingen en de noodzaak om (mede) invulling te geven aan de RES NML? Communicatiestrategie: communicatie vanuit de RES richting inwoners is noodzakelijk, gemeenten hebben daarin ook hun taak. Alleen met voldoende draagvlak kunnen de doelen bereikt worden. Via welke strategie bereiken én betrekken we onze inwoners, bedrijven etc. Maak het concreet. Hoe gaan we huiseigenaren (particulieren dan wel coöperaties) bereiken en stimuleren om hun woningen (beter) te gaan isoleren? Hoe staat het met de verduurzaming van de gemeentelijke gebouwen/ accommodaties? Geven we het goede voorbeeld? Wat is de realistisch te verwachten bijdrage (qua GWh) van onze gemeente binnen de doelstellingen van de RES NML? Is er al zicht op de te verwachte bijdragen (qua GWh) van onze gemeentelijke partners binnen de RES NML?

Hoe realistisch is het dat huishoudens een individuele warmteoplossing voor hun woning gaan realiseren? Grensoverschrijdende samenwerking: besteed in de RES1.0 aandacht aan de internationale (grensoverschrijdende) samenwerking c.q. de koppeling van mogelijkheden op het gebied van uitwisseling van energie als ook het transport daarvan. Kernenergie moet aandacht krijgen in de RES. Kernenergie zou gezien kunnen worden als een (belangrijk) instrument om het Nederlandse landschap niet onnodig te vervuilen met windmolens en zonneparken. • Voorkomen vrijblijvendheid en streef naar gelijktijdige vaststelling RES 1.0 en het uitvoeringsconvenant door de raden. • "Energiebedrijf: kan er meer duidelijkheid gegeven worden wat het voor de lokale burger betekent? Is er inzage in de haalbaarheid en het draagvlak m.b.t. tot het regionaal energiebedrijf en hoe zien we daarin de participatie van de burger financieel, medezeggenschap etc.? Participatie: • Sociale duurzaamheid is een van de belangrijkste basisbeginselen in de RES. • Voor het betrekken van inwoners bij de RES zien we de webinar van februari 2021 als vertrekpunt. Zie antwoord samenvatting. Besparing:

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

29

• •

Huiseigenaren kunnen we bereiken door de organisatie van bijvoorbeeld een klantreis. Dit zal in het uitvoeringsprogramma verder uitgewerkt worden. Zie ook hoofdstuk 3.4.4, onderdeel Woningen. Er is ruimte voor verbetering voor het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed. Een aanpak hiervoor is onderdeel van de RES. Het uitvoeringsprogramma wordt nog verder uitgewerkt, zie thematisch antwoord.

Opwek: • 1200GWh is een gezamenlijke opgave, zie thematisch antwoord. Warmte: • Individuele warmteoplossingen worden nader onderzocht in de TVW van iedere gemeente, zie onderwerp TVW in thematische beantwoording. Doorkijk • De contacten met de buurlanden lopen op dit moment via de grensgemeentes. • Het RES bod heeft betrekking op zon- en wind op land, keuzes wat betreft kernenergie worden gemaakt op landelijk niveau. Zie hiervoor de toelichting in de samenvatting doorkijk. Uitvoering • De afspraken uit de RES worden -na vaststelling door alle gemeenteraden- geformaliseerd in een uitvoeringsconvenant dat ter besluitvorming wordt voorgelegd aan de colleges van B&W. • Richting de RES 2.0 wordt er verder onderzoek gedaan naar de kansen voor een regionaal energiebedrijf. Doorwerking G10 Algemeen

Participatie

Geef aan dat we nu moeten investeren in de energietransitie, maar dat hierdoor wel economische kansen ontstaan en we hoge kosten in de toekomst door klimaatschade vermijden. • Compliment aandacht voor sociale duurzaamheid. In uitvoering kijken naar hoe je het collectief meekrijgt, aanpak organiseren. Benut voorbeelden in de regio. • Streven minimaal 50% is te weinig. • Verken kansen voor energiebedrijf in relatie tot betrokkenheid inwoners en zorgen voor voordelen. Organisatievoorbeelden van bijvoorbeeld Leudal, Straelen bekijken

Besparing

•

Monitoring basisdoelen is belangrijk in de uitvoering.

Opwek

• •

Altijd regionale afstemming bij plaatsing een of meerdere windmolens. 400m bij windturbine tekort. Moeten in lokaal beleid hier een uitspraak. over doen, projecten zijn maatwerk. Goed om dit te benoemen in de RES.

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

30

• • • • Warmte

Doorkijk Uitvoering

Antwoord

Vlekkenkaart potentiegebieden. Graag duidelijk aangeven dat de daadwerkelijke locaties in gemeente Venlo volgen obv beleidskader nieuwe energie. Geen versnippering, ga voor goede inpassing en cluster opwek locaties. Versnellingsteam netcapaciteit opzetten om problemen netcapaciteit aan te pakken. Als landbouwgrond gebruikt moet worden, goede onderbouwing nodig.

In het onderzoek naar Groengas moet duidelijk aangegeven worden in hoeverre hier sprake is van een duurzame oplossing. En gaat het dan om een tijdelijke oplossing of om een blijvende duurzame oplossing. Sta open voor innovatie en kijk daarbij goed naar kansen voor opslag en omslag. Breng hierbij ook de kansen voor waterstof in beeld. • Monitoring is van belang, kijk hierbij of het mogelijk is om aan te sluiten bij de KPI’s uit de Provinciale Energiestrategie. • Ga voor de uitvoering in gesprek met de Triple Helix, zet deze partijen in bij de uitvoering. Denk hierbij ook aan de toenemende werkgelegenheid, ga in gesprek met het onderwijs. • Leg voor de uitvoering de verbindingen met andere beleidsterreinen en neem dit ook mee in de RES 2.0. Algemeen: • Dit nemen we mee in de algemene boodschap die we als RES verspreiden. Participatie • Het streven naar 50% lokaal eigendom nemen wij over als landelijke lijn. Als lokaal hogere percentages gehaald worden juichen wij dit toe. • Richting de RES 2.0 zal er verder onderzoek worden gedaan naar de kansen voor een regionaal energiebedrijf. Besparing: • Monitoring van de basisdoelen is belangrijk voor de uitvoering. Dit is dan ook opgenomen in hoofdstuk besparing. Opwek: • Waar afstemming dient plaats te vinden is nog ter discussie binnen de RES, de opmerking wordt meegenomen.

• Voor windturbines is wetgeving waar aan voldaan dient te worden. De 400 m is gebruikt voor het bepalen van de zoekgebieden maar zegt niets over de daadwerkelijke afstand die aangehouden dient te worden. Uiteraard kan lokaal beleid hierin een eigen afwegingen maken (met inachtneming wetgeving) • De potentiegebieden zijn een momentopname geweest in het proces, deze kaart zal nog aangepast worden in de volgende iteraties en het tussenliggende proces • Geen versnippering is een van de uitgangspunten van de RES.

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

31

• •

Er wordt een overlegstructuur opgezet met de provincie voor een versnellingsteam netcapaciteit. Volgens de zonneladder is gebruik landbouwgrond alleen goed onderbouwd mogelijk.

Warmte: • Het potentie onderzoek groengas Noord- ML geeft aan dat Biogene secundaire grondstoffen een heel belangrijke rol gaan vervullen in de warmte vraag van de bebouwde omgeving. Zowel de ondergrens als bovengrens van groengas met de combinatie hybride biedt binnen de regio Noord- Midden Limburg een kansrijk perspectief. In de komende tijd gaan verschillende sectoren proberen aanspraak te maken op de beperkte hoeveelheid groengas. De maximale groengas potentie kent ook zijn grenzen er zullen dus in het termijn van RES 1.0 keuzes en stappen gemaakt moeten over de inzet van dit potentieel. Doorkijk Als RES volgen wij de ontwikkelingen. Elke twee jaar wordt de RES geactualiseerd. Wat betreft waterstof: zie samenvatting doorkijk. Dit speelt zich af op regionaal niveau.

Doorwerking G11 Algemeen

Doorkijk:

Uitvoering:

Antwoord

Uitvoering Monitoring is van belang en zal ook plaats vinden. De PES is complementair aan de RES, echter gaat de PES over alle klimaattafels en de RES slechts over twee. Er wordt gekeken naar koppelkansen. In het vervolgproces richting RES 2.0 zal er nog meer contact gelegd worden met andere beleidsterreinen en het onderwijs. Onderwijs is een thema wat onderdeel is van de PES. Verduidelijken tekst potentie groen gas

Voorstel om volgende tekst toe te voegen: “In Europees verband is afgesproken dat de lidstaten al in 2030 hun CO2 uitstoot met 55 procent verminderen. De effecten van dat hogere percentage heeft het kabinet laten inventariseren door een ambtelijke commissie (commissie Van Geest). De commissie komt tot de conclusie dat deze hogere ambitie (55 procent minder CO2 in plaats van 49 procent in 2030) leidt tot 'bijna een verdubbeling van de inspanningen'. Deze hogere ambitie is niet meegenomen in de RES 1.0.” Voorstel om volgende tekst toe te voegen: Het is niet uitgesloten dat kernenergie deel uit gaat maken van de toekomstige energiemix in Nederland. Voorstel om volgende tekst toe te voegen: De afspraken in het nog op te stellen uitvoeringsconvenant zullen aan de raden worden voorgelegd voor wensen en bedenkingen. Algemeen: • Op grond van ervaringen, nieuwe inzichten en nieuwe ontwikkelingen stellen we de RES elke twee jaar bij. Nieuwe ontwikkelingen, zoals de

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

32

55% CO2-reductie, nemen we dus mee in de volgende versie van de RES. Doorkijk: • Kernenergie maakt geen onderdeel uit van de RES opdracht op korte termijn. Keuzes hiervoor worden gemaakt op nationaal en provinciaal niveau. Zie hiervoor de samenvatting van de doorkijk. Uitvoering • Het uitvoeringsconvenant betreft een set van concrete bestuursafspraken die gebaseerd worden op de door de raden vast te stellen RES. Besluitvorming vindt plaats door de colleges van B&W. Indien gewenst kan het college van B&W het uitvoeringsconvenant voor wensen en bedenkingen voorleggen aan de gemeenteraad voorafgaande aan de besluitvorming in het college. Doorwerking

-

4.2 Maatschappelijke organisaties en inwoners M01 Reactie Antwoord Doorwerking M02 Participatie Opwek Warmte Doorkijk Antwoord

Doorwerking M03 Participatie Opwek

Geen reactie ingevuld. Jazeker Geen wind op land, maar op zee. Wat wordt er in dit verband bedoeld met duurzaam? Zonder kernenergie is de energietransitie niet mogelijk. Opwek: Wind op zee wordt door Rijksoverheid opgepakt. Wind op land is noodzakelijk om de gezamenlijk opgave te kunnen halen. Zie ook thematisch antwoord. Warmte: Duurzame verwarming is verwarming zonder uitstoot van CO2. Bijvoorbeeld warmte uit biogas. Doorkijk De RES rich zich op de technieken die bewezen zijn om richting 2030 de doelstellingen te halen. Daar valt kernenergie niet onder. Keuzes voor kernenergie worden op landelijk en provinciaal niveau gemaakt. Voor verdere toelichting zie samenvatting doorkijk. Altijd betrekken bij dit soort projecten. • In de basis heb ik geen bezwaar tegen wind/zonne-energie. • Geen windenergie in natuur/bosrijke omgeving maar daar waar de verbruiker zit.

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

33

• Besparing Antwoord

Zon op bedrijfshallen die geschikt zijn. Financieel ondersteunen als gemeente i.p.v. nieuwe locaties voor zon zoeken.

Als het doel gehaald kan worden door kleinschalig (particulier) opwekken lijkt mij dit een vele betere oplossing. Opwek: • Landschapskader wordt verder uitgewerkt, zie thematisch antwoord. • Zon-op-dak willen we verder stimuleren met een versnellingsteam. Besparing: • Het doel is vermindering van uitstoot van CO2. Dat kan door energiebesparing en energieopwekking. Voor woningen kan dit in de uitvoering goed gecombineerd worden, zowel qua aanpak en uitvoering als qua financiële ondersteuning. Overigens is met energiebesparing meer CO2 te reduceren dan met zonPV. Met alleen kleinschalige opwek halen we het gestelde doel niet.

Doorwerking M04 Algemeen

Antwoord

Wat is de ‘kracht’ van de RES? Stel ik heb een plan van een zonnepark dat in de RES past. Kan een gemeente dan anders besluiten en heeft de gemeenteraad altijd de laatste stem? Of geeft de RES alleen maar richting/ambitie? Algemeen: • In de RES worden bestuurlijke afspraken gemaakt die worden verankerd in het lokale beleid van gemeenten. Voor een zonnepark is bovendien een omgevingsvergunning nodig. De gemeente heeft dus altijd de laatste stem.

Doorwerking M05 Participatie Opwek

-

Warmte Besparing

Gratis zonneboilers plaatsen voor de consument. Zonnepanelen op elk dak waar kan in de gemeente en gefinancierd door de gemeente en overheid. Doen ze met de windmolens ook. Participatie: • Wij nemen uw adviezen ter kennisname mee in het vervolgproces.

Antwoord

Energiemaatregelen gratis maken dan doen veel meer mensen mee. • Gratis zonnepanelen plaatsen op alle geschikte daken. • Ik ben tegen windmolens. Ze vervuilen het zicht (op natuur), veel geluidsklachten in een grote omtrek rondom de windmolens en ze vragen veel energie bij het opstarten.

Opwek: • Zon-op-dak willen we verder stimuleren met een versnellingsteam. • We hebben wind op land nodig om opgave te halen, zie thematische beantwoording. Warmte:

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

34

•

Dit valt buiten de RES. De RES gaat over afstemming van warmtebronnen en kennisuitwisseling.

Besparing: • Wij zijn voorstander van het zoveel mogelijk benutten van daken van woningen en andere kleinschalige gebouwen. Daarvoor hebben het Rijk, de provincie en diverse gemeenten leningen beschikbaar gesteld. Geen subsidies, omdat zonnepanelen zich binnen redelijke termijn terugverdienen. Doorwerking M06 Algemeen

• •

Participatie

Besparing

Opwek

Warmte

De burger is niet betrokken bij het Klimaatakkoord waar de RES op gebaseerd is. We mogen nu onze mening geven over de RES, maar dat is slechts een fopspeen. Inwoners mogen niet gedwongen worden om te verduurzamen, daarnaast moeten zij gecompenseerd worden voor de waardedaling van hun huis als gevolg van het klimaatbeleid. • Alleen wind op zee niet op land, zon alleen op daken van gebouwen. • Vraag gestuurde stroom nodig zoals nu in energiecentrales wordt opgewekt. Investeren in kernenergie is betere optie. • • •

Antwoord

Slechts 2,6% van de CO2-uitstoot is direct afkomstig van menselijke activiteiten. CO2 is geen vervuiling, het doet planten groeien. In tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd is er geen consensus onder wetenschappers. Het Klimaatakkoord lijkt ongefundeerd en bovendien ineffectief door tal van misvattingen en verkeerde beslissingen. Waaronder het geforceerd sluiten van moderne kolen- en gascentrales. Grootschalige inzet van zon, wind en biomassa leidt niet tot CO2reductie, maar wel tot gezondheidsrisico’s en verrommeling van het landschap.

Schade als gevolg van trillingen of andere oorzaken. Restwarmte af te raden omdat ons dat afhankelijk maakt van die bedrijven. De burger moet zoals nu kunnen kiezen. Biomassa is uit den boze vanwege alle inmiddels bekende nadelen.

Algemeen: • De RES is een opdracht uit het Klimaatakkoord en dit nemen we als uitgangspunt. Het staat vast dat we moeten verduurzamen als regio, zie verdere beantwoording in thematische beantwoording. Participatie • Voor kennisgeving aangenomen Besparing: • Van dwang is geen sprake. Wij houden ons uiteraard aan de geldende wet- en regelgeving voor de gebouwde omgeving. Voor nieuwbouw is

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

35

deze thans strenger dan een aantal jaren geleden (bijv. geen gasaansluiting bij nieuwbouw). Een woning of gebouw met een beter energielabel heeft i.h.a. een hogere verkoopwaarde. Opwek: • We hebben wind op land nodig om opgave te halen, zie thematische beantwoording. • Kernenergie niet haalbaar voor de RES 1.0, zie thematische beantwoording doorkijk 2030-2050. Warmte: • Biomassa en de gevaren van geothermie worden nog nader onderzocht. Zie onderwerpen geothermie en biomassa in thematische beantwoording. • De burger heeft altijd een keuze. Door gebruik te maken van restwarmte wordt deze energie echter wel nuttig benut. Dit is veelal restwarmte die vrijkomt bij (industriële) processen en niet opnieuw in het proces gebruikt kan worden. Deze warmte kan dus nuttig worden ingezet om gebouwen te verwarmen. De overheid stimuleert dit ook. Doorwerking M07 Algemeen Besparing Opwek Warmte Antwoord

Is er ook gedacht aan het aanplanten van bos/bossen verbinden op bijvoorbeeld landbouwgrond. Aangezien dit CO2 zou compenseren. Een campagne om inwoners over te laten stappen op LED-verlichting. Zonnepanelen op dak van magazijnen verplichten voor nieuwe magazijnen. Subsidie voor het overschakelen van houtkachel/gas naar duurzamere verwarming. Algemeen: • Het aanplanten van bos valt niet binnen de scope van de RES. Besparing: • Veel gemeenten maken gebruik van RRE en RREW subsidie van het Rijk, welke via vouchers voor inwoners wordt doorgegeven. Deze vouchers zijn ook te gebruiken voor LED-verlichting. Gemeenten, evenals Rijk/RVO en bijv. Stichting Hier, voeren hiertoe publiekscampagnes uit.

Opwek: • Zon-op-dak willen we verder stimuleren met een versnellingsteam. Van nieuwbouw zijn de actuele eisen al strenger dan een aantal jaren geleden. Warmte: • Dit valt buiten de RES. De RES gaat over afstemming van warmtebronnen en kennisuitwisseling. Doorwerking M08

-

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

36

Algemeen Opwek Warmte Antwoord

Doorwerking M09 Participatie Opwek Antwoord

Ik mis een kosten-baten analyse bij de plannen die nu ontwikkeld worden. Een back up voor als het niet waait of de zon niet schijnt wordt gemist in de RES Wat zijn de ideeën voor oudere woningen in het buitengebied? Isoleren is niet haalbaar op een wijze dat afkoppelen van het gasnet realistisch is. Algemeen: Financiële plaatje kan pas bij concrete projecten worden gemaakt, zie thematische beantwoording. Opwek: De opslag van elektriciteit en de back up voor elektriciteit werken we verder uit in de RES2.0. Warmte: Dit wordt nader uitgewerkt in de TVW van iedere gemeente. Zie onderwerp warmtepomp in thematische beantwoording. Altijd betrekken, zonder uitzondering en oproep herhalen. • Geen windmolens in de achtertuin, eventueel op industrieterreinen. • Zonnepanelen op grote hoeveelheid loodsen en gebouwen. Participatie • Wij blijven in de toekomst inwoners betrokken en op lokaal niveau zullen de gemeentes dit ook doen. Opwek: • Zon-op-dak willen we verder stimuleren met een versnellingsteam. • We hebben wind op land nodig om de opgave te halen, zie thematische beantwoording. Gemeente, in afstemming met de regio, beslist waar windmolens uiteindelijk komen.

Doorwerking M10 Opwek Doorkijk

-

Antwoord

Opwek: • We hebben wind op land nodig om de opgave te halen, zie thematische beantwoording. • Landbouwgrond gebruiken voor zon is alleen mogelijk mits onderbouwd.

Zon en wind ja maar geen zonneweides en wind. Zoveel mogelijk op zee • Ik mis de doorkijk naar 2050. • Er wordt geen context gegeven bij de opgave die we ons opleggen. We moeten een realistisch beeld geven dat onze opgave maar 0,25% van de opgave is in 2050.

Doorkijk: • De RES focust zich in de eerste plaats op de doelstellingen in 2030. Andere ontwikkelingen tot 2050 worden op landelijk niveau opepakt. Doorwerking M11

-

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

37

•

Opwek

• Antwoord Doorwerking M12 Warmte

Besparing Antwoord

op kassen kan je geen zonnepanelen leggen, slecht voor de teelt. Wel mogelijk bij teeltondersteunende systemen bijv. voor blauwe bessen of vertical farming met laagblijvende gewassen. Die laatste zitten in loodsen. Tekst pagina 28: daar staat kassen maar dat zijn eigenlijk constructies voor zon die er uit zien als kas, maar geen kas zijn.

Opwek: Voor kennisgeving aangenomen. Staat niet meer in de huidige tekst RES1.0 Er is geen Hoge Temperatuur restwarmte (meer) bij Nyrstar, wel Lage Temperatuur. Dat verkleint de mogelijkheid tot gebruik, maar dat wordt door Weert en Cranendonck wel onderzocht. Zonnepanelen op kleine en grote daken stimuleren. Warmte: • Kleinere warmtebronnen worden niet specifiek opgenomen in de RES, omdat deze geen rol spelen op bovengemeentelijk niveau. Weert en Cranendonck kunnen dit in het kader van hun Transitievisie Warmte verder onderzoeken als het ze kansrijk lijkt. Besparing: • Zonnepanelen stimuleren wordt door de RES gedaan, kleinschalig via besparing en grootschalig via opwek.

Doorwerking M13 Opwek

Warmte

Antwoord

Er is veel meer windenergie nodig om in de elektriciteitsbehoefte tussen 2030 en 2050 te kunnen voorzien. Ik zou verwachten nu maximaal inzetten op molens dicht bij de mensen in de buurt. Hun molens, trots, geld behouden in de regio, participatief. Van het aardgas af komen we niet door 90% van de woningen op groen gas te gaan plannen. Daar zijn andere vormen met een belangrijke impact op de vraag naar duurzame elektriciteit voor nodig (all-electric of lage temperatuur aardwarmte). Opwek: • In de volgende versies van de RES zullen we focussen op de periode na 2030. Wind heeft technisch en financieel een sterke voorkeur, echter heeft op andere vlakken weer nadelen (draagvlak). Inzetten op participatie zal een belangrijk speerpunt zijn Warmte: • Groengas is één van de vele opties. We zitten aan de voorkant van deze nieuwe ontwikkeling. Groen gas komt in eerste aanleg het beste tot zijn recht in woningen die kwetsbaar zijn en niet (redelijkerwijs) economisch verwarmd kunnen worden met bestaande duurzame alternatieven. Natuurlijk kijken we hier naar efficiënte inzet, zoals

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

38

hybride warmtepompen. Zo spreiden we ook de vraag naar zowel elektra als groen gas. Doorwerking M14 Opwek

Antwoord Doorwerking M15 Doorkijk Antwoord

Doorwerking M16 Algemeen

Warmte: Verduidelijken tekst potentie groen gas Er staat een fout in tabel 12 op pag. 73: de tekst bij "Wind" is copy/paste van "Zon op Land" in tabel 11 op pag. 72. De vermelde verhouding vermogen/opgewekte energie van 335 MW/318GWh past bij zon, maar absoluut niet bij wind! Opwek: • Deze tabel bleek foutief en wordt verwijderd Tabel 12 verwijderen. Met alleen zon en wind redden we het niet. Is er plek voor kernenergie en groene waterstof? Doorkijk: •

Nieuwe technieken, zoals kernenergie en groene waterstof vallen niet onder de RES. DE RES richt zich op beproefde technieken die helpen om onze doelstelling voor 2030 te halen. Keuzes voor kernenergie en waterstof worden op landelijk en provinciaal niveau gemaakt. Zie voor toelichting de samenvatting van ‘doorkijk’.

•

Het is erg high level allemaal. Begrippen als TWh begrijpen weinig mensen en maak dan zelf niet de fout om energie en vermogen door elkaar te halen. Als de doelstellingen van C02 reductie in 2030 gehaald moeten worden, dan is het ‘niet lullen, maar poetsen’. Deelnemende partijen in de gemeenteraadsverkiezingen moeten energietransitie paragraaf opnemen. Zo kunnen burgers een keuze maken. Focus op bewezen technieken. Mensen die het nu over waterstof en kernfusie hebben, weten echt niet waar ze mee bezig zijn Ik mis het vervuiler betaald principe. Haalbaar en betaalbaar zijn loze beloften. De energietransitie gaat geld kosten.

• •

• • •

Participatie

• • • •

De meeste burgers gaan zich hier niet in verdiepen en moet je hier niet mee gaan belasten. Maak het zoveel mogelijk concreet, niet te veel praten. Subsidieer de energiescan, dan kan de burger stapsgewijs hun huis aanpassen, lokale energiecoöperatie kan helpen. Probeer zoveel mogelijk straat of wijkgewijs te werken.

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

39

• •

Geen WOZ-betaling op PV-installatie of andere energiebesparingsverbeteringen invoeren Geef veel aandacht aan de sociale sector, mensen met meestal geen geld om te investeren.

Besparing

•

Organiseer een wedstrijd wie zijn/haar huis het beste kan isoleren. Probeer daarnaast om zelf het goede voorbeeld te geven als overheid.

Opwek

•

De RES gaat nog uit van kleine windmolens, hoe groter de molens hoe minder er nodig zijn. Goede balans wind en zon is belangrijk, in winter moet je het voornamelijk van de wind hebben. 50% participatie lokale energiecoöperaties is leuk streven, lukt het niet gelijk grote investeerders aantrekken. Nu niets doen is geen optie ook als het landschap wat wordt aangetast, na 20-25 jaar moeten ze toch worden vervangen.

• • • Warmte

• • • •

Antwoord

Belangrijk is om een woning warmtepomp of lage temperatuur ready te maken. Daarvoor moet het huis goed geïsoleerd en geventileerd zijn. Hybride CV's (CV+warmtepomp) kunnen aardig wat gas besparen en als interim oplossing dienen. Zelfs met grijze energie is de CO2 uitstoot lager. Voor heel oude huizen, waar isoleren niet voldoende oplevert of die voor 2050 afgebroken gaan, kan een hogetemperatuur warmtepomp (70/80) een oplossing zijn. Prijzen warmtepompen moeten wel nog substantieel omlaag.

Algemeen: • De RES is een strategisch en abstract document dat richting geeft. Er is eerst richting nodig voordat je aan de slag kan, zie thematische beantwoording. • Overheden, inwoners en organisaties zijn al hard aan de slag. De RES remt dit niet. • De RES is een strategisch document dat richting geeft. Deze strategie wordt vertaald in een uitvoeringsplan en in het lokale beleid van gemeenten. In deze concretisering komt de vraag aan bod ‘wie gaat welke kosten betalen?’. • Energietransitie gaat geld kosten, maar we proberen het zo betaalbaar mogelijk te houden. Besparing: • Goede voorbeelden en ervaringen van koplopers zullen worden geëtaleerd via gemeentelijke websites of een duurzaamheidsloket, waarbij we ook lokale ambassadeurs willen inzetten. • Gemeenten zullen zich inzetten om het goede voorbeeld te geven door hun eigen gebouwen ook te verduurzamen. Opwek:

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

40

• • •

De grootte van de windmolens is passend voor de regio, zie thematisch antwoord. In regio kijken we naar zon én wind om opgave te bereiken voor 2030. Lokaal eigendom, zie thematisch antwoord participatie.

Warmte: • Isolatie en warmtepompen zijn meegenomen in de RES. De prijs voor warmtepompen valt buiten de RES. Participatie: • Wij willen alle inwoners de kans geven om met ons mee te denken in dit proces. De participatie stop niet, dit is het beginpunt. Ook op lokaal niveau zal er in het vervolg participatie plaatsvinden. • Uw adviezen nemen wij mee in het vervolgproces richting de RES 2.0. Doorwerking M17 Opwek

• •

Antwoord

Doorwerking M18 Participatie Opwek

Warmte

Kunnen we participeren of samenwerken met in aanleg zijnde windmolen- en zonnepark op het voormalig vliegveld Bruggen in Duitsland? Het buitengebied Asenray is een van de beoogde plekken, blijkt uit een studie van de WUR, waar windmolens mogelijk geplaatst zouden kunnen worden.

Opwek: • Als RES kijken we naar onze regio. Voor grensoverschrijdende samenwerkingen zijn we gebonden aan wet- en regelgeving waardoor dit op korte termijn geen optie is. Diverse gemeenten en de provincie zijn wel in overleg met Duitse overheden. • Ter kennisgeving aangenomen

Uitermate belangrijk, wordt veel over gesproken maar in de praktijk weinig gedaan. • opwek op grootschalige bedrijfsgebouwen stimuleren, zon op goede landbouwgrond en windparken verbieden. • Elke gemeente de zonneladder verplichten zodat er geen onnodige zonneparken en windparken op goede landbouwgrond worden gerealiseerd. Stimuleer zonnepanelen op daken en verplicht het op bedrijfsgebouwen. • Windparken op zee is prima •

Zie veel toekomst in het toevoegen van waterstof op het gasleiding netwerk, wat natuurlijk gefaseerd ingevoerd moet worden. Momenteel al mogelijk dat 50% waterstof toegevoegd wordt aan het gasnet waarbij de huidige CV ketel behouden kan worden.

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

41

•

Antwoord

Vreemd te constateren dat Duitsland over gaat naar gasaansluitingen en wij van het gas af moeten.

Opwek: • Er is een versnellingsteam zon op dak. • De zonneladder is opgenomen in RES 1.0. • Wind op land noodzakelijk om de opgave te halen, zie thematisch antwoord. Warmte: • Waterstof is meegenomen in de RES. • Ook Duitsland heeft de ambitie om in 2050 een CO₂-neutrale energievoorziening te hebben, zie thematische beantwoording.

Doorwerking M19 Participatie Opwek

Warmte

Antwoord

Burgers moeten meer inhoudelijk worden betrokken, want niet iedereen is lid van een coöperatie. Allereerst wil ik opmerken dat de overheid in samenspraak met de burgers nu al moeten gaan bepalen waar en hoeveel windmolens er moeten gaan komen.Artsen hebben inmiddels vastgesteld dat windmolens gezondheidsschade kunnen veroorzaken, dus de gemeente moet haar zorgplicht t.o.v. haar burgers wel nakomen. • Veel huizen zijn niet geschikt voor warmtepompen. Plaatsgebrek, hoge kosten en het gebrek aan opbrengst voor de oudere woningeigenaar werken tegen. Ga dus eens nadenken over waterstof en waterstofcentrales. • Wie gaat de kosten betalen? • Zorg dat nieuwbouw verplicht op alleen elektriciteit wordt aangesloten. Van het gas af zie ik niet zitten met dit oude huis. • Veel burgers lijden onder houtstook. Dat moet de gemeente ontmoedigen. Ook moet de gemeente afstand doen van biomassacentrales. Samenwerking met commerciële bedrijven zoals Vattenfall is omstreden en moet vermeden worden. Participatie: • Burger kunnen voor meer informatie terecht bij hun gemeentes. Op het moment dat er nieuwe projecten ontwikkeld worden zullen inwoners ook weer betrokken worden. Opwek: • We volgen landelijke wetgeving en advies voor mogelijke gezondheidsproblemen door windmolens. Warmte:

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

42

• • • Doorwerking

M20 Opwek

Antwoord

Doorwerking M21 Algemeen

Inzet warmtepompen wordt verder uitgewerkt in de TVW van iedere gemeente. Zie onderwerp warmtepomp in thematische beantwoording. Waterstof is meegenomen in de RES. Biomassa heeft nader onderzoek nodig. Zie onderwerp biomassa in thematische beantwoording.

In RES 1.0 wordt houtachtige biomassa niet uitgesloten, maar zal wel een kritische houding worden aangenomen t.a.v. de toepassing ervan als duurzame energiebron. De tekst hierover wordt opnieuw bekeken en eventueel kleine aanscherpingen worden aangebracht. Waarom is de gemeente Venray bezig met een verkenning voor een windpark terwijl in de RES staat dat de aanvullend nodige 95 GWh kan worden ingevuld met zon op grote daken. Opwek: • Neem voor een antwoord op deze vraag contact op met de gemeente Venray. • • • • •

•

• •

Korte termijnen benoemen: in 2025 willen we fase 1 gerealiseerd hebben zijnde.. Wat wordt er gevraagd van de bestuurders, waar moet men ja of nee tegen zeggen? Is er een financiële onderbouwing voor de gepresenteerde plannen? Zoals al benoemd missen we aandacht voor integrale kleinschalige oplossingen die geen verzwaring van de infra behoeven. Zoals ook al benoemd: opslag van energie is de grootste uitdaging. Streef zo veel mogelijk naar blijvend gebruik bestaande infra zoals gebruik aardgasnet en lokale opslag om te bufferen. Als de opslag en omslag en het nadenken over energietransport niet worden meegenomen in de RES, zullen veel initiatieven niet gerealiseerd kunnen worden. Denk ook na over kleinschalige netten in eigen beheer (bagatelnetten) naast de bestaande distributienetten. Ga uit van de basis van energie/joules, dan zijn alle vormen van energie toepasbaar en inzetbaar en kunnen verschillende principes en systemen tezamen betaalbaar en efficiënt de nieuwe energievoorziening zijn. Dit maakt dat koppelen van verschillende principes DE gewenste rendementsverbetering gaat brengen, en hiermee is de toepassing waterstof niet de heilige graal maar een essentieel onderdeel van het totaal plaatje.

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

43

•

Is er goed nagedacht over de investeringen die gedaan worden in relatie tot de energie die geleverd wordt in relatie tot de benodigde momenten van energievraag.

Participatie

•

Is er voldoende nagedacht over het meenemen van de burgers in discussies over PV-projecten op landbouwgrond en horizonvervuiling. Is daar beleid voor?

Opwek

•

Het eerste plan lijkt zich te beperken tot zoekgebieden en is daarmee nog niet echt concreet. Zou het als RES gemeentes een optie zijn om windmolens in plaats van in Limburg te plaatsen (met veel lager rendement en heel veel discussies) een aandeel te nemen in het windpark op de Noordzee en hiermee dus ook capaciteit reserveert voor de betreffende gemeentes die meedoen?

•

Warmte

• •

Antwoord

Laat waterstof toe in de gebouwde omgeving. Nu nog verboden in veel gemeenten. Biogas voor Limburg is mooi als we dit kunnen combineren met het mestprobleem. In deze is Super Critisch Water (SCW) een veel belovende techniek, meer nog als vergisting of Torrgas (via gras/houtafval). Echter dit zal op de totale energiebehoefte maar een fractie zijn.

Algemeen • De RES is een uitvoeringsplan aan het uitwerken voor de fasering, zie thematische beantwoording. • De gemeenteraden, Provinciale Staten en het algemeen bestuur van Waterschap Limburg moeten een besluit nemen over de RES 1.0. Daarmee zeggen zij ja of nee tegen de keuzes die in de RES 1.0 zijn opgeschreven. • Het financiële plaatje kan pas bij concrete projecten worden gemaakt, zie thematische beantwoording. • Kleinschalige oplossingen vallen buiten de scope van de RES. Dit wordt op gemeentelijk niveau opgepakt. • Opslag en infrastructuur wordt nader uitgewerkt in de RES 2.0, zie thematische beantwoording. • Eens, dat we hier integraal naar het totaalplaatje moeten kijken. Dit heeft meer aandacht nodig in het vervolg. • Enexis neemt energievraag/aanbod dit mee in de verdere berekeningen. Dit heeft nog meer aandacht nodig in het vervolg.

Participatie:

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

44

•

Burgers worden via gemeentes meegenomen. Sommige gemeentes betrekken hun inwoners met de vraag wat zij willen en stellen op basis daarvan beleid vast. Dit soort initiatieven ondersteunen wij.

Opwek: • Zie thematisch antwoord. Warmte: • De invoering van waterstof in het gasnet is een landelijk vraagstuk, de netbeheerders zijn hierover in overleg met het Rijk. • Biogas wordt gecombineerd met het mestprobleem, zie onderwerp groen gas in thematische beantwoording. Doorwerking M22 Algemeen

Opwek

Warmte

Met deze kennis vind ik het onverantwoord dat u deze energietransitie zo grootschalig en rigoureus wil doorzetten en ben het daarom zeer oneens met uw plannen. Deze energietransactie, zoals door u voorgesteld vind ik zeer ondoordacht. • Zonnepanelen en windturbines worden niet met groene energie gefabriceerd of vervoerd. Hoe de afgedankte zonnepanelen en windturbines op een milieu vriendelijk manier moeten worden verwerkt weet men nog niet. Het schakel station hiervan bevat een extreem zwaar en schadelijk gas als isolatie materiaal. In ons land lekken nu al honderden kilo’s van SF6 gas op deze manier de atmosfeer in. Ook in het binnenste van de windmolen wordt dit gas, om kortsluiting te voorkomen, gebruikt. Dit gas heeft een 23.000 maal groter broeikast effect als een CO2 molecuul en blijft duizenden jaren actief. • Door zonnepanelen ontstaat een verhoogd brandrisico. Waar men ook niet aan gedacht heeft is: hoe te handelen bij brand in gebouwen/huizen waar deze zonnepanelen op liggen. • De windmolens vormen een ernstige bedreiging voor vogels, vleermuizen, vlinders, vogels en insecten. Hoe groot de bedreiging is, is nog niet bekend maar zeker is dat zij geen positieve bijdrage leveren tot het in stand houden van de populatie van deze diersoorten. • • •

Antwoord

Door nu al in zo’n snel tempo het gasverbruik te ontmoedigen voel ik grote weerstand. Gas is relatief een schone brandstof. In Duitsland krijgt men subsidie om aan het gas te gaan omdat men dit een goede milieuvriendelijke keuze vindt. Het gasnet in Nederland is een van de beste in Europa. Nu worden er gasleidingen gelegd langs de grenzen van Duitsland en België om Nederland heen. Door zich hierbij niet aan te sluiten laat Nederland heel veel kansen, om deel te nemen aan gastransporten, lopen.

Algemeen:

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

45

•

De RES is een opdracht uit het Klimaatakkoord. Dat we moeten verduurzamen staat vast, zie verder beantwoording in thematische beantwoording.

Opwek: • We beseffen dat wind en zon nog niet de ideale technieken zijn, echter weten we ook dat we zo snel mogelijk van fossiele brandstoffen af moeten. Er is nog veel ontwikkel- en research te doen die we bij elke versie van de RES trachten toe te passen. Fossiel liggen de ontwikkelingen nagenoeg stil. • Door de toename van zon-pv buigen verschillende partijen zich hierover, veiligheidsregio’s, brandweer organisaties en uiteindelijk verzekeraars die veel onderzoek hiernaar laten doen. De RES volgt deze onderzoeken. • Terecht punt van aandacht, en hier wordt ook onderzoek naar gedaan (vb één wiek zwart kleuren leidt tot lager verlies van vogels). Warmte: • We hebben dertig jaar om stap voor stap van het aardgas af te gaan, zie thematische beantwoording. • Ook Duitsland heeft de ambitie om in 2050 een CO₂-neutrale energievoorziening te hebben, zie thematische beantwoording. • Nederland heeft nog steeds een grote rol in de Europese gastransporten. In de RES kijken we naar hoe we in de toekomst, in 2050, zonder aardgas onze gebouwen kunnen verwarmen. Gastransport is een sector die niet binnen de RES valt. Doorwerking M23 Algemeen Participatie

Besparing

Is de nieuwsbrief en LinkedIn pagina ook voor burgers en hoe kun je je hier aanmelden? • Betrek burgers op tijd, neem ze serieus en geef voldoende tijd om te reageren en doe er iets mee. • Energiecoaches, energiecafés en energiecoöperaties omarmen en ook aandacht voor huurders. • Hopelijk in het vervolg meer tijd en duidelijkheid. • Streef naar een zo hoog mogelijk lokaal eigendom en minimaal meer dan 50% (met uitzondering van het waterschap). • •

Waarom stellen wij geen strengere eisen bij nieuwbouw? De landelijke eisen lopen altijd ‘achter’. Blz 48: Figuur 3 Bouwjaar woningen in Noord- en Midden Limburg (Bron: CBS Statline 2017) Ondertussen zijn er vast wel actuelere gegevens aanwezig bijv uit 2020?? Dan krijgen we een eerlijker beeld geschetst. Want tussen 2017-2020 hebben heel veel particulieren hun huizen beter geïsoleerd. Mede dankzij subsidies.

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

46

•

•

• •

•

Op bladzijde 48, figuur 3 is een bron uit 2017. Waarom gebruiken we geen actuelere gegevens. Er zijn al stappen gemaakt op het gebied van isoleren, mede door door subsidies. Blz. 55: In 2023 voldoen alle overheidsgebouwen aan de wettelijke verplichtingen. Dit betekent tenminste energielabel C en alle energiemaatregelen treffen met een terugverdientijd ≤ 5 jaar. En huis eigenaren worden gestimuleerd om energielabel A te halen, waarom geldt dit ook niet voor overheidsgebouwen? Blz. 59: Vervolgens worden voorstellen geformuleerd hoe het instrument ‘energieloket’ in de RES-regio wordt ingevuld en gefinancierd. Wordt dit ‘Energieloket” wel gemonitord? Wat het effect is van deze loketten, misschien zijn energiecoaches veel effectiever. Maatregelen en ondersteuning gemeenten gaan verplichte besparingsmaatregelen voor bedrijven beter controleren zodat iedereen zijn aandeel levert. Zijn er sancties als zij zich er niet aanhouden?

Opwek Warmte

Waarom wordt er uitgegaan van windmolens van 3,5 MW en niet van grotere? • Voor Geothermie moeten we dus over de provinciegrens heen kijken. Valt dit buiten de RES? • Waarom hebben huurwoningen zoveel warmtevraag? Zijn deze slechter geïsoleerd door verhuurders? • Blz. 97: Figuur 9 Resultaten VESTA-MAIS analyse op buurtniveau. In deze grafiek is het niet duidelijke wat de hoogte van de staven moet voorstellen. • Wanneer volledig ingezet wordt op na-isolatie kunnen alle gemeenten binnen de eigen grenzen de warmtevraag met lokale (restwarmte)bronnen of individuele all-electricoplossingen invullen.

Doorkijk

Er is meer aandacht nodig voor recyclebare materialen voor bijvoorbeeld isolatie. Anders heeft dit schadelijke gevolgen voor de circulaire agenda. Algemeen: • De LinkedIn-pagina is een openbare pagina die iedereen kan volgen. Via de website www.resnml.nl kan iedereen zich aanmelden voor de nieuwsbrief.

Antwoord

Participatie • Wij streven naar een zo hoog mogelijk percentage aan lokaal eigendom waarbij 50% het minimum is. • De planning voor de RES’en is strak met harde deadlines. Dit is het begin van het participatieproces, daarbij zal er ook nog partcicipatie op lokaal niveau plaatsvinden. Hiervoor nemen wij uw advies meer ter kennisname in het proces richting de RES 2.0. Besparing:

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

47

•

•

•

•

Wij moeten ons houden aan de geldende wet- en regelgeving voor de gebouwde omgeving. Voor nieuwbouw is dat o.a. het Bouwbesluit (na inwerking treden van de Omgevingswet is dat het Besluit bouwwerken leefomgeving). De huidige eisen zijn strenger dan een aantal jaren geleden (bijv. geen gasaansluiting bij nieuwbouw). Daarnaast kunnen gemeenten stimuleren om verder te gaan met verduurzaming dan het Bouwbesluit. Gegevens uit 2020 zijn nog niet beschikbaar. Overigens is onze doelstelling voor 2030 gerelateerd aan het referentiejaar 2015. Vooruitgang wat betreft CO2-emissie en energie labels e.d. zal gemeld worden in de RES 2.0. Kantoorgebouwen moeten inderdaad in 2023 voldoen aan energielabel C en maatregelen treffen met TVT ≤ 5 jaar. Overigens is dit een ondergrens. Wij stimuleren gebouweigenaren om verder te verduurzamen. Woningeigenaren verplichten wij niet tot energiebesparing of het realiseren van label A, wel stimuleren wij het verduurzamen van de woningen en ondersteunen daarbij. Wij willen zowel energieloket als energiecoaches inzetten. Wij zien voor beide instrumenten een relevante rol. Om de voortgang van de besparingsaanpak te volgen, gaan we in RES-verband monitoren, evalueren en periodiek rapporteren over:

- input: de inzet van instrumenten, capaciteit en financiële middelen op regionaal- en gemeentelijke niveau; - output: de uitvoering en voortgang van acties, projecten e.d. op regio- en gemeentelijke niveau; - outcome / effect: de resultaten in termen van (verloop van) energiegebruik en CO2-emissie op gemeentelijk en regionaal (RES-) niveau. •

Veel bedrijven vallen onder de informatie- en energiebesparingsplicht (maatregelen treffen met terugverdientijd minder 5 jaar). De regionale uitvoeringsdienst zal hierop toezicht houden. Zo nodig wordt gehandhaafd, wat kan resulteren in boetes.

Opwek: Zie thematisch antwoord. Warmte:

•

In de RES houden we contact met andere RES-regio’s met betrekking tot geothermie. Ook voor een aantal andere bronnen, zoals groen gas, hebben we contact met andere regio’s.

•

De mate van isolatie heeft ook te maken met het gedrag en leeftijd van de woningen. Zie onderwerp TVW in thematische beantwoording.

•

Doorkijk:

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

48

• Doorwerking M24 Algemeen

Participatie Opwek

Warmte

Doorkijk Antwoord

Wij nemen dit advies mee in het vervolgproces.

Blz. 97: Figuur 9 Resultaten VESTA-MAIS analyse op buurtniveau, wordt aangepast. Goed dat er nagedacht wordt over de energieopgave. Ik heb mijn bedenkingen of regionaal oplossen de juiste keuze is. Leidt tot versnippering en niet de beste keuze op landelijk niveau. Lastig vanwege weinig animo. Maak groepen van mensen die kennis hebben in de regio en laat die actief kennis inbrengen en doe er dan wat mee. • Zonnepanelen horen niet op natuur of landbouwgrond. Er is voldoende verhard oppervlak voor benodigde panelen en wetgeving om in de maak om bedrijven te verplichten daken beschikbaar te stellen. Neem geen onomkeerbare besluiten. • Windmolens passen het beste op zee. De ene regio zal ook meer mogelijkheden hebben voor windmolens dan de andere regio, daar moet samenwerking kunnen plaatsvinden. Aquathermie heeft enorme potentie. De Mookerplas kan bijvoorbeeld de hele gemeente Mook en Middelaar van warmte voorzien. Daar moet dan wel een warmtenet voor worden aangelegd. Die businesscase is best door te rekenen gezien het feit dat de levensduur ca 50 jaar is. Steek de subsidies van deze parken in warmtenetten, die liggen er voor tientallen jaren. Maak beleid dat past bij de regio en geen zonneparken die het landschap verpesten. Kijk naar nieuwe technieken als waterstof.

Algemeen: • Door regionaal te werken zijn we in staat om samen naar complexe en grensoverschrijdende vraagstukken te kijken en oplossingen te vinden die passen bij onze regio. Participatie: • Wij hebben een klankbordgroep in het leven geroepen om met ons mee denken in dit proces. Hierin zitten regionale belanghebbenden die veel kennis hebben. Bijvoorbeeld: de LLTB, energiecoöperaties en woningcoöperaties. Opwek: • We volgen de zonneladder, zie thematisch antwoord. • Windmolens op land is noodzakelijk om de opgave te halen, zie thematisch antwoord. Warmte: • Dit gaat de gemeente in hun TVW onderzoeken. Zie onderwerp TVW in thematische beantwoording. Doorkijk:

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

49

Doorwerking M25 Opwek

•

De RES kijkt naar technieken die op korte termijn effectief zijn om onze doelstellingen voor 2030 te halen. Voor de RES is dit zon- en wind. Keuzes voor langere termijn worden gemaakt op provinciaal en landelijk niveau. Zo heeft de provincie Limburg een waterstofagenda. Voor uitgebreide toelichting: zie de samenvatting van de doorkijk.

•

Bij uitgangspunten voor grootschalige elektriciteitsopwekking (pag 67) s.v.p. ook noemen dat rekening moet worden gehouden met uitsluitingsgebieden. Uitsluiting zonneweides in waterwingebied (o.a. pag. 77 en bijlage 10). Waterwingebieden zijn ten onrechte niet opgenomen in het lijstje uitsluitingsgebieden voor zonneweides. Zie ook zonneladder op pag. 24, waar deze uitsluiting wel is genoemd. Graag dit punt corrigeren. Uitsluiting windturbines in waterwingebied is terecht, voor grondwaterbeschermingsgebieden kunnen wij deze echter niet plaatsen (pag. 78 en bijlage 11). Graag de status van deze uitsluiting (windturbines in grondwaterbeschermingsgebied) nagaan bij de Provincie Limburg en indien nodig deze aanpassen/verwijderen.

-

•

•

Warmte

•

•

•

Antwoord

Er is in de RES geen rekening gehouden met (in de Provinciale Omgevingsverordening opgenomen) belemmeringen voor geothermie en WKO’s. Er wordt gesteld dat er potentie is voor TED, waarbij de relatie gelegd wordt met de drinkwaterwinning vanuit de Maas te Heel. De potentie voor TED zit echter vooral in de (grotere) drinkwaterleidingen. Er is een zorgpunt m.b.t. temperatuuruitwisseling tussen diverse leidingen in de ondergrond (warmtenetten, met name hoge temperatuur, maar ook elektriciteit) met het drinkwaternet.

Opwek: • De RES onderschrijft de zonneladder van de provincie waarin deze uitsluitingen expliciet zijn benoemd. • Tekstuele aanpassingen worden doorgevoerd met uitzondering van de opmerking over windturbines in grondwaterbeschermingsgebieden. Daar gaat het nl. over gebieden met een uitsluitingen of beperking voor windturbines Warmte: • We zitten nog in de fase waarin we potentie onderzoeken. De belemmeringen voor geothermie en WKO worden wel benoemd in de RES en wij zijn ons bewust van deze belemmeringen. • Klopt, de potentie van TED is nog niet specifiek bepaald. Aquathermie wordt nog verder onderzocht.

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

50

• Doorwerking

Er zijn wettelijk eisen hoe leidingen moeten liggen en hoeveel afstand dit dient te houden met het drinkwaternet.

Blz. 67 paragraaf 4.2 ‘dit zijn de uitgangspunten voor grootschalige opwekking:’ Toevoegen: • We houden rekening met uitsluitingsgebieden Blz. 77, Toevoegen aan gebieden (generiek) uitgesloten voor zonneweides: • Waterwingebieden Blz. 186, Bijlage 10 toevoegen: Water, waterwingebieden, uitsluiten

M26 Algemeen

Opwek

Warmte

Antwoord

Onze ambitie ‘glastuinbouw klimaatneutraal’ en ons principe van ‘trias energetica’ past naadloos in uw opgave en bij uw aanpak. In de regionale context ontmoeten RES en glastuinbouw elkaar en pleiten we nadrukkelijk voor verbinding en betrokkenheid. Zon op kassen geen korte termijn haalbare oplossing i..v.m. effect op de teelt, meervoudig zon-PV in combi met teelt-ondersteunende voorzieningen en op daken en in wanden van loodsen en vertical farming wel wind en zon vraag om flexibel inzetbaar vermogen: glastuinbouw beschikt over 200 MW WWK vermogen dat flexibel inzetbaar is, vooralsnog gasgestookt - koppelkansen glastuinbouw, WKK en grootschalige opwek. glastuinbouwgebieden beschikken over infrastructuur en bieden aansluitend wellicht ruimte voor grootschalige opwek • We zien goede kansen voor “warmtepooling” tussen gebouwde omgeving en glastuinbouw. • Duurzame warmte heeft prioriteit en verdient meer urgentie in de RES. • Specifiek is er noodzaak aan duidelijkheid over seismische risico’s en randvoorwaarden m.b.t. geothermie. • Parallel verkent de glastuinbouwsector met ondernemers diverse alternatieve opties. Samenwerking en uitwisseling met RES en gemeenten is daarbij van essentieel en gemeenschappelijk belang. Algemeen: • Eens, daarom is er vanuit de RES contact met de glastuinbouwsector. Opwek: • Zon op kassen zie M11.

• De input van in- en externe stakeholders wordt gewaardeerd en waar mogelijk meegenomen. Zie antwoord samenvatting: In de RES is afgesproken dat we richtinggevende principes aan het uitwerken zijn voor de landschappelijke inpassing Warmte: • De koppeling met glastuinbouw staat op het netvlies en wordt door de werkgroep onderzocht.

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

51

• Doorwerking M27 Algemeen Participatie Besparing Opwek

Warmte Doorkijk Antwoord

Risico's geothermie worden nader onderzocht. Zie onderwerp geothermie in thematische beantwoording.

Accent moet voor de korte termijn liggen op het faciliteren van isolatie van woningen en het plaatsen van zonnepanelen op huizen en bedrijven. Via het instellen van BurgerBeraad de directe inspraak van inwoners van onze regio versterken. Uitbreiding van de subsidie mogelijkheden voor zonnepanelen en isoleren woning. • Veel meer gebruik maken van ruimte op daken van bedrijfsgebouwen voor zon en verplichten voor bedrijven. • Voorrang geven aan lokale energiecoöperaties boven commerciële bedrijven. De mogelijkheden van geothermie onderzoeken. Sommige tuinders hebben daar al ervaring mee opgedaan. Er wordt nog te weinig gedaan om de doelen te halen. Meer belasting voor de grootste vervuilers. Algemeen: • Isolatie en kleinschalige opwekking is een belangrijk focuspunt in de RES. Participatie: • In het vervolgproces richting de RES 2.0 gaan wij ons beraden over nieuwe vormen van participatie die wij kunnen toepassen. Wij nemen uw advies hierin mee. Besparing: • Voor isoleren woningen heeft het Rijk/RVO nog een subsidieregeling. Zie https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer. Verder bestaan er bij Rijk, Provincie en diverse gemeenten lening instrumenten voor besparingsmaatregelen en zonnepanelen. Ook de nieuwe RREWsubsidie van gemeenten voorziet in diverse besparingsmaatregelen.

Doorwerking M28

Opwek: Zon op dak willen we verder stimuleren met het zon op dak versnellingsteam. Het streven is ten minste 50% lokaal eigendom, zie ook thematisch antwoord participatie. Warmte: Geothermie wordt nader onderzocht. Zie onderwerp geothermie in thematische beantwoording. Doorkijk: Keuzes over belastingen worden op landelijk niveau gemaakt. -

3.1 Consultatiedocument_v02 Reactieronde Ontwerp RES1.0

52

Algemeen Opwek

Antwoord

Glastuinbouw en energietransitie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en is de sector zowel vrager als aanbieder van warmte, elektriciteit en CO2. • Bezorgd over opofferen landbouwgrond voor zon, wel mogelijkheden voor meervoudig ruimtegebruik. • Zien mogelijkheden om in samenwerking met overige stakeholders in te zetten op innovatieve ontwikkelingen om verdere energiebesparing- en opwekking in de agrarische sector te realiseren. Algemeen: • Eens, daarom is de RES in contact met de glastuinbouwsector. Opwek: • Binnen de RES is een werkgroep bezig met een landschappelijk onderzoek en aanbevelingen voor inpassing van grootschalige opwek. De input van in- en externe stakeholders wordt gewaardeerd en waar mogelijk meegenomen. Zie antwoord samenvatting: In de RES is afgesproken dat we richtinggevende principes aan het uitwerken zijn voor de landschappelijke inpassing

Doorwerking M29 Algemeen

• •

De RES is een lang analysedocument en geen strategie. Hoe kunnen we verwachten dat Enexis innoveert in de infrastructuur als uit de RES 1.0 weinig ambitie komt?

Participatie

•

De grootste uitdaging is de communicatie naar en het draagvlak van burgers m.b.t. de RES. Te beginnen bij de gemeenteraden. Hiervoor is een overtuigingskracht nodig die wij nu nog missen.

Opwek

•

Moet de ambitie niet hoger zodat we voorsorteren op de veel hogere opgave na 2030, maar ook zodat RES-regio’s die lastiger hun opgave kunnen vervullen (zoals Zuid-Limburg) baat hebben bij onze ambitie? Gezien de opwekpotentie is er minstens 300 tot 400 GWh meer mogelijk tot 2030. Als die 90% van de woningen all-electric verwarmd gaat worden hebben we heel veel extra windmolens nodig na 2030. Waar gaan die extra windmolens komen en hoe wordt seizoengebonden opslag gerealiseerd? Verzoek om een landschapsstudie uit te voeren, die een kwalitatieve landschappelijke beschrijving geeft van het grondgebied van Noord- en Midden-Limburg wat betreft landschapstypen, landschappelijke en cultuurhistorische kernwaarden, kwetsbaarheden, Op basis hiervan een kwetsbaarheid-/kansenkaart voor zon-PV en windmolens maken. Hanteren randvoorwaarden uit de Omgevingsvisie Limburg in