32a. MRA verstedelijkingsconcept 2050 geanonimiseerd.pdf
Tekst van het document
rekening worden gehouden met de waterveiligheid.
installaties en voorzieningen kunnen worden vervangen.
Nationaal Natuurnetwerk (NNN). Indien (een deel van) de Houtrakpolder gebruikt zou worden voor havenuitbreiding, dan gaat dat ten koste van het NNN-
Ontwikkeling van woon- en leefomgeving
De vraag hoe we de verbetering van de gezondheid en het leefklimaat realiseren, wordt uitgewerkt in het NOVIgebied in afstemming met de Verstedelijkingsstrategie MRA.
gebied. Dit dient gepaard te gaan met compenserende maatregelen zoals omschreven in de Provinciale
Gezondheid en leefkwaliteit als randvoorwaarde
Omgevingsverordening van Noord-Holland.11
De bevolking van de IJmond heeft een
Woningbouw en transformatie naar woonwerkmilieus
bovengemiddeld kwetsbare gezondheid en leeft in
Op drie locaties is de transformatie naar woonwerkmilieus
Waterveiligheid
een bovengemiddeld ongezonde omgeving. Dit vraagt
aan de orde: de Spoorzone in Beverwijk, Hembrugterrein
Onze ambitie is dat elke ontwikkeling in de MRA
in het Noordzeekanaalgebied om prioritering van
/ Achtersluispolder in Zaandam en Haven-Stad in
bijdraagt aan een klimaatadaptieve regio (zie het
investeringen en ruimtelijke keuzes die deze situatie
Amsterdam. Voor de Achtersluispolder en Haven-
hoofdstuk ‘Ambities’). Zo ook de ontwikkeling van het
verbeteren. De bewoners van de IJmond hebben om deze
Stad loopt een onderzoek naar de mogelijkheid om de
havencomplex.
reden allereerst behoefte aan rijk-regioinvesteringen
woningbouw voor 2030 te versnellen. Transformatie kan
in gezondheidsbescherming tegen milieudruk van
plaatsvinden onder de voorwaarden die gesteld zijn in
Vanwege de concentratie van vitale en kwetsbare
vooral industrie (verduurzaming van Tata) en weg- en
de Visie NZKG 2040 en voorwaarden die voortkomen
infrastructuur nu en in de toekomst, is in het
vliegverkeer. Daarnaast vraagt de verbetering van de
uit de Verstedelijkingsstrategie: de aansluiting op het
Noordzeekanaalgebied extra aandacht nodig voor
leefkwaliteit en gezonde leefomgeving om prioritering
energiesysteem en op de infrastructuur, voldoende
waterveiligheid. Wateroverlast en overstromingen
van ruimtelijke reserveringen en investeringen in
maaiveldhoogte om overstromingen te voorkomen,
uit zee zouden leiden tot grote schade, gevaar voor
gezondheidsbevorderende maatregelen (onder andere in
natuurinclusief ontwikkelen en maatwerkoplossingen
volksgezondheid en een ontwrichting van een gebied dat
bereikbaar groen, recreatie en gezonde mobiliteit) boven
daar waar woningbouw en bedrijvigheid niet vanzelf
veel groter is dan het Noordzeekanaalgebied alleen. Door
andere ruimtevragers, met name die ruimtevragers die
samengaan.
de toepassing van ruimtelijke maatregelen en een goede
een extra belasting zijn op de gezonde leefomgeving. In
Behalve met de te transformeren bedrijventerreinen,
rampenstrategie zijn de risico’s sterk te verminderen.
voorkomende gevallen kunnen duurzaamheidstransities
ligt er ook een relatie tussen de ontwikkeling in het
Door de vrij hoge ligging van het havengebied zijn
betekenen dat installaties of voorzieningen nodig zijn
Noordzeekanaalgebied en de stedelijke vernieuwing
11
Conform de Ontwerp Omgevingsverordening NH2022 geldt dat de fysieke maatregelen ter compensatie van de aantasting van het Natuurnetwerk Nederland:
a. Plaatsvinden buiten het werkingsgebied Natuurnetwerk Nederland op een locatie die bijdraagt aan de versterking van de samenhang van het netwerk, of, indien aannemelijk is dat fysieke maatregelen buiten het Natuurnetwerk Nederland niet mogelijk zijn, in nog niet gerealiseerde delen van het Natuurnetwerk Nederland; b. Plaatsvinden in de nabijheid van het aangetaste gebied tenzij aantoonbaar is dat dit niet mogelijk is; c. Plaatsvinden in een gebied dat minimaal gelijk is aan de oppervlakte van het aangetaste gebied; d. De aangetaste wezenlijke kenmerken en waarden compenseren; en e. Tenminste de inrichting van het gebied ten behoeve van de ontwikkeling van de gewenste natuur en ontwikkelingsbeheer van die natuur voor een duur van tenminste 5 jaar, en in geval van bos 10 jaar, omvatten.”
74
in met name Zaandam-Oost en Amsterdam-Nieuw
Werelderfgoedstatus Stelling van Amsterdam als
locatie, de benodigde omvang en de mogelijkheden
West. Deze heeft te maken met de functie van het
randvoorwaarde
voor combinaties met andere functies. Ook de gevolgen
havencomplex en gemengde woonwerkgebieden als
Een deel van het open landschap (globaal het westelijke
voor de waterkwaliteit in het gebied moeten nog
bron van werkgelegenheid voor praktisch, middelbaar
deel van het Oer-IJ) is onderdeel van de Stelling van
onderzocht worden. Deze buffercapaciteit is nodig om
en theoretisch geschoolden. Met name voor praktisch
Amsterdam. Dit militair-historische landschap staat op
grote wateroverlast en overstromingen te voorkomen in
geschoolden zijn korte en betaalbare woonwerkritten van
de Werelderfgoedlijst van Unesco. Deze zomer is die
periodes dat extreme neerslag niet of maar beperkt kan
belang, om vervoersarmoede te voorkomen. Dat betekent
status herbevestigd met het besluit van Unesco om dit
worden afgevoerd naar zee, het Markermeer-IJmeer
dat er voldoende passende woningbouw moet zijn op een
werelderfgoed uit te breiden met de Nieuwe Hollandse
of de Lek. Daarnaast wordt tijdelijke peilverhoging in
voor deze groepen bereisbare afstand tot de werkplekken
Waterlinie tot het werelderfgoed Hollandse Waterlinies.
het Noordzeekanaal (en in het Amsterdam-Rijnkanaal)
in het Noordzeekanaalgebied. Ook vraagstukken op het
Dat maakt instandhouding van de Outstanding
onderzocht. Hiervoor zal dan het waterpeil tijdelijk
gebied van gezondheid en leefkwaliteit zijn hier aan de
Universal Value (OUV) van het werelderfgoed
moeten worden opgezet. Dat heeft gevolgen voor de
orde.
randvoorwaardelijk. Die OUV is geoperationaliseerd
aanleghoogtes en nieuwe maaiveldhoogtes langs het
in kernkwaliteiten van het militair-historische systeem,
kanaal en het stelt hogere eisen aan een klimaatadaptieve
opgebouwd uit het strategisch landschap (met onder
inrichting van het gebied. Verder wordt onderzoek
meer de inundatievelden), waterstaatkundige werken
gedaan naar extra afvoer naar het Markermeer, de Lek en
en militaire versterkingen met hun schootsvelden.
alternatieve afvoerroutes naar zee. Hoogstwaarschijnlijk
Natuur en recreatie
Bij landschappelijke ontwikkelingen (in combinatie
zal een combinatie van deze maatregelen nodig zijn. Elk
inherent aan de ambitie van de meerkernige
met tijdelijke piekwaterbuffering) is de openheid van
van deze oplossingen kent echter eigen bezwaren en
ontwikkeling is dat bebouwde gebieden niet aan
belang en het aansluiten bij het historische systeem van
belemmeringen.
elkaar groeien. Het Noordzeekanaalgebied is deel van
inunderen. Grootschalige stedelijke ontwikkelingen
aaneengesloten landschappelijke verbindingen tussen
binnen de begrenzing zijn in beginsel uitgesloten.
Verzilting
de veenweidegebieden in de Zaanstreek, het Oer-IJ,
Kleinschaliger ontwikkelingen vragen om een zorgvuldige
Er zijn grote publieke investeringen gedaan in een nieuwe
Spaarnwoude en de westkant van Haarlemmermeer, en
inpassing. Het toevoegen van infrastructuur (wegen,
zeesluis om verdere ontwikkeling van de haven mogelijk
langs de kust. Het strand, de duinen, de binnenduinrand,
spoorlijnen, hoogspanningsverbindingen) wordt liefst
te maken. Een voorziening voor ‘selectieve onttrekking’
de Wijkermeerpolder, Spaarnwoude, de Houtrakpolder,
voorkomen en vraagt minimaal om uiterst zorgvuldige
beperkt de toevoer van zout water via deze sluis. Dat is van
de Brettenzone en de Noorder IJplas vormen belangrijke
inpassing.
belang voor de waterwinning ten behoeve van drinkwater,
Ontwikkeling van het groenblauwe netwerk
landbouw en natuur. Verdere ontwikkeling van de
elementen die de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de MRA mede bepalen. Deze gebieden hebben
Zoekgebied tijdelijke piekwaterbuffer
haveneconomie kan leiden tot meer scheepvaartverkeer,
zowel een recreatieve als een ecologische betekenis en
Het Oer-IJ is zoekgebied voor tijdelijke
en daardoor een grotere zoutindringing. De toenemende
bevatten goede landbouwgronden. We maken in de
piekwaterbuffering ten behoeve van een
droogte zal dit verergeren. Deze verzilting kan via de
Verstedelijkingsstrategie de keuze om deze natuur- en
klimaatadaptieve en waterrobuuste regio. In de
Oranjesluizen ook de waterkwaliteit van Markermeer-
recreatiegebieden te borgen en verder te ontwikkelen.
Verstedelijkingsstrategie identificeren we het zoekgebied
IJmeer beïnvloeden, zeker als een toename van de
De Houtrakpolder kan een uitzondering zijn volgens
voor tijdelijke piekwaterbuffering. In het NOVI-
binnenvaart op die route tot meer schutbewegingen
de hierboven genoemde voorwaarden, waaronder
gebied werken we deze opgave verder uit samen met
leiden. De omvang van dit effect is onbekend en moet
natuurcompensatie.
het programma Toekomstbestendig Watersysteem
worden onderzocht.
Amsterdam-Rijnkanaal/Noordzeekanaal: de exacte
75
Agendering vanuit het Verstedelijkingsconcept voor het NOVI-gebied Noordzeekanaalgebied Transitie haven naar hub voor duurzame brandstof en goederenstromen •
In relatie tot de inpassing in de fysieke ruimte, milieuruimte, veiligheidscontouren en
Verbeteren van de gezondheid en de leefkwaliteit
ruimte voor ondergrondse infrastructuur.
Gegeven de keuze om de gezondheid en de leefkwaliteit in en om het Noordzeekanaalgebied te verbeteren, moet worden onderzocht wat dat betekent voor
Ruimte voor circulaire economie •
ruimtelijke reserveringen en prioriteringen in het gebied.
Circulair specialisten moeten reststromen in beeld brengen zodat ruimtelijke impact kan worden ingeschat.
Locatiekeuze, omvang en inrichting van de tijdelijke piekwaterbuffering in het Oer-
Welke bedrijven met betrekking tot circulaire economie moeten we in het
IJ
Noordzeekanaalgebied accommoderen en welke kunnen elders in MRA?
Gegeven de keuze om een zoekgebied voor tijdelijke waterbuffering te identificeren in
•
Wat is de beste plek in het Noordzeekanaalgebied voor deze bedrijven?
het Oer-IJ moet worden onderzocht:
•
Gaat deze ruimte ten koste van havenareaal?
•
•
Wat de voor- en nadelen zijn van een inrichting voor de opvang van een dergelijke hoeveelheid water in het aangewezen zoekgebied (landbouw, cultureel erfgoed,
Ruimte voor bedrijventerreinen Als het niet mogelijk is voldoende ruimte in het Noordzeekanaalgebied te realiseren,
bereikbaarheid, bodemdaling, natuurontwikkeling, recreatie etc). •
wat zijn dan de mogelijkheden en voor- en nadelen in Alkmaar, Purmerend, Almere en
andere mogelijke maatregelen zoals tijdelijke peilverhoging in Noordzeekanaal en Amsterdam-Rijnkanaal, extra gemalen en alternatieve afvoerroutes naar zee.
Lelystad (ruimtelijk, bereikbaarheid, milieuruimte, sociaal-maatschappelijk etc) – uit te werken in samenhang met de regionale bedrijventerreinstrategie.
Wat de benodigde omvang is van de tijdelijke piekwaterbuffering in samenhang met
•
Wat binnen het zoekgebied de beste plek(ken) is/zijn voor de tijdelijke buffering van water en wat de waterkwaliteit is van het te bufferen water.
Uitwerking strategische reservering Houtrakpolder •
Wanneer ontstaat de noodzaak om de Houtrakpolder te transformeren (in relatie tot de intensiveringsmogelijkheden van het bedrijfsareaal en de internationale concurrentiepositie, energietransitie, circulaire economie)?
•
Gaat dit ten koste van het hele gereserveerde gebied of een deel?
76
4.2
IJmond, Noord- en Zuid Kennemerland
Wonen, werken en recreeren bij kust en duin Meerkernige ontwikkeling met menselijke maat
verdelen, is onder meer bedoeld om die mismatch terug
In het kustgebied van de metropoolregio is ruimte voor de
beroepsbevolking te laten toenemen. Om uitvoering te
bouw van zo’n 40.000 woningen en ligt het accent van de
geven aan deze ambitie zet Zuid-Kennemerland zich
meerkernige ontwikkeling op de stadshartontwikkeling in
in om de bestaande werkgelegenheid te behouden
Haarlem en de intensieve verstedelijking rondom station
en om meer kennisintensieve werkfuncties te creëren.
Beverwijk.
Kansen hiervoor liggen in de stadshartontwikkelingen
te dringen door het aantal banen ten opzichte van de
rondom de OV-knooppunten Haarlem Centraal, Haarlem Het deelgebied heeft over de hele linie een divers
station Spaarnwoude (Oostpoort) en Haarlem Nieuw-
economisch profiel met werk voor zowel praktisch
Zuid. Op de lijn van Haarlem Centraal en Oostpoort is
geschoolden als kenniswerkers. Het havengebied van
een economische corridor in ontwikkeling, waarin ook
de IJmond ontwikkelt zich als nautische toegangspoort
het voormalige gevangeniscomplex De Koepel en het
tot de MRA, als ‘groene stekker’ voor de aanlanding
C-district zijn gelegen. De Koepel wordt ontwikkeld tot
van op zee opgewekte windenergie en als ‘Techport’
een academische campus gericht op business studies
voor hoogwaardige maak- en onderhoudsindustrie. De
met de pijlers ondernemerschap, circulaire economie en
toekomstige ontwikkeling van dit economische complex,
digitalisering & robotisering, met een mkb-innovatiehub,
in samenhang met andere waarden en kwaliteiten, wordt
studentenwoningen, sociale woningbouw voor jongeren
uitgewerkt in het NOVI-gebied Noordzeekanaalgebied
en diverse culturele en maatschappelijke functies.
(zie hiervoor de paragraaf ‘Noordzeekanaalgebied’).
Deze ontwikkelingen geven kans om het Haarlemse
Daarbij zijn verbetering van de gezondheid en
economisch profiel van digitalisering, gezondheid
leefbaarheid een belangrijke randvoorwaarde.
en circulariteit, met name in de sfeer van toegepaste innovaties en proeftuinfuncties/living labs, te versterken.
Opvallend is dat Haarlem voor een stedelijke economie juist relatief veel werk voor praktisch geschoolden
De kustplaatsen hebben een sterk toeristisch profiel.
heeft, en dat veel theoretisch geschoolden uit Zuid-
Onder de noemer Amsterdam Beach wordt dit profiel
Kennemerland juist buiten die deelregio werken. Gevolg
versterkt. De grootste badplaats is Zandvoort. Hier wordt
is veel pendel van en naar Haarlem. De ambitie om
ingezet op het jaarrond-toerisme, het ‘werken aan zee’
de economische groei evenwichtig over de MRA te
en het versterken van het recreatie- en sportcluster,
78
IJmond, Noord- en Zuid Kennemerland
in samenhang met onderzoek naar de waterveiligheid
Wonen, werken en recreeren bij kust en duin
recreatieve jaarrond-voorzieningen ontwikkeld. Voor
van de kustregio. Ook in IJmuiden aan Zee worden een kwaliteitsimpuls aan de kust is het belangrijk dat de verscheidenheid van de kustplaatsen behouden blijft. Dit is van belang voor de leefkwaliteit in de regio en de verschillende doelgroepen die de Noordzeekust bedient. De economische kansen hangen sterk samen met de bereikbaarheid. Onderdeel van het onderzoek naar het wegennet (voor het ‘Multimodaal Toekomstbeeld 2040’) is de belasting van de A9 en A22, en de invloed daarop van maatregelen in het wegennet om bij te dragen aan de doorstroming op de ringwegen rond Amsterdam.
Groenblauw netwerk in en om de stad Met de kust, de duinen en de binnenduinrand beschikt dit deelgebied over een aantal drukbezochte landschappen. Hetzelfde geldt voor Spaarnwoude, het recreatiegebied dat deels beschermd wordt als onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland en deels als onderdeel van het werelderfgoed Stelling van Amsterdam. Toch kan het landschap in dit deelgebied nog beter bijdragen aan de leefkwaliteit van de MRA. De recreatieve druk op Nationaal Park Zuid-Kennemerland is groot. “De ambitie is om – in lijn met de benadering van Nationale Parken Nieuwe Stijl – de samenhang van het Nationaal Park met de strandvlakte en de binnenduinrand te versterken, verbonden aan een transitie naar natuurinclusieve landbouw en een klimaatadaptieve inrichting. Recreatief bezoek kan zich dan meer verspreiden. Met een natuurinclusieve ontwikkeling in de directe omgeving afbeelding 18 Evenwichtig recreatief aantrekkelijk landschap aan de west- en oostkant van de met groen dooraderde verstedelijkingsband Heemskerk - Hoofddorp
van de natuurkern in het Nationaal Park wordt ook de ecologische potentie van het kwelwater beter benut. Om de recreatieve druk te verlichten, wordt samengewerkt
79
recreatie- en natuurgebied zijn afspraken gemaakt in de
Onderwerpen voor gebiedsgerichte afspraken
Visie Spaarnwoude Park 2040, onder meer gericht op het
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en
ontvangen van een groter aantal bezoekers.
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen:
met Spaarnwoude. Voor de doorontwikkeling van dit
•
Het versterken van de regionale aantrekkelijkheid van de Haarlemse binnenstad op gebied van retail, horeca en cultuur
•
Landschappelijke ontwikkeling en recreatieve
De uitwerking van de ontwikkeling en verduurzaming
ontsluiting van het Oer-IJ, in samenhang met de
Om het landschap van strand, duinen en binnenduinrand
van het Noordzeekanaalgebied (zie de paragraaf
wateropgave
goed te verbinden met het achterland en in te
4.1), nauw verbonden aan dit deelgebied IJmond en
bedden in een regio-brede recreatieve structuur, is
Noord- en Zuid-Kennemerland
Kennemerland met Spaarnwoude en PARK21 en
Maatregelen in het wegennet met aandacht
verlichten van recreatieve druk op Nationaal Park
van het Noordzeekanaal de verbindingen met het
voor onder meer de belasting van de A9 en A22
Zuid-Kennemerland, in lijn met het programma
polderlandschap te versterken, zowel voor de natuur als
(onderdeel van het Multimodaal Toekomstbeeld
Nationale Parken Nieuwe Stijl
•
meer nodig. Het is van belang om aan beide zijden
•
voor de recreatie. Grote infrastructuurlijnen, stedelijk gebied en de huidige inrichting van landbouwgebieden
2040, SBaB) •
•
Het verbinden van Nationaal Park Zuid-
Verbeteren recreatief profiel Spaarnwoude op basis van vastgestelde gebiedsvisie
De integrale ontwikkeling van stadshart Haarlem met drie ov-knooppunten
maken die landschappelijke verbindingen in de huidige
•
•
situatie ontoereikend. Ook het landschap van het Oer-IJ
Kwaliteitsimpuls Noordzeekust (‘Amsterdam Beach’): een kwaliteitsslag van Zandvoort en IJmuiden
kan daar een functie in hebben, in de context van de
Om regionale inzet vragen:
aan Zee, ontwikkeling jaarrond-voorzieningen,
keuzes die voor het Noordzeekanaalgebied als geheel
•
Economische ontwikkeling IJmond en Zuid-
werken aan zee en bereikbaarheid van de kust, in
moeten worden gemaakt. De keuze voor een zoekgebied
Kennemerland op basis van het economische profiel
samenhang met onderzoek naar de waterveiligheid
voor tijdelijke piekwaterbuffering past daar goed bij.
en in aansluiting op de beroepsbevolking in de
van de kustregio op lange termijn met een versnelde
deelregio’s (met het oog op o.a. een evenwichtigere
zeespiegelstijging
Het landschap in Kennemerland wordt doorsneden
woonwerkbalans en het voorkómen van
door het Noordzeekanaal. Om de continuïteit van
vervoersarmoede)
om schoon kwelwater in het gebied vast te houden
de landschappelijke structuur te versterken en de
•
•
In de duinen en de binnenduinrand ruimte zoeken
De ontwikkeling van Haarlem als creatieve stad
en beter te benutten, met mogelijk beperking of
barrièrewerking van het Noordzeekanaal te verminderen
en Zuid-Kennemerland als regio van toegepaste
aanpassing van agrarische functies tot gevolg, in
wordt ingezet op het verhogen van de belevingswaarde
innovatie op het gebied van circulaire economie,
samenhang met de ontwikkeling van Natuurnetwerk
van het kanaal en het aan weerszijden van het kanaal
duurzaamheid, gezondheid en de creatieve en
herkenbaar maken van het landschap van het Oer-IJ.
digitale sector als verbindende sectoren •
Nederland en de stikstofaanpak van de provincie •
Landschappelijke verbindingen tussen de kust en
De ontwikkeling van de Koepel in Haarlem als anker
het achterland, waaronder door versterking van het
voor universitair onderwijs in combinatie met een
fietsnetwerk.
MKB-innovatiehub
80
4.3
Zaanstreek, Waterland, corridor Amsterdam - Hoorn Inclusieve steden in een eigentijds Hollands landschap Meerkernige ontwikkeling met menselijke maat
profiteren van de vraag naar bedrijventerrein die niet in
De stedelijke gebieden ten noorden van het IJ groeien
ontwikkeling van woonwerkmilieus in de ZaanIJ-corridor
de komende decennia door tot een totaal van 500.000
(Hembrugterrein, Achtersluispolder) en de ontwikkeling
tot 600.000 inwoners. Die groei zetten we in om
van de Noorder IJplas als landschapspark dragen bij aan
economische en sociaal-maatschappelijke waarde toe
de sociaal-maatschappelijke versterking in dit deelgebied.
te voegen en zo meer evenwicht in de metropoolregio
Deze laatste ontwikkelingen hangen samen met de
te creëren. Dat betekent dat het omvangrijke
keuzesituatie in het Noordzeekanaalgebied. Voor de
woningbouwprogramma (circa 30.000 woningen tot
Achtersluispolder wordt onderzocht of de ontwikkeling
2030 inclusief Amsterdam-Noord) gepaard moet gaan
versneld kan plaatsvinden.
het Noordzeekanaalgebied kan worden opgevangen. De
met investeringen in werkgelegenheid, voorzieningen en bereikbaarheid. De pendelstromen vanuit dit deelgebied
Ook is aandacht nodig voor bestaande kernen,
zijn buitenproportioneel groot en eenzijdig op Amsterdam
wijken en bedrijventerreinen. Woningbouw bij
gericht. Zaanstad en Amsterdam-Noord kennen relatief
kleine kernen en dorpslinten kan wenselijk zijn om
veel sociaaleconomisch zwakke wijken met ruimte voor
de leefbaarheid in die kernen en linten te behouden.
nieuwe economische ontwikkeling.
Binnen de geldende regimes is dat mogelijk. In wijken
Er wordt ingezet op stadshartontwikkeling in Zaanstad en
met een sociaaleconomische problematiek zijn
Purmerend. De omgeving van het Buikslotermeerplein
kwaliteitsverbeteringen nodig. In de Regio Deal ZaanIJ
in Amsterdam-Noord functioneert als derde regionaal
werken Rijk en regio samen aan meer werk, beter
centrum. Met een HOV-verbinding ontstaat in de ZaanIJ-
onderwijs en een groene en veilige leefomgeving in
corridor een tweede backbone tussen Amsterdam en
vooral Amsterdam Molenwijk en Tuindorp Oostzaan en
de Zaanstreek. De omgeving van Station Kogerveld
Zaandam Peldersveld en Poelenburg, waarbij de laatste
kan worden ontwikkeld als onderdeel van die corridor.
ook onderdeel is van het interbestuurlijke Programma
In Purmerend ligt er een relatie met de economische
Leefbaarheid en Veiligheid. Bestaande bedrijventerreinen
ontwikkeling in het noorden van de stad, met onder
hebben een rol in de herhuisvesting van bedrijven op te
meer bedrijventerrein Baanstee, en de H20-campus
transformeren terreinen. Op nieuwe bedrijventerreinen
voor e-sports als uithangbord voor het Purmerendse
(Baanstee-Noord en HoogTij zijn nu in ontwikkeling) is
IT- en e-sportscluster. Baanstee-Noord kan daarbij
een slim en zorgvuldig ruimtegebruik nodig.
81
Zaanstreek, Waterland, corridor Amsterdam-Hoorn Inclusieve steden in een eigentijds Hollands landschap
Aanpak van de filedruk ondersteunt de aanpak van deze opgaven. Verbetering van de hoofdinfrastructuur gaat vooral om de verbinding tussen de A8 en A9, en de corridor Amsterdam-Hoorn. Die corridor vormt een as voor geclusterde economische ontwikkeling, ook buiten de MRA op locaties als de Poort van Hoorn.
Groenblauw netwerk in en om de stad Het landschap in dit deelgebied is hoog gewaardeerd vanwege het typische Hollandse karakter en de erfgoedwaarden die erin vervat zijn. De veenweidegebieden, de droogmakerijen en de Zaanoever zijn waardevolle landschappen. De Beemster heeft als agrarische droogmakerij de status van Unesco Werelderfgoed. Deze landschappen hebben een grote recreatieve betekenis. Die recreatiefunctie kan nog verder doorontwikkeld worden, onder meer door de bereikbaarheid van deze landschappen te verbeteren. Dit landschap staat onder druk. Voornaamste oorzaak is de daling van de veenbodem. Die hangt samen met het lage grondwaterpeil dat nodig is voor het huidige agrarische gebruik. Verhoging van de grondwaterstand vraagt echter veel van de landbouw, zeker in combinatie met het terugdringen van de stikstofemissies. Het vraagt van de landbouw om zich opnieuw te oriënteren, op zoek te gaan naar nieuwe teelten of nieuwe markten waarover nu nog weinig bekend is. Tegelijk kan het andere ambities dichterbij brengen; bijvoorbeeld om de ecologische waarde van het landschap te vergroten of het toegankelijker te maken voor recreatief bezoek. De verbindende functie van Zaanstreek en Waterland in het afbeelding 19
landschap (voor zowel recreatie als natuur) kan worden
Het uitbreiden van het Amsterdamse HOV-netwerk de regio in,
versterkt.
waardoor de omliggende steden gaan werken als agglomeratie
82
gebiedsgebonden. De situatie verschilt per gebied, en
Onderwerpen voor gebiedsgerichte afspraken
daarmee ook de mogelijkheden en oplossingsrichtingen.
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en
Het is daarom van belang om de aanpak van onderop
vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen:
te formuleren en het gesprek aan te gaan met alle
•
De aanpak van de veenweideproblematiek is sterk
•
De bereikbaarheid op de corridor AmsterdamHoorn (spoor en A7) conform de afgesloten bestuursovereenkomst
Integraal gebiedsproces voor de toekomst van de
Om regionale inzet vragen:
betrokken partijen, vanuit wederzijdse erkenning van
veenweidegebieden, aangestuurd van onderop,
•
de maatschappelijke urgentie en de belangen van de
in de context van het interbestuurlijke programma
aan de ontwikkeling van woningbouw in de
agrarische ondernemers. Doel van zo’n gesprek is om
Veenweide en het gebiedsproces in Laag-Holland
Achtersluispolder en Amsterdam-Noord, en
gezamenlijk toe te groeien naar een nieuwe toekomst,
(met aandacht voor de bodemdalings- en de
stedelijke vernieuwing in Zaandam-Oost
waarbij ook het tijdpad en het instrumentarium aan de
stikstofproblematiek, de transitie van en innovatie
orde kunnen komen. Een transitie als deze neemt vele
in de landbouw, natuurontwikkeling, recreatieve
jaren in beslag. • Een gebiedsproces over een nieuwe toekomst van het veenweidelandschap in Zaanstreek en Waterland
•
groene gebieden zoals ’t Twiske, Purmerbos en
Integrale ontwikkeling van de stadsharten Zaanstad
wandel- en fietsroutes in veenweidegebieden, in
en Purmerend
samenhang met de integrale gebiedsuitwerking over
Bij gebleken noodzaak voor versterking van het elektriciteitsnet naar Noord-Nederland: onderzoek
voortgeborduurd op onderzoek elders in het land, zoals
naar tracé-alternatief 380 kV-hoogspanningsleiding
bij het Veenweide Innovatie Centrum, en op lopende
via Noord-Holland Noord •
Werken aan doorontwikkeling recreatieve structuur (waaronder de bereikbaarheid van de belangrijkste
ontwikkeling)
kan zich van vele kanten laten voeden. Er kan worden
pilots in Laag-Holland. In Noord-Holland wordt gewerkt
•
De HOV-verbinding ZaanIJ, verbonden
Opgaven die raken aan de ontwikkeling en
de toekomst van de veenweidegebieden) •
De verbinding A8-A9 en de inpassing in het landschap van het Unesco-werelderfgoed Stelling van Amsterdam (landschappelijk onderzoek loopt)
•
Behoud en ontwikkeling van Unesco-
aan een Regionale Veenweidestrategie voor de hele
verduurzaming van het Noordzeekanaalgebied
werelderfgoederen Stelling van Amsterdam
provincie, en de Regiegroep Laag-Holland werkt samen
(NOVI-gebied), met name de ontwikkeling van
en Beemster (in samenhang met de integrale
met de provincie, gemeenten, het hoogheemraadschap
ZaanIJ/Achtersluispolder (woonwerkmilieu) en
gebiedsuitwerking over de toekomst van de
en natuur- en landbouworganisaties aan een integraal
ruimte voor bedrijven afkomstig van te transformeren
gebiedsprogramma voor het landschap van Laag-Holland.
bedrijventerreinen
•
Ontwikkeling landschapspark Noorder- IJplas
Versnelling van de ontwikkeling van
•
Verstevigen economisch profiel (in de vorm van
•
veenweidegebieden)
Achtersluispolder in samenhang met de
bijvoorbeeld de complementaire ontwikkeling van
noodzakelijke randvoorwaarden
regionale centra en een slim gebruik van de ruimte op bedrijventerrein Baanstee-Noord/Noordoost in
Rijk-regio inzet op basis van bestaande afspraken: •
•
Stedelijke vernieuwingsopgave in Zaandam Oost
Purmerend/Edam-Volendam) •
Inpassing opwek energie (via RES) en energie-
(onderdeel van het Programma Leefbaarheid en
infrastructuur, mede in relatie tot eventueel tracé 380
Veiligheid)
kV-hoogspanningsleiding
Regio Deal ZaanIJ
83
4.4
Oostflank en Markermeer/IJmeer Ontwikkelen van complete steden aan het water Meerkernige ontwikkeling met menselijke maat
waaronder met bedrijven uit het Noordzeekanaalgebied
De Oostflank biedt in belangrijke mate ruimte voor
sterk ingezet op de clusters ICT-tech en Energietransitie,
de groeiopgave van de regio. De Oostflank biedt een
met kansen voor Medium en High Tech industrie. De
gezonde leefomgeving, de woningmarkt is relatief
verstedelijkingsopgave in Almere wordt onder andere
betaalbaar en in dit deel van de MRA kunnen ruim
ingezet om de profilering in deze clusters verder uit te
100.000 woningen worden toegevoegd en is er nog
bouwen en de daarvoor benodigde kennisinfrastructuur
volop ruimte voor bedrijvigheid. Belangrijk is daarbij
te versterken. Belangrijk onderdeel daarbij is de
wel dat groei van Almere en Lelystad bijdraagt aan de
ontwikkeling van hoger (technisch) onderwijs. Dat is
ontwikkeling van complete steden en dat de momenteel
een voorwaarde voor een volwaardige economische
scheve woon-werkbalans verbetert. Voor de ambitie
clustervorming en ondersteunt de veerkracht van de
van complete steden en een evenwichtige, meerkernige
samenleving. De prioriteit voor wonen en werken in
ontwikkeling van de MRA, is de stadshartontwikkeling en
een gemengd milieu bij het stadshart schept daar een
het versterken van het economisch profiel van Almere en
stedelijke context voor.
als die een nieuwe vestigingslocatie zoeken. Ook wordt
Lelystad een belangrijke voorwaarde. De combinatie met de bouwopgave biedt kansen om Het economische profiel van Almere is volop in
stevig in te zetten op een circulaire bouweconomie
ontwikkeling. Als jongste stad in de regio beschikt
en circulaire gebiedsontwikkeling. In combinatie met
Almere over veel mogelijkheden voor woningbouw
bedrijven werkzaam in de energietransitie die ook in
en ruimtelijk-economische ontwikkeling, maar de
Almere gevestigd zijn, lijkt een economisch profiel op
economische activiteit is divers en verdient een impuls
het snijvlak van hoogwaardige technologie en transitie
om de groei van de bevolking beter bij te houden. Het
(energie en circulair) hier heel passend.
logistieke cluster is in Almere een sterk cluster dat relatief veel werkgelegenheid biedt en vooralsnog groeiende
Lelystad groeit toe naar een economisch profiel als
is. Met het oog op de maatschappelijke opgaven
multimodaal bereikbare hub, mede dankzij Lelystad
en verstedelijkingsvraagstukken is in het afgelopen
Airport, de haven, de wind- en zonne-energie in de polder,
decennium gebouwd aan een cluster circulaire economie.
de sterke agrifoodsector en de ligging aan een backbone
Dit cluster tekent zich af op bedrijventerreinen als De
voor elektriciteit en gas in het energienetwerk. Dit wordt
Vaart en De Steiger en kan nog verder doorgroeien,
versterkt met inzet op versterking van het onderwijs met
84
opleidingen die aansluiten op het economisch profiel. Hier ontstaat een cluster waar andere werkgelegenheid omheen groeit. De circulaire economie kan binnen dit profiel groeien in samenhang met ontwikkelingen in het Noordzeekanaalgebied. Afhankelijk van de te kiezen ontwikkelingsrichting, kan uitwijk van watergebonden en circulaire economie naar de haven van Lelystad een optie zijn. Flevokust Haven heeft volop ruimte voor circulaire economie. Er ontstaat in dat geval zicht op de vorming van een ‘circulaire as’ tussen IJmuiden, Almere en Lelystad. Ontwikkeling van de economie met groei van circulaire bedrijvigheid en Lelystad Airport heeft een onmiskenbaar positief effect op de werkgelegenheid en het economisch vestigingsklimaat. Ook kan Lelystad Airport bijdragen aan het verminderen van het aantal nachtvluchten op Schiphol (zie ook paragraaf Leefkwaliteit Schiphol onder 3.1). T egelijkertijd hebben dergelijke ontwikkelingen ook een (plaatselijke) invloed op de leefomgeving. De
Onderzoek naar vierde hub voor hyperconnectiviteit Met het oog op de ontwikkeling van de data-infrastructuur in de regio is onderzoek gedaan naar een mogelijke locatie voor een vierde hub voor hyperconnectiviteit. Dit onderzoek spitste zich toe op ruimtelijke mogelijkheden, de aansluiting op het stroomnet en de kansen van restwarmte. Daaruit kwam als voorkeurslocatie een zoekgebied naar voren in Oosterwold, nabij Almere. Datacenters zijn grootverbruikers van energie en in dit gebied kan voor de stroomvoorziening worden aangesloten op een nieuw onderstation dat ook gebruikt zal worden om de groei van Almere te faciliteren en de windenergie uit de omgeving naar het net te brengen. In het te ontwikkelen datacenterbeleid van de provincie worden de uitkomsten van dit onderzoek meegenomen. Als eerste stap wordt nu onderzoek verricht naar de inpassingsmogelijkheden. Hierbij komen ook andere zaken aan de orde dan de beschikbare ruimte en de energievoorziening; het gaat bijvoorbeeld ook om de economische effecten (waaronder de werkgelegenheid) en de mogelijkheden van een klimaatadaptieve ontwikkeling (ten eerste risicobeperking bij overstromingen of wateroverlast en ten tweede de wijze van koeling en lozen – als voor de koeling een beroep op drink- of oppervlaktewater moet worden gedaan, is ook de beschikbaarheid daarvan een criterium, vooral in periodes van droogte).
Op basis van het te formuleren locatiebeleid en dit onderzoek beslissen de provincie en betreffende gemeenten of zij een locatie in het zoekgebied willen toewijzen. Als de genoemde partijen negatief beslissen, dan komt de vraag naar de mogelijkheid en wenselijkheid van een vierde hyperconnectiviteitshub terug bij de MRA..
gezonde leefomgeving van de Oostflank is een grote kwaliteit. In de verdere ontwikkeling van de Oostflank zal de balans tussen deze kwaliteit van de gezonde leefomgeving en economische belangen zorgvuldig bewaakt moeten worden. Doorgroei naar complete steden betekent verder een wenselijke groei in de voorzieningen voor cultuur, gezondheidszorg en sociale infrastructuur. De ligging in de natuurrijke omgeving van Nationaal Park Nieuw Land en het groene karakter van het stedelijke gebied geven richting en identiteit aan de stedelijke ontwikkeling van Almere en Lelystad, waarbij Lelystad zich profileert als hoofdstad van de nieuwe natuur. Daarnaast biedt het de aanleiding om ook de vrijetijdseconomie van Lelystad en Almere verder te ontwikkelen.
Groenblauw netwerk in en om de stad
lightrailverbinding een kansrijke oplossing vormt bij de
Het Markermeer en IJmeer behoren in veel opzichten
in Amsterdam Bay Area onderzochte programma’s voor
tot de grote ruimtelijke kwaliteiten van de MRA.
wonen en werken. Als nut en noodzaak vaststaan kunnen
Niet voor niets kiezen Almere en Lelystad in hun
tracévarianten worden uitgewerkt, al dan niet deels
stedenbouwkundige programma’s nadrukkelijk voor
ondergronds.
samenhang met het open water. Markermeer en IJmeer zijn, samen met hun oevers, deel van veel lopende
Ontwikkelingen en opgaven elders in de MRA kunnen
rijks-regionale programma’s. Die gaan onder meer over
op een aantal manieren invloed hebben op het IJmeer-
verbetering van het ecologische systeem, de betekenis
Markermeer en zijn oevers. Die liggen voor een belangrijk
voor het regionale watersysteem en de samenhang
deel aan de zuidoever van het IJmeer. Dit gebied is
met de stedelijke ontwikkeling in de Oostflank. Op
een schakel in de open landschappelijke structuur met
het raakvlak met de stedelijke ontwikkeling zal,
waterrijke natuur die loopt tussen de Vechtstreek, via
conform de afspraken in RRAAM, de inpassing van
het IJmeer, naar Waterland – deel van de Stelling van
een eventuele IJmeerverbinding zich tot een opgave
Amsterdam. Naar het westen gaat de zuidoever over
ontwikkelen, nu gebleken is dat deze in de vorm van een
in de Diemerscheg, een van de groene scheggen rond
86
Amsterdam. Door de verdere verstedelijking aan
de orde is en zo ja, hoe substantieel die effecten
de randen van de Diemerscheg wordt een groene
zijn, is nog niet duidelijk. Het kan gaan om het
Diemerscheg steeds belangrijker. De betrokken
verder versterken van de nu al belangrijke functie
partijen zetten in op een kwaliteitsverbetering
van het Markermeer en IJmeer als ‘regenton’:
van de Diemerscheg: landschappelijk, ecologisch,
buffer voor waterbeschikbaarheid en voor de
cultuurhistorisch en qua recreatieve voorzieningen.
piekwaterberging. De haven van Lelystad kan voor
Om toekomstbestendig te zijn wordt gedacht
een deel functioneren als uitwijkmogelijkheid
aan het ontwikkelen van klimaatbossen, met een
voor circulaire en watergebonden bedrijven uit
hogere grondwaterstand, opvangmogelijkheden
het Noordzeekanaalgebied. Dan zijn wel meer
van water en minder CO2-uitstoot. Ook moet er
schutbewegingen in de Oranjesluizen nodig en
ruimte zijn voor de energietransitie, mits deze goed
kan meer brak water het IJmeer-Markermeer
landschappelijk wordt ingepast. Voor de eventuele
binnendringen. De consequenties van een nog
aanleg van de IJmeerverbinding geldt ook dat deze
sterkere regentonfunctie, bijvoorbeeld voor de
landschapsinclusief moet worden uitgevoerd. Dat wil
fluctuatie van het waterpeil en de belasting van de
zeggen dat de landschappelijke kwaliteit deel uitmaakt
keringen, is deel van onderzoek dat geagendeerd
van de afweging en zo mogelijk geïntegreerd wordt in
wordt in de Verstedelijkingsstrategie. Het effect
de oplossing (zie paragraaf 3.2).
van verzilting via de Oranjesluizen moet worden onderzocht zodra een dergelijke ontwikkeling
Een aantal grote infrastructuurlijnen doorkruist deze
concreet in beeld komt.
zone. Dat leidt tot een opgave van landschappelijke versterking. Die opgave kan aan urgentie winnen als
De ambitie met het Nationaal Park Nieuw Land
nieuwe infrastructuur zich aandient, bijvoorbeeld
(bestaande uit Markermeer, Trintelzand, Marker
wanneer de IJmeerverbinding in de oostkant van
Wadden, Oostvaardersplassen en Lepelaarplassen)
Amsterdam aan land komt. Ook is er een kans dat
is om dit systeem robuust en veerkrachtig te maken,
de energie-infrastructuur verzwaard zal worden,
zodanig dat het bestand is tegen de jaarlijkse
bijvoorbeeld met een 380 kV-hoogspanningsleiding,
schommelingen die inherent zijn aan elk ecosysteem.
mede vanwege de aanwezigheid van de
Ook in perioden van schaarste, door welke oorzaak
Diemercentrale. Daar zijn inpassingsvragen en/of
dan ook, kan Nieuw Land omvangrijke populaties
compensatievragen aan verbonden. Behoud van de
trekvogels ontvangen – een belangrijke maatstaf voor
werelderfgoedstatus van de Hollandse Waterlinies is
dit deel van de MRA-natuur. In het Nationaal Park
randvoorwaardelijk.
wordt een ecologisch-recreatieve ‘mantel’ rondom de natuurkernen ontwikkeld, met poortgebieden bij
Aanpassingen in het watersysteem in de MRA
Lelystad en Almere. Een natuurinclusieve ontwikkeling
kunnen hun weerslag hebben op de waterkwaliteit,
in de directe omgeving van de natuurkernen
de waterhoeveelheid en de aan- en afvoer van
vergroot niet alleen de toegankelijkheid, maar ook de
water in het Markermeer en IJmeer. Of dat aan
robuustheid van het Nationaal Park.
afbeelding 21 IJmeer in context van de grote landschappen; het Groene Hart, Waterland en IJsselmeer
87
Onderwerpen voor gebiedsgerichte afspraken
•
De meest urgente gebiedsgerichte opgaven en vraagstukken die om rijk-regio inzet vragen: •
• •
Ecologisch Systeem Markermeer-IJmeer en het
•
Lelystad (economisch profiel, kennisprofiel,
Economische ontwikkelingen in relatie tot Lelystad
woon- en werkmilieus) in combinatie met
Mogelijke aanleg van een hyperconnectiviteitshub in
Ontwikkelen van Lelystad als multimodaal bereikbare het benutten van de ligging aan energienetwerken,
ontwikkelprincipes van Panorama Markermeer-
aanleiding toe geven: onderzoek naar invloed
windparken, Maximacentrale, Flevokust Haven,
IJmeer en in de context van Amsterdam Bay Area,
van ingrepen elders op het waterbeheer van
Nationaal Park Nieuw Land en de Kustzone van
het Markermeer en IJmeer (dat kan gaan om
Lelystad
onderzoek naar een grotere bufferingscapaciteit
bestaande stad, als spoor 2 van het Programma
Versterken economisch profiel Almere door
en/of voorraadfunctie, of om een risico op
Leefbaarheid en Veiligheid
o.a. uitbreiding van het onderwijsaanbod en
verzilting bij meer scheepvaartbewegingen door de
•
Verdere ontwikkeling van de vrijetijdseconomie
Oranjesluizen)
•
Passende agrarische functie in gebieden met sterke
Integrale ontwikkeling stadsharten Almere
•
luchthaven en agrifood •
recreatieve waarden aan de oevers van het Gooimeer
Nieuwe vormen van wijkgerichte aanpak voor de
bodemdaling
Behoud en ontwikkeling van de ecologische en •
Behoud en verdere groen-recreatieve ontwikkeling van de Diemerscheg en onderzoek
profiel) en Lelystad
•
bereikbaarheidsinvesteringen •
hub en regionale multimodale energiehub, door
(verbonden aan het ontwikkelen van het economisch •
Corridorontwikkeling Amsterdam-Almere-
Amsterdam Bay Area
Als vervolgacties m.b.t. het watersysteem er
•
voorzieningen •
uitwerking van de conclusies uit het MIRT-onderzoek
Flevoland
Handelingsperspectief Oostflank, op basis van de
•
Om regionale inzet vragen:
Airport
Natuur- en landschapsontwikkeling verbonden aan het tot stand brengen van een Toekomstbestendig
Multimodale bereikbaarheid, waaronder de
Versnelling woningbouw in Almere Pampus
Rijk-regio inzet op basis van bestaande afspraken:
mede in relatie tot de IJmeerverbinding en het
•
naar mogelijkheden om landschappelijk goed
Rijk-regioprogramma Amsterdam-Almere-
ingepaste bijdragen te leveren aan klimaatadaptatie
vooruitontwikkelen van het groenblauwe netwerk
Markermeer (RRAAM/Almere 2.0, inclusief traject
en energietransitie (waarbij op dit laatste punt
rond Almere Pampus ten behoeve van een
Handelingsperspectief Oostflank MRA)
rijksbetrokkenheid aan de orde kan zijn)
klimaatbestendige ontwikkeling
•
Het programma Lelystad Next Level
Verkenning versnelling woningbouw Lelystad Zuid/
•
Stedelijke vernieuwingsopgave in Lelystad-Oost
Warande in samenhang met (her)ontwikkeling
(onderdeel van het Programma Leefbaarheid en
bestaande stad (inzet rijksgronden, oplossen
Veiligheid)
stikstofrestricties, verbonden aan Lelystad Next
•
Programmatische Aanpak Grote Wateren
Level)
•
Experimenteergebied kringlooplandbouw
•
Nationale proeftuin precisielandbouw
88
IJmeer
afbeelding 22 IJmeer - verstedelijking in een doorlopend landschap
4.5
Gooi en Vechtstreek
Klimaatbestendig, recreatief en cultureel waardevol landschap Meerkernige ontwikkeling met menselijke maat
onder andere met onderwijsvoorzieningen, helpt om het
De Gooi en Vechtstreek verbindt de Metropoolregio
er ook kansen voor economische groei op het gebied van
Amsterdam aan de Utrechtse regio en draagt bij aan de
creatieve industrie, zorg en recreatie en toerisme.
economisch profiel verder uit te bouwen. Naast media zijn
meerkernige metropool met ontwikkelingen die zich concentreren langs de Gooicorridor en HOV-lijnen.
Gevolg van de ligging tussen Amsterdam, Almere,
De ambitie is om daarmee te zorgen voor de bouw
Amersfoort en Utrecht is dat veel pendelstromen het
van 11.500 woningen tot 2040, conform de Regionale
gebied doorkruisen. De woonwerkbalans is wat scheef en
Woonvisie en binnen de bestaande plancapaciteit.
aan het verslechteren. Ambitie is om deze te verbeteren.
Woningen die voor een belangrijk deel ook voor lagere
Dit vraagt om een toename van (ruimte voor) werklocaties.
(midden)inkomens bereikbaar zijn, om te zorgen voor
Ook is er een kwalitatieve mismatch. Hierdoor is er
voldoende praktijkgeschoolde werknemers in dit deel
een aanzienlijke uitgaande pendel, maar er is ook een
van de metropoolregio. Met de stadshartontwikkeling
pendelstroom naar het gebied toe. Woonwerkrelaties
van Hilversum, de ontwikkelingen rond Station Hilversum,
tussen Gooi en Vechtstreek en Flevoland groeien
Hilversum Sportpark en Hilversum Mediapark, wordt
langzaam. Een betere spreiding in het pendelpatroon
ook bijgedragen aan de verdere ontwikkeling van het
ontstaat door het economische profiel in beide gebieden
economisch profiel van de regio.
onderscheidend te ontwikkelen en versterken, zonder elkaar te beconcurreren, en door te investeren in de
De media vormen in dit deelgebied een herkenbaar
onderlinge bereikbaarheid.
cluster binnen het economische profiel In Hilversum liggen kansen voor een gefaseerde doorgroei tot
In het Multimodaal Toekomstbeeld 2040 (SBaB)
Media Campus en Artificial Intelligence (AI)-hub met
wordt onderzocht of de corridors naar de ring van
innovatieve en cross-sectorale toepassingen binnen
Amsterdam aangepast moeten worden om optimaal te
en buiten de data-gedreven media-industrie. Zo’n
functioneren. Onder die corridors vallen onder meer de
ontwikkeling kan worden gestimuleerd via een verdicht
A1 en A27, die een rol kunnen hebben in het tot stand
programma, een gemengd milieu en zo mogelijk een
brengen van een meer evenwichtige woonwerkbalans.
hogere frequentie van openbaar vervoer. Ook elders in de
Frequentieverhoging op het spoor (de Gooilijn) is
regio liggen kansen voor binnenstedelijke ontwikkeling
afhankelijk van de toekomst van het goederenvervoer dat
voor woningbouw en werkgelegenheid. Versterking van
nu op die lijn zit. Dat valt buiten het bestek van SBaB, maar
andere openbaarvervoerlocaties aan de Gooicorridor,
is onderdeel van het nationale Toekomstbeeld OV 2040.
90
Gooi en Vechtstreek Klimaatbestendig, recreatief en cultureel waardevol landschap
afbeelding 23 De technische mogelijkheden van het watersysteem zit aan haar limiet. De hoger gelegen Gooise heuvelrug, de lager gelegen Vechtplassen en het waterpeil van het Amsterdam-Rijnkanaal moet gaan werken als één natuurlijk systeem
Groenblauw netwerk in en om de stad
steeds verder onder druk zetten. De zandgronden moeten
de Stelling van Amsterdam en Nieuwe Hollandse
De Gooi en Vechtstreek onderscheidt zich door de grote
het water zo lang mogelijk vasthouden en het kwelwater
Waterlinie, de Heuvelrug en het Groene Hart met daarin
cultuurhistorische gelaagdheid en diversiteit van het
kan beter benut worden.
Natura 2000-gebieden zoals het Naardermeer en de
landschap en de natuur. Dit is een voorwaarde voor de
Vechtplassen. Het Groene Hart heeft in de Nationale
bijzondere woon-, werk- en recreatieomgeving. De natuur
De vraag is wanneer het punt wordt bereikt dat principieel
Omgevingsvisie de status gekregen van NOVI-gebied.
en het landschap in zowel het hoge als het lage gedeelte
moet worden gekozen voor een andere oplossing dan
De opgave in dit NOVI-gebied als geheel is gericht
van de Gooi en Vechtstreek staan onder druk door
grote (technische) investeringen. Zo’n oplossing zou
op het beperken van bodemdaling, van CO2-uitstoot
verdroging in de Heuvelrug. Grondwater stroomt van de
gericht moeten zijn op een klimaat- en waterrobuuste
en het aanpassen van de waterhuishouding, ruimte
hogere zandgronden van het Gooi naar het westen en het
inrichting van landelijk en stedelijk gebied, met een
voor landbouw, het verbeteren van de relatie stad-
oosten. De natuurwaarden van de Vechtplassen en het
tijdpad op weg daarnaartoe. Rijk en regio gaan binnen
land, omgaan met nieuwe bebouwing, erfgoed en
Naardermeer, Natura 2000-gebieden, zijn afhankelijk van
de Verstedelijkingsstrategie een integrale aanpak
bereikbaarheid.
deze kwel.
uitwerken van het watersysteem in relatie tot functies en inrichting in de Gooi en Vechtstreek, met aandacht voor
In Gooi en Vechtstreek gaat de aandacht sterk uit naar
Waterwinning ten behoeve van drinkwaterproductie,
de Natura 2000-gebieden, de landbouw, de inrichting
een aantal landschappelijke verbindingen, belangrijk om
verminderde infiltratie in de stuwwal en bemaling van de
van natuur- en woningbouwgebieden op de Heuvelrug,
het karakter van de MRA in stand te houden als netwerk
polder zetten dit systeem onder druk. In de Vechtstreek
waterwinning ten behoeve van drinkwater, het peilbeheer
van steden en dorpen in een aaneengesloten landschap,
moet gebiedsvreemd water uit het Markermeer worden
van de Vechtplassen, het benutten en vasthouden
en voor een robuust en veerkrachtig ecologisch systeem.
ingelaten om brak (kwel)water uit polders af te voeren en
van kwelwater, mogelijke piekwaterbergingslocaties
Er is sprake van twee grote structuren: de ‘natte natuur’
het water van Naardermeer en Vechtplassen aan te vullen.
en extra gemaalcapaciteit bij Muiden. Een voorbeeld
in de Vechtstreek die zich doorzet tot in de Diemerscheg,
van een mogelijke maatregel waar nu al een pilot naar
en de ‘droge natuur’ van de Heuvelrug. Deze structuren
Het is daardoor lastig om de natuur- en
loopt, is het oppompen van brak grondwater uit de
moeten worden verbonden met de natte natuur van
waterkwaliteitsdoelen te halen. Voor het ecologische
Horstermeerpolder, voordat het als brak kwelwater
Waterland en de natte natuur en bosgebieden van
systeem is dat geen duurzaam houdbare situatie, maar
aan de oppervlakte komt. Het opgepompte water
Flevoland. Met name de verbindingen tussen het
voor het watersysteem evenmin. Ook de bebouwde
wordt vervolgens gezuiverd en gebruikt voor de
Naardermeer en omgeving aan de ene kant, en het
omgeving heeft er last van, want bij extreme buien kan het
drinkwatervoorziening.
noordwesten van het Gooi aan de andere kant zijn
water niet wegstromen. Dit leidt tot overlast en schade. De
erg kwetsbaar. De monding van het IJ is ook een grote
klimaatverandering (met name de toenemende droogte)
De uitwerking vindt plaats in de context van de
en de groeiende vraag naar drinkwater zullen dit systeem
waardevolle cultuurlandschappen in dit deelgebied:
barrière.
92
4.6
Zuidflank MRA
Leefbare internationale entree van Nederland Meerkernige ontwikkeling met menselijke maat
naar Schiphol en Hoofddorp. Met name de groei van de
De Zuidflank van de MRA is het samenhangend
behoefte om de capaciteit van het energienetwerk te
gebied van Amstelland-Meerlanden en de zuidkant
vergroten.
bedrijvigheid in Haarlemmermeer leidt tot een acute
van Amsterdam, dat de verbinding maakt met de zuidelijke Randstad. De meerkernige ontwikkeling uit
In deze context speelt een aantal specifieke
zich hier in de stadshartontwikkeling in Hoofddorp
mobiliteitsvraagstukken, die geadresseerd zijn in
en andere omvangrijke gebiedsontwikkelingen in
SBaB. Voor het wegverkeer gaat dat vooral om het
de Haarlemmermeer, de ontwikkelingen rond de
onderzoek voor het Multimodaal Toekomstbeeld 2040
ov-knooppunten Diemen-Zuid en Duivendrecht en
naar de ringen rond Amsterdam, waaronder de A9
ontwikkelingen langs de vernieuwde Amstelveenlijn
en A5, en maatregelen in het hoofdwegennet. In het
en in het centrum van Amstelveen. In totaal, exclusief
openbaar vervoer is het de opgave de bereikbaarheid te
Amsterdam, is hier ruimte voor zo’n 60.000 woningen
behouden en versterken rond gebiedsontwikkelingen bij
in gemengde woonwerkmilieus die grotendeels ook
knooppunten (zoals Diemen-Zuid voor de ontwikkeling
de verwachte groei aan banen (zo’n 60.000 tot 2040)
van Holland Park en Duivendrecht voor de ontwikkelingen
moeten accommoderen. De grote vraag naar ruimte
De Nieuwe Kern, Werkstad Over-Amstel en Entrada),
voor bedrijvigheid maakt dat uitbreidingsruimte voor
op alle schaalniveaus: nationaal, regionaal en fijnmazig.
bestaande bedrijven onder druk staat.
Verder is een nieuwe A2-Entree in onderzoek, in de context van de te ontwikkelen gebieden in Duivendrecht
Dankzij de internationalisering, de hoogwaardige logistiek
(als onderdeel van ontwikkellocatie Amsterdam
en de greenport/sierteelt is de Zuidflank een magneet
Zuidoost/Duivendrecht) en het Zuidasdok. Dit betreft
voor economische groei, met name in de stedelijke
het afwaarderen van het eerste deel van de A2 (vanaf
band tussen Hoofddorp, Schiphol, de Zuidas, Zuidoost/
de Utrechtsebrug tot aan het knooppunt Amstel/A10).
Duivendrecht en Diemen. Die groei weerspiegelt zich
En mede in combinatie met het openbaar vervoer is een
in de druk op de infrastructuur. De corridor ZWASH
steeds belangrijker rol weggelegd voor de (al dan niet
(Zuidwestkant Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp) heeft
elektrische) fiets. Dit speelt zeker in de Zuidflank waar
daarom prioriteit binnen het Rijks-regionale SBaB-
wonen en werken voor MRA-begrippen dichtbij elkaar
programma. Daarin zit onder meer de ontwikkeling van
zijn gesitueerd. Ook die elementen krijgen een plek in de
een woonwerkmilieu in het stadshart van Hoofddorp,
programmalijn ‘Multimodaal Toekomstbeeld 2040’ van
gerelateerd aan het doortrekken van de Noord/Zuidlijn
SBaB.
94
In de Zuidflank heeft de aanwezigheid van Schiphol
toekomstig beleid verbeterd kan worden, zal worden
veel invloed op de mogelijkheden voor verstedelijking
verkend in het traject van de vernieuwing van het
en het saneren van zo’n 800 hectare verrommeld glas.
Luchthavenindelingbesluit (LIB) en in overleg met
In paragraaf 3.1 is gesteld dat wordt verkend of met maatwerk en een zorgvuldige belangenafweging meer
alle betrokken partijen. •
Om zones waar niet gebouwd kan worden te laten
ontwikkelingsruimte mogelijk kan worden gemaakt
bijdragen aan de leefkwaliteit van de regio, kan
dan op dit moment, binnen de randvoorwaarden van
bijvoorbeeld gedacht worden aan investeren in
veiligheid en gezondheid. Oplossingsrichtingen met
landschappelijke ontwikkelingen met functies die
bijzondere betekenis voor de Zuidflank zijn:
zich verhouden tot de nabijheid van Schiphol. Deze
•
Onderzoek naar de toepassingsmogelijkheden
kunnen worden omschreven als attractieve en vitale
van innovaties, zoals geluidadaptief bouwen.
landschappen, die bijdragen aan de gezondheid
Daarbij wordt gestreefd naar meer flexibiliteit in de
en de klimaatadaptiviteit van de omgeving en die
regelgeving om kleinschalig woningbouw toe te
een cultuurhistorische waarde vertegenwoordigen.
staan om lokaal de leefkwaliteit op peil te houden
Koppelingen zijn denkbaar met bijvoorbeeld de
en verloedering, bijvoorbeeld door verouderde en
wateropgave en het recreatieve netwerk.
vervallen kassen, tegen te gaan. De mogelijkheden worden op de gebieden waar al gebouwd mag
Integrale gebiedsaanpak leefomgevingskwaliteit
worden maar waar ook geluidbelasting is. De
Rijk en regio moeten keuzes maken over de leefkwaliteit
resultaten van de testlocatie die de gemeente
rondom Schiphol in relatie tot de verstedelijking en
Haarlemmermeer realiseert in samenwerking
de toekomst van de luchthaven. Dit vraagt om een
met Schiphol, de provincie en het Rijk (fieldlab
integrale gebiedsaanpak in de Zuidflank (samenwerking
geluidadaptief bouwen) zullen hiervoor worden
Luchtvaartnota en VS MRA) waarbij de centrale vraag is:
ingezet. Rijk en regionale overheden verkennen
wat is de juiste balans tussen ruimte voor woningbouw,
samen de mogelijkheden voor meer ruimtelijke
leefomgevingskwaliteit, gezondheid en de ruimte voor
ontwikkelingen rond burgerluchthavens om
luchtvaart en welke keuzes en maatregelen (financieel,
de leefkwaliteit op peil te houden. Dit gebeurt
compensatie, isolatie, etc) zijn daarvoor nodig?
voor geluidadaptief bouwen kunnen ook toegepast
binnen de randvoorwaarden voor veiligheid en afbeelding 25
gezondheid en in lijn met de Omgevingswet. In
Voor de korte termijn (tot 2030) is uit te werken of
LIB-contour Schiphol
de uitvoeringsagenda bij de Luchtvaartnota is een
en zo ja hoe stedelijke ontwikkelingen in een brede
verkenning opgenomen naar de verruiming van
belangenafweging vorm kunnen krijgen in balans met de
mogelijkheden voor ruimtelijke ontwikkelingen en
luchtvaartontwikkeling,wat de gezamenlijke ambities op
proefprojecten rond Schiphol. De Verklaring van geen
het gebied van leefkwaliteit voor de Zuidflank zijn, wat
bezwaar ex artikel 8.9 Wet luchtvaart biedt op dit
oplossingen/kansen zijn om de leefkwaliteit te verbeteren
moment ruimte om in specifieke situaties maatwerk
en hoe de eventuele meerkosten voor het kwalitatief
te kunnen bieden. Of en hoe deze procedure voor
inrichten of ontwikkelen van gebieden kunnen worden gefinancierd.
95
Uitgangspunt is het principe van wederkerigheid tussen
Groenblauw netwerk in en om de stad
Amsterdamse Bos (Bovenlanden en Westeinderplassen),
‘de lucht’ en ‘de grond’: de luchtvaart houdt rekening
In de Zuidflank is het (bestuurlijk vastgestelde)
dat is vorm te geven als volwaardige groenblauwe scheg,
met het ruimtegebruik op de grond en vice versa. We
ontwikkelingsprincipe dat stad en landschap in
in aansluiting op de Amsterdamse Bos-visie die recent is
willen inwoners bescherming bieden tegen geluid en
samenhang worden ontwikkeld, nadrukkelijk aan de orde.
uitgekomen.
veiligheidsrisico’s en innovaties de ruimte geven. Hierbij
De Zuidflank raakt een aantal landschappen met een
zoeken we naar een systematiek die aansluit bij de
bijzondere beleidsstatus: het Groene Hart, de duinen
In algemene zin speelt de behoefte om de verschillende
omgevingswet.
met de binnenduinrand en de Stelling van Amsterdam.
landschappen in de Zuidflank te verbinden, en bestaande
Samen met de groene scheggen in de omgeving van
verbindingen te verbeteren dan wel te behouden. Uit
In gebieden waar geen woningen gebouwd kunnen
Amsterdam zoals de Amstelscheg, de Westeinderscheg
analyses van het Planbureau voor de Leefomgeving
worden, zijn kansen voor versterking van groen, recreatie,
en de Diemerscheg, zorgen deze landschapsstructuren
voor de MRA blijkt dat de aanwezigheid van groen en
waterbuffering, energietransitie en natuur.
ervoor dat een uitgestrekt uitloopgebied voor niemand in
landschap in deze deelregio tekortschiet (met name in
de MRA ver weg is.
het gebied tussen Hoofddorp/Nieuw-Vennep enerzijds en Aalsmeer/Uithoorn anderzijds). Vanwege vele
Onder andere de volgende oplossingen zullen in relatie worden gebracht met de verdere uitwerking van de
Willen deze groenstructuren ook functioneren als
barrières (weginfrastructuur, Ringvaart Haarlemmermeer)
integrale gebiedsaanpak:
volwaardige uitloopgebieden, zeker gelet op de
zijn de recreatieve bereikbaarheid en de ecologische
•
Oplossingen die voortkomen uit het traject
verdergaande verstedelijking, dan vraagt dat om een
verbindingen zeer beperkt. Er is in het bijzonder behoefte
ruimtelijke herziening Schiphol (LIB) bijvoorbeeld ten
duurzame inrichting. Voor gebieden als De Ronde
aan een ecologische verbinding tussen de duinen en
aanzien van de mogelijkheden voor maatwerk en het
Hoep en de Bovenkerkerpolder, en in het kader van
het Groene Hart (via PARK21 in Haarlemmermeer en de
maken van een integrale afweging
het Ontwikkelperspectief Amstelscheg, werken
Westeinderplassen en Amstelscheg) en een recreatieve
Optimalisatie van vliegroutes en waar mogelijk ook
gebiedspartners en gezamenlijke overheden daar samen
verbinding die daar grotendeels mee overlapt: vanaf de
onderzoeken of bijvoorbeeld aanpassing /amoveren
aan in gebiedsprocessen.
Amsterdamse waterleidingduinen via PARK21, over de
•
Ringvaart naar de Westeinderscheg, Amsterdamse Bos en
van radarsystemen een optie is (met inachtneming •
•
•
van de vliegoperatie en veiligheid)
Vooral in de Westeinderscheg, waar in de Bovenlanden
Amstelscheg. Hier liggen ook kansen voor versterking van
Het betrekken van het inzicht dat de fysieke
sprake is van verouderde of in onbruik geraakte
het watersysteem, bijvoorbeeld waterberging. Bij Uithoorn
omgeving invloed heeft op de daadwerkelijke
tuinbouwkassen en -gronden, vraagt dit om een
wordt gekeken naar een groene recreatieve verbinding
geluidsbelasting
gezamenlijke inspanning van partijen om te komen tot
tussen de Westeinderplassen en de Amstel, onder
Ruimte bieden voor innovaties op het gebied van
een toekomstbestendig groen-recreatief landschap. Bij
andere via de Vuurlijn — onderdeel van de Stelling van
soundscape en geluidadaptief bouwen, gericht op
de inrichting van dit gebied speelt ook het verbeteren van
Amsterdam. Daarnaast is behoefte aan een recreatieve
het beperken en voorkomen van geluidbelasting en
de recreatieve bereikbaarheid een belangrijke rol. Voor
verbinding ‘Amsterdamse waterleidingduinen-
hinder van het vliegverkeer voor bewoners
de Westeinderscheg is recent een gebiedsproces gestart,
Heemstede-Westflank-Haarlemmermeer/Liniepad (ten
Inzet op landschappelijke en recreatieve
waarin onderzocht wordt om het gebied te definiëren als
noorden van Hoofddorp)’ en een recreatieve corridor
ontwikkelingen en verbindingen
een aaneengesloten landschappelijke structuur tussen
door de Westeinderscheg.
het IJ en het Groene Hart ver voorbij Aalsmeer. Het project geeft vorm aan de Westeinderscheg, zet het op
Tot slot komt uit het watersysteem de behoefte voort
de kaart en zal het bestuurlijk verankeren. In de Zuidflank
om het doorspoelen van het verziltende grondwater
gaat het vooral om het gedeelte ten zuiden van het
met zoetwater te begrenzen. Dat zou van agrariërs
96
Zuidflank MRA Leefbare, internationale entree van Nederland
fbeelding 26 Een kwalitatief waardevol landschap om de leefbaarheid rondom Schiphol te verbeteren
vragen om na te denken over andere teelten en kan