Bijlage 1 Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

vragen en maken afwegingen die recht doen aan een situatie. Maatwerk betekent niet dat alles kan, maar wel dat we kijken naar wat echt nodig is. Zo bieden we mensgerichte en effectieve ondersteuning. 6. We bieden ondersteuning waar mogelijk collectief aan We versterken zelfredzaamheid en benutten sociale verbanden, in plaats van direct te kiezen voor professionele ondersteuning. Buurtinitiatieven en groepsactiviteiten bevorderen sociale contacten, verbondenheid en zijn toegankelijk. Tegelijk blijft maatwerk essentieel: waar individuele ondersteuning nodig is, bieden we die passend bij de situatie en behoefte van de inwoner. 7. We doen zoveel mogelijk lokaal en dicht bij de mensen In een gemeente met verschillende dorpen is herkenbare en laagdrempelige ondersteuning belangrijk. Dit betekent zichtbaar en benaderbaar zijn, en samenwerken met lokale partners en initiatieven. We regelen lokaal wat lokaal kan. Regionale samenwerking zetten we in als die meerwaarde heeft, bijvoorbeeld om kennis te delen, ondersteuning af te stemmen of samen beleid te ontwikkelen. 8. We houden waar nodig rekening met de identiteit van inwoners Rekening houden met iemands identiteit, achtergrond en levensovertuiging is onderdeel van onze benadering. Specifieke identiteitsgebonden hulp of ondersteuning is echter niet altijd nodig.

We bieden dit alleen wanneer het randvoorwaardelijk is voor of ondersteunend is aan het bereiken van de doelen van de hulp en ondersteuning. Het is daarmee onderdeel van het maatwerk dat we in elke situatie zorgvuldig afwegen.

Foto: website Buurthuis Bronveld | Bewegen voor ouderen

28 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

5

De opgaven

29 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

5. De opgaven De samenleving verandert. En daarmee ook wat mensen nodig hebben om prettig te kunnen leven, wonen en meedoen. In dit hoofdstuk beschrijven we vier opgaven waar we de komende jaren samen met inwoners, organisaties en partners aan werken. Deze opgaven geven richting aan onze visie: hoe we samenleven, hoe iedereen mee kan doen, hoe we gezond en weerbaar blijven, en hoe we zorgen voor een passende woonplek met de juiste ondersteuning. Bij elke opgave maken we duidelijk wat we willen bereiken en waar we de komende jaren op inzetten. Sommige onderwerpen komen vaker terug, omdat ze bijdragen aan meerdere doelen tegelijk. Voor een aantal doelen geldt dat ze ook onderdeel zijn van de Omgevingsvisie. We geven in dit hoofdstuk aan waar deze verbindingen zich voordoen. Om te kunnen volgen of we op koers liggen, hebben we passende indicatoren vastgesteld bij elk doel. Deze zijn opgenomen in bijlage 2. Van vrijwel alle indicatoren beschikken we al over cijfers. Die gebruiken we als nulmeting. De indicatoren maken onze doelen concreet en toetsbaar. Ze vormen daarmee een belangrijk instrument om te bepalen of we op koers liggen en waar bijsturing nodig is. De doelen zijn dus niet vrijblijvend: ze geven richting én bieden houvast voor verantwoording en evaluatie.

5.1 Verbondenheid in groeiende gemeenschappen De gemeente Barneveld heeft een sterke sociale samenhang, maar de groei van de dorpen brengt uitdagingen met zich mee. Extra aandacht is nodig voor het versterken van hechte gemeenschappen, waarin mensen elkaar ondersteunen en zorg dragen voor elkaar. Ook voelen sommige groepen mensen zich sociaal uitgesloten. Sociale inclusie moet gestimuleerd worden, vooral voor mensen die minder vanzelfsprekend aansluiting vinden. We stimuleren actief dat mensen zich betrokken voelen bij elkaar en bij hun buurt. We vinden het belangrijk dat iedereen iets bijdraagt én iets terugkrijgt. Dat versterkt de samenleving en helpt om verdeeldheid te voorkomen. We zorgen voor randvoorwaarden die hiervoor nodig zijn, zoals plekken om te bewegen, elkaar te ontmoeten, te sporten of cultuur te beleven, en we ondersteunen een sterk verenigingsleven. Als gemeente willen we verbonden zijn met onze inwoners. Dit betekent de afstand tussen overheid en inwoner verkleinen door goed te luisteren, benaderbaar en transparant te zijn.

Dit zijn onze doelen Meer inwoners ontmoeten elkaar en ondernemen samen activiteiten In een samenleving waar mensen elkaar kennen en ontmoeten, groeit het gevoel van erbij horen. Of het nu gaat om samen sporten, muziek maken of een buurtactiviteit opzetten. Verbondenheid begint met iets samendoen. Hier werken we de komende jaren aan: • Er zijn voldoende toegankelijke plekken en mogelijkheden voor ontmoeting, sport, cultuur en andere gezamenlijke initiatieven (Omgevingsvisie). • Meer inwoners doen mee aan activiteiten voor ontmoeting, sport, cultuur of andere gezamenlijke initiatieven in buurten en dorpen. • Professionals werken vaker samen met inwonerinitiatieven en versterken het vermogen van inwoners om zelf initiatieven te organiseren. • Het aantal mensen dat door middel van vrijwilligerswerk van betekenis is voor de gemeenschap blijft onverminderd hoog. Er is meer verbinding tussen verschillende groepen in de samenleving De gemeente Barneveld is een groeiende, diverse gemeente waar steeds meer mensen met verschillende achtergronden samenleven.

30 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Deze veelzijdigheid betekent ook dat mensen elkaar niet altijd vanzelf ontmoeten. We scheppen ruimte voor initiatieven en plekken die ontmoeting mogelijk maken. Met de groei van de gemeente is het belangrijk dat zowel oude als nieuwe bewoners de kans krijgen om zich met elkaar en hun omgeving te verbinden. Hier werken we de komende jaren aan: • Er zijn meer plekken en initiatieven waar inwoners, ongeacht hun achtergrond, elkaar kunnen ontmoeten. Hierdoor wordt zowel onderling begrip opgebouwd als het gevoel van veiligheid in de buurt vergroot. • Nieuwe en bestaande inwoners vormen samen een gemeenschap en dragen bij aan onderlinge verbinding en betrokkenheid in hun wijk of dorp. • Er is meer acceptatie en betrokkenheid van mensen die minder vanzelfsprekend aansluiting vinden in de gemeenschap. • Mensen die minder vanzelfsprekend aansluiting vinden in de gemeenschap nemen vaker deel aan reguliere activiteiten in dorpen en wijken. Het gevoel van veiligheid in wijken en buurten is vergroot Inwoners van onze gemeente hechten veel waarde aan een veilige en verbonden leefomgeving. Veiligheid gaat niet alleen over het verminderen van overlast, maar ook over het versterken van de onderlinge band tussen bewoners. Wanneer mensen elkaar kennen en zich verbonden voelen, draagt dit bij aan een veiligere buurt.

De trend van langer zelfstandig wonen kan leiden tot meer onbegrepen gedrag in de wijk. Het is belangrijk dat inwoners goed geïnformeerd zijn over hoe ze met dergelijke situaties om kunnen gaan. Door betere informatie willen we een omgeving creëren waarin iedereen zich beschermd en gewaardeerd voelt. Tegelijkertijd willen we dat mensen een beroep kunnen doen op hulp of ondersteuning van een professional als dat nodig is. Hier werken we de komende jaren aan: • Meer inwoners weten wat te doen bij onveiligheid of gevoelens van onveiligheid door onbegrepen gedrag. • In buurten en wijken waar het gevoel van onveiligheid nu hoger is, is dit gevoel afgenomen. • Er zijn meer plekken en initiatieven waar inwoners, ongeacht hun achtergrond, elkaar kunnen ontmoeten. Hierdoor wordt zowel onderling begrip opgebouwd als het gevoel van veiligheid in de buurt vergroot.

• Nieuwe en bestaande inwoners vormen samen een gemeenschap en dragen bij aan onderlinge verbinding en betrokkenheid in hun wijk of dorp. • Er is meer acceptatie en betrokkenheid van mensen die minder vanzelfsprekend aansluiting vinden in de gemeenschap. • Mensen die minder vanzelfsprekend aansluiting vinden in de gemeenschap nemen vaker deel aan reguliere activiteiten in dorpen en wijken. • De fysieke leefomgeving is zo ingericht dat inwoners makkelijker gezonde keuzes kunnen maken en actief kunnen deelnemen aan de samenleving (Omgevingsvisie). Meer inwoners weten zich zelfstandig te redden met behulp van hun eigen netwerk In onze gemeente is zelf- en samenredzaamheid sterk aanwezig, en we willen dit verder versterken. We moedigen mensen aan om elkaar te ondersteunen, zodat professionele zorg beschikbaar blijft voor degenen die het echt nodig hebben. We realiseren ons dat niet iedereen zo’n netwerk heeft. Dan bieden we de hulp en ondersteuning die op dat moment nodig is. Én we helpen inwoners bij het opbouwen van een eigen netwerk. Zo krijgt iedereen de kans om mee te doen en zich gesteund te voelen. Hier werken we de komende jaren aan: • Meer inwoners hebben mensen om zich heen op wie ze kunnen terugvallen. • Onderlinge hulp komt vaker zonder tussenkomst van een professional op gang.

• Meer inwoners hebben laagdrempelig toegang tot ondersteuning of advies om hun zelfredzaamheid te vergroten. Er is meer verbinding en vertrouwen tussen inwoners en gemeente We willen de kracht in de samenleving beter benutten en meer ruimte geven. Dit vraagt om een gemeente die minder organiseert en stuurt waar het niet nodig is, maar meer ondersteunt en faciliteert waar dat kan. Dit betekent samenwerken met inwoners als gelijkwaardige partners en hun initiatieven serieus nemen. Hier werken we de komende jaren aan: • Inwoners ervaren de gemeente als een betrokken partner bij het ontwikkelen van initiatieven in hun buurt of dorp. • Ervaringsdeskundigen worden vaker betrokken bij het ontwikkelen en uitvoeren van beleid. • De gemeente ondersteunt inwonerinitiatieven waar nodig en verbindt initiatieven actiever met elkaar om onderlinge inspiratie en samenwerking te bevorderen.

31 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

5.2 Gelijke kansen op meedoen en ontwikkelen We willen dat alle inwoners gelijke kansen hebben om actief deel te nemen aan de samenleving en zich te ontwikkelen, ongeacht hun achtergrond, leeftijd of waar ze wonen. Niemand mag buiten de boot vallen. Dit betekent dat iedere inwoner toegang heeft tot de nodige ondersteuning om bij te dragen aan de maatschappij én dat er extra aandacht is voor wijken waar de kansenongelijkheid het grootst is. Voor de jeugd is het vergroten van gelijke kansen essentieel. Dit begint bij het gezin, de wijk en de toegang tot goed onderwijs. Jongeren moeten de mogelijkheid hebben om in een veilige omgeving op te groeien, hun talenten te ontwikkelen en zich voor te bereiden op een toekomst waarin ze volledig mee kunnen doen. Het verkleinen van de kansenongelijkheid begint met het vergroten van de financiële stabiliteit van inwoners. Iedereen moet de zekerheid hebben over zijn of haar inkomen, en toegang hebben tot de juiste ondersteuning bij geldzorgen en schulden. Dit is een noodzakelijke basis voor deelname aan andere maatschappelijke activiteiten. Werk speelt een belangrijke rol in gelijke kansen. Het biedt niet alleen financiële zekerheid, maar ook structuur en een gevoel van erbij horen.

Wij ondersteunen kwetsbare groepen die (tijdelijk) niet in hun eigen inkomen kunnen voorzien, zodat zij ook de kans krijgen om mee te kunnen doen en bij te dragen. Niet voor iedereen is betaald werk haalbaar. Daarom kijken we breder: naar manieren waarop mensen op hun eigen manier en tempo kunnen bijdragen aan de samenleving.

Dit zijn onze doelen De kansengelijkheid tussen wijken en buurten is toegenomen We zien flinke verschillen tussen wijken en buurten in de gemeente. Bijvoorbeeld op het gebied van eenzaamheid, ervaren gezondheid en

16

moeite met rondkomen. Deze ongelijkheid vinden we onacceptabel. Daarom zetten we ons actief in om deze kloof te verkleinen. We kiezen er dan ook voor om ongelijk te investeren in wijken en buurten waar dat harder nodig is. Hier werken we de komende jaren aan: • In aandachtswijken krijgen meer kinderen en volwassenen gerichte ondersteuning op het gebied van meedoen, onderwijs, werk, gezondheid en rondkomen. • Gemeente, partners en inwoners werken in aandachtswijken nauwer samen aan doelen die bijdragen aan het verkleinen van kansenongelijkheid op het gebied van meedoen, onderwijs, werk, gezondheid en rondkomen. • De fysieke leefomgeving is zo ingericht dat inwoners makkelijker gezonde keuzes kunnen maken en actief kunnen deelnemen aan de samenleving (Omgevingsvisie). • Er is meer acceptatie en betrokkenheid van mensen die minder vanzelfsprekend aansluiting vinden in de gemeenschap. • Meer inwoners werken, ongeacht leeftijd, achtergrond of omstandigheden, aan het versterken van hun basisvaardigheden, zodat ze beter in staat zijn om deel te nemen aan de samenleving. Meer kinderen en jongeren groeien op in een kansrijke omgeving Onze gemeente heeft veel jonge inwoners. We investeren in hun ontwikkeling vanaf het allereerste begin, bijvoorbeeld in de eerste 1.000 dagen en via voor- en vroegschoolse educatie (VVE)16.

Peuteropvang helpt jonge kinderen zich goed te ontwikkelen en bereidt hen voor op een goede start op de basisschool. Maar ook daarna blijven we inzetten op gelijke kansen. We ondersteunen jongeren bij het ontdekken van hun talenten, het ontwikkelen van veerkracht en het vinden van hun plek in de samenleving. We streven naar een leefomgeving die de gezondheid en het welzijn van álle kinderen en jongeren bevordert. Hoewel mensen zelf verantwoordelijk zijn voor hun keuzes, bieden we als gemeente ondersteuning waar nodig en mogelijk. Hier werken we de komende jaren aan: • Meer kinderen hebben een kansrijke start. • Meer kinderen en jongeren krijgen de kans om hun talenten te ontwikkelen.

V VE (vroeg- en voorschoolse educatie) is een programma gericht op het stimuleren van de ontwikkeling van jonge kinderen met een (taal)achterstand, zodat zij een goede start kunnen maken op de basisschool.

32 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

• De sociale leefomgeving van kinderen en jongeren is meer ingericht op het bevorderen van welbevinden en het tegengaan van middelengebruik. • De fysieke leefomgeving is zo ingericht dat inwoners makkelijker gezonde keuzes kunnen maken en actief kunnen deelnemen aan de samenleving (Omgevingsvisie). • Hulp en ondersteuning zijn vaker laagdrempelig en collectief met betere samenwerking én meer benutting van de eigen kracht van inwoners en hun netwerk. Meer inwoners ervaren financiële rust Financiële rust is geen luxe, maar een fundamentele voorwaarde om goed te leven. Hoewel het in onze gemeente redelijk goed gaat, ervaart een groep, waaronder gezinnen met kinderen, nog steeds dagelijkse stress over geld. Hulp en ondersteuning zijn beschikbaar, maar bereiken niet altijd degenen die dit het hardst nodig hebben. Schaamte en taboe spelen hierbij een rol, waardoor mensen vaak aarzelen om hulp te zoeken. Hier werken we de komende jaren aan: • Meer inwoners hebben voldoende inkomen en maken gebruik van inkomensondersteuning en andere initiatieven. • Meer inwoners, partners en organisaties zijn alert op tekenen van geldzorgen, zodat inwoners sneller en zonder drempels hulp kunnen krijgen. • Meer inwoners krijgen tijdige, toegankelijke en laagdrempelige hulp bij het voorkomen of oplossen van schulden. • Inwoners hebben meer inzicht in hun financiële situatie.

• Inwoners kunnen eenvoudiger en dichterbij terecht voor financiële ondersteuning. Meer inwoners kunnen naar vermogen meedoen op de arbeidsmarkt of via andere vormen van participatie In onze gemeente is de arbeidsparticipatie hoog, maar sommige groepen hebben moeite met het vinden en behouden van werk. Dit is ingrijpend voor hen en een gemiste kans gezien de krapte op de arbeidsmarkt. We willen dit verbeteren en zien kansen in de sociale betrokkenheid van ondernemers. Betaald werk is niet voor iedereen haalbaar, maar mensen kunnen ook op andere manieren deelnemen aan de samenleving. Dit vergroot hun gevoel van zingeving en verbondheid.

Gewoon doen, gewoon werken “Wat ik mooi vind aan de samenwerking met Hazeleger Kaas, is dat ze echt laten zien wat er mogelijk is als je als werkgever net even anders kijkt. Ze maken ruimte voor mensen die wat extra begeleiding nodig hebben om aan het werk te komen. In samenwerking met het WerkgeversServicepunt zorgen ze voor een veilige en ondersteunende werkomgeving. Zo zie je dat sociaal en economisch belang prima samen kunnen gaan.”

Hier werken we de komende jaren aan: • Meer werkgevers worden ondersteund bij het beter benutten van talenten van onbenut arbeidspotentieel. • Meer werkzoekenden worden ondersteund bij het beter benutten van hun talenten op de arbeidsmarkt. • Meer inwoners voor wie betaald werk niet mogelijk is participeren op een passende manier in de samenleving. Meer inwoners hebben voldoende ontwikkelkansen Persoonlijke ontwikkeling geeft mensen meer grip op hun leven, vergroot hun kansen op werk en maakt volwaardige deelname aan de samenleving mogelijk. Dit is essentieel voor een sterke en inclusieve gemeenschap. We richten ons in het bijzonder op jongeren in een kwetsbare positie, zodat zij hun talenten kunnen ontwikkelen en een passende opleiding en werkplek vinden. Hier werken we de komende jaren aan: • Meer (kwetsbare) jongeren hebben een startkwalificatie. • Meer (kwetsbare) jongeren zijn begeleid naar een passende plek in het onderwijs en/of werk. • Meer inwoners werken, ongeacht leeftijd, achtergrond of omstandigheden, aan het versterken van hun basisvaardigheden, zodat ze beter in staat zijn om deel te nemen aan de samenleving. • Meer kinderen en jongeren krijgen de kans om hun talenten te ontwikkelen. • Meer inwoners maken gebruik van voorzieningen en regelingen die hun persoonlijke ontwikkeling bevorderen, zoals trainingen, werkgelegenheidsprogramma’s of andere ondersteuning.

33 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

5.3 Gezond en weerbaar samenleven

Nieuwe kansen door de Woonhulp

Gezondheid benaderen we vanuit het concept van positieve gezondheid: dit is het vermogen van mensen om zich aan te passen aan fysieke, emotionele en sociale uitdagingen en daarbij eigen regie te voeren. Gezondheid is dus meer dan niet ziek zijn. Het gaat ook om dingen die het leven waardevol maken, zoals mee kunnen doen in de samenleving, mentale veerkracht en zingeving. We beseffen dat mensen zelf keuzes maken over hun gezondheid. Tegelijkertijd zien we het als onze taak om te zorgen voor de juiste randvoorwaarden: een omgeving waarin gezond leven, fysiek én mentaal, vanzelfsprekend en haalbaar is.

“Dankzij een impuls uit het Innovatiebudget Sociaal Domein kon het project de Woonhulp van Ons Bedrijf van start, in samenwerking met lokale zorgorganisaties. Het idee: mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt opleiden tot woonhulp, zodat zij aan de slag kunnen in de zorg.

We dragen bij aan vitaliteit voor alle inwoners, zodat zij gezond blijven, zowel lichamelijk als mentaal, en actief kunnen deelnemen aan de samenleving. Dit draagt bij aan hun welzijn en helpt zorg en ondersteuning op lange termijn beschikbaar en betaalbaar te houden. Ouderen zijn een drijvende kracht in onze gemeenschap, met waardevolle bijdragen via mantelzorg, vrijwilligerswerk en kennisoverdracht. Maar het toenemende aantal ouderen vraagt om slimme oplossingen om vitaal ouder worden mogelijk te maken, ook als zelfstandigheid afneemt. We hebben veel jeugd. Het is essentieel dat kinderen en jongeren een stevige basis krijgen om zich te ontwikkelen, hun talenten te ontdekken en zich voor te bereiden op een actieve rol in de samenleving. Ouders en de bredere gemeenschap spelen hierin een cruciale rol. Bij problemen kijken we naar de context waarin jongeren opgroeien. Door gezamenlijke inspanningen en vroegtijdige preventie kunnen we gezondheidsproblemen, ook op mentaal vlak, voorkomen en bouwen we aan een sterke basis voor de toekomst van onze jeugd.

Na de eenmalige steun draait het project inmiddels zelfstandig verder. Een mooi voorbeeld van hoe een goed idee duurzaam verschil kan maken.”

Dit zijn onze doelen Meer inwoners, van jong tot oud, voelen zich vitaal en gezond Gezondheid is voor veel mensen een belangrijke voorwaarde om mee te doen in de samenleving. Als gemeente hebben we beperkte invloed op de gezondheid van inwoners en vinden we dat mensen verantwoordelijk zijn voor hun eigen keuzes. Wat we wél willen doen, is de gezonde keuze gemakkelijker maken, bijvoorbeeld door een beweegvriendelijke groene leefomgeving die uitnodigt tot ontmoeten. In het bijzonder voor kinderen en jongeren. Hier werken we de komende jaren aan: • Inwoners worden vaker gestimuleerd om invloed uit te oefenen op hun eigen gezondheid en welzijn. • De gemeente en partners werken bij het ondersteunen van inwoners vaker samen vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid. • Er is meer domeinoverstijgende samenwerking tussen het sociaal en medisch domein bij de ondersteuning van inwoners. • Inwoners worden meer gestimuleerd om gezonde keuzes te maken op het gebied van roken, alcoholgebruik, voeding en beweging, door toegankelijke informatie en mogelijkheden die een gezonde levensstijl bevorderen.

34 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

• Er zijn voldoende toegankelijke plekken en mogelijkheden voor ontmoeting, sport, cultuur en andere gezamenlijke initiatieven (Omgevingsvisie). • Meer inwoners doen mee aan activiteiten voor ontmoeting, sport, cultuur of andere gezamenlijke initiatieven in buurten en dorpen. • De sociale leefomgeving van kinderen en jongeren is meer ingericht op het bevorderen van welbevinden en het tegengaan van middelengebruik. • De fysieke leefomgeving is beter ingericht zodat inwoners makkelijk gezonde keuzes kunnen maken en actief kunnen deelnemen aan de samenleving (Omgevingsvisie). Meer ouderen kunnen langer zelfstandig functioneren en blijven deelnemen aan de samenleving Ouderen zijn een belangrijke motor in onze samenleving. Met hun kennis en ervaring dragen zij veel bij, onder andere door vrijwilligerswerk. Ouder worden kan echter ook betekenen dat men hulp nodig heeft wanneer zelfstandig leven niet meer lukt. De vergrijzing verhoogt de druk op zorg en ondersteuning. Daarom streven we naar een sterk informeel netwerk, aangevuld met laagdrempelige en collectieve ondersteuning, zodat ouderen de hulp krijgen die ze nodig hebben. De groei van het aantal ouderen betekent ook een toename van mensen met dementie die langer thuis blijven wonen. Dit vraagt om buurten

Van ziek naar welzijn “Een mevrouw kwam heel vaak bij de huisarts met vage klachten. De huisarts verwees de mevrouw door naar Welzijn op Recept. Daardoor startte ze bij dagactiviteiten voor ouderen bij Welzijn Barneveld. Na een maand of twee denkt de huisarts: we zien deze mevrouw nooit meer. Ze bellen met haar. De mevrouw geeft aan dat het goed met haar gaat. Ze gaat naar dagactiviteiten voor ouderen, heeft er nieuwe mensen ontmoet, doet leuke activiteiten en hoort er weer bij.” en wijken die hierop zijn voorbereid, evenals om bewustwording en betrokkenheid van onze inwoners en partners. Hier werken we de komende jaren aan: • Meer ouderen blijven actief bijdragen aan de gemeenschap, bijvoorbeeld door vrijwilligerswerk of andere vormen van betrokkenheid. • Meer ouderen blijven fysiek en mentaal vitaal, zodat zij langer gezond zelfstandig kunnen functioneren en actief blijven in de samenleving.

35 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

• Ouderen krijgen passende, laagdrempelige en collectieve ondersteuning om hun zelfredzaamheid zo lang mogelijk te behouden. • In buurten en dorpen is meer aandacht voor de leefwereld van ouderen, zodat zij zich gezien, gewaardeerd en ondersteund voelen in hun gezondheid en deelname aan de samenleving. Problemen worden vaker genormaliseerd en binnen de gemeenschap opgelost We erkennen dat verdriet, onzekerheid en tijdelijk vastlopen deel uitmaken van het leven. Maar niet alles hoeft of kan worden opgelost met professionele hulp. Te veel nadruk hierop kan leiden tot medicalisering of afhankelijkheid. We maken ruimte voor laagdrempelige steun vanuit de samenleving zelf. Tussen buren, familieleden, vrijwilligers of bij ontmoetingsplekken in de wijk. Dit is echt normaliseren: het besef dat ondersteuning soms niet van een professional komt, maar uit verbinding tussen mensen. Tegelijkertijd realiseren we ons dat hulp en ondersteuning beschikbaar moet blijven voor wie dat nodig heeft. Hier werken we de komende jaren aan: • Inwoners worden aangemoedigd om alledaagse zorgen samen te bespreken of op te lossen zodat formele hulp minder nodig is. • Er zijn meer mogelijkheden in de buurt voor ontmoeting en informele ondersteuning, zodat inwoners gemakkelijker met elkaar in contact komen.

• Gemeente, partners en inwoners zoeken vaker oplossingen voor problemen in de dagelijkse context en het sociale netwerk van de inwoner. Inwoners zijn beter voorbereid op crises en rampen Bij een crisis of ramp kan de samenleving plotseling tot stilstand komen. Hulpdiensten zijn dan mogelijk niet direct beschikbaar en voorzieningen zoals elektriciteit, drinkwater, internet of de toegang tot winkels en supermarkten kunnen tijdelijk wegvallen. In zulke situaties zijn mensen aangewezen op zichzelf en hun naasten. Daarom is het belangrijk dat mensen voorbereid zijn op het tijdelijk uitvallen van basisvoorzieningen. Hier werken we de komende jaren aan: • Inwoners kunnen zich de eerste 72 uur redden zonder hulp van de overheid. • Meer inwoners hebben mensen om zich heen op wie ze kunnen terugvallen. • De gemeente is beter voorbereid om binnen 72 uur na een ontwrichtende calamiteit nietzelfredzame inwoners passende ondersteuning te bieden.

Vrijwilligers, het kloppend hart van de gemeente “De Floralia, schoolsporttoernooien, het AED-netwerk met meer dan 500 burgerhulp­ verleners: het zijn geen tijdelijke projecten, maar duurzame initiatieven gedragen door vrijwilligers. Vaak al jarenlang. En dan zijn er ook nieuwe successen, zoals de Avond4daagse, die dankzij nieuwe vrijwilligers van de grond komen. Het laat zien: betrokkenheid is hier geen uitzondering, maar de norm.”

Inwoners krijgen beter passende en op elkaar afgestemde ondersteuning, doordat het sociaal en medisch domein beter op elkaar aansluiten De druk op zorg en ondersteuning neemt toe, terwijl het aantal beschikbare professionals en mantelzorgers afneemt. Tegelijkertijd ontstaan veel medische hulpvragen vanuit sociale problemen, zoals stress, eenzaamheid of armoede. Door de samenwerking tussen het sociale en medische domein te versterken, kunnen inwoners eerder en gerichter worden geholpen. Bijvoorbeeld via naasten, welzijnsinitiatieven of lichte ondersteuning in de buurt. Dit helpt om zwaardere zorg te voorkomen, het sociaal welzijn te versterken én de zorg en ondersteuning op de lange termijn toegankelijk en betaalbaar te houden. Dat is een flinke uitdaging, die vraagt om een andere inzet van middelen. Gemeenten pleiten daarom landelijk voor een betere verdeling van budgetten tussen het medische en sociale domein. De haalbaarheid van dit doel hangt mede af van landelijke keuzes en beschikbare middelen. Hier werken we de komende jaren aan: • Gezondheidsvraagstukken worden steeds vaker aangepakt met een integrale aanpak, waarbij het sociale en medische domein samen de verantwoordelijkheid dragen. • Toegang tot zorg en ondersteuning is eenvoudiger door samenwerking tussen het medisch en sociaal domein, zodat inwoners passender en efficiënter hulp of ondersteuning ontvangen.

• Inwoners waarbij sociale problematiek ten grondslag ligt aan medische problemen, worden vaker doorverwezen naar passende ondersteuning in het sociaal domein. • Er is een nauwere netwerksamenwerking tussen partners in het medisch en sociaal domein.

36 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

5.4 Passende woonsituatie met de juiste hulp en ondersteuning De woningnood in onze gemeente is een grote zorg, vooral voor jongeren, ouderen en kwetsbare groepen. Betaalbare woningen zijn moeilijk te vinden, en voor mensen met zorgbehoeften is het nog lastiger. Dit zorgt er bijvoorbeeld voor dat jongeren langer in jeugdhulp blijven dan nodig, wat onwenselijk is voor hen en kostbaar voor de jeugdhulp. Ook voor andere aandachtsgroepen, geldt dit, zoals voor mensen die willen uitstromen uit Beschermd Wonen of de maatschappelijke opvang. Als gemeente moeten we samen met partners voldoende betaalbare woningen en aangepaste woonvormen realiseren die passen bij de diverse behoeften van onze inwoners. Langer zelfstandig thuis wonen vraagt ook om passende hulp en ondersteuning nabij. We streven naar een betere verbinding tussen formele en informele zorg. Door aansluiting bij informele hulp vergroten we de samenredzaamheid van onze gemeenschap. Daarbij is ook aandacht voor preventie van belang. Tijdige voorbereiding op de toekomstige woonsituatie en het bevorderen van gezondheid, bijvoorbeeld via valpreventie, helpt risico’s te verkleinen en versterkt de zelf- en samenredzaamheid. De gemeente ondersteunt door de juiste voorwaarden en samenwerkingen te creëren voor passende woon- en zorgoplossingen.

Zo werken we eraan dat iedereen, van jong tot oud, zelfstandig kan wonen in een passende woning en woonomgeving met de juiste zorg en ondersteuning binnen handbereik.

Dit zijn onze doelen Meer inwoners anticiperen tijdig op hun (toekomstige) woon- en ondersteuningsbehoeften Het aantal 75-plussers in onze gemeente verdubbelt tot 2040, en steeds meer mensen blijven langer zelfstandig thuis wonen. Ook bij

fysieke beperkingen, ggz-problematiek of een veranderende gezinssituatie kunnen de behoeften veranderen. Door de druk op zorg is hulp niet altijd meer vanzelfsprekend. Inwoners moeten tijdig nadenken over hun toekomstige behoeften. Hier werken we de komende jaren aan: • Meer inwoners zijn zich bewust van hun (veranderende) woon- en ondersteuningsbehoefte per levensfase en praten hierover binnen hun sociale netwerk. • Meer mensen wonen in een woning die levensloopgeschikt is, door tijdig te verhuizen of de woning tijdig aan te passen. Dit verbetert ook de doorstroming op de woningmarkt. • Meer mensen hebben zelf of samen met hun sociale netwerk bepaald wat ze doen als ze in de toekomst hulpvragen krijgen. Meer inwoners kunnen zelfstandig thuis (blijven) wonen met waar nodig ondersteuning, ontmoeting en hulp dichtbij De veranderende bevolkingssamenstelling vraagt erom dat mensen zich voorbereiden op langer zelfstandig thuis wonen. We moeten de leefomgeving zo inrichten dat dit mogelijk is en iedereen zich onderdeel voelt van de samenleving. Hulp en ondersteuning moeten dicht bij het normale leven worden gegeven, bij voorkeur informeel. In het bijzonder bij kinderen vinden we het belangrijk dat zij zo thuis mogelijk oproeien, omdat dit beter is voor hun ontwikkeling.

Hier werken we de komende jaren aan: • Er zijn meer buurtinitiatieven en informele zorgnetwerken die inwoners ondersteunen bij het langer zelfstandig wonen. • Formele zorg- en ondersteuning zijn dichterbij de inwoners georganiseerd. • Hulp en ondersteuning zijn vaker laagdrempelig en collectief met betere samenwerking én meer benutting van de eigen kracht van inwoners en hun netwerk. • De inzet van technologie en hulpmiddelen die langer zelfstandig thuiswonen in een passende woning mogelijk maken, is vergroot. • Het aantal kinderen dat uit huis wordt geplaatst, is verminderd, en kinderen die (tijdelijk) uit huis zijn geplaatst, groeien zo thuis mogelijk op. • Inwoners die uitstromen uit zorg- of opvangtrajecten kunnen sneller terecht in een passende woning. • Meer woonwijken zijn levensloopbestendig ingericht (Omgevingsvisie).

37 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

De woningvoorraad en woonomgeving zijn beter afgestemd op passende woonkeuzes in elke levensfase Een goed functionerende woningmarkt is essentieel voor het realiseren van veel sociale doelstellingen. Passende woonruimte helpt om crisissituaties te voorkomen, bevordert doorstroming, biedt perspectief aan jongeren en maakt langer zelfstandig wonen mogelijk. Hoewel woningbouw geen kerntaak is van het sociaal domein, is het wél een randvoorwaarde voor het behalen van de doelstellingen in het sociaal domein.

Hier werken we de komende jaren aan: • Er zijn meer woningen beschikbaar die in- en doorstroming bevorderen en voorkomen dat mensen onnodig in zorg- of crisissituaties belanden (Omgevingsvisie). • Er zijn meer woonvormen gerealiseerd die aansluiten bij de diversiteit van inwoners, zoals woonvormen voor ouderen, gemengd wonen, jongerenhuisvesting, mantelzorgwoningen of time-out plekken (Omgevingsvisie). • Sociale opgaven krijgen meer gewicht en prioriteit bij gebiedsontwikkeling en woningbouw (Omgevingsvisie).

38 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

6

Van opgaven naar beleid

39 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

6. Van opgaven naar beleid Het sociaal domein omvat een breed scala aan beleidsterreinen, elk met eigen accenten en wettelijke kaders. In dit hoofdstuk schetsen we op hoofdlijnen de belangrijkste beleidsterreinen binnen het sociaal domein. Tegelijk leggen we het verband met de doelen uit hoofdstuk 5. Hoe vertalen die zich naar de verschillende beleidsterreinen? Per terrein wordt beschreven: • waar het beleid uit bestaat; • welke specifieke wettelijke kaders er, naast de algemene wettelijke kaders, zoal van toepassing zijn; • aan welke doelen het in de komende jaren bijdraagt; • wat dat betekent voor de verdere ontwikkeling van het beleid. Door de beleidsterreinen op deze wijze te beschrijven, voldoen we bovendien aan de wettelijke verplichting om voor een aantal van deze terreinen beleid vast te stellen en periodiek te actualiseren.

40 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

Meer inwoners ontmoeten elkaar en ondernemen samen activiteiten

l l l l l

l

l

l

Er is meer verbinding tussen verschillende groepen in de samenleving

l l

l

l

l l l

Het gevoel van veiligheid in wijken en buurten is vergroot

l

Meer inwoners weten zich zelfstandig te redden met behulp van hun eigen netwerk

l l

l

l

l l

l l l

De kansengelijkheid tussen wijken en buurten is toegenomen

l l l l l

l

l l

l l l

l

l l l

Omgevingsvisie

Zorg en veiligheid en bemoeizorg

Maatschappelijke Opvang

Vangnetvoorzieningen Wmo

l l l

l l

Meer kinderen en jongeren groeien op in een kansrijke omgeving

Cliëntondersteuning

l

l

Er is meer verbinding en vertrouwen tussen inwoners en gemeente

l l l l l l

l

Meer inwoners ervaren financiële rust

l

l l l

l l l

l

Meer inwoners kunnen naar vermogen meedoen op de arbeidsmarkt of via andere vormen van participatie

l l l l l

Meer inwoners hebben voldoende ontwikkelkansen

l l

Meer inwoners, van jong tot oud, voelen zich vitaal en gezond Meer ouderen kunnen langer zelfstandig functioneren en blijven deelnemen aan de samenleving

l l

Problemen worden vaker genormaliseerd en binnen de gemeenschap opgelost

l

Inwoners zijn beter voorbereid op crises en rampen

l l l l l

l l l

l

l l

l

l l

l

l

l

l

l l

l

l l l l l l

l

l l l

l

l

Inwoners krijgen beter passende en op elkaar afgestemde ondersteuning, doordat het sociaal en medisch domein beter op elkaar aansluiten Meer inwoners anticiperen tijdig op hun (toekomstige) woon- en ondersteuningsbehoeften Meer inwoners kunnen zelfstandig thuis (blijven) wonen met waar nodig ondersteuning, ontmoeting en hulp dichtbij

Schuldhulpverlening

Armoedebestrijding en inkomen

Werk en participatie

Inburgering en integratie

Geïndiceerde jeugdhulp

Preventief jeugdbeleid

Passend onderwijs

Maatschappelijk werk

Informele zorg en zelfredzaamheid

Publieke gezondheid en jeugdgezondheidszorg

Weerbare samenleving

Taal, informatie, ontwikkeling en dialoog

Cultuur

Sport en Bewegen

Inclusie

Doel

Leefbaarheid en verbinding in de wijk

inhoud

l

l

l

l l

De woningvoorraad en woonomgeving zijn beter afgestemd op passende woonkeuzes in elke levensfase

41 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

l

l l

l l l l

l

inhoud

Leefbaarheid en verbinding in de wijk Wettelijke kaders Niet van toepassing Toelichting beleidsterrein De gemeente faciliteert en stimuleert ontmoetingsplekken, buurtinitiatieven en activiteiten in wijken en dorpen, met als doel het versterken van sociale samenhang, inclusie en participatie. Denk hierbij aan dorps- of buurthuizen, opbouwwerk, wijkactiviteiten, vrijwilligersinitiatieven, laagdrempelige ondersteuning voor bewoners en buurtbemiddeling. De focus ligt op preventie, verbinding en activering, waarbij bewoners worden ondersteund om in hun eigen omgeving actief te zijn en iets voor elkaar te betekenen. Draagt bij aan de volgende doelen • Meer inwoners ontmoeten elkaar en ondernemen samen activiteiten. • Er is meer verbinding tussen verschillende groepen in de samenleving. • Het gevoel van veiligheid in wijken en buurten is vergroot. • Er is meer verbinding en vertrouwen tussen inwoners en gemeente. • De kansengelijkheid tussen wijken en buurten is toegenomen. • Meer ouderen kunnen langer zelfstandig functioneren en blijven deelnemen aan de samenleving. • Problemen worden vaker genormaliseerd en binnen de gemeenschap opgelost. • Meer inwoners kunnen zelfstandig thuis (blijven) wonen met waar nodig ondersteuning, ontmoeting en hulp dichtbij. Ontwikkelrichting beleid De gemeente Barneveld heeft een sterke sociale samenhang.

Inwoners zorgen voor elkaar, zijn betrokken en doen vrijwilligerswerk in hun buurt of dorp. Dit is essentieel voor de leefbaarheid in onze dorpen en willen we koesteren en behouden. Maar er zijn ook mensen met een kleiner sociaal netwerk, die soms tussen wal en schip vallen. We streven ernaar dat ook deze mensen gezien worden en zich thuis voelen. Dit vraagt om gerichte inzet om mensen met elkaar in contact te brengen, zodat nieuwkomers en kwetsbare inwoners zich gezien en betrokken voelen. Elkaar ontmoeten en met elkaar in contact komen is een belangrijke basis voor verbinding in de wijk en

om elkaar beter te begrijpen. Ontmoetingsplekken spelen hierin een centrale rol. Nu zijn die vaak centraal georganiseerd, maar we willen juist meer kleinschalige en toegankelijke plekken in wijken en buurten. Zo kunnen inwoners elkaar dichtbij huis ontmoeten, wat het dagelijks contact en de verbondenheid in de directe omgeving versterkt. Dit wordt steeds belangrijker in een samenleving waarin meer ouderen zelfstandig thuis blijven wonen. Nabijheid van ontmoetingsplekken is dan essentieel. Die plekken hoeven niet altijd formeel of georganiseerd te zijn. Ook informele ontmoetingsplekken, zoals een bankje in het park, een koffietafel in een buurthuis of een spontaan initiatief van bewoners, kunnen veel betekenen voor het dagelijks contact en het gevoel van erbij horen. Wat telt, is dat ontmoetingsplekken laagdrempelig zijn en aansluiten bij de behoeften van de buurt. De rol van de gemeente verandert. We willen minder zelf organiseren en meer inwonersinitiatieven ondersteunen, verbinden en faciliteren. Dit vraagt een bescheiden, ondersteunende houding van ons en onze subsidiepartners, waarbij we ruimte geven aan wat er in de wijk ontstaat. We geven inwoners de mogelijkheid om van betekenis te zijn en spelen hierbij in op de kwaliteit van de inwoners. In gebieden waar de leefbaarheid onder druk staat, zetten we extra in.

Deze wijken verdienen meer aandacht, ondersteuning en maatwerk, zodat de verschillen tussen buurten kleiner worden. Er komen steeds meer mensen met een zorgof ondersteuningsvraag wonen in de wijk. Dit vraagt soms een extra inspanning richting buurtbewoners: enerzijds in bewustwording en anderzijds in het bieden van passende hulp en ondersteuning wanneer nodig.

Hart voor de zaak “Tijdens de partnerbijeenkomsten voor deze visie viel het ons op: de energie was voelbaar. Professionals, vrijwilligers, organisaties – allemaal met hart voor de zaak. Er werd geluisterd, meegedacht, en vooral: verantwoordelijkheid genomen. Niet omdat het moest, maar omdat men zich verbonden voelt met de samenleving. Dat is de kracht van Barneveld.”

42 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Inclusie Wettelijke kaders Artikel 1 van de Grondwet (1983, rectificatie in 2023) VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (2016) Toelichting beleidsterrein Inclusiebeleid betekent dat we iedereen gelijk behandelen en respecteren, ongeacht achtergrond of persoonlijke kenmerken. Het doel is een samenleving waarin iedereen zich welkom en thuis voelt en volledig kan deelnemen en waar diversiteit wordt gewaardeerd. Dit beleid richt zich op het bevorderen van gelijkwaardigheid en het tegengaan van uitsluiting en discriminatie. Ons inclusiebeleid kent drie hoofddoelen: 1. Verbeteren van de fysieke toegankelijkheid van openbare gebouwen, de openbare ruimte en het openbaar vervoer, zodat iedereen zich vrij kan bewegen. 2. Aanpakken en voorkomen van sociale uitsluiting door uitsluitingsgronden te inventariseren, kwetsbare groepen in beeld te brengen, discriminatie tegen te gaan en inclusieve dienstverlening te waarborgen. 3. Stimuleren van bewustwording, zowel binnen de ambtelijke organisatie als in de samenleving, om begrip en inclusie te bevorderen. Het inclusiebeleid is nader uitgewerkt in het Beleidskader Inclusie. Draagt bij aan de volgende doelen • Meer inwoners ontmoeten elkaar en ondernemen samen activiteiten. • Er is meer verbinding tussen verschillende groepen in de samenleving.

• Meer inwoners weten zich zelfstandig te redden met behulp van hun eigen netwerk. • Er is meer verbinding en vertrouwen tussen inwoners en gemeente. • De kansengelijkheid tussen wijken en buurten is toegenomen. • Meer ouderen kunnen langer zelfstandig functioneren en blijven deelnemen aan de samenleving. Ontwikkelrichting beleid Inclusie blijft een centraal en breed thema binnen onze gemeente. We bouwen voort op de basis die 17

we de afgelopen jaren hebben gelegd, zoals de goede samenwerking met de Gehandicaptenraad. Daarnaast versterken we onze samenwerking met Vizier17 en stimuleren we binnen de gemeentelijke organisatie de inzet voor inclusie. Onze aandacht blijft de komende jaren uitgaan naar de drie eerder genoemde hoofddoelen. Daarnaast zetten we vanuit diverse beleidsterreinen in op het bij elkaar brengen van verschillende groepen mensen die elkaar minder vanzelfsprekend ontmoeten of die minder vanzelfsprekend meedoen. De komende jaren laten we het denken in afzonderlijke domeinen los; meer inclusie heeft niet alleen betrekking op het sociale domein, maar ook op het fysieke domein en heeft daardoor een bredere impact op de gemeente. Daarnaast zetten we in op het versterken van de vertrouwensrelatie met inwoners en het stimuleren van inwonersinitiatieven, waarbij de gemeente als partner een faciliterende rol vervult. We zoeken bovendien actief het gesprek op met inwoners.

S

Sport en Bewegen

Wettelijke kaders Wet passend onderwijs (2014) Wet voortgezet onderwijs (2020) Toelichting beleidsterrein Dit beleid richt zich op het stimuleren van sport en bewegen. Het draagt bij aan vitaliteit, sociale cohesie, meedoen en preventie. Daarnaast richt dit beleidsterrein zich op het ondersteunen van sporten beweegaanbieders (o.a. sportverenigingen), met als doel een passend, gezond, veilig, toegankelijk en toekomstbestendig sport- en beweegaanbod voor inwoners. Dit is onder andere uitgewerkt in het Sport- en Beweegakkoord II en het Maatschappelijk Sportfonds. Het beleid in de gemeente Barneveld is erop gericht om bewegen en breedtesport te stimuleren. Topsport heeft binnen het gemeentelijk beleid geen prioriteit. Draagt bij aan de volgende doelen • Meer inwoners ontmoeten elkaar en ondernemen samen activiteiten.

V izier: een onafhankelijke adviesorganisatie die zich richt op het bespreekbaar maken en bestrijden van discriminatie, en het bevorderen van diversiteit en inclusie binnen de samenleving en organisaties.

43 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

• Er is meer verbinding tussen verschillende groepen in de samenleving. • De kansengelijkheid tussen wijken en buurten is toegenomen. • Meer kinderen en jongeren groeien op in een kansrijke omgeving. • Meer inwoners, van jong tot oud, voelen zich vitaal en gezond. • Problemen worden vaker genormaliseerd en binnen de gemeenschap opgelost. Ontwikkelrichting beleid De gemeente Barneveld heeft een breed scala aan sport- en beweegmogelijkheden, een actief verenigingsleven en regelingen die sport en bewegen betaalbaar maken. De ontwikkeling naar een positief, veilig en gezond sportklimaat is merkbaar, en de vraaggerichte ondersteuning van sportaanbieders werpt zijn vruchten af. De koppeling tussen sport, gezondheid en het fysieke domein, zoals ruimtelijke ontwikkeling, vastgoed en beheer, wordt nog niet volledig benut. Daarnaast kan de samenwerking tussen sport, zorg en het sociaal domein worden versterkt, zodat sport steeds meer preventief kan worden ingezet. Door gericht te investeren waar dat nodig is, dragen we bij aan een samenleving waarin iedereen, ongeacht achtergrond of omstandigheden, gezond en actief kan leven en meedoen. In de komende jaren willen we sport en bewegen voor álle inwoners stimuleren, met extra aandacht voor minder actieve groepen. We richten ons op een leven lang blijven bewegen, vanaf jonge leeftijd.

Sport en bewegen werken verbindend en dragen bij aan het normaliseren van deelname aan het ‘gewone leven’, ook bij mensen met een zorgvraag. Zo worden meer mensen onderdeel worden van de gemeenschap en een netwerk om zich heen hebben. Soms is daarbij extra ondersteuning van sport- en beweegaanbieders nodig. Ook voor ouderen is sport en bewegen van groot belang. Het draagt bij aan vitaliteit, zelfstandigheid en sociale verbondenheid. We stimuleren dat ouderen zo lang mogelijk actief blijven, bij voorkeur via reguliere sport- en beweegaanbieders. Dit bevordert niet alleen de gezondheid, maar ook de deelname aan het maatschappelijk leven. Onder de juiste voorwaarden kan sport en bewegen ook ingezet worden als positieve vrijetijdsbesteding binnen de WISE-aanpak. Zo kan het bijdragen aan een betere mentale gezondheid van jongeren en minder middelengebruik.

Sportaanbieders blijven cruciale partners; we helpen hen zich te ontwikkelen tot toekomstbestendige, toegankelijke en inclusieve clubs die inspelen op diverse behoeften en ruimte bieden voor ontmoeting en welzijn. De leefomgeving speelt binnen het sport- en beweegbeleid een belangrijke rol: we zetten, binnen de kaders van de Omgevingsvisie in op beweegvriendelijke, groene en gezonde buurten. Zo worden mensen in de leefomgeving gestimuleerd te sporten en te bewegen.

Cultuur Wettelijke kaders Niet van toepassing Toelichting beleidsterrein Het cultuurbeleid van de gemeente gaat uit van de brede maatschappelijke waarden van cultuur: de artistieke, sociale, educatieve, economische en ruimtelijke/ historische waarde. Het gemeentelijk beleid richt zich op het faciliteren van lokale culturele basisvoorzieningen, zodat iedereen die dat wil kennis kan maken met cultuur. Deze basisvoorzieningen ontvangen middelen voor het dragen van vier culturele basisfuncties van produceren (maken), programmeren (delen), leren (cultuureducatie) en interesseren (cultuurparticipatie). Met deze ondersteuning is gekozen voor: een centrum voor cultuureducatie, een podium en productieplaats, lokaal erfgoed en bibliotheekwerk. Deze basisfuncties worden in de gemeente Barneveld uitgevoerd door Museum Nairac, Muziekschool Barneveld, Bibliotheek en het Schaffelaar Theater. Naast deze basisvoorzieningen ondersteunt de gemeente ook de bredere culturele infrastructuur, zoals amateurkunst, de verbinding tussen onderwijs en cultuur en vitale cultuurorganisaties. Dit doen we onder andere via het Maatschappelijk Cultuurfonds. Het cultuurbeleid van de gemeente Barneveld is verder uitgewerkt in de Integrale Cultuurvisie, die in 2025 is vastgesteld.

De visie richt zich op vier kernambities: • Cultuur is van iedereen: Cultuur moet toegankelijk zijn voor alle inwoners, dichtbij en laagdrempelig. • Cultuur draagt bij aan de samenleving: Cultuur bevordert welzijn, persoonlijke groei en gemeenschapszin.

44 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

• Cultuur is overal: Cultuur moet zichtbaar zijn en verbinding creëren met de omgeving. • Sterke culturele basis: Ondersteuning van cultuur­ organisaties en samenwerking zijn essentieel. De Integrale Cultuurvisie heeft daarmee zowel fysieke ruimtelijke als sociale componenten en is daarmee gekoppeld aan zowel de Omgevingsvisie als de Visie Sociaal Domein. Naast de vier kernambities is er in de Integrale Cultuurvisie extra aandacht voor jongeren en erfgoed. Draagt bij aan de volgende doelen • Meer inwoners ontmoeten elkaar en ondernemen samen activiteiten. • Er is meer verbinding tussen verschillende groepen in de samenleving. • De kansengelijkheid tussen wijken en buurten is toegenomen. • Meer kinderen en jongeren groeien op in een kansrijke omgeving. • Meer inwoners hebben voldoende ontwikkelkansen. • Meer inwoners, van jong tot oud, voelen zich vitaal en gezond. • Meer ouderen kunnen langer zelfstandig functioneren en blijven deelnemen aan de samenleving. • Problemen worden vaker genormaliseerd en binnen de gemeenschap opgelost. Ontwikkelrichting beleid De afgelopen jaren hebben we in de gemeente Barneveld veel bereikt op cultureel gebied. We koesteren onze rijke geschiedenis. Het diverse culturele aanbod wordt door zowel inwoners als bezoekers gewaardeerd.

Toch zijn er ook kansen om met cultuur meer mensen te bereiken en zo nog meer bij te dragen aan de maatschappelijke doelen. Cultuur vormt een belangrijke basis voor een gezonde en verbonden gemeenschap in onze gemeente. Cultuur (mee)maken en delen verbindt. Daarom wil de gemeente meer culturele ontmoeting en samenwerking tussen verschillende groepen inwoners en makers bevorderen. Dit draagt bij aan de ontwikkeling van mensen, gemeenschappen en een levendige lokale cultuur. Bovendien willen we cultuur meer integreren in andere maatschappelijke opgaven zoals welzijn, gezondheid, onderwijs en economische ontwikkeling. We doen dat door beleidsdomeinen te verbinden en samenwerking op te zoeken. Op deze manier draagt cultuur bij aan sociale verbinding, mentale weerbaarheid en gelijke kansen voor iedereen.

In de komende jaren willen we cultuur toegankelijker maken voor alle inwoners. Dit betekent het verlagen van financiële, fysieke en sociale drempels en het stimuleren van inclusieve deelname en aanbod, zodat cultuur helpt om kansenongelijkheid tussen wijken en buurten te verkleinen. We zetten in op cultuurspreiding in dorpen en wijken. Het ondersteunen van culturele verenigingen en vrijwilligers is hierbij essentieel. Daarnaast willen we de samenwerking tussen culturele organisaties, onderwijs, het sociaal domein en andere partners versterken. Door deze samenwerking te bevorderen, kunnen we een breder en meer samenhangend cultureel aanbod realiseren. Het stimuleren van cultuureducatie op scholen en deelname in de vrije tijd blijft een prioriteit, met speciale aandacht voor talentontwikkeling en het bereiken van jongeren. Door cultuur in alle wijken en dorpen te verankeren, werkt de gemeente Barneveld aan een sterke, duurzame culturele infrastructuur met een breed bereik, waardoor iedereen kan kennismaken en meedoen met cultuur.

Taal, informatie, ontwikkeling en dialoog Wettelijke kaders Wet educatie en beroepsonderwijs (1995) Wet stelsel openbare bibliotheekvoorziening (2015) Verwachte wijzigingen: Vanaf 2026 wordt de huidige bevorderingstaak van gemeenten omgezet in een wettelijke zorgplicht. Dit betekent dat elke gemeente verplicht is om inwoners toegang te bieden tot een volwaardige openbare bibliotheek. Deze wijziging in de wet maakt de vijf maatschappelijke functies van de bibliotheek verplicht: kennis en informatie, educatie, leesbevordering, ontmoeting, dialoog en cultuur. Gemeenten moeten samen met bibliotheken meerjarenplannen opstellen waarin onder meer bereikbaarheid, gebruik, personeel en fysieke locaties worden meegenomen. Toelichting beleidsterrein De gemeente wil dat alle inwoners toegang hebben tot informatie, ondersteuning en mogelijkheden om zich te ontwikkelen. De bibliotheek en inzet op basisvaardigheden spelen hierin een belangrijke rol. De bibliotheek is een toegankelijke plek voor ontmoeting, ontwikkeling en ondersteuning.

45 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Binnen de bibliotheek komen veel voorzieningen en activiteiten samen, zoals het Informatiepunt Digitale Overheid en activiteiten gericht op leesbevordering en leesplezier. De bibliotheek heeft een hoofdvestiging in Barneveld en nevenvestigingen in Kootwijkerbroek en Voorthuizen. Zo blijft het aanbod goed bereikbaar voor alle inwoners. Vanuit de inzet op basisvaardigheden, zoals lezen, schrijven en omgaan met computers, werken we aan een passend aanbod. Deze vaardigheden zijn nodig om mee te doen in het dagelijks leven, bijvoorbeeld op het gebied van werk, gezondheid en geldzaken. Het Taalhuis, gevestigd in de bibliotheek, speelt hierin een centrale rol.

Draagt bij aan de volgende doelen • Meer inwoners ontmoeten elkaar en ondernemen samen activiteiten. • Er is meer verbinding tussen verschillende groepen in de samenleving. • De kansengelijkheid tussen wijken en buurten is toegenomen. • Meer kinderen en jongeren groeien op in een kansrijke omgeving. • Meer inwoners hebben voldoende ontwikkelkansen. • Meer inwoners, van jong tot oud, voelen zich vitaal en gezond. • Meer ouderen kunnen langer zelfstandig functioneren en blijven deelnemen aan de samenleving.

46 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Ontwikkelrichting beleid De bibliotheek is voor veel inwoners een toegankelijke en gewaardeerde plek. Dankzij de laagdrempelige sfeer biedt zij ruimte voor ontmoeting, ontwikkeling en maatschappelijke ondersteuning. Deze brede functie sluit goed aan bij de behoeften van inwoners en vormt de basis voor verdere ontwikkeling. Tegelijkertijd zien we dat er extra aandacht nodig is voor het optimaliseren van het bereik en de toegankelijkheid. De toegang van inwoners tot informatie, ondersteuning en mogelijkheden om zich te ontwikkelen, willen we versterken. Ook is er winst te behalen in aanbod dat aansluit bij het dagelijkse leven van inwoners. Ook versterken we de bibliotheek als ontmoetings­ plek, waar leren, informeren en dialoog centraal staan. We maken werk van de samenwerking met maatschappelijke en culturele partners, bijvoorbeeld via gezamenlijke spreekuren en activiteiten. Daarnaast willen we via de bibliotheek meer inzetten op cultuurparticipatie en cultuureducatie, met speciale aandacht voor jongeren, ouderen en inwoners met een grotere afstand tot participatie. Tot slot stimuleren we lokale betrokkenheid, door inwoners en partners actiever te betrekken bij de programmering van de bibliotheek. Bovenstaande ontwikkelpunten geven we onder meer een plek in het meerjarenplan voor de bibliotheek, wat we conform de wettelijke zorgplicht opstellen.

Vanuit de aanpak laaggeletterdheid investeren we in meer digitale vaardigheidscursussen op toegankelijke plekken zoals buurthuizen. Dat werpt inmiddels zijn vruchten af: steeds meer mensen doen mee. Deze aanpak, dichtbij het dagelijks leven van inwoners, willen we breder inzetten. Bijvoorbeeld door via werkgevers meer mensen te bereiken met aanbod voor het versterken van basisvaardigheden. We blijven inzetten op het doorbreken van schaamte en taboe die met laaggeletterdheid gepaard gaan. De training van professionals en vrijwilligers in het signaleren van laaggeletterdheid en doorverwijzen naar passend aanbod zetten we voort. Ten slotte willen we ervaringsdeskundigen een stevigere rol geven in de uitvoering en ontwikkeling van het aanbod basisvaardigheden.

Weerbare samenleving Wettelijke kaders Niet van toepassing Toelichting beleidsterrein Een weerbare samenleving is een samenleving waarin inwoners, organisaties en overheid samen voorbereid zijn op onverwachte gebeurtenissen zoals crises, rampen of verstoringen. Het gaat om het versterken van veerkracht: het vermogen van mensen om snel te reageren, samen te werken en zich aan te passen in moeilijke situaties. Daarbij draait het niet alleen om fysieke veiligheid, maar ook om sociale samenhang, vertrouwen en het vermogen van inwoners om zichzelf en elkaar te helpen in tijden van nood. Draagt bij aan de volgende doelen • Het gevoel van veiligheid in wijken en buurten is vergroot. • Meer inwoners weten zich zelfstandig te redden met behulp van hun eigen netwerk. • Inwoners zijn beter voorbereid op crises en rampen. Ontwikkelrichting beleid De noodzaak neemt toe om als samenleving goed voorbereid te zijn op verstoringen. De komende jaren zetten we daarom in op het versterken van maatschappelijke weerbaarheid, langs vier pijlers: • Zelfredzaamheid vergroten: via voorlichting, trainingen en bewustwording zorgen we dat inwoners weten wat ze kunnen doen bij noodsituaties. • Sociale netwerken versterken: we stimuleren initiatieven die bijdragen aan onderlinge hulp en ondersteuning tijdens een crisis.

• Vertrouwen en samenwerking bevorderen: we investeren in duidelijke communicatie en het versterken van het vertrouwen tussen inwoners en overheid. • Voorbereiding op verstoringen verbeteren: we ontwikkelen scenario’s en plannen voor uiteenlopende crisissituaties, zoals cyberaanvallen, langdurige stroomuitval of gezondheidscrises. Deze aanpak wordt verder uitgewerkt binnen het Integraal Veiligheidsplan, in samenwerking met maatschappelijke organisaties, zorg- en welzijnspartners en inwoners.

47 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Publieke gezondheid en jeugdgezondheidszorg Wettelijke kaders Wet kinderopvang (2005) Wet ambulancezorgvoorzieningen (2006) Wet publieke gezondheid (2008) Verwachtte wijzigingen: Medio 2025 wordt de Wet Publieke Gezondheid aangevuld met de Wet Integrale Suïcidepreventie. Deze wet verplicht gemeenten beleid op te stellen en uit te voeren op het gebied van suïcidepreventie. Toelichting beleidsterrein Dit beleidsterrein omvat de gemeentelijke taken die zijn beschreven in de Wet publieke gezondheid. Dit gaat over het bewaken, beschermen en bevorderen van de volksgezondheid. Een groot deel van de uitvoering is belegd bij de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD). De GGD is onderdeel van de Veiligheids- en Gezondheidsregio GelderlandMidden (VGGM). Hun taken op het gebied van publieke gezondheid kunnen worden onderverdeeld in: • De Jeugdgezondheidszorg (JGZ): ondersteunt de gezonde ontwikkeling van kinderen van 0-18 jaar met als doel gezondheidsproblemen vroegtijdig te signaleren en te voorkomen. Het omvat onder andere consultatiebureaus, groeicontroles, vaccinaties, afgeven van VVE-indicaties en opvoedondersteuning. Vroegsignalering van problemen en het stimuleren van ouderschap is hierbij een belangrijk doel.

• Algemene gezondheidszorg (AGZ): dit omvat taken zoals infectieziektebestrijding, gezondheidsmonitoring en -voorlichting, suïcidepreventie, gezondheidsbevordering, forensische zorg, medische milieukunde, bevorderen van een gezonde leefomgeving en gezondheidsvoorlichting bij rampen en crises. Voor sommige van deze onderwerpen, zoals suïcidepreventie, gezonde leefomgeving en gezondheidsbevordering, ligt een deel van de taken bij de gemeente zelf. • De Ambulancedienst (AGM): het leveren van spoedeisende en planbare ambulancezorg. Verder richt dit beleidsterrein zich op de toezicht en handhaving van de kinderopvang. De GGD voert voor de gemeente de inspecties uit bij kinder­ opvangvoorzieningen. Ook richt dit beleidsterrein zich op het ontwikkelen van een goede samenwerking tussen het sociaal domein en het zorgdomein.

Tot slot is het AED-platform onderdeel van dit beleidsterrein. Via dit platform zijn meer dan 500 vrijwilligers betrokken als burgerhulpverleners, verspreid over de gehele gemeente. Zij leveren een belangrijke bijdrage aan de acute hulpverlening in noodsituaties. Hiermee maken we actief gebruik van de kracht en betrokkenheid van vrijwilligers in onze samenleving. Draagt bij aan de volgende doelen • De kansengelijkheid tussen wijken en buurten is toegenomen. • Meer kinderen en jongeren groeien op in een kansrijke omgeving. • Meer inwoners, van jong tot oud, voelen zich vitaal en gezond. • Meer ouderen kunnen langer zelfstandig functioneren en blijven deelnemen aan de samenleving. • Problemen worden vaker genormaliseerd en binnen de gemeenschap opgelost. • Inwoners krijgen beter passende en op elkaar afgestemde ondersteuning, doordat het sociaal en medisch domein beter op elkaar aansluiten. Ontwikkelrichting beleid De JGZ bereikt veel ouders en kinderen en heeft een sterke positie in de keten rondom opgroeien en opvoeden. De lage vaccinatiegraad is hierbij een belangrijk aandachtspunt. De JGZ speelt een belangrijke rol in het verbeteren hiervan door middel van communicatie, voorlichting en het wegnemen van drempels. We zien een belangrijke rol voor de JGZ in het normaliseren van alledaagse opvoedvraagstukken.