Bijlage 1 Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

Samen zorgzaam en verbonden Visie Sociaal Domein Gemeente Barneveld 2040

September 2025

Inhoud Voorwoord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

4

6.

Van opgaven naar beleid .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39

Samenvatting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

5

7.

Van visie naar uitvoering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64

7.1

Onze uitvoering .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65

7.2

Monitoring en sturing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66

7.3

De beleidscyclus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 Risico’s .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69

1.

Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7

2.

Dit is Barneveld .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

7.4

3.

Terug- en vooruitblik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

Bijlage 1: Terugblik beleidsplan Sociaal Domein

3.1 Beleidsplan sociaal domein

‘Mensen voorop’ .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70

‘Mensen Voorop’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 3.2

Zo gaat het nu met onze inwoners . . . . . . . . . . . . 19

Bijlage 2: Doelen in indicatoren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79

3.3 Welke ontwikkelingen verwachten we op in te moeten spelen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 4.

Onze visie en uitgangspunten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

4.1

Onze visie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

4.2

Onze uitgangspunten .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27

5.

De opgaven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

5.1 Verbondenheid in groeiende gemeenschappen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 5.2 Gelijke kansen op meedoen en ontwikkelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 5.3

Gezond en weerbaar samenleven .. . . . . . . . . . . . . 33

5.4 Passende woonsituatie met de juiste hulp en ondersteuning . . . . . . . . . . . . . . . . 36 5.5

Samenvatting opgaven en doelen . . . . . . . . . . . . . 38

3 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Voorwoord Voorwoord Jolanda de Heer-Verheij, wethouder gemeente Barneveld Als wethouder Sociaal Domein zie ik dagelijks hoe belangrijk het is dat mensen zich gezien en gesteund voelen. Die betrokkenheid vormt het hart van onze gemeenschap. Iets waar we samen aan bouwen, elke dag opnieuw. Met deze visie kijken we vooruit. Onze dorpen groeien, de samenleving verandert, en de druk op het sociaal domein neemt toe. Tegelijkertijd zie ik de kracht in onze gemeenschap: mensen die naar elkaar omkijken, vrijwilligers die zich inzetten en organisaties die samenwerken. Die verbondenheid willen we behouden en versterken. Mijn wens is een samenleving waarin iedereen mee kan doen, waar ondersteuning dichtbij is en waar we oog hebben voor wat mensen écht nodig hebben. Soms is dat zorg of ondersteuning, soms een luisterend oor of een praktische oplossing. Soms helpt een andere woning meer dan een hulpverleningstraject. En soms is een sterke gemeenschap de beste vorm van ondersteuning. We geloven dat we verder komen als we mensen vertrouwen geven, samen optrekken en kijken naar wat iemand écht nodig heeft. We zetten in op preventie. Niet alleen om problemen te voorkomen, maar juist om het goede te versterken: gezondheid, veerkracht en verbondenheid. Het geeft mensen ruimte om niet alleen goed voor zichzelf te zorgen, maar ook voor elkaar.

Ik realiseer me goed dat de gemeente de samenleving niet maakt of stuurt. Wat mensen samen tot stand brengen, ontstaat in de samenleving zelf. Juist daarom hanteren we het principe: Zelf-Samen-Gemeente. Waar inwoners en gemeenschappen zelf kunnen handelen, geven we ruimte. Waar samenwerking nodig is, zoeken we de verbinding. En waar ondersteuning nodig is, staan we klaar. Zo sluiten we aan bij wat er leeft en dragen we bij aan een samenleving die werkt voor iedereen. Deze visie is tot stand gekomen met de inbreng van inwoners, partners, professionals en de gemeenteraad. Daar ben ik dankbaar voor. Samen geven we richting aan een gemeente die klaar is voor de toekomst. Samen zorgzaam en verbonden.

Jolanda de Heer-Verheij Wethouder Sociaal Domein

4 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Samenvatting In een tijd waarin de samenleving voortdurend verandert, presenteert de gemeente Barneveld haar visie op het sociaal domein richting 2040. Deze visie is geen blauwdruk, maar een kompas: een richtinggevend verhaal over hoe we samen willen leven, zorgen en ontwikkelen in onze dorpen. De kern van deze visie is het principe Zelf-Samen-Gemeente: een benadering waarin inwoners, gemeenschappen en de gemeente ieder hun rol pakken. De kracht van samenhang: mens en omgeving verbonden De Visie Sociaal Domein 2040 is onlosmakelijk verbonden met de Omgevingsvisie Barneveld 2040. Beide visies delen dezelfde stip op de horizon en benadrukken de samenhang tussen de fysieke leefomgeving en het sociale leven. Want hoe we onze dorpen en wijken inrichten, beïnvloedt direct hoe mensen samenleven, zich ontwikkelen en zich verbonden voelen. Welke ontwikkelingen zien en verwachten we? Sinds het beleidsplan ‘Mensen Voorop’ uit 2019 is er veel gebeurd. De coronapandemie, energiecrisis, oorlog in Oekraïne en personeelskrapte hebben grote invloed gehad op het sociaal domein. Tegelijkertijd zijn er belangrijke stappen gezet: meer preventie, een bredere aanpak van bestaanszekerheid, en een integrale benadering van wonen, zorg en welzijn voor ouderen. De gemeente heeft geïnvesteerd in netwerken, samenwerking en informele zorg.

Toch blijven de uitdagingen groot: de druk op zorg en ondersteuning neemt toe, het woningtekort

belemmert doorstroming, en de verschillen tussen buurten groeien. De Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040 is een antwoord op deze ontwikkelingen en zet in op een wendbare, samenlevingsgerichte aanpak. Wat is er veranderd in de visie? De nieuwe visie bouwt voort op het beleidsplan ‘Mensen Voorop’, maar zet een duidelijke volgende stap. Waar eerder de nadruk lag op individuele zelfredzaamheid, ligt nu de focus op samenredzaamheid en het versterken van gemeenschappen. De visie maakt expliciet verbinding met andere domeinen, zoals de fysieke leefomgeving, en sluit aan bij de Omgevingsvisie. Er is meer aandacht voor preventie, normaliseren van problemen en het benutten van informele netwerken. Ook is de visie meer gebiedsgericht: beleid wordt afgestemd op de specifieke kenmerken van wijken en buurten waar dit nodig is om kansenongelijkheid tegen te gaan. Vier opgaven In deze visie staan vier opgaven centraal. 1. Verbondenheid in groeiende gemeenschappen De groei van de gemeente brengt kansen én uitdagingen met zich mee. Hoe zorgen we ervoor dat mensen zich ondanks de groei van de gemeente blijven herkennen in hun buurt, dat nieuwe en bestaande inwoners elkaar ontmoeten, en dat niemand zich buitengesloten voelt? Daarom zetten we in op het versterken van gemeenschappen, het bevorderen van ontmoeting en het stimuleren van initiatieven van inwoners zelf.

5 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

"Ik heb de eerste dag als inwoner van Barneveld als fijn ervaren; mooi, gastvrij, empathisch, Ik was gelijk welkom.

2. Gelijke kansen op meedoen en ontwikkelen Niet iedereen start met dezelfde kansen. In sommige buurten is de toegang tot onderwijs, werk of ondersteuning beperkter. Ook zijn er inwoners die zich minder welkom voelen of moeilijker aansluiting vinden. We willen ongelijkheid actief tegengaan, onder andere door deze gericht te investeren in wijken waar de opgaven het grootst zijn. Zo zetten we onze middelen in op de plekken waar deze het meest nodig zijn. 3. Gezond en weerbaar samenleven Een gezonde en veerkrachtige samenleving bevordert vitaliteit en versterkt het vermogen van mensen om voor elkaar te zorgen. Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte. Het gaat om veerkracht, zingeving en het vermogen om mee te doen. De gemeente Barneveld kiest voor deze brede benadering van gezondheid, gebaseerd op het concept van positieve gezondheid. 4. P  assende woonsituatie met de juiste hulp en ondersteuning Een passende woning is vaak een randvoorwaarde voor welzijn. Toch is het woningtekort in

de gemeente Barneveld nijpend, vooral voor jongeren, ouderen en mensen met een ondersteuningsbehoefte. De gemeente wil samen met partners zorgen voor meer geschikte woningen, betere doorstroming en ondersteuning dichtbij huis. Van visie naar beleid De Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040 vormt het fundament voor concreet beleid en uitvoering. De visie vormt daarbij een afwegingskader en kompas voor toekomstige ontwikkelingen. In hoofdstuk 6 wordt beschreven hoe de strategische doelen uit hoofdstuk 5 zijn verbonden met de verschillende beleidsterreinen. Van visie naar uitvoering We willen onze visie voor 2040 waarmaken door concreet aan de slag te gaan. Dat doen we langs twee lijnen: de vier maatschappelijke opgaven en de verschillende beleidsterreinen in het sociaal domein. Zo houden we focus op onze doelen én op wat wettelijk nodig is. Ook onderzoeken we of onze uitvoering nog helemaal past bij de nieuwe visie en opgaven. Monitoring gebeurt op drie niveaus: kwantitatieve indicatoren, narratieve evaluatie en een voorzieningen­monitor. Er wordt gewerkt aan een lerend systeem, waarin ervaringen uit de praktijk worden gebruikt om beleid en uitvoering continu te verbeteren.

6 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Samenvattend overzicht Visie Sociaal domein gemeente Barneveld 2040 Onze visie

In onze gemeente zijn we er voor elkaar, en dat is wat ons sterk maakt. Onze negen dorpen zijn plekken waar we elkaar helpen, samen problemen aanpakken en voor elkaar zorgen. Die verbondenheid willen we versterken in onze groeiende gemeenschap. We willen dat onze dorpen plekken zijn waar iedereen zich thuis en veilig voelt en waar onze kinderen zich kunnen ontwikkelen. De gemeente zorgt voor de juiste randvoorwaarden, zodat inwoners en lokale partners samen het verschil kunnen blijven maken. Samenleven vraagt om inzet van iedereen. We verwachten dan ook dat inwoners zich, binnen hun mogelijkheden, inzetten voor de gemeenschap. Iedereen is dan onderdeel van een netwerk om op terug te kunnen vallen. De gemeente helpt initiatieven die hieraan bijdragen zo nodig een stap verder. Zo pakken we samen de vraagstukken van de toekomst aan. Eigen verantwoordelijkheid en elkaar helpen zijn belangrijk. Wanneer daarnaast extra ondersteuning nodig is, zorgt de gemeente voor passende hulp. Het liefst collectief, informeel en dichtbij het gewone leven. Zo kan iedereen meedoen.

Onze opgaven en doelen Meer inwoners ontmoeten elkaar en ondernemen samen activiteiten

Verbondenheid in groeiende gemeenschappen

Er is meer verbinding tussen verschillende groepen in de samenleving Het gevoel van veiligheid in wijken en buurten is vergroot Er is meer verbinding en vertrouwen tussen inwoners en gemeente

De kansengelijkheid tussen wijken en buurten is toegenomen Meer kinderen en jongeren groeien op in een kansrijke omgeving

Gelijke kansen op meedoen en ontwikkelen

Meer inwoners ervaren financiële rustomgeving Meer inwoners doen naar vermogen mee op de arbeidsmarkt of via andere vormen van participatie Meer inwoners voelen zich vitaal en gezond Meer ouderen functioneren langer zelfstandig

Gezondheid, vitaliteit en weerbaarheid

Problemen worden vaker genormaliseerd en binnen de gemeenschap opgelost Inwoners zijn beter voorbereid op crises en rampen Inwoners krijgen beter passende en op elkaar afgestemde ondersteuning, doordat het sociaal en medisch domein op elkaar aansluiten Meer inwoners anticiperen tijdig op hun (toekomstige) woon- en ondersteunigsbehoeften

Passende woonsituatie met de juiste hulp en ondersteuning

Meer inwoners kunnen zelfstandig thuis (blijven) wonen met waar nodig ondersteuning, ontmoeting en hulp dichtbij De woningvoorraad en woonomgeving zijn beter afgestemd op passende woonkeuzes in elke levensfase

We volgen de voortgang en resultaten van alle doelen met behulp van indicatoren. Deze staan in bijlage 2. Voor bijna alle indicatoren is een 0-meting beschikbaar. In de bijlage staat ook via welke bronnen deze gegevens zijn verzameld. Zo kunnen we goed zien of we op koers liggen.

7 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

1

Inleiding

8 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

1. Inleiding De gemeente Barneveld presenteert de Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040. Dit document schetst een beeld van de gewenste toekomst van onze gemeente. Om die toekomst vorm te geven, maken we strategische keuzes en stellen we kaders vast voor beleid en uitvoering binnen het sociaal domein. Deze visie gaat in op de volgende vragen: • Hoe willen we dat de samenleving eruitziet in 2040? • Hoe zorgen we dat iedereen kan meedoen, zich veilig voelt en zich kan ontwikkelen? • Hoe maken we zorg en ondersteuning houdbaar voor de toekomst? • Hoe zorgen we voor een samenhangende aanpak van sociale, fysieke en maatschappelijke vraagstukken? • Hoe kunnen inwoners, organisaties en gemeente samen verantwoordelijkheid dragen voor het sociaal domein? Deze nieuwe Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040 sluit aan bij ontwikkelingen in de gemeente Barneveld en houdt rekening met bredere maatschappelijke trends en demografische veranderingen. Veel uitgangspunten bouwen voort op eerder beleid, maar we zetten ook een volgende stap richting meer integrale samenwerking binnen én buiten het sociaal domein. Samenleven in de gemeente Barneveld verandert Deze Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040 beschrijft hoe we als gemeente, samen met partners en inwoners, verder willen werken aan een samenleving waarin iedereen meedoet, ertoe doet en tot zijn recht komt.

We bouwen hierbij voort op het beleidsplan Sociaal Domein ‘Mensen voorop’ (2019). Veel waarden en uitgangspunten uit dit beleidsplan blijven actueel en vormen ook in deze nieuwe Visie Sociaal Domein de basis voor ons handelen. Wat wél verandert, is de context. De samenleving is in beweging, en de uitdagingen zijn groot: mentale druk bij jongeren, toenemende vergrijzing met een groeiend beroep op zorg en ondersteuning, de flinke groei van de dorpen en wat dat betekent voor de sociale samenhang en een toenemende kansenongelijkheid en krapte op de arbeidsmarkt. Samen naar een volgende stap De uitdagingen van de toekomst vragen om een volgende stap. In deze visie bouwen we daarom verder aan het samenspel tussen inwoners, samenleving en overheid, verwoord in het inmiddels bekende principe Zelf-Samen-Gemeente. Die gedachte blijft leidend: de gemeente biedt ruimte waar het kan, biedt ondersteuning waar

nodig en werkt samen met inwoners en partners aan oplossingen die passen bij de vraag en de context. In deze visie leggen we meer nadruk op het samen: op het versterken van gemeenschappen, relaties en sociale netwerken. Want juist in de kracht van de samenleving ligt een groot deel van het antwoord op de uitdagingen van deze tijd. Dat vraagt ook om een meer integrale blik. Sociale opgaven houden immers niet op bij de grenzen van het sociaal domein. Daarom maken we in deze visie nadrukkelijk verbinding met de Omgevingsvisie Barneveld 2040. De kracht van samenhang: mens en omgeving verbonden Of mensen kunnen meedoen, zich veilig voelen, gezond blijven en zich kunnen ontwikkelen, hangt sterk samen met hoe we onze dorpen en wijken inrichten. Sociale en fysieke vraagstukken zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Juist daarom heeft de gemeente Barneveld in de Omgevingsvisie, aanvullend op de drie traditionele lagen van de leefomgeving, een vierde laag toegevoegd: de sociale laag. Deze benadering vormt een belangrijk fundament voor ons integrale beleid. De sociale laag- mensen en gemeenschappen- vormt de kern van de Visie

9 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Sociaal Domein én weegt volwaardig mee bij ruimtelijke keuzes. Waar de Omgevingsvisie zich richt op ruimte, ontwikkeling en gebruik, richt het sociaal domein zich op het leven van mensen zelf: participatie, ondersteuning, welzijn, zorg en onderlinge verbondenheid. Deze integrale benadering vraagt om samenwerking tussen domeinen en om beleid dat verder kijkt dan sectorale grenzen. Alleen zo kunnen we effectief inspelen op de opgaven van deze tijd.

Zo zorgen we ervoor dat ambities en keuzes uit deze visie worden vertaald naar samenhangend beleid en uitvoering, en dat we blijven leren en bijsturen op basis van ervaringen en ontwikkelingen in de praktijk. Visie Sociaal Domein/ Visie Sociaal Domein (raad)

Monitoring en evaluatie

Beschikkingen/ contracten (college=> gemandateerd naar organisatie)

Beleidscyclus Sociaal Domein

Nadere uitwerking in beleidsplannen (college)

Verordeningen (raad)/ beleidsregels (college)

Uitvoeringsagenda’s (organisatie of college)

Lijnactiviteiten, projecten en programma’s (organisatie)

Bron: http://www.ruimtexmilieu.nl/lagenbenadering - bewerkt door SAB

Plaats in de beleidscyclus Met deze visie op het sociaal domein geven wij inzicht in onze strategische uitdagingen en keuzes. De visie vormt samen met de Omgevingsvisie de strategische basis voor het gemeentelijk beleid. Hoewel deze visie gaat over het sociaal domein, is zij nadrukkelijk van toepassing op de gehele organisatie. De Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040 geeft richting aan de maatschappelijke opgaven waar we de komende jaren mee te maken hebben, en schetst hoe we daar samen met inwoners en partners aan willen werken. De visie vormt daarmee het vertrekpunt voor verdere uitwerking in beleidsplannen, uitvoeringsprogramma’s en concrete projecten.

Totstandkoming en participatie Deze visie is tot stand gekomen in samenwerking met inwoners, vrijwilligers, maatschappelijke organisaties, de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) en de jongerenraad. We hebben actief de dialoog gezocht via bijeenkomsten, gesprekken en het inwonerpanel om te horen wat er leeft en welke behoeften er zijn in de samenleving. Daarnaast is de visie gebaseerd op een analyse van actuele trends en ontwikkelingen in de samenleving en het sociaal domein. Ook na vaststelling van deze visie blijven we inwoners en partners betrekken bij de verdere ontwikkeling en uitvoering van het beleid. Periodieke toetsing De Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040 is een dynamisch document, zowel voor beleid als uitvoering. De maatschappelijke omstandigheden en behoeften van inwoners veranderen immers voortdurend. Daarom wordt deze visie periodiek, minimaal eens per vier jaar, getoetst aan nieuwe ontwikkelingen en actuele inzichten. Dit wordt vervolgens opnieuw ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraad. Ook binnen de begrotingscyclus kan, binnen de kaders van deze visie, de aanpak jaarlijks worden bijgesteld. Op die manier blijft het beleid aansluiten bij wat er leeft en nodig is in de samenleving.

10 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Leeswijzer De opbouw van het document is als volgt: • Hoofdstuk 1: Inleiding Introduceert de aanleiding, doelen en uitgangspunten van de visie. Er wordt ook ingegaan op de relatie met de Omgevingsvisie en de Barneveldse lagenbenadering. • Hoofdstuk 2: Dit is Barneveld Schetst een beeld van de gemeente, haar inwoners en de sociale infrastructuur. Er is aandacht voor demografische ontwikkelingen, gezondheid, participatie en verschillen tussen buurten. • Hoofdstuk 3: Terug- en vooruitblik Blikt terug op het vorige beleidsplan ‘Mensen Voorop’, beschrijft de huidige stand van zaken en benoemt de maatschappelijke opgaven voor de toekomst. • Hoofdstuk 4: Onze visie en uitgangspunten Formuleert de centrale visie en acht uitgangspunten die richting geven aan beleid en uitvoering binnen het sociaal domein.

• Hoofdstuk 5: De opgaven Beschrijft de vier inhoudelijke opgaven die richting geven aan het beleid: • Verbondenheid in groeiende gemeenschappen • Gelijke kansen op meedoen en ontwikkelen • Gezond en weerbaar samenleven • Passende woonsituatie met de juiste hulp en ondersteuning • Hoofdstuk 6: Van opgaven naar beleid Verbindt de opgaven aan de verschillende beleidsterreinen binnen het sociaal domein en beschrijft per terrein de ontwikkelrichting. • Hoofdstuk 7: Van visie naar uitvoering Toont hoe de visie wordt vertaald naar beleid en praktijk. Er is aandacht voor de organisatie van de uitvoering, gebiedsgericht werken, en het monitoren en bijsturen van beleid via een lerende beleidscyclus. Tijdens de gesprekken met inwoners, partners en collega’s binnen de gemeentelijke organisatie hoorden we veel verhalen die het unieke karakter van de gemeente laten zien. In deze Visie Sociaal Domein hebben we enkele quotes uit deze gesprekken opgenomen, verspreid over de hoofdstukken. Mede door deze verhalen geloven we dat onze visie niet alleen past bij Barneveld, maar ook echt uitvoerbaar is in onze gemeente.

11 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

2

Dit is Barneveld

12 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

2. Dit is Barneveld Bevolking naar leeftijd en geslacht

Barneveld is een gemeente van dorpen. Negen inBarneveld totaal, elk met een eigen karakter, 24,7% 23,1% 17,8% maar verbonden door een sterk gevoel van samen. 21,3% Mensen13,1% kennen elkaar, zetten zich in voor hun buurt en helpen als dat nodig is. We zijn ondernemend en krijgen veel zelf Nederland én samen als gemeenschap voor elkaar. Tegelijkertijd dé inwoner van de20,8% 15% weten 12,2% we: 25,8% 26,2% gemeente Barneveld bestaat niet. Elke wijk, elk dorp en elk mens is anders. En hoewel 20% 40% per definitie 60% 80% we in dit hoofdstuk een beeld schetsen van onze0%gemeente, is dat een 100% 15-24 jaar 25-44 jaar 14 jaar en jonger vereenvoudiging van een veelkleurige werkelijkheid. 45-64 jaar

De gemeente Barneveld telt ruim 63.000 inwoners en groeit naar ruim 80.000 in 2040. Die groei brengt levendigheid, kansen en nieuwe energie, maar vraagt ook iets van onze inwoners, voorzieningen en manier van kijken naar wat nodig is.

Doet vrijwilligerswerk

Onze inwoners zijn relatief jong, met veel gezinnen en grotere huishoudens dan gemiddeld in Nederland. Meer dan een derde van onze bevolking is onder de 25 jaar, ten opzichte van ruim een kwart landelijk.

Barneveld 24,7%

23,1%

17,8%

Nederland 15% 0%

12,2%

25,8%

20%

40%

14 jaar en jonger 45-64 jaar

26,2% 60%

15-24 jaar

20,8% 80%

100%

25-44 jaar

65 jaar en ouder

Barneveld

38% 26%

Nederland 0%

10%

CBS - ABF | 2025

Bron: CBS - ABF | 2022

Tegelijkertijd vergrijst ook onze gemeente: het totale aantal 75-plussers zal tot 2040 met zo’n 50% toenemen.

Doet vrijwilligerswerk

In de dorpen gebeurt veel dichtbij huis. Via buren, Barneveld kerken, moskeeën, scholen,38% sportverenigingen en

0%

10%

20%

30%

30%

40%

Bron: GGD Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen | 2024

Daar kan geen beleidsplan tegenop “De komst van Oekraïense vluchtelingen naar Barneveld bracht onze kerk in beweging. Binnen twee weken stonden er 300 vrijwilligers klaar, er kwamen volop spullen en materialen binnen, en de saamhorigheid was overweldigend. En dat terwijl we net uit de coronaperiode kwamen en nog zochten naar manieren om onze kerk weer in beweging te krijgen. Door deze aanleiding, hoe triest ook, kwam iedereen in actie. Daar kan geen beleidsplan tegenop.”

26%

Nederland

20%

Die sociale infrastructuur is sterk, maar niet vanzelfsprekend voor iedereen. In sommige buurten is meer sprake van stille armoede, eenzaamheid of beperkte toegang tot hulp.

Bevolking naar leeftijd en geslacht 13,1%

CBS - ABF | 2025

andere netwerken vinden mensen vaak steun en verbinding. Veel mensen doen vrijwilligerswerk en zijn verbonden aan een geloofsgemeenschap.

Onze dorpen verschillen van elkaar. Wat in Stroe vanzelfsprekend is, werkt in Voorthuizen misschien anders. Een jonge wijk vraagt iets anders dan een dorp waar vergrijzing speelt. De Glind is daarin een bijzonder voorbeeld: een dorp met een unieke rol in de jeugdhulp, waar jeugdhulp en gemeenschap samenkomen.

21,3%

65 jaar en ouder

40%

13 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Barneveld is in cultureel opzicht minder divers dan veel andere gemeenten in Nederland. Het aandeel inwoners met een migratieachtergrond ligt onder het landelijk gemiddelde. Maar ook binnen een relatief homogene bevoking is er sprake van verschillen in achtergrond, overtuiging en leefstijl. In een gemeenschap waar sociale verbanden sterk zijn, kan het voor nieuwkomers of mensen met een andere achtergrond soms lastiger zijn om aansluiting te vinden. Dat maakt culturele diversiteit in Barneveld misschien minder talrijk, maar niet minder relevant. Qua gezondheid gaat het met veel mensen goed. De ervaren gezondheid ligt in Barneveld hoger dan het landelijk gemiddelde. Ook zien we op alle fronten dat het gebruik van gemeentelijke vangnetvoorzieningen, zoals jeugdhulp, Wmovoorzieningen en bijstand lager ligt dan het landelijk gemiddelde. Veel mensen redden zich zelf, met hulp van hun omgeving of laagdrempelige preventieve ondersteuning.

Bevolking naar leeftijd en geslacht

Barneveld De arbeidsparticipatie in de gemeente is hoog, de21,3% werkloosheid Veel inwoners actief 13,1% laag. 24,7% 23,1% zijn 17,8% in het midden- en kleinbedrijf, de agrarische Nederland sector of als zelfstandige. Tegelijkertijd is er15% een groep kwetsbare20,8% 12,2% inwoners 25,8% in een 26,2% positie op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld 0% 20% 40% 60% 80% 100% door beperkte taalvaardigheid, psychische of fysieke problematiek of hun opleiding. Voor hen 15-24 jaar 25-44 jaar 14 jaar n jonger is45-64 de zekerheid van betaald werk niet altijd jaar 65 jaar en ouder CBS - ABF | 2025 vanzelfsprekend.

Waar de buurt begint te bloeien “Valkhof Verbindt laat zien wat er mogelijk is als bewoners stap voor stap meer betrokken raken bij hun eigen buurt. Elk hofje heeft een vast aanspreekpunt, er is een spreekuur en een buurtkamer waar mensen makkelijk kunnen binnenlopen. Zo ontstaat er langzaam meer ruimte voor ideeën en signalen uit de buurt. Een voorbeeld hiervan is het Fleurop-project: bewoners maken samen hun hofje een beetje mooier, met hulp van organisaties uit de buurt. Dat zorgt niet alleen voor wat meer kleur, maar ook voor voorzichtig meer contact tussen buren. Het is een mooie stap naar een buurt waar mensen elkaar beter leren kennen en naar elkaar omkijken.”

De dorpen liggen op de grens van de Veluwe en de Gelderse Vallei. Die ligging bepaalt niet alleen het landschap, maar ook de identiteit van onze gemeenschappen. Groen en recreatie zijn niet alleen aantrekkelijk, ze dragen ook bij aan een gezondere samenleving, aan ontmoeting en aan een prettige manier van leven. De nabijheid van natuur is voor veel inwoners een bron van rust, herstel en verbondenheid.

Werkenden versus niet-werkenden

(verhoudingsgetal)

Barneveld 83,0

Nederland 70,3 0

20

40

60

80

100

CBS - ABF | 2022

Bron: CBS - ABF | 2022

Veel mensen in de gemeente redden zich financieel goed, maar dat geldt niet voor iedereen. Sommige inwoners ervaren stress en zijn financieel kwetsbaar, soms zichtbaar, vaak verborgen. Dat raakt niet alleen aan inkomen, maar ook aan gezondheid, participatie en het gevoel erbij te horen.

14 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

3

Terug- en vooruitblik

15 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

3. Terug- en vooruitblik In 2019 is met het beleidsplan ‘Mensen Voorop’ de koers uitgezet voor het sociaal domein van de gemeente Barneveld, gebaseerd op drie opgaven: Groeien naar zelfstandigheid, Meedoen naar vermogen en Samen oud worden. Sinds 2019 gebeurde er veel dat we niet hadden kunnen voorzien. De coronapandemie, energiecrisis, internationale spanningen en personeelstekorten hebben grote impact gehad. Ook op onze doelen van toen. In dit hoofdstuk beschrijven we de ontwikkelingen van de afgelopen jaren en de invloed die de onvoorziene maatschappelijke omstandigheden op het sociaal domein hadden. Daarna beschrijven we hoe het nu met inwoners van de gemeente gaat. We sluiten het hoofdstuk af met een beschrijving van de uitdagingen die we in het sociaal domein op ons af zien komen: op welke opgaven moet onze Visie Sociaal Domein een antwoord geven? 3.1 Beleidsplan sociaal domein ‘Mensen Voorop’ In 2019 stelde de gemeenteraad het beleidsplan Sociaal Domein ‘Mensen Voorop’ vast. Met dit plan werd ingezet op drie strategische opgaven: 1. Groeien naar zelfstandigheid 2. Meedoen naar vermogen 3. Samen oud worden In deze paragraaf geven we een beknopt overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen, behaalde resultaten en geleerde lessen. Een uitgebreidere terugblik is opgenomen in bijlage 1.

had ook veel invloed op de energieprijzen, dat leidde tot de energietoeslag die door de gemeente werd verstrekt. • Bovendien leidden de problemen in de opvang­ capaciteit bij het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) ertoe dat we als gemeente een crisisnoodopvang hebben gerealiseerd. Ook werd de taakstelling voor het huisvesten van statushouders groter dan we vooraf konden voorzien.

Onvoorziene maatschappelijke ontwikkelingen hadden grote invloed op onze doelen en uitvoeringspraktijk We hebben hard gewerkt aan de doelen en beoogde ontwikkelingen die we bij het opstellen van het beleidsplan voor ogen hadden. Tegelijkertijd had een stapeling van onvoorziene gebeurtenissen ingrijpende invloed op onze doelen en uitvoeringspraktijk: • Door onder andere de coronacrisis en de gevolgen hiervan voor de publieke gezondheid, eenzaamheid, mentale gezondheid, de continuïteit van hulp en ondersteuning, het onderwijs en de economie heeft de gemeente veel aanvullende taken gekregen. • Daarbij kwam de oorlog in Oekraïne, met ook flinke gevolgen voor de gemeente. De oorlog

• Tot slot hadden de gevolgen van de het toeslagenschandaal invloed op onze inwoners en het vertrouwen in de overheid. Ook hiervoor kregen we als gemeente extra taken. Hieronder beschrijven we per strategische opgave welke ontwikkelingen we op hoofdlijnen hebben ingezet.

16 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Foto: website Buurthuis Bronveld | Buitenspeeldag

Groeien naar zelfstandigheid

We willen dat alle kinderen en jongeren in de gemeente Barneveld gezond en veilig opgroeien en zich ontwikkelen tot zo zelfstandig mogelijke burgers.

Ingezette ontwikkelrichting: De afgelopen jaren is ingezet op het versterken van het lokale netwerk rondom jeugd. Er was een verschuiving van geïndiceerde hulp naar preventieve ondersteuning, met als doel om hulp laagdrempeliger, normaler en eerder beschikbaar te maken. Zo werkten we aan het terugdringen van medicalisering 1 en het versterken van de eigen kracht van gezinnen en hun netwerk. We zetten breed in op preventie. Dat deden we

niet alleen door het versterken van het voorveld2, maar ook door te investeren in een gezonde leefstijl, sport, bewegen en cultuur. Deze inzet draagt bij aan het voorkomen van problemen en het bevorderen van een veilige, kansrijke omgeving waarin kinderen en jongeren zich kunnen ontwikkelen. Belangrijkste resultaten en inzichten: • Oprichting van het Platform Jeugd voor structurele samenwerking tussen onderwijs, Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), Connect en andere partners. • Ondertekening convenant Kansrijke Start en uitvoering projecten voor een goede start in de eerste 1.000 dagen van een kind. • WISE-aanpak tegen middelengebruik onder jongeren, met focus op een gezonde en veilige leefomgeving.

1

Medicaliseren: het proces waarbij problemen of gedragingen die oorspronkelijk niet medisch van aard zijn, toch als medisch probleem worden gezien en behandeld.

2

Voorveld: bestaat uit professionals en organisaties die dicht bij inwoners staan en een belangrijke rol spelen in het vroegtijdig signaleren van zorgen, het normaliseren van alledaagse problemen en het bieden van laagdrempelige hulp en ondersteuning zonder beschikking. Denk hierbij aan jongerenwerk, schoolmaatschappelijk werk, welzijnsorganisaties, CJG, buurtsportcoaches en andere lokale partners.

17 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

• Preventie versterkt: jeugdhulp deels omgevormd tot voorveld-aanbod; CJG actief binnen huisartsenpraktijken. • Aantal uithuisplaatsingen is fors teruggedrongen, mede door andere inzet van onze gespreksvoerders en samenwerking met partners. • Balans verschuift: verhoudingsgewijs meer inzet op preventie, minder op geïndiceerde zorg. Al blijven de totale kosten stijgen. • Ingewikkeldere casussen leidden tot meer druk op de gemeentelijke uitvoering en een langere wachttijd. • Ingespeeld op coronagevolgen via onder andere het Nationaal Programma Onderwijs en het actieplan ‘Aandacht voor Elkaar’. • Financiële verlichting voor de gemeente door aanpassing van het woonplaatsbeginsel 3 in de jeugdhulp. • Hervormingsagenda Jeugd vertaald in een lokaal plan, maar kostenbeheersing blijft een uitdaging. • Integrale Cultuurvisie, Sport- en Beweegakkoord en Gezonde Leefstijlakkoord opgesteld. Ingezette ontwikkelrichting:

Meedoen naar vermogen

We willen dat inwoners van de gemeente Barneveld zoveel mogelijk naar vermogen meedoen, zowel in de samenleving als op de arbeidsmarkt. De gemeente heeft de afgelopen jaren ingezet op het versterken van participatie, met een brede blik op meedoen: via werk, vrijwilligerswerk of andere vormen van maatschappelijke betrokkenheid. Tegelijkertijd is bestaanszekerheid steeds centraler komen te staan, mede door de impact van opeenvolgende crises. Door samenwerking met lokale partners en het benutten van ervaringskennis is een fundament gelegd voor een integrale benadering van bestaanszekerheid.

Durf te vragen “Een oudere vrouw, die altijd zelfstandig heeft gewoond, breekt haar heup en komt in het ziekenhuis terecht. Na een lange revalidatie en een ernstige longontsteking kan ze uiteindelijk weer naar huis. Haar kinderen ondersteunen haar en er wordt een traplift geplaatst. Met minimale hulp thuis, zoals bij het haren wassen, lukt het haar om weer zelfstandig te wonen. De vrouw is bekend in haar buurt en heeft altijd veel voor anderen gedaan. Haar buren vragen of ze iets voor haar kunnen doen. Ze vraagt haar buurvrouw met auto om haar op donderdag naar haar hobby te brengen en haar buurman om op woensdag te rijden. Inmiddels eten ze elke woensdag samen en genieten ze beiden van meer gezelligheid.”

Belangrijkste resultaten en inzichten: • Lage bijstandscijfers ten opzichte van landelijk gemiddelde, mede dankzij arbeidsethos en sterke netwerken. • Loonkostensubsidie4 succesvol ingezet voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. • Brede participatie: ook ondersteuning voor inwoners voor wie betaald werk (nog) niet haalbaar is. • Taalhuis5 en Informatiepunt Digitale Overheid (IDO)6 opgericht om basisvaardigheden te versterken. • Vroegsignalering schulden via samenwerking met verhuurders, zorgverzekeraars en nutsbedrijven. • Meer verbinding tussen zorg en veiligheid door aanstelling van procesregisseurs. • Beleidskader Inclusie opgesteld voor een gemeente waarin iedereen zich welkom voelt. • Crisisaanpak: uitvoering van Tijdelijke Overbruggings­­­regeling Zelfstandig

3

Woonplaatsbeginsel jeugdhulp: betekent dat de gemeente waar een jeugdige staat ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP) verantwoordelijk is voor de jeugdhulp, ook als die hulp in een andere gemeente wordt uitgevoerd.

4

Loonkostensubsidie: een vergoeding van de overheid aan werkgevers die mensen met een arbeidsbeperking in dienst nemen, om het verschil te compenseren tussen hun loonwaarde en het minimumloon.

5

Taalhuis: een plek waar mensen ondersteuning krijgen bij het verbeteren van basisvaardigheden zoals lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden.

6

IDO: een gratis en laagdrempelig loket waar mensen hulp krijgen bij het regelen van zaken met de digitale overheid, zoals DigiD, toeslagen of zorg.

18 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Ondernemers (TOZO)7 en Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK)8, energietoeslagen en steun aan minima en cultuursector. • Opvang Oekraïners en statushouders gerealiseerd; uitbreiding gemeentelijke rol in inburgering. • Programma Bestaanszekerheid gestart met drie pijlers: financiële zekerheid en minder geldzorgen, positieve gezondheid en passend wonen.

Samen oud worden

We willen dat ouderen en hun naasten kwaliteit van leven blijven ervaren, met passende ondersteuning, een veilige leefomgeving en ruimte voor eigen regie. Ingezette ontwikkelrichting: De gemeente heeft ingezet op een integrale benadering van wonen, zorg en welzijn voor ouderen. Door het versterken van lokale netwerken, het bevorderen van preventieve ondersteuning en het ontwikkelen van toekomstbestendig woonbeleid, wordt gewerkt aan een samenleving waarin ouderen langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Tegelijkertijd is er aandacht voor informele zorg, sociale verbinding en het voorkomen van zwaardere hulp en ondersteuning. Belangrijkste resultaten en inzichten: • Projecten zoals Welzijn op Recept9 en valpreventie dragen bij aan laagdrempelige

• • • • • •

• • •

ondersteuning en het voorkomen van zwaardere zorg. Lokale Ouderenalliantie gestart gericht op veiligheid, signalering en bewustwording rondom ouderenmishandeling. Bestuurlijk overleg Wonen, Zorg en Welzijn gecontinueerd voor integrale samenwerking tussen partners. Casemanagers dementie10 zorgen voor passende ondersteuning en leggen verbinding tussen zorg, welzijn en Wmo. Algemene voorzieningen uitgebreid, zoals ontmoetingsactiviteiten, Automaatje11 en mantelzorgondersteuning. Woonzorgvisie 2025-2029 ontwikkeld, met focus op levensloopbestendige woningen en toegankelijke wijken. Gebruik van Wmo-voorzieningen is laag vergeleken met andere gemeenten. Tegelijk is er een sterke stijging in huishoudelijke hulp sinds de afschaffing van de eigen bijdrage in 2021, en een toename van cliënten met ggz12problematiek door afschaling van zorg en langere wachttijden. Ingewikkeldere hulpvragen leidden tot meer druk op de gemeentelijke uitvoering en een langere wachttijd. Beweging van Beschermd Wonen13 naar Beschermd Thuis14 zichtbaar in het aantal afgegeven indicaties. Regioplan Integraal Zorgakkoord (IZA)15 opgesteld, met ‘Vitaal ouder worden’ als speerpunt en nadruk op preventie en samenwerking.

7

TOZO (Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers): Een tijdelijke regeling die tijdens de coronacrisis zelfstandige ondernemers ondersteunde met inkomenssteun en bedrijfskapitaal.

8

TONK (Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten): Een regeling voor huishoudens die door de coronacrisis hun noodzakelijke kosten, zoals huur of hypotheek, niet meer konden betalen.

9

Welzijn op Recept: een huisarts verwijst mensen met psychosociale klachten door naar een welzijnscoach in plaats van medische zorg, om via sociale activiteiten hun welzijn te verbeteren.

10

C asemanager dementie: een vaste begeleider vanuit de zorg die mensen met dementie en hun mantelzorgers helpt bij het regelen van zorg en ondersteuning, advies geeft en emotionele steun biedt vanaf de diagnose tot aan opname of overlijden.

11

AutoMaatje: een vervoersdienst waarbij vrijwilligers met hun eigen auto minder mobiele mensen uit de buurt tegen een kleine onkostenvergoeding naar bijvoorbeeld de dokter, supermarkt of familie brengen, zodat zij mobiel en sociaal actief kunnen blijven.

12

GGZ: geestelijke gezondheidszorg en omvat alle hulp en ondersteuning voor mensen met psychische problemen, variërend van lichte klachten tot ernstige psychiatrische aandoeningen.

13

Beschermd Wonen: een woonvorm met begeleiding voor mensen die door psychische of sociale problemen (tijdelijk) niet zelfstandig kunnen wonen.

14

Beschermd Thuis: een aanpak waarbij mensen met psychische kwetsbaarheid ondersteuning aan huis krijgen, zodat zij zelfstandig kunnen blijven wonen en meedoen in de samenleving.

15

Integraal Zorgakkoord (IZA): afspraken tussen overheid en zorgpartijen om de zorg toekomstbestendig te maken, met meer focus op samenwerking, preventie en zorg dichtbij huis.

19 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Trends in ervaren gezondheid, moeite met rondkomen en eenzaamheid volwassenen 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40%

3.2 Zo gaat het nu met onze inwoners Op een aantal belangrijke indicatoren, zoals ervaren gezondheid, moeite met rondkomen en eenzaamheid, laat de gemeente Barneveld gemiddeld genomen een gunstiger beeld zien dan het landelijk gemiddelde. Ervaren gezondheid In het algemeen is de ervaren gezondheid van inwoners van de gemeente Barneveld hoger dan het landelijke gemiddelde. De grootste verschillen in ervaren gezondheid zijn zichtbaar tussen buurten in de kernen Voorthuizen en Barneveld. Vooral in de kern Barneveld zijn de verschillen het grootst. De ervaren gezondheid is het laagst in de buurt Oldenbarneveld, gevolgd door De Lors, de Vogelbuurt en de Haarkamp.

30% 20% 10% 0%

2012

2016

2020

2022

2024

Ervaren gezondheid Barneveld Ervaren gezondheid Nederland Eenzaamheid Barneveld Eenzaamheid Nederland Moeite met rondkomen Barneveld Moeite met rondkomen Nederland Bron: GGD Gezondheidsmonitor | 2024

20 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

We zien dat deze lagere score op ervaren gezondheid samenhangt met tal van andere factoren, zoals moeite met rondkomen, eenzaamheid, sociale uitsluiting en chronische aandoeningen. De ervaren gezondheid is het hoogst in het buitengebied van de gemeente.

Er zijn flinke verschillen in ervaren gezondheid, eenzaamheid en moeite met rondkomen tussen wijken en buurten. En deze verschillen nemen eerder toe dan af.

Ervaren gezondheid Eenzaamheid Ruim 4 op de 10 inwoners voelt zich enigszins tot vaak eenzaam. Gemiddeld genomen is dit minder dan landelijk (bijna 5 op de 10). Toch zien we ook verschillen tussen buurten. In de buurt Oldenbarneveld voelen mensen zich vaker dan het landelijk gemiddelde eenzaam. Dit geldt ook voor De Glind. In de buurten Centrum Barneveld, De Lors, de Vogelbuurt, Centrum Voorthuizen en Rootselaar-West is de eenzaamheid lager dan gemiddeld in Nederland, maar hoger dan het gemiddelde in de gemeente. Bron: Buurtatlas | 2022

Moeite met rondkomen Ruim 1 op de 7 volwassenen in de gemeente heeft moeite met rondkomen. Dat is minder dan het landelijk gemiddelde (1 op de 5). In de kernen Barneveld en De Glind zijn de meeste mensen die moeite hebben met rondkomen. In enkele buurten is het percentage mensen dat moeite heeft met rondkomen ook hoger dan het landelijk gemiddelde. Dit geldt voor de buurten Oldenbarneveld en De Lors. Onder jongeren geeft 1 op de 25 aan dat ze thuis moeilijk kunnen rondkomen.

Naast de verschillen tussen wijken en buurten, zien we ook een aantal aandachtsgroepen die zich vaker buitengesloten voelen: inwoners met een migratieachtergrond, inwoners die zich identificeren als LHBTIQA+, mantelzorgers, mensen met een laag inkomen en mensen met psychische problematiek.

Eenzaamheid

Moeite met rondkomen

Bron: Buurtatlas | 2022

Bron: Buurtatlas | 2022

Eenzaamheid speelt onder alle leeftijdsgroepen een rol, maar is bij ouderen en jongeren wat hoger dan onder 18-65-jarigen. Ongeveer 1 op de 5 jongeren voelt zich soms tot altijd eenzaam.

21 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Mentale gezondheid Ruim 1 op de 6 mensen in de gemeente Barneveld heeft last van psychische klachten. Dit geldt zowel voor volwassenen als jongeren. Dat is minder dan landelijk (ruim 1 op de 5). In de buurten Oldenbarneveld, De Lors, Centrum Barneveld, Rootselaar-West en De Glind hebben meer mensen last van psychische klachten dan elders in de gemeente. Mentale gezondheid

Bron: Buurtatlas | 2022

3.3 Op welke ontwikkelingen verwachten we in te moeten spelen? We leven in uitdagende tijden We leven in uitdagende tijden, zowel nationaal als internationaal. De nasleep van de coronapandemie, de energiecrisis, arbeidsmarktkrapte en krapte op de woningmarkt hebben grote invloed op het sociaal domein. Daarnaast zorgen geopolitieke spanningen en klimaatverandering voor extra onzekerheid en uitdagingen. Woningtekort leidt tot grote problemen in het sociaal domein Inwoners en partners in het sociaal domein geven in toenemende mate aan dat het nijpende woningtekort zorgt voor grote problemen in het sociaal domein. Voorbeelden zijn jongeren die niet kunnen uitstromen uit jeugdhulp, gezinnen waar sprake is van een scheiding en ouders noodgedwongen bij elkaar blijven wonen met jeugdproblematiek tot gevolg, mensen die dak-of thuisloos raken en jongeren die geen perspectief hebben. Willen we de problemen en kosten in het

sociaal domein beheersbaar houden, dan is het essentieel het woningtekort aan te pakken. De dorpen groeien hard De gemeente Barneveld groeit van circa 63.000 inwoners nu naar ruim 80.000 in 2040. Deze groei verandert niet alleen het inwonertal, maar ook de samenstelling en het karakter van de gemeente. Het stimuleren én behouden van sociale samenhang vraagt daarom blijvende aandacht. Vooral de snelle groei van de kleinere dorpen leidt bij inwoners van deze kernen tot zorgen over de leefbaarheid en het behoud van het karakter van hun dorp. Meer ouderen die langer zelfstandig thuiswonen Hoewel Barneveld een relatief jonge gemeente is, vergrijst ook hier de bevolking. Tot 2040 verwachten we een toename van circa 50% in het aantal 75-plussers en een verdubbeling van het aantal mensen met dementie. Deze ontwikkeling vraagt om andere typen voorzieningen, passende huisvesting en een openbare ruimte die is ingericht op een ouder wordende bevolking. Ouderen zijn bovendien extra kwetsbaar voor extreme weersomstandigheden, zoals hitte. Dit vraagt om maatregelen tegen hittestress, bijvoorbeeld door meer groen en schaduwrijke plekken in de leefomgeving. De groei van het aantal ouderen heeft grote invloed op de vraag naar hulp en ondersteuning. Om dit houdbaar te houden, zijn meer en andere voorzieningen nodig die aansluiten bij de behoeften van deze groeiende en veranderende doelgroep.

Veranderende dynamiek in de wijk De samenstelling van wijken verandert, mede doordat mensen steeds langer zelfstandig thuis wonen, zelfs als hun zorgof ondersteuningsbehoefte toeneemt. Deze ontwikkeling sluit aan bij het streven om iedereen zo normaal mogelijk in hun eigen omgeving te laten wonen. De trend van langer zelfstandig wonen brengt ook nieuwe uitdagingen met zich mee in wijken. Mensen met complexe zorgvragen blijven vaker thuis wonen, wat kan leiden tot onbegrepen of zorgwekkend gedrag. Dit wordt niet altijd herkend, wat gevoelens van onveiligheid bij omwonenden met zich meebrengt. We zien dan ook dat het aantal meldingen van overlast door personen met onbegrepen gedrag, net als in de rest van Nederland, stijgt.

22 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

veranderen opvoedvragen in een steeds digitalere leefomgeving.

Overlast door persoon met onbegrepen gedrag 350 300

295

272

250

317

200 150 100

165

145

185

50 0

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Bron: politiecijfers*

*D  it betreft alle politiemeldingen over personen met onbegrepen gedrag. Vaak worden er meerdere meldingen over 1 persoon gedaan. Het aantal meldingen staat dus niet gelijk aan het aantal personen met onbegrepen gedrag.

Hoewel inwoners van de gemeente Barneveld minder overlast ervaren dan gemiddeld, vinden mensen dit wel één van de belangrijkste aandachtspunten voor de komende jaren. Meer voorzieningen zijn nodig in de nabijheid Vanwege de vergrijzing en het langer zelfstandig thuis wonen, wordt het belangrijker dat ouderen in de nabijheid over basisvoorzieningen beschikken. Basisvoorzieningen, zoals plekken voor ontmoeting, cultuur, sporten, een supermarkt of huisarts, gaan mede daarom een steeds belangrijkere rol spelen. En juist het passend meegroeien van deze voorzieningen is een zorg van onze inwoners. Digitalisering verandert hoe we samenleven Digitalisering heeft een groeiende invloed op hoe we werken, leren, zorgen en met elkaar in contact staan. Het biedt kansen om inwoners sneller en gerichter te bereiken, en om met data beter inzicht te krijgen in wat nodig is. Tegelijkertijd ontstaan nieuwe risico’s. Niet iedereen kan meekomen in de digitale wereld, wat leidt tot uitsluiting. Ook roept het gebruik van data vragen op over privacy en zeggenschap. Daarnaast staat de mentale gezondheid van jongeren onder druk door constante online prikkels, en

Wantrouwen in de overheid groeit bij een deel van de bevolking Hoewel veel mensen vertrouwen hebben in instituties, groeit bij een deel van de bevolking het wantrouwen richting de overheid. Dat wantrouwen ontstaat vaak niet plotseling, maar bouwt zich op door herhaalde negatieve ervaringen met instanties, of doordat mensen zich structureel buitengesloten voelen. Tijdens de coronapandemie werd dit zichtbaar, maar ook daarbuiten speelt het wantrouwen een rol, bijvoorbeeld bij mensen die zich niet gehoord voelen in beleid of communicatie. Dit heeft invloed op de relatie tussen inwoners en de gemeente, die steeds vaker te maken krijgt met scepsis en afstand. In de meest extreme gevallen haken mensen af, keren zich af van overheidsbemoeienis of proberen zo veel mogelijk autonoom te leven, buiten het bereik van instituties. Gezondheidsverschillen nemen toe Gemiddeld genomen gaat het op veel fronten goed met de gezondheid van onze inwoners. Tegelijkertijd zien we dat dit positieve beeld niet voor iedereen geldt. In sommige buurten gaat het structureel minder goed en de verschillen tussen wijken en buurten nemen eerder toe dan af. Deze ruimtelijke verschillen sluiten aan bij een bredere ontwikkeling: mensen met een hogere sociaaleconomische positie leven gemiddeld 14 jaar langer in goede gezondheid dan mensen met een lagere sociaaleconomische positie.

Die verschillen zijn hardnekkig en worden mede veroorzaakt door factoren als financiële bestaansonzekerheid, slechtere woonomstandigheden en zwaardere arbeidsomstandigheden. Naast verschillen tussen gebieden, zien we ook dat bepaalde groepen inwoners in onze gemeente zich vaker buitengesloten voelen of minder goed toegang hebben tot passende ondersteuning. Dit geldt bijvoorbeeld voor inwoners met een migratieachtergrond, mensen die zich identificeren als LHBTIQA+ en ouderen van 60 jaar en ouder. Zorg en ondersteuning worden onhoudbaar Zorg en ondersteuning worden in financiële en personele zin onhoudbaar door de toenemende

23 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

complexiteit van hulpvragen en stijgende kosten, waarbij medicalisering bijdraagt aan deze druk. Dit leidt er nu al toe dat de zorg eerder afschaalt en de druk op het sociaal domein toeneemt. In vergelijking met andere gemeenten wordt in onze gemeente minder vaak een beroep gedaan op jeugdhulp en Wmo. Dit is te danken aan een sterk voorveld en een krachtig informeel netwerk. Tegelijkertijd worden de hulpvragen die wél binnenkomen steeds complexer, wat ook leidt tot meer druk op de voorzieningen en hogere kosten. Informele ondersteuning blijft daarom cruciaal om zwaardere zorg te voorkomen en de eigen regie van inwoners te versterken. Tot slot groeit in de zorg het besef dat regelmatig sociale problemen de oorzaak zijn van medische problemen. Dit betekent dat er een transformatie wordt gemaakt van het medisch naar het sociaal domein. Ook dit voert de druk op het sociaal domein op. Daling bijstandsuitkeringen niet reëel Het aandeel mensen dat in onze gemeente een bijstandsuitkering ontvangt, is ongeveer de

helft van het landelijke gemiddelde. Sinds 2017 is het aantal bijstandsuitkeringen in Barneveld vrijwel gelijk gebleven, ondanks de groei van de gemeente. Dit wordt mede positief beïnvloed door de krapte op de arbeidsmarkt. Wel zien we, in lijn met landelijke trends, dat de duur van de uitkering toeneemt en de gemiddelde leeftijd van ontvangers daalt. Deze groep is moeilijker te bemiddelen naar werk door complexere hulpvragen. We moeten hierdoor realistisch zijn en verwachten dat het aantal bijstandsuitkeringen niet veel lager kan worden. Onvoorspelbaarheid vraagt om wendbaarheid De afgelopen jaren hebben laten zien dat maatschappelijke ontwikkelingen zich vaak onverwacht en onvoorzien aandienen, met grote impact op het sociaal domein. Bij het opstellen van het vorige beleidsplan ‘Sociaal Domein Mensen Voorop’ konden we niet voorzien welke ingrijpende gebeurtenissen zouden volgen. Onvoorspelbaarheid is een gegeven. Daarom is het essentieel dat we als gemeente flexibel en wendbaar blijven, zodat we snel kunnen inspelen op veranderende omstandigheden en nieuwe uitdagingen.

24 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

4

Onze visie en uitgangspunten

25 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

4. Onze visie en uitgangspunten Hoe willen we samenleven in 2040? In dit hoofdstuk geven we ons antwoord op de opgaven in het sociaal domein die eerder zijn geschetst. Onze visie vormt het kompas voor de toekomst; een richtinggevend verhaal over hoe we als gemeente samen de uitdagingen aangaan en bouwen aan een sterke, verbonden samenleving. Daarbij hanteren we acht uitgangspunten, die de basis vormen voor ons handelen in de praktijk.

4.1 Onze visie Zelf-Samen-Gemeente In onze gemeente zijn we er voor elkaar, en dat is wat ons sterk maakt. Onze negen dorpen zijn plekken waar we elkaar helpen, samen problemen aanpakken en voor elkaar zorgen. Die verbondenheid willen we versterken in onze groeiende gemeenschap. We willen dat onze dorpen plekken zijn waar iedereen zich thuis en veilig voelt en waar onze kinderen zich kunnen ontwikkelen. De gemeente zorgt voor de juiste randvoorwaarden, zodat inwoners en lokale partners samen het verschil kunnen blijven maken. Samenleven vraagt om inzet van iedereen. We verwachten dan ook dat inwoners zich, binnen hun mogelijkheden, inzetten voor de gemeenschap. Iedereen is dan onderdeel van een netwerk om op terug te kunnen vallen. De gemeente helpt initiatieven die hieraan bijdragen zo nodig een stap verder. Zo pakken we samen de vraagstukken van de toekomst aan. Eigen verantwoordelijkheid en elkaar helpen zijn belangrijk. Wanneer daarnaast extra ondersteuning nodig is, zorgt de gemeente voor passende hulp. Het liefst collectief, informeel en dichtbij het gewone leven. Zo kan iedereen meedoen.

26 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

inhoud

Meer samen De gemeente Barneveld zet met deze visie een volgende stap in de realisatie van het principe ZelfSamen-Gemeente. We bouwen voort op wat er al is, en leggen nu extra nadruk op het “samen”-deel. Want sterke, inclusieve gemeenschappen maken onze samenleving veerkrachtiger.

Wat werkt is soms verrassend gewoon “Een kind met een ondertoezichtstelling werd gekoppeld aan een steungezin. Deze moeder is een belangrijk steunfiguur voor haar geworden, ze heeft er een vriendje bij gekregen en doet het goed op school en de thuissituatie krijgt hierdoor ruimte om te zorgen dat de ondertoezichtstelling eraf kan. Het raakt me dat zelfs in dit soort complexe (gezins) systemen het kind niet met specialistische jeugdhulp wordt opgezadeld, maar het normale van grote waarde kan zijn.”

We verwachten meer van de samenleving, maar niet in de vorm van individuele zelfredzaamheid alleen. Juist het samen doen in buurten, netwerken en gemeenschappen staat centraal. En daarin heeft de gemeente ook een rol. De gemeente ondersteunt initiatieven, bevordert gelijke kansen en creëert ruimte voor verschillen. We beseffen goed dat de samenleving niet door de gemeente wordt gemaakt of aangestuurd. Wat mensen samen tot stand brengen, ontstaat van binnenuit. Daarom geven we ruimte waar inwoners zelf kunnen handelen, zoeken we samenwerking waar dat nodig is, en bieden we hulp waar ondersteuning gevraagd wordt. Op die manier versterken we wat er al is en dragen we bij waar dat nodig is.

Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid is voor onze visie een belangrijke randvoorwaarde. Zonder zekerheid over inkomen, wonen en gezondheid is meedoen moeilijk. Daarom is dit verweven in al ons beleid. We streven naar gelijke kansen, zodat iedereen zich gezien, gehoord en verbonden voelt.

Sa

Zelf-Samen-Gemeente Zelf-Samen-Gemeente betekent ook dat we kijken naar wat iemand zelf kan, wat mogelijk is met hulp van anderen, en naar wat de gemeente aanvullend kan bijdragen. We stimuleren oplossingen vanuit de samenleving en investeren in informele zorg, sociale netwerken en preventie. Tegelijkertijd blijft professionele hulp en ondersteuning zo beschikbaar voor wie dat nodig heeft. Daarbij hebben we oog voor mensen die minder zelfredzaam zijn en een kleiner netwerk hebben. We kunnen dus niet van Zelf-samen-gemeente iedereen hetzelfde verwachten.

m

en

levi

Een sterke sociale basis Onze visie vraagt om een stevige sociale basis én een leefomgeving die ontmoeting mogelijk maakt: verenigingen, sport, cultuur en andere voorzieningen die mensen samenbrengen. Die infrastructuur is nodig voor een betrokken en inclusieve samenleving. Zo blijft hulp beschikbaar en zorgen we samen voor elkaar.

ng

Vereniging, kerk, school, werk

ngn Va

ving

o

we

elijk a

a

Aanbod preventieve partnersg Su

Be

ank

od

Buren, familie, vrienden

eg

g in

et gemeente

nb

Individu/ gezin

m

le en

Vrij t

Sa

maat werk

bs

i d i e ge m e e n

g n

aar

Hulp, bijstand en ondersteuning

te

de s am

enleving

27 | Samen zorgzaam en verbonden • Visie Sociaal Domein gemeente Barneveld 2040

Medische zorg (Zvw/Wlz)

inhoud

4.2 Onze uitgangspunten In onze uitvoeringspraktijk vormen de volgende uitgangspunten de basis voor onze manier van werken. 1. We werken vanuit vertrouwen Vertrouwen is de basis van onze samenwerking met inwoners en professionals. We luisteren, verplaatsen ons in de ander en maken verwachtingen duidelijk. We communiceren helder en geven ruimte voor fouten en samen leren. Respect voor verschillende perspectieven is essentieel. 2. We sluiten aan bij initiatieven en de mogelijkheden van inwoners We vertrouwen op de mogelijkheden, initatieven, en veerkracht van inwoners en hun omgeving, en zoeken samen naar passende oplossingen. We kijken eerst wat mensen zelf kunnen en welke rol hun netwerk kan spelen. Aanvullend bieden we als dat nodig is hulp die past bij de situatie, zonder alles over te nemen. 3. We erkennen dat tegenslagen deel uitmaken van het leven en niet altijd opgelost hoeven te worden door professionals Tegenslagen zijn onderdeel van het leven en kunnen niet altijd door hulpverleners worden opgelost. We stimuleren de eigen kracht van inwoners en normaliseren het omgaan met moeilijkheden. Dit helpt mensen zelfredzaam te blijven. Deze benadering vraagt om zorgvuldige afwegingen en heldere communicatie, zodat ondersteuning aansluit bij wat mensen nodig hebben, zonder hen onnodig afhankelijk te maken. 4.

We werken integraal samen Inwoners ervaren hun situatie als één geheel. Zij hebben behoefte aan een aanpak die aansluit bij hun leven en mogelijkheden, niet bij onze organisatie-indeling. Daarom werken we domeinoverstijgend samen binnen de gemeente en met partners. Zo kunnen we een samenhangend en passend antwoord bieden dat recht doet aan de situatie van inwoners. 5. We werken oplossingsgericht Elke situatie is anders. Daarom zoeken we naar oplossingen die passen bij de mens, hun mogelijkheden en omstandigheden. Dat lukt vaak binnen bestaande regels, maar sluit denken en werken buiten de gebaande paden niet uit. We luisteren goed, stellen oplossingsgerichte