558423 Rekenkameronderzoek Inburgering en Integratie Bijlage onderzoeksrapport inclusief bestuurlijke reactie en nawoord rkc

25

-

het regelen van voorzieningen zoals wonen, zorg, werk, inkomen, verzekeringen en onderwijs. Tevens valt hieronder het kennismaken met de woonomgeving (zoals bibliotheek en gemeentehuis) en de lokale samenleving (NvT) - ondersteuning en coaching van vergunninghouders bij het regelen van praktische zaken en het wegwijs maken in de gemeente (Ri) b. Hulp bij het starten van de inburgering - het informeren dan wel adviseren over het inburgeringstraject en praktische hulp bij het inschrijven voor een inburgeringscursus waar nodig (NvT) - informatie over het inburgeringstraject en hulp bij het vinden van een inburgeringscursus waar nodig (Ri) c. Stimuleren van participatie en integratie door begeleiding en coaching en kennismaking met maatschappelijke organisaties - begeleiding en coaching ten behoeve van een actieve en positieve inzet van de asielmigrant in de Nederlandse samenleving en kennismaking met lokale (maatschappelijke) organisaties (NvT) - door begeleiding en coaching en kennismaking met maatschappelijke organisaties, informatie over onderwijs, vrijwillig en betaald werk (Ri)

1.2 Baarns inburgerings- en integratiebeleid 1.2.1

De beleidsdoelgroep: aantallen statushouders en herkomst

Zoals eerder genoemd wordt het aantal statushouders dat moet worden opgenomen in elke gemeente vanuit een landelijke verdeelsleutel bepaald en is dit afhankelijk van de grootte van de gemeente. Voor de gemeente Baarn betekent dit een totale taakstelling in de periode 2013 t/m 2021 van 297 statushouders. De jaarlijkse aantallen fluctueren en bewegen mee met het totaal aantal asielaanvragen in Nederland. Met een inwoneraantal van 24.797 in de gemeente Baarn per 1-1-2021 betekent dit dat het aantal statushouders uit de periode 2013 t/m 2021 ca. 1,2% van de huidig bevolking is (NB: gezinsherenigingen / huwelijken, verhuizingen van statushouders van en naar de gemeente én statushouders van vóór 2013 zijn hierin niet meegenomen). Tabel 1: Jaarlijkse taakstelling statushouders Baarn 2013 t/m 2021

Jaar Aantal

2013 8

2014 21

2015 43

2016 60

2017 42

2018 32

2019 25

2020 17

2021 45

Totaal 297

NB: voor de jaren 2022 t/m 2024 wordt uitgegaan van 26 statushouder per jaar.20 NB: Het gaat hier bijna altijd om volwassenen. Minderjarigen worden niet (/zelden) aan Baarn gekoppeld. Daarbij komt het voor dat eerst de man als statushouder naar Baarn komt, waarna vrouw (en/of evt. kinderen) nareizen.

Tussen januari 2013 en 5-11-2021 zijn er in Baarn 282 statushouders gehuisvest, inclusief kinderen, met nog 15 te huisvesten statushouders (NB: waarvan er vier binnen twee weken een woning krijgen en de anderen volgen zodra er woningen beschikbaar zijn, met n.a.w. een uitloop in 2022) en de volgende samenstelling: 121 uit Syrië, 33 uit Iran, 29 uit Eritrea, 18 Statenloos (Palestina/Israël), 14 uit Turkije, 13 uit Irak, 10 uit Somalië, 9 uit Afghanistan, 9 uit Armenië, 7 uit Congo, 7 uit Jemen, 3 uit Libië, 2 uit Ethiopië, 1 uit China, 1 uit Guinee, 1 uit Jordanië, 1 uit Kameroen, 1 uit Liberia, 1 uit Nigeria, 1 uit Zaïre.21

20 2021-06-xx, Concept Plan van aanpak nieuwe wet inburgering gemeente Baarn, p.19. 21 TVS: Taakstelling Volg Systeem van het COA.

26

1.2.2

Beleidsnota Sociaal Domein Baarn; ‘Baarn Vitaal’

Voor het inburgerings- en integratiebeleid in de gemeente Baarn wordt verwezen naar de Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024 “Baarn Vitaal” (door de gemeenteraad vastgesteld d.d. 27-01-2021)22. Er is geen aparte Nota, Verordening o.i.d. voor inburgering en integratie in de gemeente. Over statushouders / inburgering is in de Beleidsnota Sociaal Domein een aantal zaken opgenomen. Hierover meer in de volgende paragrafen. 1.2.2.1

Advies van Adviesraad Sociaal Domein Baarn (ASDB) op Beleidsnota (vooraf)

Allereerst heeft de Adviesraad Sociaal Domein Baarn (hierna: ASDB) een gevraagd advies op de conceptversie van de Beleidsnota uitgebracht d.d. 8-10-202023. Hierin vallen de volgende voor het onderzoek relevante punten te lezen: “3. Monitoring en indicatoren De ASDB is blij met de overzichtslijst in bijlage E. Deze overzichtslijst van activiteiten, samenwerkingspartners en Inkoop is goed bruikbaar. Zo krijgen wij informatie over het verloop van de activiteiten bij uitvoerders en inwoners en kunnen we het uitvoeringsproces op onderdelen volgen. De ASDB betreurt dat doelen en doelstellingen in de beleidsnota onvoldoende SMART geformuleerd zijn. Desondanks zijn wij verheugd dat bepaalde indicatoren zijn benoemd in bijlage G. De ASDB adviseert de gemeente om bij de indicatoren de beginsituatie (als nulmeting) op te nemen, zodat voor alle betrokkenen duidelijk is waar naar toe wordt gewerkt in een bepaalde periode.” In de toelichting op het advies heeft de ASDB vijf aandachtspunten voorgelegd, waaronder met betrekking tot nieuwkomers, inburgering en integratie: “C.2 Begeleiding laaggeletterde burgers en nieuwkomers De ASDB is bezorgd dat bepaalde groepen burgers (met name laaggeletterde burgers en nieuwkomers) de wegen niet kunnen vinden om tot handelen te komen. Denk aan: maatschappelijk-/burgerinitiatieven.

Wij adviseren de gemeente om het voor iedereen duidelijk te maken waar deze initiatieven te vinden zijn: hoe word je hiernaartoe geleid? Gaat dat via de gemeente of een andere organisatie?” In de beantwoording van het college op dit advies valt te lezen: “Deze suggestie nemen we zeker mee. We zullen hier in de communicatie naar burgers rekening mee houden. Daarnaast wordt de nieuwe wet Inburgering met ingang van 1 juli 2021 ingevoerd [red.: de ingangsdatum is op een later moment uitgesteld naar 1-12022). Gemeenten krijgen dan meer taken om nieuwkomers te begeleiden. Eén van deze taken is het afnemen van een leerbaarheidstoets, waarin beoordeeld wordt wat de mogelijkheden zijn om o.a. de Nederlandse taal machtig te worden. We ontvangen hiervoor middelen om een adequaat traject uit te zetten. Tekst in de nota is aangepast.” 1.2.2.2

Beleidsnota Sociaal Domein Baarn over nieuwkomers, inburgering en integratie

In de aanbiedingsbrief bij de Beleidsnota Sociaal Domein Baarn (d.d. 27-01-2021) is het volgende opgenomen met betrekking tot nieuwkomers, inburgering en integratie:

22 2021-01-27, Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024; “Baarn Vitaal”. 23 Gevraagd advies ASDB over ‘Baarn Vitaal’ Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024, d.d. 8-10-

2020. NB: Voorgeschiedenis: De ASDB heeft in juli 2020 een preadvies gegeven. De ASDB kreeg de nieuwe conceptnota Baarn Vitaal op 16 september 2020. Vervolgens was er voor de ASDB vier weken tijd om advies uit te brengen voor de deadline van 12 oktober.

27

“Ook komen er de taken voor de Wet Inburgering bij, waarvoor bekostiging uit het Rijksbudget nog niet vaststaat. Het creëren van passende woningen voor inwoners die extra zorg en ondersteuning nodig hebben is een grote opgave voor de toekomst.”24 In de Beleidsnota Sociaal Domein Baarn wordt o.a. gerefereerd aan nieuwkomers, inburgering en integratie vanuit het perspectief van de invoering van de nieuwe Wet Inburgering die toentertijd bij vaststelling van de Beleidsnota Sociaal Domein werd verwacht per 1-1-2022. Enkele passages hierover: • “Het creëren van passende woningen voor inwoners die extra zorg en ondersteuning nodig hebben is een grote opgave voor de toekomst.” (p.6) • Veranderopgave Inburgering (VOI): Gemeenten krijgen naar alle waarschijnlijkheid per 1 januari 2022 de taken op het gebied van inburgering erbij. Deze zal in de toekomst nauw worden gekoppeld aan participatie. Het doel is om statushouders zo snel mogelijk deel te laten nemen aan de samenleving. Hiervoor streven we naar een groter aanbod aan vrijwilligers-, stage- en werkervaringsplekken. Ook onderzoeken wij of de inkoop van inburgeringspakketten lokaal of regionaal plaats kan vinden, waarbij we bijeenkomsten zoveel mogelijk lokaal organiseren.

(p.13) • Bijlage E: Activiteiten, samenwerking en inkoop Sociaal Domein gemeente Baarn 20212024, Uitvoeringstabellen per activiteit, Sociaal Domein gemeente Baarn, Basisvoorzieningen: veranderopgave inburgering: Status: Nog niet gestart. Planning: Q1/21 tot Q3/21 Betrokken partijen: BBS Uitvoeringsorganisatie, Lokale ondernemers, Regiogemeenten arbeids-marktregio Amersfoort, Vluchtelingenwerk, Welzijn Baarn, Aanbod lokaal, Inkoop Regionaal (CB; collegebevoegdheid). Toelichting: o Naar alle waarschijnlijkheid worden gemeenten met ingang van 1 januari 2022 verantwoordelijk voor de inburgering van nieuwkomers. Er zal een sterkere link gelegd worden met participatie. Baarn organiseert dit door de nieuwe taken te beleggen bij een organisatie die hiervoor geschikt is. BBS Uitvoeringsorganisatie wordt sterk aanbevolen. o Tevens zal onderzocht worden in hoeverre de inkoop van inburgerings- en participatietrajecten regionaal, bovenlokaal en lokaal plaats gaat vinden. (p.42) • Veranderopgave Inburgering: Naar alle waarschijnlijkheid treedt de Wet Inburgering in werking met ingang van 1 januari 2022. De regie op inburgering komt bij gemeenten terecht, waaronder ook de verantwoordelijkheid voor het aanbieden van inburgerings(taal)lessen. Gemeenten ontvangen hiervoor een structurele bijdrage in de uitvoeringskosten.

Baarn krijgt hiervoor in 2021 € 35.000 in een integratie-uitkering, die oploopt tot € 86.000 in 2023 en verder. Naar verwachting wordt deze integratieuitkering in 2022 opgenomen in de algemene uitkering van het gemeentefonds.” (p.50) En alhoewel er geen specifiek doelgroepenbeleid is (ook niet voor nieuwkomers/ statushouders) en voorzieningen in het algemeen openstaan voor inwoners die daar recht op hebben / deze nodig hebben, worden nieuwkomers/ statushouders (net als andere doelgroepen) op een aantal plekken als specifieke groep vermeld, waaronder: • 3. Trends en ontwikkelingen, BBS Uitvoeringsorganisatie. We willen de dienstverlening op het gebied van werk en inkomen verbeteren. Daarom gaan we in 2021 samen met de gemeenten Soest en Bunschoten in gesprek over de kerntaken van uitvoeringsorganisatie BBS. We kijken onder andere naar dienstverlening voor nieuwkomers en mensen met een (arbeids-)beperking. (p.12) 24 Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024, d.d. 27 januari 2021, Zaaknr. 181583, portefeuillehouder

Van Roshum

28

•

•

•

1.2.2.3

Bijlage A: Evaluatie beleid Sociaal Domein Baarn 2017-2020. Thema ‘Samen leven (in wijk en buurt)’. Vanuit dit thema heeft de gemeente activiteiten gerealiseerd waarmee de betrokkenheid van onze inwoners bij elkaar, het versterken van het netwerk en daarmee de eigen kracht van Baarnse inwoners vergroot is. De nadruk ligt op het activeren van inwoners, in het bijzonder kwetsbare groepen die normaal gesproken niet in beeld zijn. Hiervoor is de afgelopen periode intensief samengewerkt met verschillende professionele organisaties zoals ketenpartners en burgerinitiatieven. Projecten zoals ‘Maatje Baarn’ en ‘Samen Sterk’ zijn succesvol gebleken en bereiken veel inwoners. Ook zijn nieuwkomers in de gemeente begeleid bij een zorgvuldige integratie op het gebied van taal, gezondheid en financiën in samenwerking met Vluchtelingenwerk Baarn. (p.20) Sportparticipatie: Sport- en beweegactiviteiten in Baarn zijn succesvol. De afgelopen jaren zijn er inspanningen verricht om meer doelgroepen in beweging te krijgen en sportdeelname te vergroten. Denk aan jongeren tussen 12 en 17 jaar, maar ook jeugd en 55-plussers. Er wordt ingezet op het scheppen van voorwaarden waardoor het bewegen toch aantrekkelijk wordt en behouden kan worden.

Zo zijn er de afgelopen jaren nieuwe initiatieven ontstaan van gratis zwemles voor kinderen uit gezinnen met een laag inkomen, goedkope zwemles voor volwassen statushouders en de 10badenkaart voor statushouders. Het al bestaande declaratiefonds is aangevuld met aanbod vanuit het Jeugdfonds Sport en Cultuur en maakt bewegen laagdrempeliger. Deze aandachtspunten en activiteiten blijven de komende jaren actueel. (p.21) Bijlage A: Evaluatie beleid Sociaal Domein Baarn 2017-2020. Wat nemen we mee? … Doelgroepen; integratie nieuwkomers, begeleiding mantelzorgers en vrijwilligers, Achttienplussers (16-27 jaar), inwoners met dementie” … (p.23) Beleidsnota Sociaal Domein Baarn: generiek, concept van de positieve gezondheid

Op bovenstaande punten na wordt de doelgroep nieuwkomers/ statushouders verder niet specifiek genoemd, maar wordt in het sociaal domein in generieke zin uitgegaan van drie pijlers: 1. Vitaliteit 2. Basisvoorzieningen 3. Toegang tot zorg De gemeente Baarn staat daarbij voor een gezonde samenleving waarin alle inwoners zoveel mogelijk de regie hebben en houden over hun eigen leven en streeft naar een positieve gezondheid25 van de inwoners. Het concept ‘Positieve Gezondheid’ bestaat uit 6 eigenschappen die in Tabel 2 (volgende pagina, p.30) worden beschreven en waarvan in Figuur 4 (p.30) voor elk van de 6 eigenschappen een aantal aspecten wordt benoemd waar de eigenschappen uit bestaan. De 6 eigenschappen van positieve gezondheid en de 3 pijlers en de daarbinnen vallende beleidsterreinen zijn opgenomen in de Matrix positieve gezondheid Sociaal Domein gemeente Baarn. Deze matrix geeft inzicht in het totale Baarnse aanbod binnen het Sociaal Domein en waartoe het aanbod bijdraagt. De onderdelen uit deze matrix met betrekking tot inburgering zijn opgenomen in Tabel 3 (p.31). Inburgering wordt daarbij genoemd met betrekking tot de eigenschap ‘Dagelijks functioneren’. De andere eigenschappen worden daarbij niet direct gerelateerd aan inburgering. 25 2021-01-27, Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024; “Baarn Vitaal”, p.9: De beweging Positieve

Gezondheid is opgericht door Machteld Huber, de grondlegger van het gedachtegoed. Voor meer informatie zie het Institute for Positive Health: https://iph.nl/

29

Tabel 2: De 6 eigenschappen van 'Positieve Gezondheid'26

Figuur 4: De factoren in het concept / de beweging 'Positieve Gezondheid'

26 2021-01-27, Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024; “Baarn Vitaal”, p.10.

30

Tabel 3: Onderdelen van Matrix positieve gezondheid, betrekking hebbend op inburgering27

…

…

…

…

…

…

Gericht op de ‘Positieve gezondheid’-eigenschap ‘Dagelijks functioneren’ wordt Vluchtelingenwerk genoemd voor de maatschappelijke begeleiding van statushouders.28

27 2021-01-27, Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024; “Baarn Vitaal”, Bijlagen B, C en D: Toelichting

Pijlers Vitaliteit, Basisvoorzieningen en Toegang tot zorg, p.24 t/m 35, met de tabellen op resp. p.27, 31 en 34. 28 2021-01-27, Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024; “Baarn Vitaal”, p.11.

31

1.2.2.4

Monitoring en sturing sociaal domein (waaronder inburgering)

Naast het inzicht dat bovenstaande matrix geeft in het totale Baarnse aanbod binnen het Sociaal Domein en waartoe het aanbod bijdraagt, biedt de matrix handvatten om het effect van het aanbod te meten en om het aanbod goed aan te laten sluiten bij de vraag van de inwoners.29 Dit hangt samen met monitoring en sturing, waarover in de beleidsnota sociaal domein Baarn een paragraaf is opgenomen 30: “De afgelopen jaren is de transformatie van het sociaal domein vormgegeven. Eén van de speerpunten is het sturen op kwaliteit. Er is aandacht voor monitoring en sturing, indicatoren en borging van kwaliteit. De ambitie binnen het Sociaal Domein is om beter uit te kunnen leggen waaraan we ons geld uitgeven en waarom dat zo is. Daarom willen we beter gebruik maken van (interne en externe) data binnen de gemeentelijke organisatie zodat er data-gedreven beslissingen gemaakt kunnen worden. De afgelopen jaren hebben we reeds gewerkt met doelen en indicatoren. Er zijn scenario’s opgesteld met stappen richting data-gedreven werken, zoals beschreven in het rapport “Grip op het Sociaal Domein.” We zijn nu nog in scenario “verbeteren intern”. Het accent in dit scenario ligt op het intern verbeteren van de instrumenten die aanwezig zijn. Storytelling is toegevoegd aan dit instrumentarium.

In de toekomst willen we vooraf monitoren en vervolgens inspelen op ontwikkelingen wanneer ze gebeuren (agile organisatie). Bij de dagelijkse werkzaamheden in het sociaal domein wordt vaak nog gehandeld op basis van ervaring en gevoel. We willen juist graag meer data-gedreven gaan werken en het formuleren van doelen en indicatoren per beleidsveld is daar een startpunt voor geweest. Dit proces is nog volop in ontwikkeling.” De doelen en indicatoren waaraan wordt gerefereerd, worden genoemd in Bijlage G van de Beleidsnota sociaal domein Baarn. Hierbij worden de volgende type doelen en indicatoren onderscheiden: • Strategische doelen: Wat beogen we? Maatschappelijke effecten voor de inwoner – kwaliteit van leven # outcome • Tactische doelen: Wat willen we bereiken? Prestaties-resultaten van de inzet door organisaties # output • Operationele doelen: Wat gaan we ervoor doen? Inzet van activiteiten en middelen in de uitvoering # throughput Met daarbij een aantal indicatoren (16), met aanvullende indicatoren (19) waarvan 11 jaarlijks te meten en 8 vierjaarlijks te meten. Waar de doelen zich m.n.

richten op maatschappelijke effecten in de breedte, inzet van de organisatie en activiteiten/middelen in de uitvoering als geheel, zijn de indicatoren in een aantal gevallen wat specifieker en gericht op bepaalde groepen, zoals: het aantal jongeren tot 18 jaar, leerlingen in de leeftijd 5-18 jaar, jongeren in de leeftijd 12 t/m 19 jaar en 12 tot 23 jaar, het aantal inwoners van 65 jaar of ouder, mantelzorgers. De groep inburgeraars wordt hierbij niet als aparte groep beschouwd.

1.3 Inburgering in Baarn in de praktijk: de organisatie, met (keten)partners De gemeente Baarn is verantwoordelijk voor het opnemen van statushouders en hun inburgering en integratie en werkt daarvoor samen met een aantal (keten-)partners. De belangrijkste hiervan zijn: - Vluchtelingenwerk Nederland (VWN) - Eemland Wonen 29 2021-01-27, Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024; “Baarn Vitaal”, p.10. 30 2021-01-27, Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024; “Baarn Vitaal”, p.22.

32

-

Uitvoeringsorganisatie BBS (BBS) Stichting Welzijn Baarn (SWB) / PIT Baarn31

Nadat een (tijdelijke) verblijfsvergunning is verleend door de IND, kan de statushouder een gebiedsvoorkeur aangeven aan de trajectbegeleider bij het COA voor een woonlocatie. Op basis van de voorkeur en een aantal andere indicatoren bepaalt het COA aan welke gemeente de statushouder wordt gekoppeld. Daarna volgt een signaal van het COA aan de gemeente Baarn die vervolgens contact opneemt met VWN (voor de opstart van de maatschappelijke begeleiding) en Eemland Wonen (t.b.v. het voorzien in woonruimte). Er is ook een klantvolgsysteem bij het COA (TVS; TaakstellingVolgSysteem) waar zowel de gemeente Baarn, VWN als Eemland Wonen (de laatste recent) toegang tot hebben. Hieronder wordt ingegaan op de belangrijkste (keten)partner-organisaties van Baarn en hun rol in het vervolg van het proces.

1.3.1 1.3.1.1

VluchtelingenWerk Nederland (VWN) Organisatie en afspraken met gemeente Baarn

VluchtelingenWerk is een vrijwilligersorganisatie, die met inzet van vrijwillige medewerkers en beroepskrachten haar activiteiten verricht. De inzet van vrijwillige medewerkers is daarbij van belang; door hun betrokkenheid en het gebruik van het eigen lokale netwerk vervullen zij een brugfunctie naar de lokale samenleving en wordt er draagvlak gecreëerd voor de nieuwe inwoners van een gemeente. Ter ondersteuning van de vrijwilligers en om de professionaliteit van de dienstverlening te kunnen waarborgen is er een cursus en trainingsaanbod. Iedere vrijwilliger neemt deel aan de tweedaagse basiscursus en volgens is er afhankelijk van de specifieke werkzaamheden een opleidings- en begeleidingsplan. Hierdoor worden de vrijwilligers continu geschoold en ondersteund op vereiste specialistische kennis en kunde door agogische beroepskrachten. De coördinatie van de werkzaamheden ligt bij een teamleider. Deze draagt zorg voor het werven en inwerken van nieuwe medewerkers, geeft uitleg over wet- en regelgeving, ondersteunt bij complexe zaken, zorgt dat er een algemene werkwijze wordt gehanteerd op kantoor, verdeelt de werkzaamheden, neemt deel aan overleggen en onderhoudt contacten met externen. De teamleider van locatie Baarn is ca. 2,5 dag/week in Baarn en daarnaast ook teamleider op andere locaties van VWN.

De coördinatie, verantwoording, deskundigheidsbevordering en ondersteuning van de betaalde medewerker, ligt in handen van de regiomanager. De regiomanager neemt daarnaast deel aan interne en externe (waaronder lokale, regionale en landelijke) overleggen, heeft zitting in het MT van VluchtelingenWerk West en Midden-Nederland en communiceert over beleidswijzigingen. VluchtelingenWerk Baarn is onderdeel van de regionale afdeling VluchtelingenWerk West en Midden-Nederland die weer onderdeel uitmaakt van de landelijke organisatie

31 Vanaf 1 januari 2022 zijn SWB, maatschappelijk werk en MEE opgegaan in één nieuwe organisatie: PIT-

Baarn (Project Integrale Toegang / oorspronkelijk; de pit van de vrucht). Dit vanuit de gedachte van integrale toegang van inwoners tot de ondersteuning / preventie / informatie. De doelgroep van PIT is kwetsbare inwoners. Gezien de overgangsdatum wordt in deel 1 van dit onderzoek gesproken over SWB en in deel 2 van dit onderzoek over PIT-Baarn.

33

VluchtelingenWerk Nederland. Daarmee heeft de locatie Baarn het recht en de mogelijkheid om gebruik te maken van verschillende landelijke diensten. VluchtelingenWerk West en Midden-Nederland dient jaarlijks een subsidieaanvraag in bij de gemeente Baarn, middels een offerte. De afspraken tussen Baarn en VWN bestaan uit een basissubsidie voor maatschappelijke begeleiding, rechtsbescherming en organisatiekosten. Daarnaast zijn er trajectsubsidies die samenhangen met de aantallen statushouders en eventueel aanvullende producten voor speciale projecten (zoals Euro-Wijzer). Door deze opzet van de financiering, met deels een ‘basisbedrag’ en deels variabel, is er minder sprake van risicoverlegging bij fluctuerende aantallen statushouders en een stabielere financiële basis voor VWN locatie Baarn, dan in de situatie van een volledig variabele financiering. 1.3.1.2

Dienstverlening voor de gemeente Baarn / rol bij inburgering

Vluchtelingenwerk Nederland (VWN) komt in principe in beeld op het moment dat de statushouder wordt ingeschreven in de gemeente (BasisRegistratie Personen, BRP) / zijn/haar huissleutel ontvangt. Vanaf dat moment biedt VWN maatschappelijke begeleiding van statushouders. Maar vaak is er ook al voorafgaand aan dat moment contact met de statushouder in het asielzoekerscentrum, in de periode tussen de koppeling van de statushouder aan de gemeente en het daadwerkelijk inschrijven in het BRP / ontvangen van de huissleutel. Voor het moment van het betrekken van de woning / ontvangen van de huissleutel, wordt een regeldag gepland, georganiseerd door VWN. Daarbij zijn Eemland Wonen, voor het bekijken van de woning en de sleuteloverdracht en de BBS, voor het invullen van diverse formulieren t.b.v. het inkomen etc., ook aanwezig. Dan volgt een korte periode van bezinken (enkele dagen) en dan gaan ze naar BBS voor het vervolg. VWN begeleidt statushouders tot 1,5 jaar na inschrijving in Baarn. Er is geen tijdsnorm of standaard voor de in totaal te besteden tijd per statushouder. Iedere cliënt heeft recht op wekelijkse begeleiding in de eerste drie maanden. Dit kan variëren van twee tot bijv. zes uur per week, afhankelijk van iemands zelfredzaamheid. Daarna bestaat het contact uit wekelijks gemiddeld ca. één à twee uur, met een afbouw via eenmaal per twee à drie weken één à twee uur.

Het zwaartepunt ligt vooral in de beginperiode en bij veranderingen in de situatie van de statushouder tijdens het traject. Het kan zijn dat de frequentie en de duur ook aan het einde van het traject daardoor ineens weer wordt opgeschaald. Er is sprake van maatwerk. Aan het einde van het traject van 1,5 jaar is er een ‘warme’ overdracht aan Stichting Welzijn Baarn (SWB). Soms is een iets langere periode dan 1,5 jaar nodig voor een statushouder om voldoende zelfredzaam te zijn; dan vindt een vertraagde overdracht naar SWB plaats. Waar van toepassing vindt al eerder contact met SWB plaats, bijvoorbeeld voor onderdelen van maatschappelijk werk, die vaak al in de eerste 1,5 jaar worden ingezet. De pilot vroegsignalering die al enkele jaren loopt is hiervan een voorbeeld. Wanneer VWN vermoeden heeft van bepaalde problematiek, dan wordt dit overlegd met SWB. Sociaal-werkers sluiten eventueel bij zwaardere/complexere problematiek ook aan en zetten waar nodig diensten in, evenals Lokaal team en bijvoorbeeld GGZ. Maar ook andersom, in het geval dat de SWB een cliënt heeft met een asielachtergrond, kan SWB bij VWN terecht voor advies en afstemming.

tijdens de eerste 1,5 jaar nadat een statushouder in Baarn is komen wonen verleent VWN onder andere de volgende diensten (niet uitputtend) op het gebied van maatschappelijke begeleiding (1 van de 4 verantwoordelijkheden van de gemeente onder het oude inburgeringsstelsel (t/m 2021); zie §1.1.3 “Wettelijke regelingen m.b.t. integratie van statushouders in de maatschappij”, punt 3. “Maatschappelijke begeleiding voor de nieuw

34

ingekomen statushouders regelen.” (p.24) met toelichting daarop in §1.1.5 “Maatschappelijke begeleiding voor de nieuw ingekomen statushouders regelen” (p.25): Huisvesting • Afstemming per nieuwe cliënt met COA, Gemeente Baarn, BBS en Eemland Wonen voorafgaand aan de inschrijving in de BRP. • Begeleiden bij alle zaken rond de woning zoals bezichtigen, tekenen en bespreken huurcontract etc. • Voorbereiden van en begeleiden bij de intake bij BBS voor uitkering/inrichtingskrediet etc. • Begeleiden bij/regelen van DigiD, SVB, online bankieren, Toeslagen belastingdienst, etc. • Begeleiding bij het regelen van alle woonzaken zoals gas, water, electra, verzekeringen, internet, inrichting etc. • Aanmelden en begeleiding bij de kennismaking met de huisarts, tandarts, apotheek, plus uitleg over de gezondheidszorg. • Begeleiding bij de aanmelding bij een passende inburgeringsschool voor volwassenen in de regio, de aanvraag bij DUO. • Begeleiding bij de aanmelding voor een passende (taal)school voor kinderen. Integratiecoaching • Wekelijks begeleiding door de Integratiecoach bij het behandelen van post en mail. • Wekelijks aandacht van de Integratiecoach voor welzijn/welbevinden/voortgang inburgering-taal van de cliënt. • Wekelijks coaching en hulp bij het opbouwen van een sociaal netwerk. • Wekelijks stimulering/hulp bij het leggen van contacten met allerlei organisaties in Baarn.

Taalcoaching • Wekelijks 1-op-1 taalcoaching van een vrijwillige Taalcoach (taalmaatje). Participatiecoaching • Intake bij Participatiecoaches, enkele weken na aankomst in Baarn. • Coaching door Participatiecoaches naar vrijwilligerswerk/werkervaringsplek/leerwerktraject/betaald werk in nauwe samenwerking met BBS en Baarnse bedrijven/instellingen. Budgetcoaching • Cursus omgaan met geld in Nederland (Euro-Wijzer) 1-op-1 of groepsgewijs (in coronatijd 1-op-1 vanwege de maatregelen, aan niet-kwetsbare cliënten gegeven). • Uitgebreide wekelijkse nazorg cursus door Budgetcoaches, maatwerk. • Implementatie cursus in maatschappelijke begeleiding door Integratiecoaches. • Coaching door Integratiecoaches bij standaard financiële zaken en aanvragen kwijtscheldingen etc. • Begeleiding door Budgetcoaches bij bijzondere financiële zaken zoals het treffen van betalingsregelingen, etc. • Regelmatige check op aanwezigheid van eventuele problematiek rond uitbetaling van Toeslagen. Juridische begeleiding • Begeleiding en advies bij de voortgang van eventuele aanvraag gezinshereniging, contact met de IND en advocaten.

35

• •

Begeleiding en advies bij juridische zaken in het algemeen. Begeleiding bij alle te regelen zaken bij binnenkomst nareizigers in Nederland/Baarn.

Contacten in Baarn • Regelmatig overleg en afstemming met instanties als Lokaal Team/Welzijn/Welzin/GGD/Scholen etc. • Deelnemen Pilot Vroegsignalering problematiek / Participeren in gezondheidsvoorlichting Participatieverklaring Naast bovenstaande verdiend de participatieverklaring specifieke aandacht als 1 van de 4 verantwoordelijkheden van de gemeente onder het oude inburgeringsstelsel (t/m 2021); zie §1.1.3 “Wettelijke regelingen m.b.t. integratie van statushouders in de maatschappij”, punt 2. “Zorgen dat de statushouders de participatieverklaring tekenen.” (p.24.), met toelichting daarop in §1.1.4 “De huisvesting van asielzoekers met verblijfsvergunning (statushouders)” (p. 24). De Wet inburgering is met ingang van 1 oktober 2017 gewijzigd in verband met onder meer de toevoeging van de participatieverklaring aan het inburgeringsexamen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van dit traject. Doel van het toevoegen van het participatieverklaringstraject als nieuw onderdeel aan het inburgeringsexamen is om inburgeringsplichtigen al in een vroeg stadium na vestiging in Nederland kennis te laten maken met de Nederlandse normen en waarden. De statushouder moet een workshop van minimaal één dagdeel volgen en de verklaring ondertekenen om aan de eisen te voldoen.

VWN biedt deze workshops aan, waarbij op het eind van de workshop de participatieverklaring wordt ondertekend door de statushouder. VWN geeft dit dan door aan BBS, die dit vervolgens registreert en doorgeeft aan DUO (in het registratiesysteem van DUO). De participatieverklaring wordt altijd ondertekend en er zijn dan ook geen boetes opgelegd voor het niet-ondertekenen. Waarbij wel aangetekend moet worden dat de verklaring conform nationale wetgeving is opgesteld in het Nederlands en niet op alle punten eenvoudig begrijpbaar is en dat deze niet altijd helemaal wordt begrepen door de statushouder, vanwege de (nog) beperkte taalkennis. Uit verschillende onderzoeken is naar voren gekomen dat de meerwaarde van dit participatieverklaringstraject het best tot zijn recht komt wanneer de verklaring is ingebed in een breder geheel aan activiteiten, waardoor de statushouder de inhoud en het doel van de verklaring beter leert bevatten. De verklaring krijgt pas impact en zeggingskracht, wanneer de statushouder wordt uitgenodigd zich persoonlijk met de kernwaarden te verbinden die zo expliciet in de verklaring zijn genoemd.

1.3.2 1.3.2.1

Eemland Wonen Organisatie en afspraken met gemeente Baarn

Eemland wonen biedt als sociale huisvester woonruimte in Baarn en omgeving aan mensen met een lager inkomen. Naast ca. 2.700 woningen, verhuurt Eemland ook op kleine schaal garages, carports, bedrijfsruimten en winkelpanden. Eemland Wonen heeft een eenvoudige organisatiestructuur. Er zijn vier afdelingen: Wonen, Vastgoed, Financiën & Staf. De afdeling Wonen is betrokken bij het voorzien van woningen voor statushouders. Het gaat hier om 1 van de 4 genoemde verantwoordelijkheden van de gemeente onder het oude inburgeringsstelsel (t/m 2021); zie §1.1.3 “Wettelijke regelingen m.b.t. integratie van

36

statushouders in de maatschappij”, punt 1. “In de woonvisie prestatieafspraken opnemen met de woningcorporaties over het aantal statushouders dat door de corporaties moet worden gehuisvest. Zelf nagaan of andere oplossingen nodig zijn. (sinds 2013)”(p.24). Hiervoor komen Eemland Wonen, de gemeente Baarn en de huurdersraad Eemland jaarlijks prestatieafspraken overeen. In de prestatieafspraken 2019 is onder het kopje “Huisvesting specifieke doelgroepen”, paragraaf 33 daarover het volgende opgenomen: “Eemland Wonen huisvest statushouders, conform de taakstelling van de gemeente Baarn.” Vervolgens zijn voor het jaar 2020 t/m 2023 prestatieafspraken gemaakt, waarin bij ambitie/doel onder thema 3 ”Huisvesting specifieke doelgroepen” valt te lezen: “Op grond van de taakstelling Statushouders biedt de gemeente Baarn huisvesting aan statushouders.” Als concretisering daarvan is onder het kopje Prestatieafspraken, onderwerp 3 opgenomen: Nr. Beschrijving Periode Wie? Type 3 Directe bemiddeling statushouders 2020- Gemeente resultaatafspraak Eemland Wonen huisvest statushouders conform de 2025 corporatie taakstelling van de gemeente Baarn.

Voor 2021 zijn de prestatieafspraken 2020-2023 overeengekomen, met aanvulling van Jaarplan 2021. Hierin is hetzelfde opgenomen als in 2020 het geval was, met daarbij: • een wijziging in de aangegeven periode: 2020-2025 is aangepast in 2020-2023. • een toevoeging van de status 2020: “loopt” • een toevoeging van het jaarplan 2021: “loopt door” Voor 2022 zijn ook de prestatieafspraken 2020-2023 overeengekomen, met aanvulling van Jaarplan 2022. Hierin is hetzelfde opgenomen als in 2021 het geval was, met daarbij: • een toevoeging van de stand van zaken, waarbij staat vermeld dat: “Het huisvesten van personen voor de taakstelling 2021 ligt op schema. De verwachting is dat per 1 januari 2022 de taakstelling 2021 is gerealiseerd.” 1.3.2.2

Dienstverlening voor de gemeente Baarn / rol bij inburgering

De afdeling Wonen van Eemland Wonen komt in beeld zodra de gemeenten bericht heeft gehad van het COA dat een statushouder is gekoppeld aan de gemeente. De gemeente geeft dat door aan Eemland Wonen, die vervolgens op zoek gaat naar een passende woning. Het toewijzen van een woning Zoals eerder gesteld hebben gemeenten de wettelijke taak om de mensen die een vergunning hebben gekregen een woonruimte aan te bieden. 32 Een gemeente bepaalt daarbij zelf of woningzoekenden recht hebben op voorrang bij een sociale huurwoning. Dit regelt de gemeente in een huisvestingsverordening. Als de gemeente een huisvestingsverordening heeft, dan is zij verplicht om bepaalde groepen voorrang te geven. Vergunninghouders horen sinds 1 juli 2017 niet meer automatisch bij de groep die voorrang krijgt als een gemeente een huisvestingsverordening heeft. 33 De gemeente Baarn heeft een 32 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/asielbeleid/vraag-en-antwoord/zijn-gemeenten-verplicht-

vergunninghouders-aan-een-woning-te-helpen 33 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/asielbeleid/vraag-en-antwoord/hebbenvergunninghouders-voorrang-bij-het-toewijzen-van-een-sociale-huurwoning

37

huisvestingsverordening. Hierin is het volgende geregeld over rangorde van aanbieding van een woning aan verschillende doelgroepen en de mogelijkheden voor een urgentieverklaring. Er zijn twee methodes voor woningaanbieding: het aanbodmodel en het lotingmodel. 34 Beide methodes zijn niet van toepassing voor woonruimte bestemd voor bijzondere doelgroepen van beleid die in overleg tussen corporaties en burgemeester en wethouders direct wordt bemiddeld. Hierbij kan worden gedacht aan woonruimte: a. voor vergunninghouders; b. die ingrijpend is aangepast voor gehandicapten voor wie een indicatie geldt op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning; c. die bestemd is voor woningzoekenden die noodopvang nodig hebben; d. die bestemd is voor de huisvesting van personen waaromtrent afspraken zijn gemaakt met erkende hulpverleningsinstellingen; e. die bestemd is voor een door de gemeente erkende woongroep. 35 Burgemeester en wethouders kunnen een in het register ingeschreven woningzoekende urgent verklaren op grond van een: a. sociale indicatie; b. medische indicatie; c. volkshuisvestelijke indicatie; d. bijzondere maatschappelijke indicatie gericht op een bijzondere maatschappelijke doelgroep.36 Woningzoekenden kunnen urgent worden verklaard indien zij voldoen aan een aantal voorwaarden, zoals dat: a. de woningzoekende ingezetene is van de gemeente; b.

de woningzoekende beschik(te) over zelfstandige woonruimte in de gemeente; c. er sprake is van een bijzondere noodsituatie; d. de noodsituatie is ontstaan buiten eigen schuld en door de woningzoekende niet was te voorzien; e. de woningzoekende kan aantonen eerst zelf naar een oplossing te hebben gezocht; f. een verhuizing binnen zes maanden noodzakelijk is en g. de woningzoekende niet in staat is om zelf binnen zes maanden voor passende huisvesting te zorgen via het aanbodmodel of op andere wijze.37 Deze voorwaarden worden niet gesteld aan: a. woningzoekenden die verblijven in een voorziening voor tijdelijke opvang voor personen die hun woning hebben moeten verlaten in verband met relationele problemen of huiselijk geweld; b. vergunninghouders die op basis van de taakstelling gehuisvest dienen te worden; c. mantelzorgontvangers; d. mantelzorgverstrekkers;

Aanbodmodel: verdelingsmodel waarbij beschikbare woonruimte met de daarbij geldende voorwaarden wordt aangeboden en waarbij de volgordebepaling van woningzoekenden plaatsvindt aan de hand van inschrijfduur. Lotingmodel: verdelingsmethodiek waarbij de volgorde van kandidaten voor de aangeboden woonruimte door loting wordt bepaald. 35 Huisvestingsverordening Baarn 2022, par.4 ‘Aanbieding en rangorde, art.9 ‘Methodes voor woningaanbieding, lid 1-3. 36 Huisvestingsverordening Baarn 2022, par.5 ‘Urgentie’, art.16 ‘Urgentieverklaring’, lid 1&2. 37 Huisvestingsverordening Baarn 2022, par.5 ‘Urgentie’, art.17 ‘Urgent woningzoekenden, lid 1. 34

38

e. de doelgroep met een bijzondere maatschappelijke indicatie.38 Aan de genoemde groepen a. t/m d. wordt een urgentie op grond van een sociale indicatie verstrekt.39 Voor statushouders geldt dus vanuit de huisvestingverordening dat zij urgentie krijgen op grond van een sociale indicatie en dat er direct wordt bemiddeld voor een woning (zoals ook opgenomen in de prestatieafspraken). Dit betekent dat – indien er een match is gevonden tussen een vrijkomende woning en (een) statushouder(s) – die woning niet op ‘de markt’ (Woningnet) komt voor toewijzing via het aanbod- of lotingmodel. Er zijn geen afspraken met de gemeente Baarn over bepaalde type woning voor inburgeraars. Het is altijd een appartement of eengezinswoning, passend bij de gezinssamenstelling. Conform wet- en regelgeving van de rijksoverheid wordt geen dure huur aangeboden (de huur voor een woning voor een inburgeraar ligt altijd tussen € 633 - € 668,-). Bij het maken van de woningmatch wordt gekeken naar een aantal factoren, zoals: • de passendheid voor de inburgeraar(s). Hierbij speelt het aantal nareizigers een belangrijke rol. Voorheen was de woningtoewijzing vooral gericht op het zo snel mogelijk realiseren van de doorstroom vanuit het AZC naar een woning en werd er niet/minder gekeken naar eventuele nareizigers.

Dit kon betekenen dat na een niet al te lange tijd weer een nieuwe woning gevonden moest worden en moest worden verhuisd, indien er in eerste instantie bijvoorbeeld een eenpersoons woning was gevonden voor de statushouder, maar er nareizigers kwamen waardoor een grotere woning nodig was. Recent heeft Eemland Wonen toegang gekregen tot het TVS (TaakstellingVolgSysteem) van het COA. Hierdoor kan Eemland Wonen al vooraan in het proces zien of er nareizigers zijn of worden verwacht en daar meteen wenselijke/passende huisvesting bij aan te bieden. Door VWN wordt vooraf een inschatting gemaakt over de kansrijkheid van de nareizigers (dat ze daadwerkelijk naar NL komen en ook – tenminste tijdelijk – in Nederland mogen blijven). • de ‘belasting’ van een straat / wijk, bijvoorbeeld: of er in het recente verleden al meerdere statushouders zijn gehuisvest en/of dat er sprake is van een kwetsbare leefbaarheid qua overlastproblematiek. De aangeboden woning mag niet worden geweigerd door de statushouder. Wel valt de afgelopen jaren te merken dat statushouders kritischer worden op de geschiktheid van een woning. Daarom is de wens van Eemland Wonen om in het voortraject meer te doen aan verwachtingsmanagement bij de statushouder, om een realistisch beeld te geven. Het betrekken van de woning Vluchtelingenwerk Nederland is hierbij de spil in de begeleiding.

Zodra een woning is gevonden organiseert VWN een hele middag waarop uitleg plaatsvindt aan de inburgeraar(s) en ook overdracht van de woning wordt gedaan. Eemland Wonen loopt voorafgaand aan deze middag de woning na en bereid de overdracht voor. De ambitie van Eemland Wonen in proces is nog wel hoe de nieuwkomer beter kan worden geïnformeerd over de woning (hoe de woning moet worden gebruikt, bijv.: verwarmen, ventileren, hoe werken installaties, etc.). Daarnaast wordt de wijkbeheerder van Eemland Wonen van de wijk waar de inburgeraar(s) komt(/en) te wonen ook op de hoogte gesteld van de komst van de inburgeraar. Deze 38 Huisvestingsverordening Baarn 2022, par.5 ‘Urgentie’, art.17 ‘Urgent woningzoekenden, lid 2. 39 Huisvestingsverordening Baarn 2022, par.5 ‘Urgentie’, art.17 ‘Urgent woningzoekenden, lid 4.

39

wijkbeheerder kan – indien nodig – een informele rol hebben wanneer het gaat om de leefomgeving. Nadat de sleuteloverdracht heeft plaatsgevonden heeft de vergunninghouder 2 weken de tijd om daadwerkelijk te verhuizen. Zij gebruiken deze tijd onder andere om hun woning in te richten, waarbij zij worden ondersteund door VWN. Aantallen gehuisveste statushouders en huisvestingstermijnen Zoals eerder gesteld hebben gemeenten de wettelijke taak om de mensen die een vergunning hebben gekregen een woonruimte aan te bieden. Dit moet binnen 10 weken nadat de statushouder door het COA aan de gemeente is gekoppeld plaatsvinden.40 In het algemene woningtoewijzigingsproces binnen Eemland wordt gewerkt met een digitaal prikbord. TVS-aanmeldingen over statushouders die zijn gekoppeld aan de gemeente Baarn en moeten worden gehuisvest, komen op het prikbord binnen, zodat er zo snel mogelijk een match gemaakt kan worden met een vrijkomende huurwoning. In afgelopen 2 jaar heeft niemand geconstateerd dat de voor huisvesting geldende termijn wordt overschreden. Ook signalen die hierover tijdens het onderzoek zijn gegeven, zijn positief; de betrokken partijen hebben geen van allen aangegeven dat er een probleem zou zijn met de termijn van huisvesting. Echter, de termijnen waarbinnen in de gemeente Baarn door Eemland Wonen daadwerkelijk wordt gehuisvest worden niet bijgehouden.

Wanneer het gaat om de aantallen te huisvesten statushouders, conform de taakstelling, vindt monitoring plaats door de provincie Utrecht. Die houdt interbestuurlijk toezicht (ITB) op de realisatie van de huisvesting door de gemeente. In principe voert de provincie dit ITB elk half jaar uit en stelt de gemeente op de hoogte van de uitkomsten van de beoordeling van de realisatie van het huisvesten van vergunninghouders door de gemeente (artikel 28 Huisvestingswet 2014). De provincie gaat daarbij uit van de halfjaarlijkse taakstelling zoals die door het Ministerie van Justitie en Veiligheid wordt opgelegd. Bij de toetsing zijn de cijfers (peildata 1 januari en 1 juli) van het Centraal Orgaan Asielzoekers (COA) leidend. De provincie gaat er daarbij telkens vanuit dat eerst de taakstelling van het afgelopen halfjaar wordt gerealiseerd en dat, als deze behaald is, een eventuele achterstand wordt weggewerkt.

40 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/asielbeleid/vraag-en-antwoord/zijn-gemeenten-verplicht-

vergunninghouders-aan-een-woning-te-helpen

40

Tabel 4: ITB-beoordelingen 2016 t/m 2021 m.b.t. de huisvesting van vergunninghouders

2016-1 2016-2 2017-1 2017-2 2018-1 2018-2 2019-1 2019-2 2020-1 2020-2 2021-1 2021-2 -9 -19 -8 0 -3 -12 -8 0 -1 -4 -2 -5 Stavaza* per begin periode 29 33 19 n.b. 19 16 9 9 8 10 20 16 Taakstelling** 19 44 27 n.b. 10 20 17 8 5 12 17 22 Realisatie #*** 66% 133% 142% n.b. 53% 125% 189% 89% 63% 120% 85% 105% Realisatie %**** -19 -8 0 -3 -12 -8 0 -1 -4 -2 -5 +1 Stavaza* per einde periode Interbestuurlijk Toezicht (IBT) (arcgis.com) * Stavaza = stand van zaken ** Taakstelling per periode van een half jaar. Getal is exclusief eventuele achterstand uit vorige periode. *** Is het aantal gerealiseerde gehuisveste vergunninghouders in de betreffende periode van een half jaar. **** Percentage gaat over de realisatie van de taakstelling in de betreffende periode en is dus exclusief de eventuele achterstand uit de vorige periode. Ergo: het kan dus voorkomen dat de realisatie in een periode >100% is (positief), maar dat de stand van zaken per einde periode toch negatief is (achterstand); wanneer de achterstand van het begin van de periode niet geheel is ingelopen. Tabel 5: Beoordeling gemeente: interventieladder-trede en opmerkingen

Periode

Interventieladder

Opmerking

2016

Behoud op trede 2.

2017-1

Afschaling van trede 2 naar trede 1

2017-2 2018-1

n.b. Opschaling van trede 1 naar trede 2.

2018-2 2019-1 2019-2 2020-1

Behoud op trede 2. Afschaling van trede 2 naar trede 1. Vooralsnog geen opschaling. Eigenlijk opschaling naar trede 2.

2020-2 2021-1 2021-2

Afschaling van trede 2 naar trede 1. Opschaling van trede 1 naar trede 2. Afschaling van trede 2 naar trede 1.

De taakstelling over de 1ste helft is niet gerealiseerd. De taakstelling over de 2de helft is wel gerealiseerd. Hoge instroom van vluchtelingen in 2016. De taakstelling is gerealiseerd – meer zelfs – en de achterstand over eerdere taakstellingsperioden weggewerkt. Complimenten met het behaalde resultaat. n.b. De taakstelling is niet gerealiseerd en de achterstand op de taakstelling is verder opgelopen. De taakstelling is gerealiseerd en de achterstand op de taakstelling is ingelopen. De taakstelling is gerealiseerd en de achterstand volledig ingelopen. De taakstelling is niet gerealiseerd. Achterstand is 1. De taakstelling is niet gerealiseerd. V.w. Corona is geen trede uit de interventieladder gekoppeld aan de realisatiecijfers van de gemeente. De taakstelling is gerealiseerd en de achterstand uit de vorige taakstellingen gehalveerd. De taakstelling is niet gerealiseerd en de achterstand op de taakstelling is opgelopen. De taakstelling is in ruime mate gerealiseerd. De eerder opgelopen huisvestingsachterstand is ingelopen. De totaalopgave voor deze periode is succesvol afgesloten.

Trede 1. 2. 3. 4. 5. 6.

1.3.3 1.3.3.1

Toelichting Signaleren (vaststellen dat vermoedelijk sprake is van taakverwaarlozing) Informatie opvragen en valideren (vaststellen dat dat inderdaad het geval is, en wat de oorzaak is). Actief toezicht: afspraken over acties, termijnen en vervolg (afspraken met de gemeente maken met het doel alsnog de taak naar behoren uit te voeren). Vooraankondiging van juridische interventie, waarschuwing (bij onvoldoende voortgang de gemeente aanzeggen dat het instrument zal worden toegepast, openbaar publiceren van deze aanzegging). Besluit tot indeplaatsstelling met laatste termijn om alsnog zelf te voorzien (de gemeente alsnog in de gelegenheid stellen om de medebewindstaak naar behoren uit te voeren). Sanctie uitvoeren (daadwerkelijk uitvoeren van de indeplaatsstelling, de taak uitvoeren in naam van en voor rekening van de gemeente).

Uitvoeringsorganisatie BBS Organisatie en afspraken met gemeente Baarn

Uitvoeringsorganisatie BBS is een Gemeenschappelijke Regeling, waarbij de gemeenten Baarn, Bunschoten en Soest samenwerken in het sociaal domein (GR BBS). In de BBS is de uitvoering van specifieke taken op het gebied van het sociaal domein in de drie gemeenten verder vorm gegeven. Daaronder vallen taken die de gemeenten door het rijk zijn toebedeeld in het kader van de zorgplicht op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Jeugdwet en de Participatiewet. Naast het uitvoeren van werkzaamheden op het gebied van Werk en Inkomen voert de organisatie de zorgadministratie uit van deze gemeenten en is GR BBS werkgever van medewerkers van de sociaal teams, die ondersteuning leveren dicht bij de inwoners van de drie gemeenten. De gemeenschappelijke regeling beschrijft o.a. de taken van de BBS. De BBS kent daarbij basistaken, plustaken en maatwerktaken: • Basistaak: taak die door alle deelnemers bij BBS wordt belegd; • Plustaak: basistaak die op verzoek van een of meer deelnemers meer intensief dan conform het basisniveau door BBS wordt uitgevoerd; • Maatwerktaak: taak, niet zijnde basis- of plustaak, die op verzoek van een of meer deelnemers bij BBS kan worden belegd. In de gemeenschappelijke regeling zijn geen werkzaamheden specifiek voor statushouders opgenomen, anders dan de taken die de BBS voor elke inwoner van Baarn (en Bunschoten en Soest) uitvoert. 1.3.3.2

Dienstverlening voor de gemeente Baarn / rol bij inburgering

Dit betekent niet dat de BBS geen rol heeft bij inburgering. De BBS en VWN bijvoorbeeld, hebben wel werkafspraken op uitvoerend niveau. De BBS verleent haar gangbare dienstverlening vanzelfsprekend ook aan statushouders. De BBS komt daarbij in beeld op de regeldag die wordt georganiseerd door VWN: het moment dat de statushouder de sleutel van zijn/haar woning ontvangt. BBS is op deze dag aanwezig om o.a. formulieren door te nemen, het paspoort te controleren en aanvullende vragen te stellen, zodat BBS de voorzieningen die zij verstrekt en waar de statushouder recht op heeft, kan gaan regelen. Het gaat daarbij voornamelijk om de uitkering, Bijstand en Bijzondere Bijstand (bijv. inrichtingskosten voor het huis, als lening, een pc, een fiets voor kinderen, een babyuitzet, allen indien van toepassing) en het afsluiten van een collectieve verzekering indien van toepassing. Ook worden de

dienstverlening van de BBS en de rechten en plichten uitgelegd, indien nodig/mogelijk in verschillende talen. Na de regeldag volgt een korte periode van bezinken (enkele dagen) en dan komt de statushouder nog eens bij de BBS om zaken af te hechten. Na deze opstart is de inburgeraar voor de dienstverlening van BBS, klant van BBS als elke inwoner van Baarn en wordt – zoals bij elke klant/inwoner maatwerk geleverd indien nodig. In aanvulling op deze dienstverlening heeft de BBS ook een rol bij de statushouders bij het volgende: Participatieverklaring VWN biedt in het kader van de participatieverklaring workshops aan, waarbij op het eind van de workshop de participatieverklaring wordt ondertekend door de statushouder. VWN geeft dit dan door aan BBS, die dit vervolgens registreert en doorgeeft aan DUO (in het registratiesysteem van DUO). De participatieverklaring wordt altijd ondertekend en er zijn dan ook geen boetes opgelegd voor het niet-ondertekenen. Taaleis Het gaat hier om 1 van de 4 genoemde verantwoordelijkheden van de gemeente onder het oude inburgeringsstelsel (t/m 2021); zie §1.1.3 “Wettelijke regelingen m.b.t. integratie van statushouders in de maatschappij”, punt 4. “Nagaan of de statushouders de Nederlandse taal machtig zijn en hen eventueel korten op de bijstand.”(p.24). In §1.1.1 ‘Oude Wet Inburgering (2013 t/m 2021)’ (p.21) wordt hierop ingegaan. Samengevat m.b.t.

de taaleis: • Van inburgeringsplichtigen wordt verwacht dat zij zelf het initiatief nemen om de taalvaardigheden en kennis op te doen die nodig zijn voor deelname aan de Nederlandse samenleving, via een inburgeringscursus of een vorm van zelfstudie. VWN ondersteund de inburgeraar hierbij (o.a. het vinden van de weg hierbij / doorverwijzen). • Binnen de inburgeringstermijn van drie jaar moet de inburgeraar voldoen aan de inburgeringsplicht: het behalen van het inburgeringsexamen op taalniveau A2 of hoger. • De DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs) is verantwoordelijk voor de examinering van het inburgeringsexamen en de handhaving van de inburgeringsplicht. • Inburgeringsplichtigen betalen de kosten van hun cursus of zelfstudie zelf. o Via de DUO kunnen zij hiervoor een lening krijgen van max. € 10.000,-. o De lening wordt kwijtgescholden als wordt voldaan aan de inburgeringsplicht. BBS kan de inburgeraar ontheffen van terugbetaling van de lening. Wanneer de NT2-cursus (indien die wordt gevolgd) niet snel genoeg lukt, merkt BBS dat doordat de inburgeraar niet aan het werk kan vanwege de lang(er)durende opleiding die vaak overdag is. Het opleidingsinstituut geeft zo’n langer taaltraject en de lage kansrijkheid dan door aan DUO, voor ontheffing van terugbetaling van de lening (daarvoor geldt een inspanningsverplichting, geen resultaatverplichting).

Daarnaast zijn er maatregelen mogelijk als de afgesproken taaleis niet wordt gevolgd en/of niet wordt gehaald. Dan kan worden gekort op de uitkering. Vóórdat wordt gekort wordt eerst een gesprek daarover gevoerd; de ‘inkeerregeling’, om tot inkeer te komen (en alsnog het inburgeringstraject/examen af te leggen). Uiteindelijk is altijd tot inkeer gekomen en is er dientengevolge nooit gekort op de een uitkering van een inburgeraar. Tot slot is er de gedachte om vanuit BBS gezamenlijk (Baarn, Bunschoten, Soest) het werkgeversservicepunt te benaderen over wat zij mogelijk kunnen betekenen voor inburgeraars.

43

1.3.4 1.3.4.1

Stichting Welzijn Baarn (SWB) 41 Organisatie en afspraken met gemeente Baarn

Stichting Welzijn Baarn (SWB) heeft een begroting van ca. € 1.200.00 die nagenoeg geheel bestaat uit baten vanuit subsidies van de gemeente Baarn. Er werken ca. 16 fte medewerkers en – afhankelijk van het jaar – zijn er ca. 250-300 vrijwilligers (voornamelijk 65+-ers) actief. SWB vormt een laagdrempelig informatie- en adviespunt voor iedereen in de gemeente Baarn in de leeftijd van 0 – 100+. Inwoners van Baarn kunnen terecht met al hun vragen over zingeving, ontmoeten, gezondheid, inkomen, opgroeien, opvoeden, verzorgen, welzijn, werk, wonen en zorg. Thema’s die daarbij centraal staan zijn:42 • Zorg en ondersteuning • Wonen en huishouden • Werk, geld en uitkering • Opvoeding en gezin • Vrijwilligerswerk • Vervoer • Zorgen voor een ander • Opleiding en inburgering • Activiteiten en meedoen • Gezond blijven. 1.3.4.2

Dienstverlening voor de gemeente Baarn / rol bij inburgering

SWB werkt voor álle inwoners van Baarn die met de diensten van SWB geholpen zijn en onderscheid geen aparte doelgroepen. Hierover zijn met de gemeente Baarn ook geen aparte afspraken gemaakt. In die zin worden inburgeraars niet apart / als specifieke doelgroep door SWB benadert. Wel wordt veel door VWN doorverwezen naar SWB en vindt nadat een inburgeraar 1,5 jaar door VWN is begeleid, vaak een warme ‘overdracht’ plaats naar SWB. Er zijn dan ook bepaalde activiteiten waaraan inburgeraars regelmatig deelnemen en/of diensten waar inburgeraars regelmatig gebruik van maken, zoals: • Administratie & Meer: is een initiatief vanuit SWB voor iedereen die moeite heeft met formulieren, ook voor de groep inburgeraars (maar niet als aparte groep). In de praktijk heeft het overgrote deel van de inwoners die gebruik maakt van Administratie & Meer een migratieachtergrond. • Ontmoetingsgroepen: elkaar ontmoeten, de weg wijzen, opvoedingsondersteuning, bezoeken aan politiebureau, etc. Hier nemen vaak statushouders aan deel. o Standaard zijn de groepen gemengd, er wordt geen doelgroepenonderscheid gemaakt om brede(re) sociale contacten te stimuleren. Er zijn wel 2 ontmoetingsgroepen alleen voor mensen met een migratieachtergrond. • Pilot van SWB en VWN: wanneer statushouders 3 maanden in Baarn zijn, krijgen ze bezoek van de wijkwerker, om kennis te maken.

• NB: er zijn vanuit SWB wel taalgroepen, maar dat zijn geen inburgeringslessen. Taalscholen (zoals Danner&Danner) geven de taallessen voor inburgeraars. SWB geeft taallessen voor niet-inburgeraars. Daarnaast heeft SWB op haar website uitgebreide informatie staan over inburgeren (zowel de oude als de nieuwe wet). 41 Vanaf 1 januari 2022 zijn SWB, maatschappelijk werk en MEE opgegaan in één nieuwe organisatie: PIT-

Baarn Gezien de overgangsdatum wordt in deel 1 van dit onderzoek gesproken over SWB en in deel 2 van dit onderzoek over PIT-Baarn. 42 https://www.pitbaarn.nl/

44

1.3.5

Gemeente Baarn

Alhoewel de verantwoordelijkheid voor de inburgering onder het oude inburgeringsstelsel (2013 t/m 2021) voornamelijk bij de inburgeraar is gelegd (zie §1.1.1, p. 21), heeft de gemeente een aantal concrete verantwoordelijkheden die worden omschreven in §1.1.3 t/m 1.1.5 op p.23-25: 1. In de woonvisie prestatieafspraken opnemen met de woningcorporaties over het aantal statushouders dat door de corporaties moet worden gehuisvest. 2. Zorgen dat de statushouders de participatieverklaring tekenen. 3. Maatschappelijke begeleiding voor de nieuw ingekomen statushouders regelen. 4. Nagaan of de statushouders de Nederlandse taal machtig zijn en hen eventueel korten op de bijstand. Voor de uitvoering van deze taken heeft de gemeente afspraken gemaakt met een aantal (keten)partners zoals in voorgaande paragrafen in dit hoofdstuk is omschreven. Daarmee is de gemeente vaak niet zelf uitvoerder, maar neemt ze meer de regierol. Vanuit de verantwoordelijkheid en het maatschappelijke belang van een goede inburgering van statushouders kan van de gemeente worden verwacht dat ze, naast het maken van de genoemde afspraken, ook bijvoorbeeld: 1. via de afspraken met de diverse partijen de regie voert op de samenwerking tussen de partijen, 2. monitort (of laat monitoren) of de partners aan de afspraken voldoen en 3.

in het algemeen belang ook zicht houdt (of laat houden) op de resultaten van de inburgering. Dit ook in het kader van het beter sturen op en borgen van kwaliteit, o.a. door monitoring en sturing, het meer data-gedreven werken en beslissingen maken, zoals is opgenomen in de beleidsnota sociaal domein.43 Uiteindelijk om het effect van het aanbod te meten en om het aanbod goed aan te laten sluiten bij de vraag van de inwoners.44 Tijdens het onderzoek is in een aantal gesprekken aangeven dat elke partner op zichzelf de gemaakte afspraken uitvoert en dat men elkaar vaak wel vindt in de uitvoering (bijv. bij de regeldag, ‘warme doorverwijzingen en/of overdrachten’ tussen VWN en SWB), maar dat er meer dan men vaak wenselijk vindt, sprake is van uitvoering van de werkzaamheden in de ‘eigen kolom’. VWN wordt vaak genoemd als de centrale spil wanneer het gaat om inburgering. Voor wat betreft de monitoring zijn er geen signalen van de diverse partijen dat de huisvesting niet goed zou verlopen (te weinig, niet passend of te traag; langer dan 10 weken). Maar tegelijkertijd zijn er ook geen concrete gegevens beschikbaar over de doorlooptijden voor de huisvesting van elke statushouder en/of een gemiddelde doorlooptijd.

Wel wordt aangegeven dat het over het algemeen goed loopt, er geen problemen zijn, maar dat in geval van gezinnen/families van meer personen, de samenstelling – met name wanneer het een groter gezin betreft – in combinatie met vrijkomende woningen, kan leiden tot enige vertraging. Voor wat betreft het ondertekenen van de participatieverklaring houdt VWN dit bij (organiseert de ondertekening) en registreert BBS dat. En wanneer het gaat om de taaleis, houdt BBS hier enig zicht op, o.a. via signalen die ze krijgt wanneer een statushouder gedurende langere tijd niet beschikbaar is voor werk / niet aan het werk kan vanwege de taalcursus die overdag plaatsvindt. Daarnaast is het in het kader van het op peil houden van de kwaliteit, of het verbeteren van (de resultaten van) de inburgering interessant om te monitoren hoe de inburgering verloopt en in welke mate de statushouders na verloop van tijd participeren in de Baarnse samenleving. 43 2021-01-27, Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024; “Baarn Vitaal”, p.22. 44 2021-01-27, Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024; “Baarn Vitaal”, p.10.

45

Informatie over zaken zoals de mate waarin statushouders na verloop van tijd een opleiding volgen, (vrijwilligers-/betaald) werk (al dan niet met ondersteuning) doen, hoe zij zich in het algemeen voelen, zijn dan van belang om hierop te kunnen acteren indien nodig. Het reeds genoemde concept van de ‘Positieve gezondheid’ dat door de gemeente Baarn wordt gehanteerd (zie §1.2.2.3 “Beleidsnota Sociaal Domein Baarn: generiek, concept van de positieve gezondheid”, p.29), maar ook de onder gemeenten redelijk breed geaccepteerde en gebruikte participatieladder (zie §1.3.5.1 “Participatieladder: toelichting”, p.46) zouden nuttig instrumenten kunnen zijn om inzicht te krijgen in deze aspecten. In de gemeente Baarn worden op dit gebied geen metingen gedaan of gegevens bijgehouden. Tijdens dit onderzoek is wel om een data-analyse gevraagd, om hier inzicht in de krijgen. Naar alle waarschijnlijkheid zou daarbij alleen onderscheid kunnen worden gemaakt tussen trede 6 (betaald werk) en de overige treden, waarbij mogelijk trede 5 (betaald werk met ondersteuning) nog te onderscheiden is. Echter, door capaciteitsgebrek / prioriteitsstelling zijn deze gegevens niet inzichtelijk gekomen. ‘Informeel’ is wel sprake van een bepaalde mate van monitoring door VWN: in principe verzorgd VWN de maatschappelijke begeleiding van de statushouder tijdens de eerste 1,5 jaar.

Maar VWN verlengd dit indien nodig (of kort in, indien er geen noodzaak meer is aan de maatschappelijke begeleiding vanuit VWN). 1.3.5.1