230601 Herontwikkeling Schoolstraat Pasveer Locatie (794840)

Verveer • De heer A. Weijman • Mevrouw M. Wiers-de Groot * Helaas is in de periode dat de visie werd voorbereid de heer Koffrie overleden.

De denktank is actief betrokken bij de voorbereiding van de Toekomstvisie en daarvoor regelmatig bij elkaar geweest. Ook heeft de denktank meegewerkt aan de voorbereiding van de structuurvisie. Tijdens de voorbereiding zijn er dialoogavonden geweest met de Baarnse bevolking. Voor de raad zijn er interactieve bijeenkomsten gehouden. Daarnaast is de raad tussentijds geïnformeerd over de visie. Ook heeft de raad ingestemd met het ontwerp van de Toekomstvisie. KuiperCompagnons, adviesbureau voor Ruimtelijke Ordening, Stedenbouw, Architectuur, Landschap B.V. te Rotterdam is ingeschakeld voor de inhoudelijke inbreng en samenstelling van de visie. Voor de voorbereiding is een werkgroep gevormd. De werkgroep kent de volgende samenstelling: • Marjolein van den Berg, toerisme & recreatie • Mariëlle Hepp, ruimtelijke ontwikkeling • Gert Jan Hoitink, verkeer • Corine Murre, volkshuisvesting • Marieke van Oostveen, communicatie • Co van der Thiel, milieu • Jan Henk Timmerman, ruimtelijke ontwikkeling Namens KuiperCompagnons hebben de volgende mensen aan de visie gewerkt: • Gerwin Gabry, projectleiding (tevens lid werkgroep) • Nenad Andzic, planologie • Martijn Niehof, stedenbouw • Bart Verhoeven, kaarten en afbeeldingen • Marjan Veen, grafische vormgeving

3

4

Inhoudsopgave Voorwoord 1 Inleiding 1.1 Vooraf 1.2 Aanleiding 1.3 Doel en opzet 1.4 Leeswijzer

8 8 8 8 9

DEEL A - TOEKOMSTVISIE 2 Baarn in 2030 3 Integrale visie 3.1 Baarnse Identiteit 3.2 Trendbreuken 4 Thematische visie 4.1 Inleiding 4.2 Hoogwaardig wonen 4.3 Levendig centrum met hoog voorzieningenniveau 4.4 Groene en blauwe vertoefplekken 4.5 Bestendige bedrijvigheid 4.6 Sociale samenhang 4.7 Bestuurlijke zelfstandigheid 4.8 Bereikbaar en leefbaar 4.9 Duurzaam en klimaatbestendig

13 17 17 18 21 21 21 23 24 26 27 30 30 31

DEEL B - STRUCTUURVISIE 5 Ruimtelijke vertaling 5.1 Inleiding 5.2 Duurzaam ruimtelijk raamwerk 5.3 De structuurvisiekaart nader verklaard 5.4 Hoogwaardig wonen 5.5 Levendig centrum met hoog voorzieningenniveau 5.6 Groene en blauwe vertoefplekken 5.7 Bestendige bedrijvigheid 5.8 Sociale samenhang 5.9 Bestuurlijke zelfstandigheid 5.10 Bereikbaar en leefbaar 5.11 Duurzaam en klimaatbestendig 5.12 Integraal afwegingskader 6 Op weg naar uitvoering 6.1 Inleiding

35 35 35 39 43 49 51 55 59 61 61 63 64 67 67

6.2 Dynamisch uitvoeringsprogramma 6.3 Milieuaspecten DEEL C - ONDERBOUWING 7 Inventarisatie en analyse 7.1 Inleiding 7.2 Historie 7.3 Ruimtelijke en functionele analyse 7.4 Baarnse identiteit 7.5 Evaluatie Panorama 2015 en Ruimtelijk Structuurplan 7.6 Maatschappelijke trends 7.7 Beleidsanalyse

Bijlagen Bijlage 1: Potentiële inbreidingslocaties Bijlage 2: Structuurvisiekaart (losse kaart)

67 71

81 81 81 85 85 87 89 95

6

Voorwoord Hoe ziet de gemeente Baarn eruit in 2030? Hoe wonen, werken en recreëren wij dan? En welke voorzieningen zijn daarvoor nodig? Het stellen van die vragen is geen ‘luchtfietserij’. Als we ons willen voorbereiden op een goede toekomst later, moeten we er nu over nadenken. Met elkaar. Dat is wat vele inwoners, ondernemers, bestuurders, politici en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties afgelopen jaar samen gedaan hebben. Op dialoogavonden, Denktankbijeenkomsten en andere overleggen is enthousiast en in een open sfeer gesproken over een Toekomstvisie voor Baarn die handvatten biedt voor ons beleid in de toekomst. Die visie is ook vertaald in een Ruimtelijke structuurvisie. Hiermee kunnen we in de toekomst ruimtelijke plannen beoordelen, afstemmen en sturen richting de gewenste uitkomst. Als wethouder Ruimtelijke ordening ben ik trots op het eindresultaat dat nu voor u ligt en dat samen met zoveel betrokken Baarnaars tot stand is gebracht. Ik wil iedereen die een bijdrage heeft geleverd hartelijk danken voor hun onmisbare inbreng. Wij werken als gemeentebestuur vol enthousiasme verder aan een gemeente waar het goed wonen, werken en recreëren is. Nu en in de toekomst. Wethouder Petra Laseur

7

1 1.1

Inleiding Vooraf

Baarn staat klaar om samen met burgers en ondernemers invulling te geven aan de toekomst. Daarvoor is het belangrijk een stip op de horizon te hebben, zonder dat dit overigens een vastomlijnd plan is. In deze Toekomstvisie en de hieruit voortvloeiende Structuurvisie is aangegeven wat het wensbeeld is voor 2030 en hoe Baarn dit wensbeeld denkt te bereiken.

8

Baarn staat de komende tijd voor een groot aantal uitdagingen. Baarn is een prachtig mooie gemeente en blijft dit graag in de toekomst. Om Baarn op de toekomst voor te bereiden worden gewenste ontwikkelingen mogelijk gemaakt en ongewenste ontwikkelingen tegengegaan. Er is echter wel een aantal bedreigingen, die zowel op de korte als lange termijn, op Baarn afkomen. Daarom zullen er kleine en soms grotere veranderingen doorgevoerd moeten worden, juist om het goede te behouden. Deze Toekomstvisie bevat een integrale visie en een thematische visie, die beide zijn uitgewerkt in de Structuurvisie. De visie is onderbouwd door een inventarisatie, analyse en de achtergronden van de relevante onderdelen en thema’s die van belang zijn voor de gemaakte keuzes.

1.2

Aanleiding

De aanleiding voor deze opgave is een optelsom van de volgende omstandigheden: • De behoefte om het bestaande beleid tezamen te brengen en op elkaar af te stemmen. • De wens gebruik te maken van de mogelijkheden die de nieuwe Wet ruimtelijke ordening biedt aangaande kostenverhaal en verevening bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. • Panorama 2015 en het Ruimtelijk Structuurplan uit 2006 zijn verouderd en zijn aan vervanging toe. Dit geldt temeer daar het Ruimtelijk Structuurplan een visiedeel ontbeert. • De wettelijke verplichting om te beschikken over een (gemeentedekkende) structuurvisie.

1.3 Doel en opzet De nieuwe toekomstvisie is gericht op 2030 en dient als basisdocument voor de op te stellen structuurvisie met uitvoeringsprogramma voor de gemeente Baarn. Zodoende vervangen de toekomstvisie en de nieuwe structuurvisie de beleidsstukken Panorama 2015 en het Ruimtelijk Structuurplan. Daarbij zijn die documenten geëvalueerd om hieruit lessen te kunnen trekken voor de toekomst. In deze toekomstvisie wordt nadrukkelijk ook aandacht besteed aan de sociaal-maatschappelijke componenten. De evaluatie van Panorama 2015 en het Ruimtelijke Structuurplan hebben de eerste ingrediënten aangereikt voor de Toekomstvisie. In de Toekomstvisie is bovendien het stuk Baarnse Identiteit kort geijkt of ‘verrijkt’ en is gekeken naar actuele maatschappelijke trends, de positie in de regio en lopende ontwikkelingen; daarbij zijn ook lessen getrokken uit oplossingen van knelpunten elders in Nederland. Het bestaande beleid vormt gedeeltelijk het fundament waarop de toekomstvisie is (voort)gebouwd. Een en ander is weergegeven in het schema op de volgende pagina.

Baarn staat klaar om samen met burgers en ondernemers invulling te geven aan de toekomst. Daarvoor is het belangrijk een stip op de horizon te hebben, zonder dat dit overigens een vastomlijnd plan is

1.4

Leeswijzer

Deze toekomstvisie/structuurvisie bestaat uit drie delen. In deel A is de toekomstvisie uiteengezet. De structuurvisie komt aan de orde in deel B. Deel C vormt feitelijk de achterliggende onderbouwing voor de keuzes die in deel A en B zijn gemaakt. Deel A is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 is een wensbeeld geschetst voor de gemeente Baarn in 2030. In hoofdstuk 3, ‘Integrale visie’, zijn de bestaande kernkwaliteiten van Baarn beschreven en is aangegeven hoe hiermee omgegaan kan worden. In hoofdstuk 4 ‘Thematische visie’ is de visie per thema verder uitgewerkt. De keuzes die in de toekomstvisie gemaakt zijn, staan hierbij centraal. Deel B is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 5 ‘Ruimtelijke vertaling’ is de doorwerking en vertaling in de structuurvisie nader belicht. Hoofdstuk 6 ‘Op weg naar uitvoering’ gaat in op het uitvoeringsprogramma en de milieuaspecten. Tenslotte zijn in deel C (hoofdstuk 7) de inventarisatie en analyse van de voor de toekomstvisie relevante onderwerpen beschreven. Uit de inventarisatie en analyse zijn specifieke uitdagingen voor de gemeente Baarn naar voren gekomen, die in de toekomstvisie aan bod komen.

9

11

A

Toekomstvisie

12

2

Baarn in 2030

Baarn is in 2030 vorstelijk om te wonen, te werken en te recreëren. Daarmee bouwt Baarn voort op een eeuwenlange traditie … maar wel op een moderne, of liever, tijdloze manier. Het vorstelijke karakter komt tot uiting in een voortdurende aandacht voor kwaliteit en duurzaamheid. Alhoewel deze begrippen moeilijk grijpbaar zijn, is in de loop der jaren het gevoel voor kwaliteit en duurzaamheid - bij bewoners, ondernemers, ambtenaren en bestuurders – als vanzelfsprekend geworden. Het heeft geleid tot allerlei nieuwe initiatieven. Telkens wordt daarbij gekeken of het “nieuwe” past bij en bijdraagt aan de bestaande identiteit. Wat de Baarnaars inmiddels al heel lang weten, is ook al even bekend bij mensen van buiten Baarn: je kunt er vorstelijk wonen, je kunt er vorstelijk winkelen en je krijgt altijd een vorstelijk onthaal. En een ieder weet dat dit niet staat voor belegen en oubollig maar voor stijlvol, echt, puur, authentiek en eerlijk, kortom tijdloos. Deze benadering of houding heeft Baarn weerbaar gemaakt tegen de trends, die bijna twintig jaar terug de bestaande kwaliteiten leken te bedreigen. Dat die scherpe focus niet heeft geleid tot eenheidsworst blijkt uit het feit dat Baarn in 2030 nog altijd een dorp is met een grote verscheidenheid in landschappen èn in mensen.

In Baarn is een hoogwaardig woonmilieu namelijk niet alleen weggelegd voor de “happy few”, maar voor jong en oud, van arbeider tot adel en van de geboren Baarnaar tot de werknemer die graag dichtbij zijn werk woont. Het aantal mensen is al decennialang min of meer constant. Door direct plek te bieden aan starters op de woningmarkt is Baarn weer enigszins “vergroend”, wat wil zeggen dat er weer relatief veel kinderen worden geboren; zodoende is het aantal en het niveau van de scholen op het oude, hoge peil gebleven. De jonge gezinnen wonen met veel plezier in Baarn, de kinderen maken volop gebruik van de avontuurlijke speelplekken, het sportpark is voor hen op loop- of fietsafstand en er wordt weer veel gebruik gemaakt van het overdekte zwembad. Ook voor ouderen – in al hun verscheidenheid – is voldoende hoogwaardige woonruimte gevonden. Door de Noordschil, het centrum en de voormalige school- en fabrieksgebouwen efficiënt en intensief,

maar binnen de Baarnse maat en schaal, te benutten, kon voldoende ruimte gevonden worden om te voorzien in de kwantitatieve en kwalitatieve vraag met een hoge beeldkwaliteit. Dè kwaliteit van Baarn is al eeuwenlang de landschappelijke en natuurlijke verscheidenheid. Baarn wordt gekenmerkt door de overgang van de bossen van de Utrechtse Heuvelrug naar de weidse openheid van Eemland. Daarin is niets veranderd. Wel is de rivier Eem herontdekt als parelketting voor ecologische en recreatieve stapstenen. Bijzonder is verder dat het groen niet alleen buiten maar ook binnen het dorp overal te vinden is, in de tuinen van de villa’s en als goed onderhouden openbaar groen op pleinen, langs lanen en straten en in de diverse parken, waarvan de Baarnaars goed gebruik maken. De trend weer meer groenten en fruit zelf te telen (stadslandbouw) is aan een flinke opmars bezig. School- en werktuinen staan in hoog aanzien en hebben veel belangstelling. Bezoekers van Baarn komen natuurlijk naar Lage Vuursche, kasteel Groeneveld, Paleis Soestdijk of het vijftien jaar geleden opgerichte retail- en leisurepark, maar knopen daar graag - daartoe uitgenodigd door de knipkaart “Rondje (Vorstelijk) Baarn” verkregen bij de VVV- een bezoek aan het centrum aan vast.

Het dynamische hart van Baarn bestaat uit het Laanplein, dat een logische entree van het kernwinkelgebied is geworden, de Brink, het ontmoetingsplein met horeca en evenementen, en de Laanstraat, die deze twee pleinen verbindt en de plek vormt voor het recreatieve en kwalitatieve winkelen. Ter plaatse van

13

Baarn onderscheidt zich als de plek voor design-woninginrichting en ontspannings- en bezinningstoerisme. Daarnaast heeft er ook een “revival” van ambachtelijke bedrijvigheid plaatsgevonden. Op de platte daken van de bedrijfsloodsen wordt zonne-energie gewonnen, waardoor een groot deel van de verbruikte energie wordt gecompenseerd. Door goed parkmanagement en aandacht voor de zittende bedrijven liggen de vijftien jaar geleden geherstructureerde bedrijventerreinen er nog even mooi bij. Van het bedrijventerrein gaat sindsdien een grote aantrekkingskracht uit. Baarn kent in 2030 een grote verscheidenheid aan bevolkingsgroepen, maar iedereen voelt zich sterk verbonden met het dorp. Dit heeft te maken met het dorpse karakter, de sociale veiligheid, de sfeer, de omgangsvormen, de menselijke maat en de kleinschaligheid - kernwaarden waarbij mensen zich in deze dynamische, geglobaliseerde en digitale tijd veilig voelen - maar ook met een zekere trots op wat Baarn allemaal te bieden heeft. Dit geldt voor de goede scholen en het culturele aanbod met jaarlijks terugkerende evenementen die alweer een traditie mogen worden genoemd, maar ook het brede palet aan winkels en horecavoorzieningen, de hoge kwaliteit van de openbare ruimte, de goede bereikbaarheid, een sterk verenigingsleven, vele vrijwilligers die zich inzetten en de nabijheid van werk.

14

beide uiteinden is ruim voldoende parkeergelegenheid. De Brink is heringericht als knus plein met een nieuwe pleinwand en een fontein, met genoeg ontspanning, vermaak en vertier en de bibliotheek is een punt van rust en leesplezier. Bestaande horeca heeft zich vrijwillig verplaatst naar dit nieuwe “plein van ontmoeting en cultuur”, waar door slimme oplossingen ook voldoende parkeergelegenheid is met snelle oplaadpunten. Daardoor komen mensen van binnen èn buiten Baarn graag een hapje eten voordat zij naar het theater gaan of drinken zij wat in een van de cafés na de voorstelling. In 2030 is Baarn niet alleen een woongemeente, maar ook een werk- en recreatiegemeente. Dit uit zich niet in grootschalige fabriekscomplexen maar in kleinschalige, hoogwaardige bedrijvigheid op duurzame terreinen èn in woonwerkunits en kantoren aan huis, die zijn voorzien van een ultrasnel glasvezelnet.

Niet alle voorzieningen zijn in 2030 misschien dichtbij, maar wel altijd bereikbaar, ook voor de minder mobiele groepen in de samenleving. Naast de dagelijkse zorg, die wordt verleend vanuit bestaande zorgcentra, kan men voor specifieke zorg terecht bij mobiele zorgpunten en via internet. Door intensieve communicatietrajecten heeft het gemeentelijk bestuur ook een goed inzicht in de wensen van specifieke doelgroepen zoals jongeren. Langs die weg zijn er nieuwe sportieve evenementen geïntroduceerd. In 2030 bewegen jeugd en senioren meer dan twintig jaar terug. De aantrekkelijke bossen, het groen en het openluchtzwembad spelen hierbij een belangrijke rol. Veel voorzieningen kunnen overeind worden gehouden door huisvesting te delen en door de gezamenlijke inspanning van vrijwilligers, ondernemers en de gemeente. Zo heeft Baarn gezien haar omvang op het gebied van vrijetijdsbesteding, sport en culturele activiteiten bijzonder veel te bieden.

Maar zover is het nog niet. We leven nu immers nog niet in 2030 maar in 2012… In de hoofdstukken hierna is aangegeven hoe het vergezicht van 2030 kan worden bereikt.

De grote verbondenheid met het eigen dorp zorgt er ook voor dat Baarn een sterke politieke en bestuurlijke plek in de regio inneemt. In de integrale dorpsplannen weet de gemeente haar sterke identiteit telkens te verstevigen. In 2030 is Baarn nog steeds zeer goed ontsloten, maar ondervinden de bewoners minder hinder van het verkeer dankzij meerjarig consequent beleid dat is gericht op het verbeteren van de veiligheid en de ontsluiting, het terugdringen van de verkeersbelasting en een goed beheer en onderhoud. Bij elk nieuw project of initiatief wordt goed gekeken naar de gevolgen voor de bereikbaarheid en verkeersintensiteit. Ook de opmars van elektrische auto’s draagt bij aan het verminderen van de hinder. Op alle openbare parkeerplaatsen zijn oplaadpunten te vinden, veelal gevoed door plaatselijk - op de daken van woningen en bedrijfsloodsen - opgewekte zonneenergie. Op meerdere fronten is en wordt gewerkt aan de verduurzaming en het klimaatbestendig maken van de gemeente. De nieuwe woongebieden zijn opgericht volgens de beginselen van duurzame stedenbouw (o.a. zongericht bouwen) en duurzaam bouwen (o.a. milieuvriendelijke materialen, uitmuntende isolatie). Duurzaam ondernemen is inmiddels de norm, wat zich ook uit in een milieuvriendelijk winkelaanbod. Voor een deel zijn regionale kringlopen conform de cradle-tocradle-filosofie gesloten.

15

Dè kwaliteit van Baarn is al eeuwenlang de landschappelijke en natuurlijke verscheidenheid. Baarn wordt gekenmerkt door de overgang van de bossen van de Utrechtse Heuvelrug naar de weidse openheid van Eemland.

16

3

Integrale visie

3.1

Baarnse Identiteit

Identiteit en imago De Baarnse Identiteit is in 2008 gedefinieerd in zes kenmerken. Samengevat zijn dit zoals eerder aangegeven ‘hoogwaardig wonen’, ‘levendig centrum met een hoog voorzieningenniveau’, ‘groene en blauwe vertoefplekken’, ‘bestendige bedrijvigheid’, ‘voldoende sociale samenhang’ en ‘bestuurlijke zelfstandigheid’. In deze visie worden daar nog twee belangrijke kenmerken aan toegevoegd, namelijk ‘duurzaam en klimaatbestendig’ en ‘bereikbaar en leefbaar’. Deze acht kenmerken staan echter nog los van elkaar en hebben geen overkoepelend ideaal dat de kenmerken verbindt en als kapstok kan dienen voor ontwikkelingen en initiatieven. Hoewel de kenmerken van de Baarnse Identiteit nog steeds actueel zijn, zijn ze nog onvoldoende uniek en onderscheidend om voldoende bij te dragen aan een sterk imago. Imago is immers iets anders dan identiteit. Je identiteit is wat je echt bent, de gewenste identiteit is wat je wilt zijn en je imago is hoe mensen je zien. Idealiter ligt het imago parallel aan de identiteit. In deze visie wordt duidelijk dat de gemeente Baarn zich onderscheidt door haar vorstelijke karakter. Vorstelijk Baarn Kijkend naar de historie van Baarn is de eeuwenlange aanwezigheid van het koninklijk huis in Baarn uniek in Nederland. Iedereen kent paleis Soestdijk. De leden van het koninklijk huis gingen hier naar school.

Koningin Beatrix heeft eind 2011 niet voor niets het nieuwe Baarnsch Lyceum geopend. Het predicaat “Koninklijk” zou voor Baarn echter te formeel en te hiërarchisch zijn en de brede lading die Baarn heet, niet dekken. Al eerder is “Vorstelijk Baarn” bedacht ten behoeve van de “image building”, “branding” en “marketing” van Baarn. In deze toekomstvisie vormt Vorstelijk Baarn een veel breder overkoepelend beginsel en geeft aan dat Baarn staat voor stijl, allure en hoge kwaliteit. Die hoge kwaliteit betekent niet per definitie “duur”, maar wel duurzaam, echt, oorspronkelijk, puur, tijdloos. Kwaliteit van leven De hoge kwaliteit uit zich in Baarn in het feit dat de zes kenmerken van de Baarnse Identiteit alle tegelijkertijd aanwezig

zijn. Baarn heeft een grote diversiteit in landschap èn in bewoners: zo is de overgang van zandgronden (bos) naar veen (gras), benadrukt door de landgoederen die altijd liggen op dergelijke overgangszones, af te lezen in het fraaie Baarnse landschap. De Eem is een verdere verrijking hiervan. Ook de met het landschap verbonden hoge natuurlijke en cultuurhistorische waarden dragen bij aan de beleving. Maar Baarn heeft ook een breed palet aan bewoners. Anders dan sommige dorpen in het Gooi biedt Baarn een thuis aan een rijke schakering aan mensen, van jong tot oud, van hoogtot laagopgeleid en van geboren Baarnaar tot nieuwkomer. Alle bebouwing heeft ruimte en een menselijke maat. Je kunt er bovendien wonen naar je portemonnee dik is. Bewoners brengen naar voren dat zij met name de eigenheid, het dorpse karakter en de hoge kwaliteit van wonen in Baarn hogelijk waarderen. Grote stedelijke uitbreidingswijken en bedrijventerreinen, zoals rondom Almere, Amersfoort en Utrecht passen daar niet bij. Kortom, Baarn is een landschappelijke gemeente, kleinschalig en groen en onderscheidt zich in de regio vooral door de hoge kwaliteit van wonen, werken en samenleven. Het gaat in Baarn niet om kwantiteit, maar om de kwaliteit van leven, waarbij sociale veiligheid, sfeer, omgangsvormen en het dorpse karakter sleutelbegrippen zijn.

Is dit niet al eeuwen de rode draad bij de ontwikkeling van de kern en de gemeente? Baarn is de plek waar mensen voor kortere of langere tijd komen om de hectiek van de stad te ontvluchten.

17

Niet duur maar duurzaam Kwaliteit en duurzaamheid zijn synoniemen van elkaar. Daarom is het belangrijk voor de toekomst expliciet aandacht te besteden aan duurzaamheid, als ondersteunende pijler van de zes kenmerken van de Baarnse Identiteit. Daarbij gaat het om duurzaamheid niet alleen in de betekenis van milieubewust, maar vooral ook van “tijdloos”. Met duurzaamheid als ondersteunende pijler kan Baarn de hoge kwaliteit en het vorstelijke karakter behouden en versterken. Daarnaast zijn “bereikbaarheid en leefbaarheid” als tweede aanvullende pijler benoemd, omdat een goede bereikbaarheid een voorwaarde is om vorstelijk te kunnen wonen, werken, winkelen en recreëren.

18

Aanjager van initiatieven De trits “Vorstelijk - duurzaam - kwaliteit” zorgt voor samenhang in de kenmerken van de Baarnse Identiteit. Deze drie begrippen kunnen worden ingezet en doorvertaald als toetssteen voor beleid en ontwikkelingen en als aanjager van initiatieven. De toekomstvisie is daarmee een stimulans en aanbeveling voor toekomstige ontwikkelingen. De toekomstvisie bevat de uitdagingen voor de komende decennia.

Baarn is een landschappelijke gemeente, kleinschalig en groen en onderscheidt zich in de regio vooral door de hoge kwaliteit van wonen, werken en samenleven. Baarn is de plek waar mensen voor kortere of langere tijd komen om de hectiek van de stad te ontvluchten.

Kernkwaliteiten Om het typisch Baarnse karakter ook voor de toekomst veilig te stellen, moeten de bestaande kernkwaliteiten gekoesterd worden, door ze te definiëren, benoemen en beschermen. Maar daarmee zijn we er nog niet. Baarn is onderdeel van een groter geheel. Diverse trends en ontwikkelingen, zoals vergrijzing, digitalisering en klimaatverandering, vormen een mogelijke bedreiging voor die bestaande kwaliteiten. Daarom moeten de kwaliteiten weerbaar gemaakt worden tegen datgene dat in de toekomst op Baarn afkomt. En, om het bestaande te behouden, is het juist nodig om te ontwikkelen en veranderingen door te voeren. Daarom moet ruimte worden geboden aan ontwikkelingen, maar alleen voor zover deze vorstelijk, duurzaam en van hoge kwaliteit zijn en bijdragen aan het behouden en versterken van de aanwezige waarden.

3.2

Trendbreuken

De samenleving is voortdurend in beweging. Nieuwe kansen moeten worden benut en ongewenste ontwikkelingen moeten kunnen worden tegengegaan. Om de Baarnse Identiteit veilig te stellen en zelfs te kunnen versterken kan en moet bestaand beleid niet altijd worden doorgezet. Op de volgende punten is sprake van een trendbreuk. • Vooral de trends vergrijzing, ontgroening en verdunning (zie hoofdstuk 7) hebben grote invloed op de woningbouwopgave en het voorzieningenniveau in Baarn. Trends als mobiliteit en digitalisering werken door in de woon-werkrelaties. Een evenwichtige bevolkingsopbouw is nodig om de kwaliteit van leven in Baarn op peil te houden. Ook in de parallel aan de Toekomstvisie opgestelde Woonvisie is dit beginsel als leidraad genomen. In het nieuwe woonbeleid wordt dan ook niet ingezet op doorstroming, maar is als uitgangspunt genomen het direct bouwen voor de doelgroepen jongeren, starters en senioren. Inbreiding en organische groei passen goed bij deze uitgangspunten. • In Panorama 2015 werd er nog van uitgegaan dat Baarn alleen een woongemeente is. Geconstateerd is dat er in Baarn nu en in de toekomst ook volop gewerkt en gerecreëerd wordt. Dit draagt bij aan de veelkleurigheid en vitaliteit van

Baarn. Om hieraan invulling te kunnen geven wordt gesteld dat Baarn in de toekomst een woon-, werk- en recreëergemeente is. Dit betekent dat er ook voldoende mogelijkheden geboden worden voor hoogwaardig werken en recreëren. • Gestreefd wordt naar voldoende bedrijvigheid in plaats van bedrijven in de klassieke zin van het woord. De verwachting is dat in het kader van ‘Het Nieuwe Werken’ werknemers flexibeler en vaker thuis gaan werken. Werkgelegenheid kan tegenwoordig ook gevonden worden in kleinschalige en hoogwaardige vormen zoals zzp-ers in woonwerkunits, ambachten in bedrijfsverzamelgebouwen en natuurlijk de recreatie en horeca. Dit zijn vormen van bedrijvigheid die relatief veel werkgelegenheid voortbrengen en ook duurzaam vormgegeven kunnen worden. • Om maximaal te profiteren van recreanten die op de parels van Baarn afkomen en om het winkelgebied teweer te stellen tegen de digitale bedreigingen (internetverkoop), is het belangrijk het centrum te versterken en te verfraaien. Het centrum moet een hoogwaardige openbare inrichting krijgen. Door een logische en compacte structuur moet worden gezorgd dat het winkelend publiek zowel voor de dagelijkse boodschappen als voor het recreatief winkelen in Baarn terecht kan. Ook cultuur en vermaak moeten in die structuur een duidelijke plek krijgen.

• Bij het accommoderen van de diverse voorzieningen moet telkens worden afgewogen of dit op wijkniveau moet of dat dit beter kan plaatsvinden vanuit een centrale plaats. Mede als gevolg van de groeiende toepassing van internet en mobiele zorg is bereikbaarheid van groter belang dan nabijheid. Verder is het belangrijk de omvang en aard van de voorzieningen af te stemmen op de veranderende vraag als gevolg van de vergrijzing. • Ontwikkelingen moeten mogelijk worden gemaakt met behoud van het goede. Daarbij is het van belang dat programmatische uitgangspunten - zoals aantallen woningen - niet gezien worden als een doel op zichzelf, maar als een middel om andere doelen (lees: waarden) te bereiken. De toekomstvisie/structuurvisie moet op een lange termijn vol onzekerheden altijd een omkeerbaar proces zijn. Daarom moet gewerkt worden met variabele keuzemo-gelijkheden, die elk op zichzelf géén “point of no return” kennen en altijd als een afgerond geheel gefaseerd kunnen worden uitgevoerd. Om de ruimtelijke kwaliteit van de gemeente Baarn te behouden en te versterken is een vernieuwd toetsingskader nodig om ongewenste ontwikkelingen te weren en gewenste ontwikkelingen een kans te geven, passend in de trits ‘vorstelijk – kwaliteit – duurzaam’.

19

20

4

Thematische visie

4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk van de Toekomstvisie zijn de kenmerken van de Baarnse Identiteit vanuit de hiervoor omschreven samenhang nader uitgewerkt. Het is daarbij van groot belang dat de Toekomstvisie niet gezien wordt als een blauwdruk voor de toekomstige ontwikkeling, maar veel meer als een flexibel document waarin richtingen en lijnen naar de toekomst worden uitgezet. Hierbij speelt de factor tijd een belangrijke rol. De visie op Baarn in 2030, die bestaat uit een overkoepelend en samenhangend ideaalbeeld, is uitgewerkt in de volgende zes thema’s: • Hoogwaardig wonen. • Levendig centrum met hoog voorzieningenniveau. • Groene en blauwe vertoefplekken. • Bestendige bedrijvigheid. • Sociale samenhang. • Bestuurlijke zelfstandigheid. Daarnaast zijn de thema’s ‘bereikbaar en leefbaar’ en ‘duurzaam en klimaatbestendig’ belangrijke ondersteunende pijlers die als rode draad in alle thema’s terugkomen. Een consequente en heldere aanpak die breed wordt uitgedragen is van groot belang. Het beleid is niet gericht op de korte termijn, maar juist gericht op ingrepen en ontwikkelingen die kunnen worden omschreven als puur en tijdloos. Dit geldt voor alle thema’s. Daarbij is gebruik gemaakt van de beleidsstukken die parallel aan deze Toekomstvisie zijn opgesteld (Woonvisie, GVVP, Economische visie, Milieubeleidsplan, Nota beter voor elkaar).

Daardoor is afstemming mogelijk geweest en heeft wisselwerking tussen de Toekomstvisie en deze beleidsstukken plaatsgevonden: de toekomstvisie heeft als basis gefungeerd voor het sectoraal beleid en vice versa.

4.2

Hoogwaardig wonen

Baarn biedt in 2030 een vorstelijk woonmilieu aan alle inwoners van Baarn, voor jong en oud, van arbeider tot adel en van de geboren Baarnaar tot de werknemer die graag dichtbij zijn

De Toekomstvisie moet niet gezien wordt als een blauwdruk voor de toekomstige ontwikkeling, maar veel meer als een flexibel document waarin richtingen en lijnen naar de toekomst worden uitgezet. 21

werk woont. Het vizier is gericht op een min of meer constant inwonertal, maar belangrijker nog - zeker voor het voorzieningenniveau - een evenwichtige bevolkingsopbouw. Dit kan worden bereikt door direct plek te bieden aan starters op de woningmarkt. Ook voor ouderen - in al hun verscheidenheid is voldoende hoogwaardige woonruimte gevonden. De ruimte om te voorzien in de kwantitatieve en kwalitatieve vraag wordt met het oog op de groene kwaliteiten van Baarn gevonden binnen de bebouwde kom door herstructurering of buiten de kom op de reeds ingeplande plekken, zoals de Noordschil. De nieuwe woningen zullen zeer duurzaam zijn. Verder zal erop worden gelet dat het bouwen van woningen niet betekent dat de bereikbaarheid of leefbaarheid van de omgeving onder druk komt te staan. Algemeen Wonen in Baarn staat voor ‘hoogwaardig wonen’. Dit is één van de kernidentiteiten waar Baarn op bouwt. De gemeente wil deze identiteit verder ontwikkelen, om Baarn zo ook voor komende generaties een prettig en leefbaar dorp te laten zijn. Naast de juiste woningen voor verschillende groepen, gaat het

om een aantrekkelijke omgeving waar wonen, werken, spelen en recreëren hand in hand gaan. Om dit te bereiken zet de gemeente in op de volgende thema’s: • kwaliteit van wonen en woonomgeving; • inzet voor jonge huishoudens op de woningmarkt; • senioren; • wonen met zorg.

22

Kwaliteit van wonen en woonomgeving De gemeente kiest voor ‘Hoogwaardig wonen’ in Baarn. De kwaliteit van wonen en woonomgeving bepaalt de aantrekkingskracht van Baarn voor mensen die er wonen of willen wonen. Behoud van deze kwaliteiten is dan ook essentieel. De gemeente zal met ontwikkelende partijen (corporaties, projectontwikkelaars, aannemers) afspraken maken en planologische en stedenbouwkundige randvoorwaarden vastleggen over onder andere de oriëntatie, de grootte en het uitrustingsniveau en de geschiktheid van woningen volgens de principes van Duurzame stedenbouw en Duurzaam bouwen, niet alleen bij nieuwbouw, maar ook bij herstructurering en aanpassingen aan woningen.

De gemeente kiest voor ‘Hoogwaardig wonen’ in Baarn. De kwaliteit van wonen en woonomgeving bepaalt de aantrekkingskracht van Baarn voor mensen die er wonen of willen wonen. Behoud van deze kwaliteiten is dan ook essentieel.

Inzet voor jonge huishoudens op de woningmarkt De leeftijdsgroep 20 tot 40 jaar is ondervertegenwoordigd in Baarn. Nu is het aanbod voor deze groep in Baarn ten opzichte van andere regiogemeenten relatief beperkt aanwezig. Dit zal bij ongewijzigd beleid zo blijven. De gemeente wil naar een duurzaam evenwicht in de bevolkingsopbouw. Vanuit woningmarktperspectief is daarom aandacht nodig voor de huishoudens tot 40 jaar, in het bijzonder jonge gezinnen met een middeninkomen. Dit is verwoord in de Visie Wonen 2011. Om dit te bereiken kiest de gemeente ervoor het aanbod aan sociale huurwoningen uit te breiden. Accent krijgt het verruimen van mogelijkheden voor de middengroepen. Nieuwbouw in het goedkope koop- of dure huursegment is daarvoor nodig. Daarnaast zal de gemeente samen met marktpartijen afspraken maken over de inzet van financiële arrangementen als ‘Koopgarant’ of nieuwbouw van duurdere huurwoningen. Senioren Baarn heeft een relatief oude bevolking. Het aandeel van mensen op leeftijd neemt de komende tijd toe. Door nieuwbouw van geschikte woningen en het geschikter maken van bestaande woningen wil de gemeente inspelen op de veranderende woningvraag van senioren. Daarnaast besteedt de gemeente bij beheer en onderhoud van de openbare ruimte aandacht aan de toegankelijkheid van de woonomgeving.

Naast aanpassing van bestaande woningen zal voor een deel ook nieuwbouw op locaties nabij ontmoetingsplekken en het centrum van Baarn bijdragen aan het vervullen van woonwensen van senioren. Dit draagt tevens bij aan een beperkte doorstroming en het passender bewonen van de bestaande voorraad. Wonen met zorg Sinds vele jaren is het beleid erop gericht dat mensen met een (intensieve) zorgvraag de zorg in een zo normaal mogelijke leefsituatie zouden moeten krijgen. Het aantal plaatsen in zorginstellingen moet worden afgebouwd (extramuralisering). Ook in Baarn zullen mensen zo lang mogelijk in hun bekende woonsituatie zorg moeten kunnen ontvangen. Een passend woonzorgaanbod is voor hen noodzakelijk. Dit betekent dat in Baarn het aanbod van wonen, welzijnsdiensten en zorg op elkaar moet worden afgestemd. De gemeente wil ontwikke-

lingen rond wonen met zorg faciliteren door de ketensamenwerking van aanbieders van wonen, diensten, welzijn en zorg te bevorderen. Daarnaast is bij voorkeur nabijheid - maar in elk geval een goede bereikbaarheid - van voorzieningen gewenst. De gemeente wil dan aansluiten bij reeds aanwezige voorzieningen in het centrum van Baarn. Op niet al te grote afstand van het centrum zullen bij voorrang woon-zorgarrangementen toegevoegd moeten worden, zodoende kunnen ook zorgbehoevenden makkelijker deelnemen aan het leven in het centrum.

4.3 Levendig centrum met hoog voorzieningenniveau Baarn is in 2030 nog steeds een brinkdorp. De Brink is het centrale ontmoetingsplein van het dorp. Het Laanplein zou het centrum moeten zijn voor de dagelijkse boodschappen en waar gewoond en geparkeerd wordt. De Laanstraat verbindt deze twee pleinen en is de plek voor recreatief en vorstelijk winkelen. Baarn heeft daarmee in 2030 een duidelijke en compacte winkelstructuur volgens het haltermodel. Als het gaat om de overige voorzieningen, dan is het credo dat de voorziening voor iedereen bereikbaar is. Het voorzieningenaanbod wordt afgestemd op de veranderende vraag, maar blijft wel kwalitatief hoogwaardig. De Brink moet weer functioneren als plein waar de Baarnaars

elkaar ontmoeten en zich vermaken. Het is in dit verband van belang de ruimtelijke kwaliteit van het plein te verbeteren. Het plein is nu verre van knus dankzij de te grote ruimte, de niet alle even fraaie pleinwanden en het zicht op de geparkeerde auto’s. Ten tweede is het belangrijk een plein te realiseren dat een tegenwicht biedt aan het Laanplein. Dit kan door dit plein veel meer het karakter te geven van een ontmoetings-, cultuur- en vermaaksplein. In dit verband moet aanvullend op de horeca gezocht worden naar nieuwe trekkers. Hierbij kan ook gedacht worden aan een (ambachtelijke) zaterdagmarkt met ambachten en streekproducten. Van belang is ook een goede inrichting die meer sfeer geeft aan het plein en ontmoetingspunten kent, bijvoorbeeld bij een fontein of een zitplek. De Laanstraat is de belangrijkste winkelstraat in het centrum van Baarn. Voor het behoud van de vitaliteit van het kernwinkelgebied als geheel is het van belang dat verschuivingen in food, non-food, dienstverlenende functies en parkeerlocaties duurzaam in een goede balans worden gebracht. Daarbij is het noodzakelijk dat de Laanstraat en Brinkstraat over de gehele lengte ‘indikt’ om naar de toekomst toe te kunnen overleven. De beide einden en de zijstraten van het huidige winkelgebied mogen daarvoor ‘verkleuren’ naar een meer gemengd gebied.

In het compactere winkelgebied moet de aandacht erop gericht zijn om een verschuiving te krijgen naar meer kwaliteit en “uniciteit” (aanbod buiten de bestaande ketens).

23

24

4.4 Het Laanplein heeft idealiter een mix van (centrum)functies, zoals wonen, boodschappen doen, dienstverlening en parkeren. Het streven is voldoende parkeerplaatsen te realiseren, zodat de Laanstraat te allen tijde bereikbaar blijft. Door de kwalitatieve verbetering van het aanbod in het centrum met (schaal)vergroting van het supermarktaanbod en het recreatieve winkelaanbod zal de concurrentiekracht van het centrum van Baarn versterken. Dit betekent dat meer inwoners van Baarn in het centrum van Baarn winkelen en hun boodschappen doen en Baarn meer consumenten uit de regio aantrekt door een aantrekkelijker aanbod. De herontwikkeling van het parkeerterrein Laanstraat kan zo een katalysator zijn voor de opwaardering en versterking van het centrum van Baarn. Naast winkelen staat tevens het wonen centraal. Wonen in het centrum levert een belangrijke bijdrage aan de levendigheid en de sociale beleving in het gebied, ook na sluitingstijd van de winkels. Met het combineren van woningen en winkels wordt een aantrekkelijk leefmilieu gecreëerd voor verschillende doelgroepen.

Groene en blauwe vertoefplekken

Baarn maakt in 2030 optimaal gebruik van haar landschappelijke en natuurlijke verscheidenheid en haar cultuurhistorische schatten. Recreanten krijgen een vorstelijk onthaal, maar zij worden ook uitgedaagd verder te kijken dan kasteel Groeneveld, Lage Vuursche en paleis Soestdijk. Ook de Eem en niet te vergeten het prachtige winkel- en cultuurcentrum moeten worden bezocht. De recreanten worden daartoe “begeleid”. Dit is ook nodig om de drukte in goede banen te leiden. De recreatieve druk mag natuurlijk niet de hoge groene kwaliteiten schaden. De gemeente Baarn heeft met haar ruime, groene en aantrekkelijke buitengebied een ruim aanbod aan extensieve recreatieve mogelijkheden. Het streven is om de bestaande groenstructuur te behouden en waar nodig te versterken. Dit uitgangspunt geldt ook bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. De recreatieve mogelijkheden dienen te worden gestimuleerd en waar mogelijk verder te worden ontwikkeld. Uitgangspunt is om de bezoeker een aantrekkelijk recreatief aanbod aan te bieden, waarbij de nadruk ligt op dagrecreatie. Lage Vuursche

is hierbij een belangrijke toeristisch-recreatieve trekker die ook in de toekomst behouden dient te blijven. Versterking van het recreatief (mede) gebruik elders in de gemeente wordt nagestreefd. Dit sluit aan bij het provinciale beleid zoals onder meer beschreven in de visie Heel de Heuvelrug. Hierbij kan ook worden aangesloten bij de verschillende Toeristische Overstappunten uit de provinciale Visie Recreatie en Toerisme 2020. Ook wordt onderzocht of langs en op de Eem, meer dan tot dusver, recreatieve mogelijkheden zijn te bieden. Voor het stimuleren van toerisme langs de Eem wordt, waar dit gewenst is, samenwerking gezocht met andere gemeente. Initiatieven hiervoor zijn al in gang gezet. Bekeken wordt ook of hierbij de Grebbelinie als Militair Erfgoed extra betekenis kan geven aan deze ontwikkelingen. Lage Vuursche staat model voor een in bezoekersaantallen gemeten uiterst succesvol recreatiegebied, waarvan echter ook de keerzijden zichtbaar zijn in de vorm van grote drukte, parkeeroverlast op piekmomenten en verstoring van natuur. Verder is het de vraag of met het huidige horeca- en recreatieaanbod Lage Vuursche ook klaar is voor de toekomstige recreant. Ook zou het goed zijn als recreanten worden gestimuleerd naar het centrum van Baarn en naar de andere parels van Baarn te komen.

Het landschappelijke, groene gezicht is een prominent onderdeel van de identiteit van de gemeente. De landgoederen zijn niet voor niets gesitueerd op de landschappelijke overgang van dicht naar open, van nat naar droog, van de bossen op de Utrechtse Heuvelrug naar veenweidegebied van de Eemvallei. Deze kwaliteit is nog steeds typerend voor de gemeente Baarn. Lage Vuursche ligt omsloten door het bos. Eembrugge is nauw verbonden met de Eem; beide kernen zijn verknoopt met hun landschappelijke setting. De kern Baarn ligt er letterlijk en figuurlijk tussen ingeklemd. De relatie van de drie kernen met het landschap rondom en het groen binnen de kernen is cruciaal voor de leefkwaliteit. Het koesteren van de landschappen en het toegankelijk maken voor recreatie vormen daarnaast belangrijke opgaven. Daarbij kan gedacht worden aan die activiteiten die passen in

Het landschappelijke, groene gezicht is een prominent onderdeel van de identiteit van de gemeente.

25

de categorie extensieve recreatie. Extensieve recreatie is gedefinieerd als ondergeschikt medegebruik van grond, gericht op ontspanning, waarvoor weinig voorzieningen nodig zijn en waaraan geen (fossiele) energie hoeft te worden toegevoegd. Vaak is extensieve recreatie ook gedefinieerd als activiteit waaraan weinig mensen tegelijkertijd en op dezelfde plek deelnemen, zoals fietsen, wandelen en vissen. In aantallen gemeten mag de recreatie in Baarn echter best intensief zijn, mits het niet zorgt voor overlast of een te grote druk op de natuurlijke en menselijke leefomgeving. Baarn wil zich meer nog dan nu al met haar landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten op de recreatieve kaart zetten. Een fijnmazig raamwerk van fiets- en wandelroutes verknoopt de kernen met de omgeving en strategisch geplaatste vertoefplekken maken het landschap en de cultuurhistorie tastbaar en beleefbaar. Landgoederen en buitenplaatsen vormen daarin de voor de hand liggende recreatieve en cultuurhistorische ankerpunten. De bestaande recreatieve trekkers zoals Lage Vuursche en Kasteel Groeneveld zijn daar voorbeelden van. Ook het zoeken van een nieuwe betekenis voor paleis

De gemeente Baarn heeft met haar ruime, groene en aantrekkelijke buitengebied een ruim aanbod aan extensieve recreatieve mogelijkheden. Het streven is om de bestaande groenstructuur te behouden en waar nodig te versterken.

26

Soestdijk kan in dat verband een belangrijke impuls geven. Als het om recreatie gaat is een goede afstemming met omliggende gemeentes, zoals in Heel de Heuvelrug, van belang. Juist voor de Utrechtse Heuvelrug geldt dat het totaal meer is dan som der delen. Tegelijkertijd zal Baarn ook het beheer van het landschap niet uit het oog moeten verliezen. Agrariërs spelen met name in open gebied bijvoorbeeld nog een prominente rol. Deze rol kunnen zij vaak alleen duurzaam continueren als enige schaalvergroting en/of multifunctionele (of verbrede) landbouw mogelijk worden gemaakt. Zeker in het open gebied is een zorgvuldige inpassing en afstemming op groter niveau van groot belang.

4.5

Bestendige bedrijvigheid

Baarn is in 2030 naast een woongemeente ook een werk- en recreatiegemeente. Baarn biedt een vorstelijk ondernemersklimaat. Ingezet wordt op bedrijvigheid die relatief schoon is, veel arbeidsplaatsen genereert en weinig ruimte consumeert. Het gaat dan om kleinschalige, hoogwaardige bedrijvigheid

op duurzame terreinen èn in woonwerkunits en kantoren aan huis, die zijn voorzien van een ultrasnel glasvezelnet. Door de goede ligging direct aan de A1 zet de gemeente Baarn in op vernieuwende ontwikkelingen op het gebied van designwoninginrichting en ontspannings- en bezinningstoerisme. De bestaande terreinen worden geherstructureerd. Goed parkmanagement moet de kwaliteit ook in de toekomst waarborgen. Onderzocht wordt hoe ambachtelijke bedrijvigheid een plek kan worden geboden. Het winnen van zonne-energie op bedrijfsloodsen wordt gestimuleerd, net als het gezamenlijk gebruik van kantoorruimte. In deze toekomstvisie wordt Baarn niet alleen gezien als woongemeente maar ook als werk- en recreatiegemeente. Dat is zoals gezegd een breuk met het beleid tot nog toe waarin Baarn zich vooral als woongemeente profileerde. Baarn moet dus, meer dan voorheen, een gemeente zijn die ook werkgelegenheid biedt. De bepalende actoren daarin zijn ondernemers. De belangrijkste rol van de gemeente Baarn daarin is om de juiste voorwaarden te creëren voor ondernemers om hun werk te doen. Daarmee is de gemeente een van de overheden die invloed heeft op het productiemilieu waarin een bedrijf opereert. Ook voor de bedrijfsterreinen geldt dat kwaliteit gaat boven kwantiteit. Er is ruimtelijk onderscheid te maken in een nationaal, regionaal en lokaal productiemilieu.

Een gemeente kan vooral invloed hebben op het lokale productiemilieu. Factoren die een rol spelen bij bedrijven om zich in de ene of andere gemeente te vestigen, en ook van invloed zijn op het functioneren daarna, zijn bijvoorbeeld de hoogte van de gemeentelijke lasten, de beschikbare ruimte, de grondprijs en de verkeersontsluiting van een bedrijventerrein. Als het gaat om factoren die een rol spelen in het regionale productiemilieu dan kan de gemeente daar een beperkte invloed op uitoefenen door te overleggen met de provincie en samen te werken met andere gemeente binnen de regio. Wat betekent dit voor het economisch beleid van de gemeente Baarn? Er kunnen vier sporen worden onderscheiden voor het economisch beleid. Die sporen zijn de volgende: 1. Baarn is een aantrekkelijke vestigingslocatie voor bedrijven.

In eerste instantie betreft het bedrijven die zich nieuw in Baarn willen vestigen. Voor dit spoor zijn de factoren relevant die een rol spelen bij die keuze. 2. Behouden en versterken van de bestaande bedrijvigheid en werkgelegenheid. In dit spoor gaat het om die factoren die van belang zijn om bestaande bedrijven goed te laten functioneren binnen de gemeente. Binnen dit spoor valt bijvoorbeeld het aanbieden van bedrijfsruimte aan ondernemers die in de kern zijn gevestigd maar waarvoor daar eigenlijk geen plaats is. Aan hen kan dan een alternatief worden geboden. De factoren zullen deels overeen komen met de vestigingsfactoren die van belang zijn voor spoor 1. 3. Een bloeiende middenstand behouden en versterken. De focus ligt op ondernemers in het centrum van Baarn. Het gaat er vooral om te zorgen dat deze ondernemers goed kunnen functioneren. De keuze om zich in de ene of de andere gemeente te vestigen speelt hier een minder belangrijke rol. Belangrijk is ook hoe andere ondernemers in Baarn kunnen bijdragen aan het versterken van de economische positie van ondernemers in het centrum. 4. Baarn als bloeiende toeristisch-recreatieve gemeente. Ondernemers in de toeristisch-recreatieve sector vormen een onderdeel van de Baarnse economie. Baarn wil zich profileren als werk- èn recreatiegemeente.

Het stimuleren van toeristisch-recreatieve activiteiten kan leiden tot meer bestedingen, ook in het centrum van Baarn of bij grootschalige detailhandel elders in Baarn. Dit moet gebeuren in een

gastvrij en Vorstelijk Baarn. Dit spoor is niet alleen gericht op het goed functioneren van de toeristisch-recreatie sector zelf maar moet ook bijdragen aan het versterken van de economische positie van ondernemers in andere sectoren.

4.6

Sociale samenhang

Het dorpse karakter en kleinschaligheid zorgt ervoor dat alle inwoners zich met Baarn verbonden voelen. De burgers moeten Baarn ervaren als de veilige haven in een dynamische regio. Het hebben van goede scholen, het ruime culturele aanbod, het brede palet aan winkels en horecavoorzieningen, de hoge kwaliteit van de openbare ruimte, de goede bereikbaarheid, het sterke verenigingsleven en de nabijheid van werk zorgt voor een zekere trots op wat Baarn allemaal te bieden heeft. Vorstelijk staat daarbij voor een rijk gevoel dankzij die dingen die het leven leuker maken dan een dorp verderop. Voorzieningen moeten altijd bereikbaar zijn, ook voor de minder mobiele groepen in de samenleving. Onderzocht wordt hoe voorzieningen overeind kunnen worden gehouden, bijvoorbeeld door huisvesting te delen en door de gezamenlijke inspanning van vrijwilligers, ondernemers en de gemeente. De laatste jaren heeft, mede door economische en technologische ontwikkelingen (zoals internet), een individualisering van de samenleving plaatsgevonden. Volgzaamheid en traditie hebben plaatsgemaakt voor zelfontplooiing en emancipatie.

27

28

uiteindelijke doel is om het welzijn aan te laten sluiten bij de vraag van de burger en om de welzijnsactiviteiten zoveel mogelijk in de wijk plaats te laten vinden. Opgroeien Een sluitende aanpak creëren voor de jeugd van 0-23 jaar, waarbij voldoende ontwikkelingskansen worden geboden en bewustwordingsprocessen op gang worden gebracht om veilig te kunnen doorgroeien naar volwassenheid.

Mensen stellen steeds meer specifieke eisen aan hun woning en woonomgeving. De verschillende wensen lopen nog wel eens uiteen. Tegelijkertijd is er de hang naar meer gemeenschapszin. Keuzevrijheid vormt hier echter nog steeds een belangrijk aspect. Mensen dragen bij aan de gemeenschap wanneer het hen het beste uitkomt. Om de negatieve effecten van toenemende individualisering af te remmen, zijn doelgroepgerichte investeringen nodig die de sociale cohesie versterken. Binnen dit streven zijn vijf thema’s voor beleid geformuleerd: 1. Samen leven in wijk en buurt. 2. Opgroeien. 3. Mantelzorg en vrijwilligers. 4. Meedoen makkelijker maken. 5. Preventie en zorg. Samen leven in wijk en buurt Dit thema gaat over het bevorderen van de sociale samenhang in en de leefbaarheid van dorpen, wijken en buurten. Bij leefbaarheid gaat het om leefbaarheid in al zijn facetten, zoals groen en grijs (onderhoud wegen en groen), veiligheid, voorzieningen, participatie van mensen en communicatie onderling. Leefbaarheid is geen thema dat exclusief aan de lokale overheid is voorbehouden. De vraag hoe leefbaar een kern of buurt is wordt primair beantwoord door mensen die er wonen. De gemeente en andere professionele organisaties hebben als taak aan te geven welke verantwoordelijkheid zij daarin willen dragen, zowel qua inhoud al wat betreft investeringen. Het

Mantelzorg en vrijwilligers Het doel voor 2016 is om het aantal vrijwilligers in Baarn minstens op gelijke aantal te houden. Daarnaast dienen er meer mantelzorgers bij het mantelzorgsteunpunt ingeschreven te zijn. Het doel is verder om de vrijwilligers en mantelzorgers op een zodanige manier te ondersteunen dat zij in staat zijn hun werkzaamheden te (blijven) doen op een manier die bij hen past en die van belang is voor de (lokale) gemeenschap. Meedoen makkelijker maken Het doel is kwetsbare inwoners te stimuleren en faciliteren om mee te doen aan de samenleving door: • het bieden van een laagdrempelige voorziening voor informatie, advies en cliënt-ondersteuning; • het bieden van een integraal welzijnsaanbod dat past binnen de doelstellingen van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo); • het verstrekken van voorzieningen aan individuen die de zelfredzaamheid bevorderen. Preventie en zorg De doelstelling is het bevorderen van deelname aan de samenleving van zeer kwetsbare mensen, door gezondheidsbevordering en preventie en een goede afstemming tussen verschillende organisaties te stimuleren. Dit doel wordt onder meer bereikt door informatie beschikbaar te stellen over een gezonde levensstijl voor verschillende doelgroepen en door samen te werken op verschillende thema’s gericht op gezondheidsbevordering en preventie.

29

4.7

Bestuurlijke zelfstandigheid

Baarn neemt in 2030 een sterke politieke en bestuurlijke plek in de regio. Er bestaat nu geen aanleiding om samen te gaan met een andere gemeente, maar Baarn voelt zich wel onderdeel van de regio en zet zich in om de regio te versterken door het aangaan van samenwerkingsverbanden. De gemeente Baarn zal bepaalde taken zo nodig ‘loslaten’.

4.8

30

Bereikbaar en leefbaar

Baarn is in 2030 goed bereikbaar maar ook leefbaar. Dit vereist een gedegen visie op het gemeentelijk verkeer en vervoer. Ook moet worden voorgesorteerd op technische ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid. De elektrische auto betekent plaatselijk een prettiger woonmilieu. Verder is van belang dat de nieuwe ontwikkelingen op het gebied van wonen, werken en recreëren de bereikbaarheid en leefbaarheid niet mogen aantasten. Baarn streeft immers een vorstelijk leefklimaat na. Dit stelt grenzen aan die ontwikkelingen. Mobiliteit Mensen ondernemen activiteiten zoals wonen, werken en recreëren. Deze spelen zich af op verschillende plaatsen op verschillende tijdstippen. Om deze activiteiten te kunnen ondernemen moeten zij zich kunnen verplaatsen. Daarom is een goede bereikbaarheid van belang. Voor al deze verplaatsingen met verschillende vervoermiddelen wordt gebruik gemaakt van de aanwezige infrastructuur (wegen en straten). Dit verkeer heeft gevolgen voor de veiligheid en voor de leefbaarheid. Bereikbaarheid De gemeente Baarn streeft naar een goed fiets en openbaar vervoer netwerk. Ook de bereikbaarheid als voetganger dient te worden gewaarborgd en waar mogelijk verbeterd. Door zorg te dragen voor een kwalitatief goed fietsnetwerk en goede voorzieningen voor het openbaar vervoer wordt gestreefd naar een stimulans van deze modaliteiten.

Hierbij is het van belang dat functie, vorm en gebruik van de weg met elkaar in overeenstemming zijn. Ook voor economisch goed functionerende bedrijventerreinen

is de bereikbaarheid essentieel. De gemeente streeft daarom naar een goede ontsluiting van de bedrijventerreinen. Ook sport- en recreatieve voorzieningen dienen goed bereikbaar te zijn op een verkeersveilige wijze. Bij deze voorzieningen ligt de nadruk op de bereikbaarheid voor het langzaam verkeer. Bij nieuwbouwplannen dient de bereikbaarheid van de locatie en verkeersafwikkeling op ontsluitende wegen bij de start van het proces in beeld te worden gebracht, evenals de verkeersveiligheid. Dit geldt ook bij functiewijziging van locaties en/of gebouwen. Parkeren De parkeervraag per type functie wordt onderzocht. Dit resulteert in parkeernormen die worden vastgelegd in een parkeernormennota. Deze nota bevat per type functie de parkeernorm die voor nieuwe functies gaan gelden. Dit betreft zowel nieuwbouwlocaties als bij functiewijziging. Bij locatieontwikkeling dient te worden voldaan aan de vastgestelde normen. De gemeente wil namelijk voldoende parkeervoorzieningen in relatie tot de omgeving aanbieden. In het centrum betekent dit dat er voldoende parkeervoorzieningen beschikbaar dienen te zijn voor zowel centrumbezoekers als -bewoners, om de ambitie van een levendig centrum te kunnen waarmaken. De parkeervoorzieningen in woonomgevingen moeten worden verbeterd. De overlast door laden en lossen dient te worden beperkt.

Verkeersveiligheid Gemeente Baarn zet in op de verkeersveiligheid van de fietser en voetganger. Hiertoe worden knelpunten geïnventariseerd en onderzocht. Daarnaast wordt een hoge kwaliteit van fietsen voetgangersvoorzieningen nagestreefd. Verkeersveiligheid van schoolomgevingen blijft een belangrijk onderwerp; dit wordt uitgebreid met het streven naar een kwaliteitsverbetering van school-thuisroutes. Leefbaarheid Sluipverkeer heeft een negatieve invloed op de leefbaarheid. De overlast die momenteel bestaat door sluipverkeer wordt tegengegaan. Bij het treffen van verkeersmaatregelen dient rekening te worden gehouden met de aanwezigheid van bijzondere gebouwen, monumenten en landschappen. Verkeersmaatregelen dienen zoveel mogelijk te worden ingepast in de

omgeving. Daarnaast wordt ernaar gestreefd om waardevol groen zoveel mogelijk te behouden. Een goed beheer en onderhoud van wegen en paden is van groot belang voor de leefbaarheid. Dit is belangrijk met het oog op een goede toegankelijkheid van het voetgangersnetwerk. Hobbels en kuilen bijvoorbeeld zijn hinderlijk voor mindervaliden. Ook het succesvol bestrijden van de gladheid is hierbij van belang.

4.9

Duurzaam en klimaatbestendig

Baarn is in 2030 een stuk duurzamer en klimaatbestendiger dan in 2012. Zoals eerder aangegeven is duurzaamheid synoniem aan kwaliteit. Voor een vorstelijke toekomst ontkomt Baarn dan ook niet aan het leveren van een grote inspanning op dit gebied. Dit betekent ook dat het – net als bereikbaarheid – een voorwaarde is bij alle nieuwe ontwikkelingen. Daarbij gaat het om duurzaamheid niet alleen in de betekenis van milieubewust, maar ook van “tijdloos”. Leidende principes De gemeente Baarn streeft ernaar om in 2030 te komen tot een duurzaam Baarn voor de toekomstige generaties. Onderdeel van de toekomstkwaliteit is een duurzame ontwikkeling van de gemeente; op weg naar een zo veel mogelijk klimaatneutraal Baarn in 2030. Leidende principes zijn: klimaatneutraal, cradle to cradle, duurzaam ondernemen en Gezond & Veilig. Klimaatneutraal Baarn wil alle inwoners, organisaties en bedrijven stimuleren die hun activiteiten klimaatneutraal willen maken. Het streven is om in 2030 als gemeente zoveel als mogelijk klimaatneutraal te zijn. Het gaat hierbij om energiebesparing, toepassen van duurzame technieken en het terugdringen van fossiele brandstoffen. Hiermee wordt een aanzet gegeven om uiteindelijk te komen tot een klimaatneutraal Baarn.

Cradle to Cradle De centrale gedachte van Cradle to Cradle is dat alle gebruikte materialen na hun leven in het ene product, nuttig kunnen worden ingezet in een ander product. Verschil met conven-

tioneel hergebruik is dat er geen kwaliteitsverlies optreedt en geen sprake is van restproducten die alsnog gestort worden. De gemeente Baarn wil het principe van Cradle to Cradle uitdragen om een ieder uit te dagen om producten, maar ook gebouwen en gebieden, intelligenter te ontwerpen. Duurzaam ondernemen Duurzaam ondernemen, maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo), of maatschappelijk ondernemen is een vorm van ondernemen gericht op economische prestaties (profit), met respect voor de sociale kant (people), binnen de ecologische randvoorwaarden (planet): de PPP-benadering. Bij duurzaam ondernemen gaat het om het vinden van een balans tussen people, planet en profit. Vaak blijkt dat deze balans leidt tot betere resultaten voor zowel het bedrijf als de samenleving. Gezond & Veilig Baarn wil een gezonde en veilige leefomgeving waarborgen en veiligstellen. Dit betekent dat mensen zijn beschermd tegen onnodige milieurisico’s. De gemeente Baarn draagt daarom zorg voor goede regelgeving, vergunningen en handhaving op het gebied van onder andere de Wet milieubeheer, -bodembescherming en geluidhinder.

31

32

33

B

structuurvisie

34

5.

Ruimtelijke vertaling

5.1

Inleiding

De Toekomstvisie (opgenomen in deel A) dient als opmaat en bevat belangrijke bouwstenen voor de structuurvisie. In de Toekomstvisie is antwoord gegeven op de vraag ‘waar willen wij naar toe met de gemeente in de komende periode?’ In de inventarisatie en analyse (opgenomen in deel C) is antwoord gegeven op de vragen hoe de gemeente zich ontwikkeld heeft en waar de gemeente Baarn nu staat. Wat er ruimtelijk gezien moet gebeuren om de beoogde doelen te verwezenlijken krijgt verder handen en voeten in deze Structuurvisie (deel B). Dit is uitgewerkt door: • de Toekomstvisie ruimtelijk te vertalen en te verbeelden in een structuurvisiekaart, waarop alle bestaande kwaliteiten en nieuwe ontwikkelingen zijn vastgelegd; • voor toekomstige, nog niet voorziene ontwikkelingen een integraal ruimtelijk raamwerk en een integraal afwegingskader op te nemen; • concrete maatregelen te benoemen in de dynamische uitvoeringsparagraaf waarin de kostendragers en -vragers in beeld zijn gebracht (zie hoofdstuk 6). • de milieueffecten globaal te beschrijven met het oog op de uitvoerbaarheid (zie hoofdstuk 6). Met de structuurvisie wordt voldaan aan de eisen uit de Wet ruimtelijke ordening (Wro). De visie met het uitvoeringsprogramma heeft een looptijd van circa 10 jaar. In de Toekomstvisie is aangegeven dat Baarn de komende tijd voor een groot aantal uitdagingen staat.

Deze zijn hieronder verder ruimtelijk uitgewerkt.

De Toekomstvisie is een pleidooi voor kwaliteit, het vorstelijk karakter, duurzaamheid en het behoud van de dorpse maat en schaal. Baarn streeft ernaar de prachtige gemeente die het nu is, te kunnen blijven. De kenmerken van de Baarnse identiteit zijn hoogwaardig wonen, levendig centrum met hoog voorzieningenniveau, groene en blauwe vertoefplekken, bestendige bedrijvigheid, sociale samenhang, bestuurlijke zelfstandigheid, bereikbaar en leefbaar en duurzaam en klimaatbestendig. In de Toekomstvisie zijn de kenmerken uitgewerkt en hebben die samenhang gekregen in de drie begrippen “Vorstelijk – Duurzaam – Kwaliteit”. Duurzaam staat hierbij niet op slechts de milieuaspecten maar ook op echt, oorspronkelijk, puur, toekomst bestendig en tijdloos. Hoofdstuk 5 geeft de ruimtelijke vertaling van de Toekomstvisie.